Ghe pensi mi

Ghe pensi m

Ghe pensi m

Commedia in tre atti di Armando Curcio

Libera traduzione in dialetto milanese di Enzo Giannotta

Personaggi: Erminia Pancaldi.

Gianna e Vittoria (sue figlie).

Francesco Vitali, marito di Vittoria (piccolo industriale).

Gemma (impiegata).

Stefano Pancaldi (fratello di Erminia, industriale di sapone).

Torregiani (agente teatrale).

Bentini.

Bagnolli.

Giorgio Landi.

Maria (cameriera).

Luigi.


ATTO PRIMO

La scena rappresenta una vasta sala borghese. Al muro, alcuni quadri. Presso una finestra, una sedia bassa con un tavolino da lavoro.

Mobili vari: cassapanca, buffet, canap. Alcune sedie. In mezzo una tavola da pranzo rettangolare.

Sulla parete di fronte, ritratto di Napoleone Pancaldi.

(Allalzarsi del sipario la sala vuota, poi entra Maria precedendo Stevano.

Maria Chel se setta gi, scior Steven! Ciami subit el padron. (esce).

Stefano (sedendo) Grazie.

Francesco (entrando da sinistra) Buond zio.

Stefano Car Francesch.

Francesco Ghavevi bisogn de parlagh.

Stefano Sont a toa disposision.

Francesco (imbarazzatissimo, si schiarisce la voce; ha tutta laria di non saper come cominciare).

El voeur fm? Prego!

Stefano Te ringrazi, ma fumi mai prima de disn.

Francesco Ma per ona volta tant...

Stefano Impossibil. Numm Pancald disom mai de si quand emm giom di de n.

Francesco Hoo capi (si dimena nervosamente sulla sedia, poi si decide) Savi che la mia azienda l semper andada benone

Stefano Oh l soo l soo e son semper staa propri content.

Francesco Ben adess a l un poo in di rogn, zio.

Stefano Come mai?

Francesco Ona disgrazzia commercial. El pussee fort di noster grossista a l in crisi.

Trii d f l doveva saldam ona fattura de cinquantamila franch.

Stefano E l fallii?

Francesco L fallii.

Stefano (seccatissimo, mostra di concentrarsi, come per riflettere sul da farsi)

Francesco Mi su quei cinquantamila franch ghe cuntavi; a ghhoo di impegn urgent; scadenz improrogabil. El s falliment el podaria tiramm denter anca mi.

E la mia rovina la saria tremenda anca per numm.

Stefano LErminia la sa nagott?

Francesco Nient, zio. Preferissi che le sappia n. Fra trii d la torna indree de Comm; ma cunti de tegnigh scunduu tuscoss.

Stefano Te fee benone (Pausa. Langoscia di stefano che teme una richiesta di denaro palese).

Francesco E allora, zio.

Stefano Per lamor che ve porti sont dispost a statt visin e jutatt come te me domandet

Francesco (illuminndosi) Meno mal!

Stefano Per el m soccors el podar vess dom moral, perch i m danee hinn tutti impegn in del m gir daffari

Francesco (rabbuiandosi) E allora?

Stefano E allora, car el m Francesch, ricordes che de spess un consili d a temp el var pussee di danee, e mi podaroo datt di consilii important per affront sto brutt moment.

Francesco (deluso) Grazie zio.

Stefano Donca, rivolgess ai t creditor e domandegh de rateizzaa tutti i t debit. Mi me daroo de f perch te daghen a tr. Quant al t cliente fallii, te daroo el nomm don avocatt specializzaa in materia de falliment chel te tutelar come se dev.

E adess, car el m Francesch, lassa che vaga (alzandosi). La Vittoria la st ben?

Francesco Benone, a ghhoo de ciamalla?

Stefano No, lassa st: a le giom tardi e i m affari me ciamen

Francesco Scusee amm on moment, zio, fra on mes ghha de rivam on pagament sicur, se l el podess prestam di danee per pag i m impegn pussee urgent, fra trenta o quaranta d al massim podaria rimborsal.

Stefano Francesch podi n, te lhoo giom d che tutti i m danee hinn impegnaa in del m gir daffari.

Francesco Scusom se insisti, zio Francesch

Stefano L inutil, thoo giom d che on Palcald el dis mai de si quand la giom di de no. Moralment te podet cunt su de mi.

Francesco Grazie,zio, grazie.

Stefano Ghe mancaria dalter. Te saludi Francesch.

Francesco Se vedom, zio.

(Stefano esce).

(Francesco siede su uno poltrona affranto, con la testa fra le mani).

(Vittoria compare dalla sinistra e si ferma accanto alla poltrona senza parlare).

Francesco (levando il capo) Te see chi?

Vittoria Te parl col zio Steven?

Francesco Nient de fa!

Vittoria Lera prevedibil (siede con aria di sconforto) Sel tha d cos?

Francesco I solit scus, che i so danee hinn impegnaa, chel po n insomma i solit ball.

El sann tucc chel ghha on sacch de danee e chel faria minga fadiga a damm ona man. Se ghe costava prestamm cinquantamila franch che fra on mes ghe je davi indree?

(Vittoria tace visibilmente preoccupata).

Francesco (si alza, le v vicino, laccarezza) Preoccupes n Vittoria, landar tutt per el mej. Me rivolgiaroo al zio Alberto

Vittoria Pesc che and de nott, tel cognossett el zio Alberto, al confront el zio Steven l on esempi de genorosit.

Francesco (si siede e rimane un attimo assorto). A che ora l che riva la mama?

Vittoria La dovaria vess ch da on moment a lalter!

Francesco Me raccomandi, Vittoria, che la se accorga de nagott.

Maria (entra precedendo la signora Erminia, Gianna e un facchinno).

La sciora Erminia. (esce).

Vittoria El viacc come l andaa?

Erminia Mallissim. Indovina un poo chi emm tov in treno? El Mario De Leone el poetta.

Francesco Quell goeubb?

Erminia Si, quell goeubb. Ah cari i m fioeu, l prpri minga vera che i goeubb porten fortuna! A te capita la disgrazia de dov sent i s poesii, i s sonett con la coa, senza la coa, con la dieresi, licenz poettich e via insc. Alla fin quand credevom che lavess pientada l, salta foeura che l l anca portaa per la prosa, perch lui ci ha molte corde al suo arco . Va l, va l seri a dree a digh, stacchen voeuna de sti cord e lighetela al coll.

(rivolta al facchino) E ti ste voeuret cos?

(Il facchino si porta la mano al berretto).

Erminia Ah! La bnaman!

Francesco Spetta mama che foo mi!

Erminia Nanca per sogn! Te me rovinet tutta la contabilit. (d la mancia al facchino). Ciappa ch: adess semm a pari. Quanto te me d per la campagna? Sesmila franch: mhinn vanz giust des franch per bonaman.

Adess el bilanc el quadra.

Pens ch el m pover pap che lera on ragionatt el ghe metteva di nott intregh per quadr lattiv cont el passiv ma l ghe riessiva semper! Mai nanca una ditta gestida de l che la sia ndada in malora. (guardandone il ritratto) Del rest el se ciamava Napoleon minga per nient! E a Milan quand se nominava el Napoleone Pancaldi Basta insc! (al facchino) E ti ste fee l impalaa? Fila via! (il facchino esce).

(Erminia si siede soddisfatta)

Vittoria E insc mama te se se divertida?

Erminia Come semper in villeggiadura. E poeu semm capit in on albergo car e scadent.

Stamattina quand sont andada per fa l bagn ho vist che la vasca la ghaveva tutt intorna un did de vunc alt insc. Damm a tr, ghho dit a la camerera, dopo che vun el s fa el bagn chi denter, dov che l va a lavass? Roba de lalter mond!

Quand semm and via ho vist la coeuga che lera adree a spenn on polaster denanz a la csina. El padron lera li a on pass che l se premurava de famm on plissee, tant pieg in duu che l pareva on pont de la domanda. Mi ghe disi a la couga Quell polaster l l per caso forastee? Perch? la me fa lee Perch vedi che a s adree a spennall propri ben!

El padron a l divent bleu (rivolta a Vittoria) E ti, cara ciccin, te se stada ben a Salsomaggior?.

Vittoria Si, mama, ben.

Erminia Anca ti malmostos don gener?

Francesco Si, mama.

Erminia Te vedi on poo ingrugni.

Francesco No, mama, a l ona soa impression.

Erminia Ona mia impression? Sar!

Vittoria fatt jut da la dona a port i m robb in camera.

(Vittoria esegue).

Gianna Te voeuret on quejcoss, mama?

Erminia Si on caf con panera.

Gianna (a Maria che aiuta Vittoria a portar le valige)

Maria on caf con panera! (esce).

Erminia Francesch!

Francesco Mama!

Erminia Ti te ghheet ona quej preoccopazion.

Francesco Ma no, mama.

Erminia E mi disi de si

Francesco A l ona vostra impression.

Erminia Ben, Francesch, damm a tr, mi soo che la tua impresa a l in pericol.

Francesco Chi l che ve lha dii?

Erminia Tas! Lassom fin! Soo che on t client a l adree a fall. El doveva pagatt cinquantamila franch trii d f. E ti te podet minga f front ai t impegn che hinn adree a scad in chi d ch.

Francesco Mama, chi l che ve lha dii? Mi ho parlaa con nissun. Le sa nissun!

Erminia Ona mama la s semper tuscoss! E i t rogn hinn anca quej de la mia tosa?

Francesco Mi capissi nagott!

Erminia Ma mi s, per fortuna, eccome anca. Dimm on poo car Francesch a l tutt ver quell che thoo appena d?

Francesco Si, mama.

Ermina E l vera che te ghheet de bisogn don cinquantamila se no la toa azienda la falliss?

Francesco Si, mama.

Erminia E che te podariet ripagai fra on mes o gi de l?

Francesco Sav anca quest?

Erminia Mi soo tuscoss e controlli tuscoss. Allora? Come l che te intendet regolat?

Francesco Ho non amm decis cosa ghhoo de fa.

Erminia Te domandaa a on quejdun de datt ona man?

Francesco Si, al zio Steven. Ghhoo domandaa on prestit

Erminia Ahia ahia, e cosa l chel tha dii?

(Francesco tace)

Erminia Scommetti chel tha d di consilii.

Francesco L propri insc, mama.

Erminia E si, l cont i consilii l prori generos ne d via a milion!

E con lAlberto? Thee parlaa?

Francesco No. Ghhoo minga avuu el coragg.

Erminia E thee fa benone!

Francesco La Vittoria la mhaa dii ch el zio Alberto a l pussee pioeucc de l zio Francesch.

Erminia Ma nanca per sogn! L ona bella gara, l come se fasessen a cazzott Paolino cont el Carnera: Par che sia adree vinc El zio Albert, ma poeu el zio Steven gh je sona. Insomma l on bell spettacoll sportiv!

(pausa) Sent on poo, Francesch, ciama al telefono m fradell el Steven.

Francesco La cred che a lee

Erminia Voeuri parlagh insemma.

Francesco Sar on alter bus in de lacqua

Erminia Credi propri de n. A mi el me disar de si, perch ghe domadar minga di danee, noooo mi ghe domadar di consilii!

(Francesco compone il numero e passa il ricevitore ad Erminia)

Erminia (al telefono) Ciao, car el m Steven Sent un poo; come vann i t affari?

Gh la crisi? Hoo capii: voeur d che questann thee guadagnaa on centmila men de lann passaa. Sent mi ghavaria bisogn de vedett on attimin.

Stremisses n a ghhoo de domandat on consili Te vegnet tra on poo? Bravo, te spetti ch. (A Francesco) Ti te vee n in offizzi?

Francesco Si, tra on poo.

Erminia Come tra on poo?

Francesco Voo, mama, arrivederci, mama. (esce di volata).

Erminia (va al telefono, compone un numero) Pronto? Torregiani? L la sciora Pancaldi! Son m, Torregiani, me la v? Mal? Oh beh quest l limportant.

Chel senta, Torregiani, mi ghavaria bisogn de parlagh insemma. El ven ch?

Ecco, bravo, Torregiani son ch a spettall. (riattacca, sulle ultime battute, dalla porta a sinistra comparsa Gianna).

Gianna A chi l che te serett adree a telefon?

Erminia Brava! Propri de ti che ghavevi de bisogn. Sent, ormai i vacanz hinn finii e se ricominca onaltra vita. A c Pancaldi ghhinn tanti robb che vann n, ma vedaremm de fai and (con intenzione). Thee capii?

Gianna Se l che te voeuret d, mama?

Erminia On nomm sol: Giorgio Landi E me par chel sia assee

Gianna Capissi n, mama.

Erminia Te capissar quand te disar che certi amr, disom insc, balneari, ghhann de fin quan finiss la villeggiadura.

Gianna Ma el m amr l minga de quej che ti te ciamet balneari.

Erminia (ironicamente). Ah n? Se tratta donca de ona roba seria?

Gianna El Giorgio Landi a l el m primm amr, mama.

Erminia I primm amr a hinn come i primm dent; bisogna streppai per fa spont quej noeuv. Comunque ne riparlarem. Adess fila via, marsch!

Gianna (si avvia, poi torna indietro)

Scusa tanto, mama, a chi l che te serett adree a telefon?

Erminia Al Torregiani. Thoo giom dii che voeuri sistem tanti robb. Ma prima ghhoo bisogn che ti te cantett.

Gianna Grazie, mama, ma l tutt fiaa tr via; con quell l se conclud nagott; el voeur i danee.

Erminia E allora? Te ghhee forse paura che ghe ne daga? Cont i ultim des franch hoo daa la mancia al facchin. Ricordess, tosa, che nissun po d quell chel ghha n!

Gianna E allora cosa te disaree al Torregiani?

Erminia Ghe disaroo de fatt cant.

Gianna Tutt fiaa sprecaa!

Erminia El m fiaa podi anca sprecall, lmportant l che paghen el t!

(Vittoria entra da destra, siede con tristezza e resta pensosa).

Erminia (si avvicina a Vittoria e laccarezza teneramente)

St su pscinina mia, e ricordes che tutti i robb finissen mai insc mal come se ghha paura, n insc ben come se spera. (cambiando tono) Thee miss la

roba in la mia camera?

Vittoria Si, mama.

Erminia Voo a sistemalla, ciamom se on quejdun me cerca. (esce).

Vittoria Cara la mama, a l insc bna!

Gianna A l bona, ma la ghha i so fisimm. Adess la s missa in del coo ch el Torregiani el ghha de famm cant.

Vittoria Come mai?

Gianna Lemm cognossuu a Comm. L staa gentil con numm; ma per quest bisogna fass minga de illusion. El torregiani, el sann tucc, a l el pussee pioeucc e venal de tutti i impresari lirich.

El fa minga debutt on artista se l minga pussee che sicur de cavagh foeura fir de danee. Perci son sicura che la mama la far on bel bus in de lacqua.

Vittoria Beh, comunque, val la pna de tent.

Gianna El tentativ el po minga dom vess inutil, anzi el po vess fina dannos.

Vittoria Capissi n.

Gianna Stimpresari ch hinn di sabett, e voraria n vess ciappada per ona principiant in cerca de scrittr, voeuna che per debutt l disposta a tir foeura di bgliett de milla. Ma vegnar el d che i sciori impresari se accorgiaran che con la mia vs ne se paga ne se prega, ma s pagaa e s pregaa.

Vittoria Semm ai slit. El t orgli el te impedissar semper de conclud un quejcoss.

Gianna Insomma, m voeuri minga che la mama la vaga in gir a offrim a destra e a sinistra.

Vittoria E semm semper l; per orgli.

Gianna L n orgli.

Vittoria E allora l pigrizia e timidezza.

Gianna Ne vun ne lalter. M soo ben quell che vari e prest o tardi le savarann anca i alter. Dom che bisogna semper spett.

Vittoria Mej che te rispondi minga, se n dovaria ditt di cattiveri.

Gianna Ohe, te see nervosa?

Vittoria Forse.

Gianna Riprendaremm la nostra cicciarada in don alter moment. El temp l on ottim

sedativ.

Vittoria Sperem chel calma anca la toa boria.

Gianna La mia boria?

Vittoria Sicr. La presonzion che te ghheet de ti e de la toa intelligenza l la roba che fa pussee inrab.

Gianna Cara mia quell che f pussee inrab l minga la presonzion, ma lintelligenza.

Vittoria Ti te ghavariet bisogn don para de sgiaffon.

Gianna Mi diventar rossa per i t sgiaffon, ma t per la vergogna davemmi rifilaa.

Vittoria Scema, vanitosa e cattiva.

Gianna E ti te see la mia sorela maggior.

Erminia (entrando). Semm ai solit?

Gianna L minga colpa mia, mama.

Vittoria Mi seri adreee a digh

Erminia Basta, basta, basta! Via in di voster camer. Filare, marsch!

(le due sorelle escono).

Maria (entrando) El scior Torregiani.

Erminia Fall pass.

Torregiani (entrando) Cara sciora

Erminia Car Torregiani chel se accomoda.

Torregiani In cosa podi servilla, sciora.

Erminia Tout court, car Torregiani, da mm daffari a dona daffari. El voeur f debutt la mia tosa?

Torregiani Oh Dio, la soa domanda la me mett on poo in imbarazz.

Erminia Chel se sbarazza, Torregiani. Mi soo che a Comm la fa debutt ona cantante.

Torregiani La sentida cant?

Erminia Lhoo sentida; lera on fenomeno; la riessiva a cant senza avegh on fil de vs.

Torregiani La ved, sciora, a gh d categorii de cantant, quej che hinn bon de cant ma ghhann minga la vos e quej che ghhann la vos ma hinn minga bon de cant.

Erminia Questa ch l de la terza categoria: la sa minga cant e la ghha minga de vos.

E quanto l costaa sto debutt?

Torregiani La ved, sciora, i m relazion cont ona cantante se limiten n dom al debutt; mi la lanci, curi la carriera e ghe consolidi la fortuna.

Quand onartista la se affida a mi la po pissass adoss e d che l sudada.

Erminia La cifra, Torregiani, chel tira foeura la cifra.

Torregiani Desmila franch, se se tratta de ona bnamisa come lee.

Erminia Desmila? L la soa ultima parola?

Torregiani Se n come se podaria f diversament? On spettacol el costa e mi garantissi orchestral de primm ordin e on teater important. In certi casi leconomia la saria on dann.

Erminia Se l el cred che questa la sia lofferta miglior chel po famm, ghe stoo, ma me raccomadi; on gran teater.

Torregiani La po st sicura.

Erminia E quand l che se podaria debutt?

Torregiani Fra on mes al massim.

Erminia Benone. E sperem in ben. Ghe mandar la Gianna insc ve mettarii daccord per i proeuv e per tutt el rimanent. Quant a numm saldaremm tuscoss dopo el debutt.

Torregiani Come la voeur le.

Erminia E sperem in on gran success.

Torregiani Mi faroo del m mej. Ma, la sa, in teater bisogna nass con la camisa.

Erminia E bisogna anca vess bon de cavala foeura. Ma con la mia tosa, nient de fa, car el m Torregiani.

Allora semm daccord. Arrivederci.

Torregiani Arrivederci sciora.

Maria (entrando). El scior Steven.

Erminia Fall pass. (esce Maria, entra Stefano).

Erminia Car Steven

Stefano Mia cara Erminia, che pias ved che te stee insc ben!

Erminia Se fa quell che se po! (osservandolo) E ti? Lassa che te guardi. Ma come te stee ben. Te see fina igrass, se ved che i t affari vann ben.

Stefano Oh Dio! Thoo giom dii che non nonostant la crisi

Erminia Gi gi, te me le dii, mi thoo rispost che thee guadagnaa on centmila in men.

Stefano Oh Dio! Se te voeuret, nonostant la crisi m me salvi. Me salvi semper.

Erminia Steven, te see cosa gh de noeuv? Adess che te vedi, me accorgi che invece de guadagn on centmila im men de lann passaa, thee guadagnaa on centmila de p.

Stefano (ridendo). Oh dess esagerem minga.

Erminia Va la, va la che te cognossi.

Stefano Se fudess minga per sta crisi Ma te see sta benedetta crisi

Erminia E gi, gh la crisi. Tutti i ann a gh la crisi. Seri piscinina e ghera la crisi.

I ann hinn passaa, ma la crisi l restada. Quella la manca mai!

Per, anca se gh la crisi te ne fee de pubblicit Pagin intregh in sul Corriere de la Sera. Insomma se ved che la te v benone. Quella che la m piasuda pussee l quella cont el s.

Stefano (con disappunto). A n, quella l n la mia.

Erminia Come l n la toa? E si che la me pareva: el s chel tramonta e el savon Floreal chel tramonta mai.

Stefano Te se dree sbagli, come sbaglien tucc. Il savon Boreal. L on m concorent, on certo Mezzetti, Forse ti tel cognosset.

Erminia Ah el Mezzetti... Sicr chel cognossi.

Stefano Ben, el giuga su la la somiglianza di nomm. Invece de Floreal, Boreal.

Ma l on malnatt, on bolgirn. Ma parlemmen n. Puttost, perch te me f vegni ch?

Erminia Mi me fidi de ti e ghhoo bisogn de on t consili, mi soo che on consili ti tel rifudett mai.

Stefano Mai, mai!

Erminia Ecco, bravo, in c Pancaldi a sii tucc insc; quand se tratta de consilii a sii semper pront.

Stefano E semm scrupolosissimi nel darli.

Erminia Precisament: siete scrupolosissimi. E generos!. Quand se tratta de conslii a sii di veri benefattor. Ecco perch me son rivolta a ti.

Stefano Sont a toa disposizion.

Erminia Donca, car el m Steven, te ghhee de sav che el vent de la stupidera la traversaa el cervell del m gener.

Stefano Se te me diset mai?

Erminia La verit.

Stefano El Francesch a l divent matt?

Erminia Oh Dio! Minga prpri matt. L st ciappaa dal demone del gioco: roulette!

Venezia San Remm, in trii d lha pers cinquantamila franch! Per carit pensa n che te domandi di danee in prestit, thoo dii che voeuri dom on consili.

Stefano Sont a toa disposizion per tutt quell che te occor. Se te iutti minga mi che son t fradell chi l che dovaria iutatt! (concentrandosi). Donca el Francesch l st ciappaa da la fever del gioeuch e el riscia de rovinass. (pausa)

Erminia, te voeurett che tel disa? Lavevi indovinaa!

Erminia Te seet on gni!

Stefano Oh Dio, a ghhoo lesperienza, lesperienza de la vida e l difficil che me sbagli.

Erminia E questa l la proeuva!

Stevano El Francesch el mha ciamaa e el mha cunt su un sacch de ball: el client fallii, i cambial che scadeven Insomma el ghaveva bisogn de danee e je domandava a m. Figuremess propri a m!

Erminia Oh, mel figuri s.

Stefano Ma m sont minga nassuu ier; hoo usmaa la gabola. Te ghhee bisogn de danee? Me dispias, ma mi podi minga datten; ghhoo tutti i sostanz bloccaa in del gir.

Erminia Thee fa benone. Te je avariet perduu.

Stefano Perduu de sicur! Ma mi son furb, e l a insist e mi a difendes.

Conclusion: ho fa finta de bev tutti i so ball e alla find ghhoo daa di consilii.

Erminia Tanti?

Stefano Oh Dio, quej che bastaven.Ma adess la question la cambia faccia; ch se tratta de concentr i noster sforz per imped che sto disgraziaa el vaga vers a la rovina.

Erminia E chel se tira adree in del baratro anca la soa azienda.

Stefano (alzandosi) Sent, Erminia, dato che se tratta de na roba delicada, voeuri pensagh a sora. In certi casi on consili l necessari, ma bisogna chel sia sagg e prudent. Se vedaremm doman e savar ditt on quejcoss.

Ciao, Erminia. (fa per andarsene).

Francesco (entrando). Zio Steven, l amm ch?

Stefano Gia, seri giust adree a and via

Erminia Se vedomm, Steven.

Stefano Ciao, Francesch. (gli stringe la mano) E ricordes che la fever del gioeuch, l ona fever tremenda!

Francesco Capissi n, zio.

Stefano (ammiccando a Erminia) Ma capissi m. Tel voeuret on consili? Guaris. Se n sar la fin! (esce)

Francesco Ma ma l zio Steven l diventaa matt?

Erminia No, almen fin quand el dar minga via di danee al post di consilii, gh no de preoccupas! (cvambiando tono). Ma ti te seet ammo chi?

Francesco Si, mama, st in offizzi a l ona roba creditor che vann e vegnen

Erminia Oh benedetto fioeu!

Francesco Comunque doman

Erminia Doman in offizzi a ghe vegnar m.

Francesco A fa cos?

Erminia Tuscoss!

Francesco Mama, capissi n.

Erminia Te capissaret. Da doman ti te se interesset de la part tecnica a lamministrazion ghe pensi m.

Francesco Ma, mama lee l minga pratica

Erminia A n? Car gener, m son la tosa del Napoleon Pancaldi e l pussee che assee.

Te set chi lera el Napoleone Pancaldi?

Francesco El soo, el soo, mama, ma

Erminia Lera l campion di ragionatt. Qaund ona ditta lera in su lassa di formagitt, la portaven al Napoleon Pancaldi e l loperava. E che manina delicada; con chel chirurgo l nessuna azienda l mai morta!

Francesco Ma, mama

Erminia Citto! Lassa fa de m. Ti la part tecnica, mi lamministrazion!

Francesco Ma la ghha on programma?

Erminia Ma che programma? Perch dovaria avegh on programma? Al di dincoeu nissun ghh on programma. Se regolaremm d per d segund quell che succed. E adess preparom ona stanza e avertiss el personal.

Francesco Come la voeur lee, mama. (savvia).

Ermina E casces n; te vedaret che landar tutt benone.

Francesco Si, mama. (esce).

Erminia Tutt landar benone. Speremm almen.

(guarda il ritratto di Napoleone Pancaldi.

Napoleon, traa gi on oeucc!


Secondo atto

La scena rappresento lo studio direttoriale della Ditta Vitali, produttrice di sapone, dentifrici, brillantina eccetera.

Un grosso tavolo a sinistra. Poltrone di cuoio, un tavolino con macchina da scrivere, schedario, orologio, quadri.

Erminia seduta al tavolo.

Rrminia (consultando dei fogli che Gemma gli porge) Quest l donca la lista di creditor: Di Donato, Duliani per on total de quarantottmila franch. Tutta roba che scad in di chi d ch?

Gemma Eh si, quasi tutta tredes settember, quindes settember, desdott settember

De ch a la fin del mes ghemm semper scadenz.

Erminia E chi numer l in rosss cosa sarien?

Gemma Questi chi hinn cambial, questi tratt, e questi invece hinn i creditor de pag in chel mes ch.

Erminia Ahi, ahi. E questi hinn i pussee important?

Gemma No, i pussee important hinn i creditor che ghhann in man i cambiai.

Erminia Ma i cambiai, dimm on poo, rappresenten minga on pagament?

Gemma Verament

Erminia Quand m studiavi ragioneria, mhann insegnaa che la cambial a l ona forma de pagament. E allora? Se sti creditor hinn giom staa pagaa, se voren amm?

Gemma Oh Dio, sciora le la sa che ona ricevuda a saldo de on pagament con cambial la porta la sigla s.b.f.

Erminia E se voeur d sto s.b.f.?

Gemma Voeur d salvo buon fine.

Erminia Ah! Mi credevi che significass se basta firmare. Comunque, quand l la prima scadenza?

Gemma Sabet. Ma se po anca pagala n sabet.

Erminia Se capiss! Anzi, la se dev minga pag sabet. El Signr el paga minga al sabet.

Voraremm minga mettess al de sora del Signor?

Gemma L pagabil luned e prorogabil fina a marted. Insomma ghemm ses d de temp.

Erminia E te par pocch? L minga come ai temp del Carlo Cudega, quand perch succedess on quejcoss ghe passava di ann! Questa l lepoca de la velocit: succed tutt in fretta In ses d te see quanti robb che poden succed?

(pausa)

Adess,cara tosa, demm onoggiada a la posta.

Gemma Ecco, ghe saria sta lettera de la Ditta Parodi di Monza

Erminia E cosa el voeur cos?

Gemma (da una rapida scorsa alla lettera, poi) El dis chel vanza domila franch per ona fornidura del mes de gennar.

Ermina E allora?

Gemma El voeur sav se ghhinn i danee.

Erminia Se capiss che ghhinn! Mancaria alter! Dom che hinn minga ch, hinn in circolazion. Ma le s o le sa n sto benedetto scior che i danee bisogn fai gir? Adess ghe rispondaremm come el se merita.

Gemma Verement, lha scritt in manera molto garbada, cont ona gentilezza

Erminia Se l gentil voeur d chel ghha minga bisogn de danee: ghe rispondaremm de spett.

E questaltra lettera?

Gemma L don noster rappresentant. El dis che lha trov onalter lavor e che dal mes che ven el smettar de lavor per numm.

Erminia Trovaremm de mej. E questa chi?

Gemma L de la Ditta Zanfrognini de Bust. Qusta l on poo desgarbada: el dis chel voeur i s danee.

Erminia I s danee? Ma i s ghe ja demm; hinn i noster che pdom minga dagh!

E l desgarbaa?

Gemma In manera esagerada.

Erminia Allora se l desgarbaa el faremm spett.

Gemma El dis che se per doman ghe saldom no la fattura el passar i att al s avvocatt!

Erminia Ahi, quesschi l rognos! Preferissi av nagott a che fa cont i avvocatt.

Gemma Credi che ghe sia no de preoccupass; la fattura l stada minga saldada perch la fornidra lera minga regolar.

Erminia Cioe?

Gemma Cio ghemm reson numm. La lassa pr che faghen i s avvocatt.

Erminia Tosa, se mettom de mezz i avvocatt, pussee ghemm reson e pussee l facil che perdom la causa. V mi a Bust a sistem la faccenda.

A che ora l che part el treno?

Gemma (dopo aver consultato lorario ferroviario). Ai cinch or.

Erminia Ben! Telefona al la Ditta Zanfrognini e digh insc che ai per i ses or son l.

Gemma (si avvia, ma poi si ferma) Che la me scusa, sciora, adess che me ricordi, el telefono el funziona n.

Ermina Come mai?

Gemma Siccome emm ritardaa on poo el pagament

Erminia Ah, hoo cap. Be va gi e ciama da la cabina che gh in sul canton.

Gemma Va ben, sciora.

(Gemma esce, entra Luigi).

Luigi El scior Bagnolli

Erminia Fall pass.

(Luigi ntroduce Bagnolli e esce).

Bagnolli Buond, sciora. Son passaa de ch perch ghavaria bisogn de on poo de liquid.

Erminia El voeur el saldo de la soa fattura?

Bagnolli Precisament.

Erminia Senzalter!(suona per chiamare Gemma, che arriva)

La fattura del Bgnolli.

Sicch el ghha bisogn de liquid?

Bagnolli Si Oh Dio

Erminia Me laveven dii.

Bagnolli Come?

Erminia El noster mond l piscinin, i ciaccer giren.

Bagnolli Capissi n.

Erminia Ossignr! L poeu minga insc difficil de cap. Ier on s concurrent l passaa de ch perch el ghaveva ona fattura in sospes e intant che ghe la liquidavi, el sa me l, el dis Bagnolli de ch Bagnolli de l. Certo disi m hinn brutt moment. Certo el dis l e poeu la concorrenza

E m Certo che anca vialter, con la vostra organizzazion, on quej fastidi ghe

lavarii anca daa... Eccome! el di l.

Bagnolli Cafiero! L staa el Cafiero!

Erminia Perch el voeur che faga di nomm?

Bagnolli Farabtt!

Erminia Ben, podi garantigh che l minga staa el Cafiero.

Bagnolli Mi cognossi i m pollaster!

Erminia Voraria n chel se fudess dispiasuu

Bagnolli Figuremes! Ma tegni a d chhinn vos miss in gir da la concorenza e totalment infondaa. El Cafiero el cerca in tutti i maner de danneggiamm, ma m sont on oss dr. (alzandosi) Anzi, ghe disi che de liquid m ghe nhoo n de bisogn. Podi spett de incass fin quand ve far comod, a ghhoo nessuna pressa m.

Erminia Ma ghe par! chel se setta gi che intant che l ch voeuri sald el cnt.

Bagnolli N, n, voo via

Erminia El me fa dispiasee

Bagnolli Ghe disi che gh minga pressa. Passar de ch fra on cinch o ses mes.

Erminia El preghi, Bagnolli, voeuri sar su sta pendenza. Le sa anca l amministrativament a l on fastidi lass avert i pendenz!

Bagnolli Se l per quest voeuri minga dispiasegh! (si siede)

Erminia El me fa propri on regalon. Son semper stada solidal con vialter e voeuri dav ona man.

Bagnolli No, no, sciora, podi minga accett. Passaroo de ch fra cinch o ses mes.

Erminia Come l voeur (gli porge la mano).

(Bagnolli esce)

Luigi El scior Bentini

Erminia Fall pass.

(Luigi introduce Bentini poi esce).

Bentini Salve, sciora, m son dell offizzi Pubbicit Nazionale vegni per incass ona fattura per la reclam in su Lillustrazione di Tutti.

Erminia Che data la ghh la fattura?

Bentini L on poo veggiotta (le porge una rivista). Ch a gh el giustificativ de la reclam.

Erminia Donca, vedemm on poo Me par fina impossibil chel m amministrador labbia minga pag. (leggendo) Acqua di Colonia il mio sogno sei tu, della Premiata Profumeria Vitali, antica ditta fondata nel 1916.

Ah ecco, ecco! Doveva ben vessigh on quejcoss! Car el m scior, me dispias per l ma numm ghentrom nagott.

Bentini Cosa la voeur d?

Erminia Voeuri d che chi sbaglia paga.

Bentini Hoo minga cap.

Erminia Chel leggia con attenzion.

Bentini E allora?

Erminia Se gh scritt? Antica ditta fondata nel 1916.

Bentini Precisament Antica ditta fondata nel 1916.

Erminia Le sa l quand l stada fondada la mia ditta? Nel 1915!

Bentini E allora? Ovviament a l on error tipografich, ma per fortuna l on error de nissuna importanza e chel po minga danneggi la vostra ditta.

Erminia Ah! El cred che on error del gener el poda minga danneggiamm?

Bentini Me par de n, sciora, alla fin fin se tratt don ann

Erminia Ah, e ghe par pocch? Ma el sa l quant la guadagna la mia ditta in on ann?

Tresencinquantamila franch!

Bentini S quest ghhoo minga de dubbi.

Erminia E allora chel me rimborsa tresencinquantamila franch e parlemmen p!

Bentini Le a l adree a scherz, sciora.

Erminia No no, foo sul seri. Cont i affari scherzi mai, ghe mancaria alter!

Ma le sa l se l on ann? El Cristoforo Colombo in pocch settimann la scoprii lAmerica. El pensa l cosa lavaria poduu scopr in don ann!

Le sa l quanti battaj lha vinciuu El Napoleon? No? Nanca m! Ma de sicr nha vinciuu on badalff! Le sa l quanti nha vinciuu in don ann? No? Nanca m. Ma de sicr nha vinciuu on sacch!

E chi l de numm che l minga on poo Napoleon? Chi de numm el ghha n i so battaj, i s vittori, i s sconfitt?

E l el voeur fals la storia? Caro scior ghl disi amm ona volta: la mia ditta l stada daneggiada e de brutt e voeuri vess risarcida!

Ghhoo nientalter de digh. Arrivederci.

Bentini (inchinandosi umiliato) Buond, sciora. (esce)

Stefano (entra dalla sinistra) Mia cara Erminia

Erminia Oh, te see ch, bravo! Te faa ben a vegn, te spettavi. Settess gi.

Donca, car el m Steven, chi la faccenda la se fa grisa! Come te steet a consilii?

Stefano Cosa te intendet?

Erminia Intendi d; thee pensaa a quell che thoo dtt ier?

Stefano Ciombia, se ghhoo pensaa! Tel seet che ghe tegni a t e al t gener. Ghhoo pensaa sora tutta la nott e ho ciapaa ona decision important.

Erminia Sentemm on poo.

Stefano Ghe parlar mi al Francesch.

(saspetta una risposta ma Erminia tace)

Come la te par stidea?

Erminia Qual idea?

Stefano Quella de parlaggh de persona al Francesch.

Erminia E questa la saria la decision inportant? Thee pensaa tutta la nott e poeu thee decis: Fa nagott! Succed quel che succed, al Francesch ghe parli m!

Stefano Giust!

Erminia Steven: te gheet la mia ammirazion!

Stefano E te see nonamm quel che ghhoo de digh!

Erminia No, ma me limmagini!

Stefano Francesc, ghe disaroo giovin onest, lavorador, stimaa hinn finii malament per el vizzi de giog. Chel lr esempi el te porta in su la via de la saggezza e de la rettitdin. Francesch, nevod te seet in su lorlo don precipizzi spaventos chel se derva sotta i t pee. Te seet amm in temp! Salvett! E chel Signor el te benedissa.

Erminia L quest che thee pensaa de digh?

Stefano Si! E credi che a sti paroll ghe vegnar voeuia de caragn.

Ermina Car Steven ti te see foeura da la realt. I t paroll, bellissim sotta laspett letteral, farann cilecca. Francesch l ormai preda da lorribil fever e el scolta p nissun.

Steven, damm a traa, ghhoo ona brtta notizia de datt.

Stefano Cio?

Erminia El Francesch lha venduu lazienda!

Stefano Possibil?

Erminia Si, si. Ma quest saria amm nagott. Travolt da la soa fever, pressaa dal bisogn de daneelha dada via per quatter ghej.

Stefano Ona cifra irrisoria?

Erminia Propri insc car el m fradell, sto goiellin dazienda, vottantamila franch a lann de rendita, circa dusntmila franch dimpiant e credit per trentamila

Regalada, regalada...

D on poo ti per quanto?

Stefano Soo no ghhoo no idea.

Erminia Cinquantamila franch!

Stefano Possibil?

Erminia Alter che possibil! E quell che lha comprada a l on ver strozzin, on stemegnon!

Stevano Combia! Alter che strozzin, vottantamila franch de rendita, dusntmila dimpiant e credit per trentamila e tutt per cinquantamila franch?

Bisogna propri d chel Francesch a l ndaa foeura de melon.

E adess cosa l chel ghhaa in ment de fa?

Erminia Soo n el dis chel ghha in mente on para de sistema per vinc a la roulette e a fria de gig v a fin chel perd chel pocch che ghe resta.

Stefano A l incredibil! Cinquantamila franch! (guardandosi intorno) Anca la mobilia?

Erminia Tutt, tutt, tusscoss.

Stefano E quando l chel comprador lentrar in possess?

Erminia Mah, dopo che lha firmaa el contratt, credi.

Stefano El contratt l non amm st firmaa?

Erminia El sar firmaa doman mattina ai des r. Telch (mostra un foglio di carta bollata) Me piang el coeur, me piang el coeur

Stefano Eh, te credi (legge il contratto e saltando molte frasi) Tra i signori Arturo Mezzetti (ha un sobbalzo, poi rivolto indignato a Erminia) Mezzetti?

Erminia Tel cognossett?

Stefano Ha ghhoo minga de cognossell? A l el prodottor del savon Boreal! On m concorrent! (riprende la lettura) tra i signori eccetera eccetera domiciliato in Milano si stipula e pattuisce: il signor eccetera eccetera... cede al signor che dichiara di accettare eccetera eccetera che dichiara di accettare la somma di cinquantamila lire si elenca eccetera eccetera

Un patto di riscatto Gh on patto de riscatt?

Erminia Soo n me ne intendi n.

Stefano (legge) Pu riscattare, la somma di cinquantamila lire, senza alcun interesse Sta clausola ch a l important e la te tira foeura de tutti i rogn.

Fra on mes la ditta la tornar a vess vostra.

Erminia In che manera?

Stefano El Francesch el se riserva el diritt de dagh indree i danee e torn insc a vess padron de la ditta.

Erminia Si, ma el se riserva anca el diritt de gigass tutti i danee e de perd fina lultim franch a la roulette. Steven quell che lha compraa a l on dritto, vn chel sa el fatt so, tel disi mi.

Stefano Credi ben, compr sto po p de roba per quatter ghej! Ti per tavariet poduu damm a m la priorit in la vendita.

Erminia Figuress t se lavaria minga faa! Ma lhoo savuu dom incoeu. Del dert come fasevi a sav che laffari el podeva interessatt?

Stefano (con ostentata indifferenza) Oh Dio se non alter per fa che la nostra roba la doda rest in famiglia E poeu, in fin de la fera, se tratta don gener!

Erminia Capissi, capissi.

Stefano E dimm on poo, ghe saria minga el mezzo de disimpegnass?

Erminia E in che manera?

Stefano El contratt l non amm firmaa, el Francesch fina lultim moment el p cambi idea.

Erminia Ma te lhoo giom d, l decis a vend.

Stefano Ma per la stessa cifra el podaria vend a vn de la famiglia. Te scondi n che lidea de imped che la ditta la vaga a fin in man don bolgirn specoladur

la me sconfinfera minga pocch! Ai stess condizion, ovviament.

Erminia Stessa cifra?

Stefano Beh, se capiss

Erminia Mi credi, car Steven, che ghe sia nien de fa. El Francesch lha daa la soa parola e l difficil chel se tira indree.

Stefano Semm daccord che la parola la var pssee don contratt e on vecc commerciant ne sa on quejcoss ma dom fra galantmm.

Erminia Se te voeuret d?

Stefano Voeuri d che in sta faccenda de galantomm ne vedi vn sol; t gener. Ma lalter? L on galantomm lalter? Se tratta don strozzin, don malnatt!

Te par che var la pena davegh rispett per vn insc?

Erminia Ah m de rispett ghe navaria minga de sicr! Fudess per m ja mandaria tucc in galera.

Stefano Brava! Perch donca el Francesch el dovaria avegh riguard?

Erminia Podi prov a parlagh ma sar difficil riess a fagh cambi idea.

Stefano Va l che se te se mettet dimpegn

Erminia Provemm(va al telefono e compone il numero) Dimm on poo, l no che dpo te se pentisset?

Stefano Mi me penti mai per ona bna azion, e poeu un Pancald el dis mai de n quand la giom di de s! (cambiando tono) Ma el t telefono el funziona?

Ermina Ciombia! Hoo telefonaa fina adess!

Stefano Strano, l tutta mattina che cerchi de ciamatt e ghe son minga riessii.

Erminia Creditior! Creditor, l on assalto!

(al telefono) Hall, ciao, Francesch, sent on poo el contratt per la cession de lazienda el zio Steven el dis chel saria interessaa Te see minga tant per laffar, quanto per fa rest lazinda in famiglia

Cosa te ne diset? N eh. (a Stefano) Se ste disevi: nient de fa el cognossi m sto benedetto fioeu!

Stefano Porca sidella!

Erminia Sent, Francesch, va che al la fin de la fera se tratta de m fradell, el t zio te see come semm legaa e come el te voeur ben! Nient de fa? Te see giom impegna con lalter?

(a Stevano) Te vedett, te lhoo dii.

Stefano Insist, insist!

Erminia Dis el zio che ghe minga bisogn davegh riguard, in fin chi l chel scior l?

L on strozzin, on balabiott! El zio l chi de fianch a m, l pront a firm el contratt. L pront a casc foeura subit i danee..

(a Stefano) Vera?

Stefano Ghhoo ch el librett di assegn

Erminia El ghha el librett di assegn. Cosa la clausola del riscatt? Ma natural!

L pront a rispett tutt quell che gh scritt nel contratt.

(a Stefano) Vera?

Stefano Naturalment (al colmo della gioia) El ghe st, el ghe st?

Erminia (senza dagli retta) Allora te ven ch! Te podet n? F nient pensaroo a tuscoss. (riattacca).

Te see ben fortunaa, car Steven.

Stefano Allora se p conclud subit...

Erminia Come te sentii, sont autorizzada a tratt in soa vece.

(suona il campanello)

(entra Gemma).

Erminia Tosa, su i copi del contratt gh de sostitu el nomm Arturo Mezzetti con Stefano Pancaldi.

Gemma Stefano PancaldiSenzalter. (va alla macchina da scrivere)

Stefano No, no, non senza nient dalter Stefano Pancaldi f Napoleone, domicilato in via Porpora 28.

Gemma Senzalter. (scrive).

(intanto Stefano compila lassegno e lo d a Erminia)

Stefano Va ben insc?

Erminia In data de luned?

Stefano Doman l venerd, al d adree l sabet e de domenica i banch hinn saraa su!

Erminia Ma venerd e sabet hinn avert! Hoo cap te le faa per guadagn on strasc de interess!

Stefano Ma n , n; insc el Francesch el sar obbligaa a gigai pussee tardi!

Erminia Te see semper staa on altruista!!!

Gemma (Gemma consegnando fogli) Pronti.

Erminia Benone! (a Stefano) Legg!

Stefano Per m l come se avessi giom leggiuu (firma).

Erminia La copia dirmada dal Francesch te la foo av doman.

Stefano Va ben (Fa per avviarsi, poi si ferma) E per lentrada in possess?

Erminia Thee minga leggiuu larticol dove el dis: Il compratore entrer in possesso della ditta allorch trasorso il mese essa ditta non verr riscattata dal venditore?

Stefano Benissim, chel articol l el mer scappaa!

Vittoria (entrando). Bond, mama, ciao, zio Steven. (fa anche un cenno a Gemma che la saluta con molto ossequio).

Erminia Cara Vittoria, settess gi, come mai te see chi?

Vittoria Ghhoo de parlatt insma.

Stefano Mi ve saludi (esce).

Erminia Gemma, te podet and.

Gemma sinchina ed esce).

Erminia Son ch, cara, gh success un quejcoss de grav?

Vittoria De grav, n. ( imbarazzata, ha unaria misteriosa che non lascia presagire niente di buono).

Erminia Vittoria, parla, per carit te me fee strem. E l no che sia facil famm strem.

Vittoria Stamattina m capitada in man ona lettera indirizzada a la Gianna e insc son vegnuda a sav che lha pers el coo per on giovinaster, on tal Giorgio Landi.

Erminia E allora?

Vittoria Lha per el coo (sinterrompe).

Erminia E ti te credet che m ha ghoo el diritto de impedigh de perd el coo per on quejdn? E poeu capissi n tutta stagitazion!

Vittoria Mama, la Gianna lha minga dom pers el coo...

Erminia Capissi on accident!

Vittoria Si, insomma

Erminia La Gianna (cominciando a capire).

Vittoria Si, mama.

Erminia Shinn regolaa come generalment se fa dopo el sposalilizzi

(Vittoria tace).

Erminia Guarda, guarda, guarda. (passeggia avanti e indietro riflettendo).

E l, chi l l?

Vittoria On gioviaster.

Erminia Quest te me lhee giom d! Ma perch tel ciamet giovinaster?

Vittoria (stupita) Mama, te par che on galantomm lavaria fa quell che lha fa l?

Erminia Capissi n.

Vittoria L lha rusaa la Gianna vers vers

Erminia E per quest el saria on giovinaster?

Vittoria Natralment!

Erminia Allora i omen se dividen in duu categorii: in giovinaster e in rembambii.

Cosalter te see de l?

Vittoria L on fanigotton!

Erminia Perch?

Vittoria Perch el lavora n.

Erminia E ti te credett che tutt quei che loveren n hin di fanigottoni? Di volt a hinn di genii: gh poetta, pittr, letteraa, filosofon che lavoren n. Se fann cress i cavej, vann al caf a parl mal del prossim e pensen n de vess di fanigottoni. Hinn genii. Quest ch el podaria vess on geni.

Vittoria Quest l n on poetta ne on pittor l domaa on disoccupaa.

Erminia On disoccupaa l n on fanigotton; l doma vun che lha minga trovaa de lavor. Quand le trover el lavorar.

Vittoria El ghhaa nanca on strasc de titol de studi, l bon de fa nagott, se te voeuret chel faga?

Erminia On giovinott chel sa fa nagott generalment el sa fa e tutt.

Vittoria Quessch l bon domaa de gig al biliard. El passa tutti i ser al bar cont i amis.

Erminia Ecco ona garanzia per la Gianna: on omm che giga al biliard el v minga in gir a tampin di donn.

Vittoria Me par chel gabbia nanca la minima predisposizion a fa el mar.

Vna di letter che hoo trovaa, la ghha tutta laria de vess on addio. El cacciador l adree a moll la preda.

Ermina Te parlett come in don romanz de la Liala. Insomma el giovinott le adree a taj la corda Ecco onaltra azienda in crisi! Napoleon traa gi on oeucc.

Gianna (entra) Bond, mama.

Erminia Ah, te see ch anca t?

Gianna Son vegnda a ditt che la prima rappresentazion l fissada per el 15 settember al Puccini.

Erninia Benone!

Gianna On compless de primm ordin. Tenor: Angelucci, bass: Prina, contralt: Tina De Angelis.

Erminia E lopera, l la Luicia?

Gianna Si. Sar on gran spettacol!

Erminia E i lezion, come vann?

Gianna Benissim! El maester el dis che sont in gran forma. Le la dovaria and in America el dis semper!

Erminia (abbracciandola) Te see contenta?

Gianna Tanto!

Erminia (a Vittoria) Sen on poo, Vittoria, ghhoo bisogn de parl, te dispias

Vittoria Anzi! Ghhoo pressa de nd a c!

(si salutano e Vittoria esce).

Gianna Gh pero ona roba, mama, che me rovina la contentezza. Hinn i desmila franch al Torregiani per el m debtt.

Erminia Gh n anca on altra che la rovina la mia e l pussee seria (pausa)

Dimm on poo, cosa gh staa fra t e el Giorgio Landi?

Gianna Nient, mama!

Erminia Gi. Nient. L ben l la gravit. Perch fra on omm e ona dona finch ghhinn de mezz i vestii, tutt se sistema. El brutt l quand gh quell nient

L de quell nient l che che comincia lirreparabil!

Gianna (dopo molta esitazione, chinando il capo)

Mama, ghe vorevi insc ben

Erminia Ghe mancaria che te ghe voeuret minga ben! E scommetti che te ghe l f

cap fin tropp ben.

Gianna Cosa te voeuret d?

Erminia Voeuri d che dass a on omm perch ghe se voeur ben, l el meno. El pesc a l voregh ben fina a dass a l. Perch allora lomm el se monta l coo el pensa de vess on gran conquistador e allora el cacciador el molla la preda.

Gianna Ari de conquistador! Se tratta de on giovin per el qual tri donn hann tentaa de mor!

Erminia Si, ja cognossi i omm irresistibil. Quan seri giovina lera propri a lr che resistevi. E minga per nient! Ma per afferm el principi de indipendenza.

I omenn fatal! Hinn propri fatal se i donn so coppenn per lr!

(pausa)

E dimm, allora, l vera che si, insomma el voraria, per doper on termin a la moda, datt el duu de picch?

(Gianna tace)

Erminia Si eh? I omm irresistibil fann insc: resistenn mai. Taienn la corda e chi s vist s vist. E ti?

(Gianna alza le spalle)

Erminia Ti come te shee regolada? Cosa te ghe d? Te ghe scritt?

Gianna No, mama.

Erminia L minga vera! Te ghe scritt! E te ghe scritt di stpidad. (mostrandole la lettera) Morire. Scomparire dalla scena del mondo. Vialter dovarissett mett in pee el Comitato vittime di Giorgio Landi elegg ona presidentessa e sfil in corteo.

Gianna Cosa dovevi f?

Erminia Digh se te te me sposet n, foo ona stupidada.

Gianna Facil a diss.

Erminia Facil a fass. Fra on omm e ona dona o se piega vn o se piega lalter. Labilit l ttta a vess minga primm.

Dove l adess lirresistibil?

Gianna A Roma.

Erminia A fa cos? A gig al biliard?

Gianna A cerc on impiegh, el dis che a Roma el cognoss on tal

Erminia (passeggiando avanti e indietro)

L roba de minga cred! El cacciador, la preda, i letter a la Jacopo Ortis

Gemma Sciora hinn quasi i cinch r.

Erminia Te ghhee reson. Voo subit. Damm la pratica Zanforgnini e la lettera dincoeu. (si rassetta e si mette il cappello. Gemma prende la pratica e gliela porge poi esce).

Francesco Dove te vee mama?

Erminia A Bust, a sistem ona rogna (a Givanna) Ti st quietta, v a c, studia, te vedarett che se gister tuscoss.

(a Francesco)

Ch va tutt ben, l tutt a post e fra pocch tutt filar via lisc come loli.

Ciao a tutti.

(sta per uscire, poi a Francesco) Ah! I cinquantamila franch che te occorren hinn ch (gli d lassegno).

Francesco (stupito) Possibil? Chi l che ghe lha daa?

Erminia El Steven.

Francesco L inverosimil! Com lha faa?

Erminia Invece de preg, me son fada preg.

Francesco Capissi n.

Erminia L minga necessari. E se el zio Steven el te parlass de vendita, de contratt,

de gioeugh e alter ti digh de si. Thee cap?

Francesco Si, mama.

Gemma Sciora hinn i cinch r.

Erminia (andando via di volata) Voo, voo. El capstazion l lnich creditor che spetta n lettera.


Terzo atto

(La scena la stessa del primo atto. E mattina. Gianna, Vittoria e Francesco fanno colazione

leggendo il giornale. Lunga scena muta durante la quale i giornali vengono scambiati con

impazienza).

Francesco Sent ch: Voce calda e suadente, lodevoli i suoi centri coloriti e gli acuti robusti, irraggiungibile la dolcezza dei suoi passaggi che fanno di questa soprano una delle maggiori scoperte del nostro teatro lirico.

Vittoria E sent questa ch: Tra tutti i cantanti che ieri sera furono interpreti della Lucia, spicca nettissima la personalit di Gianna Pancaldi; grande rivelazione.

Gianna (leggendo a bocca piena) Bella questa! Il timbro della sua voce, la cui gamma vastissima, consente a questa giovane soprano arpeggi di rara bellezza A l addirittra onapologia!

Vittoria Disemm allora apologia di reato.

Gianna (offesa) Thee ghee semper de fa del spirit de per cott!

Vittoria E ti te ghhee semper de ciapp cappell per ogni btada.

Erminia L cominciaa el pugilato?

Francesco Ben. Mi ve lassi a fa a cazzott e voo in uffizi. (a Erminia) Vorevi digh che i scadenz de chel mes ch hinn and bn fin e semm in condizion de dagh indree i danee al zio Steven (le porge unassegno). Ecco ch lassegn.

Erminia Meno mal!

Francesco Addio, Vittoria, se vedom, Gianna e compliment per el success. (esce)

Maria El scior Giorgio Landi. (Restano tutti sorpresi).

Gianna Fall pass.

Erminia Ma nanca per sogn! Fall spett. Ciamarem numm quand el sar el moment.

(Maria esce)

Beh, la vostra scazzottada l finida?

Vittoria Con la Gianna se po nanca scherz che la se offend!

Gianna Mi me offendi n. Son de spirit, m! E de vend anca. Anca ier sera lha fa de tutt per rovinamm la gioia del success.

Vittoria M? Se te savesset quanti hoo patii

Gianna Del success?

Vittoria Cattiva! Ecco quel che te see!

Gianna E t n? Se la cattiveria la se podess vend te sariet ona sciora!

Vittoria Mama, adess te disaree minga che son m a provoc!?

Gianna Oh la vittima! M son la vittima!

Erminia (le divide col braccio) Alt! El combattimente l finii! Lesit le pari.

(a Vittoria) Ti te podet and. (a Gianna) El scior Giorgio lha spettaa assee. E ti ricordet che tutta ona platea la thaa acclamaa: sbassess n davanti a on omm sol! (esce).

Giorgio (entra introdotto da Maria. E un giovanotto elegante, fatuo. E freddo, corrucciato. Gianna lo accoglie con sostenuta cortesia).

Buongiorno, Gianna.

Gianna Buongiorno.

Giorgio De t l come dal dentista: se spetta in salott. Te ghavevet di visit?

Gianna Si.

Giorgio On quej ammirador?

Gianna On amis.

Giorgio La doveva vess ona roba important, vist che te mhee fa sptt.

Gianna Oh, affari.

Giorgio Affari de coeur?

Gianna Se l? Te dinventet gelos?

Giorgio Forse. El diavol el se fa fraa. L ona roba sorprendent l vera?

Ma l pussee sorprendent che t te se sorprendett n.

Gianna De cosa dovaria vess sorpresa?

Giorgio Anca la mia visita la te par natural, cone se fudess roba de tutti i d. Te me domandet nanca perch sont ch!

Gianna Credevi chel fudess per famm i t compliment.

Giorgio Chi l ghi lassi fa ai t gingin. Son vegnuu a ditt che fra de numm l finida.

Gianna (dominandosi a stento). E qual la reson?

Giorgio E te mel domandet?

Gianna Ghe navaro ben el diritto.

Giorgio Eccola la reson (getta sul tavolo un pacco di lettere) Letter de gentili informador che me riferissen el t comportament inqualificabil!

Gianna Capissi n. Podi legg? (prende la lettera e la scorre con stupore)

Hinn tutt stri, bosii, calunnie. Se t te me stimasset on ciccinin te ghe dariett nanca a traa! Ma che l che p av scritt di robb del gener?

Giorgio On quejdn che te cognoss ben!

Gianna Ona mia nemisa! L odios che ti te ghe daga creditt! Mi son mai stada lamant del Torregiani e son mai andada su la barca del tenor DAmbrosio!

Giorgio E perch mai dovarien inventass tscoss?

Gianna Invidia, vendetta! Mi ho debuttaa per i m merit e dom per quej.

Perch te voeurett d pes a di letter anonim?

Giorgio Perch hinn firmaa.

Gianna (leggendo) Rosa Desideri ma l on nomm fals!

Giorgio Fals o minga fals, son vegnuu ch a ditt che l finida.

Gianna Se te la ciappett insci te disi de regolatt come te credet.

Giorgio Ah, el soo el soo che de mi timporta p nagott.

Gianna P anca vess insc. Mi del rest ha ghhoo bisogn don omm ver, n don barlafss, n don campion de biliard.

Giorgio Ah si? Sont on barlafuss. Allora voo, partissi e stavolta per semper!

(esce con aria gravemente offesa).

(Gianna cade a sedere coprendosi il viso con le mani, come in preda a una crisi di pianto).

Erminia (entrando) Allora?

Gianna De minga cred, de minga cred Lha ricevuu di letter anonim pien de bosii

su de m, dove se dis che m saria lamant dimpresari e cantant. Che ghhoo ona condotta scandalosa.

Erminia E l el ghha creduu?

Gianna Eccome sel ghha creduu!

Erminia Certo che bisogna vess propri scemi per dagh a traa a di letter anonim!

Gianna Eren firmaa, mama.

Erminia Oh giust! Ghaveven nanca el vantagg de vess anonim.

Gianna M me domandi chi l che p vess a staa.

Erminia Onanima negra, on esser schifos! (pausa) E l ndaa via?

Gianna De corsa!

Erminia Che peccaa. Vorevi domandagh se ghinteressava el post del rappresentant che l andaa via ne la ditta del Francesch.

Gianna La saria stada la sistemazion miglior per l, ma ormai l tutt finii.

Maria El scior Torregiani.

Erminia Fall pass.

Gianna Te lassi depert, mama. (esce)

Torregiani Cara sciora

Erminia Car Torregiani, chel se comoda.

Torregiani La vist che sccess? L contenta?

Erminia Ghhoo minga de vess contenta? Hoo tripillaa per tri o quatter d: riuscir?

Non riuscir? Disevi in tra de m. Me pareva de dov sb on operazion. Insomma on ossession, on incubo.

Torregiani Quand i operazion hinn affidaa a mi, riessen semper!

Erminia Perch? Se la mia tosa la ghaveva minga de vos ghe la fa fabbricava l?

Torregiani Disi minga quest. Ma vn come m, con la mia esperinza, se salva semper la situazion. La serada la saria finida ben.

Erminia E come l saria cominciaa el d adree? Fin ben ona serada a l l men, limportant l che la carriera de la mia tosa l comincada ben.

Ghhinn duu impresari che voeuren scritturalla. Vun a dmila franch a sera e lalter a trimila.

Torregiani Come la ved lha spenduu ben i s danee.

Erminia Che danee?

Torregiani I danee che la me dev.

Erminia A ghe devi di dan? Capissi n.

Torregiani Laccor a lera che al debutt de la soa tosa la mavaria daa desmila franch.

Erminia Perch lha cantaa l?

Torregiani L ona consuetdin

Erminia Sar, ma l ben strana. Se l dis don ingegner che dopo che la faa su ona c el pagass l lacquirent?

Torregiani Ma cara sciora, a lera staa pattuii, anzi l stada lee la s offerta de pag.

Erminia Mi? Me ricordi n.

Torregiani Che la me scusa, ghel ricordi m: le la mha domandaa cosa vorevi per fa cant la soa tosa

Erminia Pian,pian. Mi lhoo ciamaa e ghhoo dii: Torregiani, voeuri fa debutt la mia tosa, chel metta foeura ona cifra.

Torregiani E m hoo dii desmila franch.

Erminia BenissimQuindi el conferma

Torregiani Quindi la conferma

Erminia Ciombia, Torregiani, mi ghhoo dii chel metta foeura ona cifra. I danee l l chel ghha de tirai foeura!

Torregiani La coeur desmilafranch de m?

Erminia Perch n? Se gh de stran, vist che la mia tosa la ghavuu on successon e che l lha incassaa fir de danee. Comunque in considerazion del qui pro quo, tajemm el mal a meta.

Torregiani La voeur damm dom cincmila franch?

Erminia Segond l m dovaria daghen desmila a l, segnd a m l l chel ghha de dammii a m. Fasemm insc: m che doo nient a l e l el me d nient a m.

Insc semm pari.

Torregiani E m a ghhoo de smenagh desmila franch?

Erminia Perch, m ghi ja rimetti n forse? El disa on poo, dopo la mia tosa qual el prossim sopran chel far debutt?

Torregiani L on contralt che ven de Comm.

Erminia Quanto la dovaria pag? Desmila? Ghe ne domanda vinmila e l post!

Maria El scior Steven.

Erminia Fall pass.

(Maria esce ed entra Stefano che resta in disparte. A laria imbarazzata; scurissimo in volto)

Erminia Se vedom, Torregiani! Cos ghe lavar minga su con m eh?

Torregiani La vorar minga che sia conten con la fregadra che la mhaa rifilaa?

Ermina Va l, chel p vess content del bell guadagn de ier sera

Torregiani Si, la serada l ndada ben, podi minga negall

Erminia Se vedom, Torregiani.

Torregiani (fa per avviarsi poi ci ripensa) A proposit de chi duu impresari che voeuren scrittr la soa tosa: vun domila e lalter per triimila: speri che la me dar la preferenza a m che lhoo lanciada. Ghhoo giust bisogn don soprano per Parma. Ghe telefonar...

Erminia Quand el voeur e per l faroo quatermila Saludi, Torregiani.

(Torregiani esce)

Erminia Car el m Steven

Stefano Cara sorela, propri incoeu, a on mes da la firma del contratt hoo savuu de vess a staa fregaa.

Erminia In che manera?

Stefano In tutti i maner. Hoo rivist on quej di adree on amis dinfanzia del Francesch e lha negaa in tutti i maner cheel Francesch el giga a danee e che insc lha

Traa via tutt el s patrimoni.

Erminia E questa per ti saria ona fregadura?

Stefano Certament!

Erminia Segond a t, insomma, chel Francesch el sia minga rovinaa a l onoffesa on affront?

Stefano Disi minga quest, ma

Erminia Ma cosa? Te dovariet vess content! E invece te vegnet ch con laria de vosamm adree e otten soddisfazion. Ben, car fradell, se te fa pias, da doman comandar al mar de la mia tosa de rovinass a la roulette. Te se content?

Stefano L minga el cas de ciappalla a che la manera ch. Me dispias n chel Francesch el sia minga rovinaa, me dispias che thee cerc de damela a bev.

Ricordess che i bosii hinn come i scires, voeuna la tira laltra. Infatti hoo savuu che anca la trattativa cont el Mezzetti a lera ona balla.

Erminia Chi l che te lha dii?

Stefano Eh, cara mia, te dovariet sav che i bosii a ghhann i gamb crt!

Erminia Thee finii cont i t proverbi? Ben, te ne ricordar on quejdun anca mi: El fin el giustifica la manera E poeu Chi v col zopp lmara a zoppeg E infin

La gols el mett in del sacch el pioeucc. Quest l on proverbi che hoo appena invent m: te sar facil cap se l voeur d.

Stefano E chi el saria el gols?

Erminia T.

Stefano E el pioeucc?

Erminia Semoer t. La gabbola te se le tirada depert. El pioecc lavaria mai prestaa cinquantamila franch al m gener e el gols el s espost a ciapp un bella fregadra. La la ciappa n, perch el m gener l on galantomm!

Stefano On galantomm el se comporta minga insc.

Erminia E come el doveva comportass?

Stefano On galantomm el parla ciar, el dis la verit. Se l Francesch el diseva la verit

Erminia Cosa lavaria ottegnuu? Te ghavariet forsi d cinquantamila franch?

N de sicur: te ghavariet d on consili.

Stefano E chi le sa? Magari me saria impietosii de la soa situazion

Erminia De bon? E magari invece de on consili te ghe navariet d duu. On pioeucc come t el se saria tegnii ben strett i so danee e te voeuret che te cuntassmo su la verit?

El d che me mettaroo anca m a da di consilii, ne daroo vun sol: d mai la verita! In politica quand disen n la verit te see se fann? Dipolmazia.

Beh, anca m hoo faa de la diplomazia Hoo riessii a cavat foeura i danee che serviven al Francasch per minga fall.

Adess i t cinquantamila franche hinn ch, (gli d lassegno) e come da contratt te podet vant p nagott su lazienda.

( Gli porge una ricevota) Vitali, Firma!

Stefano E questa ch cosa la saria?

Erminia Ona ricevuda, per regolarit.

(Stefano firma)

Erminia E sorrid ona bona volta! Oper sorrid te gh bisogn che ghe sia davanti on fotografo?

Stefano Va la, va la, che te seet ona frbona.

Erminia (riponendo la ricevuta) Eh car el m Steven, se te seet on dritto te riesset a vend anca on cazall zopp, ma se te see scemo, pussee el cavall l bon e pussee te freghen.

Stefano (rigirando lassegno fra le mani) Per, te vedet, te see men frba de quell che te credet.

Erminia Ah s?

Stefano Si. Femm el cas che ti te mavarisset parlaa col coeur in man Mi son t fradell Chiss, i cinquantamila franch avaria anca poduu regalai.

Erminia (strappandogli di mano lassegno) Ah s? Basta dill

Stefano (allarmatissimo) Beh, natralment, fasevi insc per d

Erminia Eh va ben, ormai te le d; parlemen p!

Stefano Ohe, ma te seet adree a schrz?

Erminia No. Foo sl seri. Ti te podet minga sav come me senti toa sorela in chel moment ch!

Stefano Te see propri ona grand gigattona! Dai, femm minga di scherz; damm indree lassegn.

(entra Gianna e si siede)

Erminia Ah, Gianna te see ch?

Gianna (tristissima) Si, mama.

Stefano Dai, damm indree lassegn che ghhoo de nd via.

Erminia ( si avvicina a Gianna con tenerezza)

Te see chi l la brtta bestia che lha scritt chi letterasc l?

Gianna Ti tel see, mama?

Erminia Si! Sonn stada m!

Gianna Possibil!? Ma perche, mama?

Ermina L colpa mia se femm innamor i omen dom per i noster brutt difett?

Gianna Ma l Giorgio l partii.

Erminia L minga part.

Gianna Magari!

Erminia Come el podaria n borl ai pee? El dubita de la toa fedelt, l gelos de t, te ghe avuu success, el te ved circondada da ammirador (labbraccia) Tosa, se te savessett cosa ho impara dal m fradell Steven

Stefano Cosa?

Erminia Per esempi hoo imparaa a d consilii; ma a chi serven poeu i consilii? Ai giovin? Oh, i giovin ghann diritto a la soa razion de stpidad, ghhann bisogn de esaur ttt el repertori, perche pussee i stupidad in gross e pussee a hinn la poesia de la vita.

Stefano Erminia, scusa ghhoo pressa. Damm lassegn.

Erminia E spetta on moment, te vedet n che semm adree a parl de roba seria?

(squilla il telefono, Erminia corre allapparecchio). Halloo? La signorina Gianna? La ven subit. (a Gianna) L l, el Giorgio Landi(calmado la sua impazienza) Spetta, spetta on moment, cara.

(rivolta a Stefano) E t tel seet in cosa la consist la mia frberia? A cav foeura e netralizz tutti i cattiv qualit di omen perch de bon minga semper ghe nhann. Fidass dom del lr egoismo de l ambizion, de la spiosseria, insomma de i bass sentiment(indicando il telefono) e come te vedet anca de la gelosia.

(a Gianna, porgendole il ricevitore) Ciappa! El Giorgio Landi lh spettaa assee!

Gianna (precipitandosi allapparecchio) Te see t, Giorgio? Si, son m si, si si

(riattacca, poi a Erminia) Te ghavevet reson, mama

Erminia (abbracciandola) Te vedet che ona quej volta anca i mamm a ghann reson?

Stefano Erminia, te preghi! Damm lassegn: ghhoo de nd via!

Erminia (senza badargli da lassegno a Gianna) Quessch te le regala l(indica il quadro di Napoleone pancaldi, poi, riprendendosi indica Stefano) Anzi, l.

Stefano Ma te see scema?

Rminia Ssst! (a Gianna) a l el s regal de sposalizzi.

Stefano Ma nanca per sogn!

Erminia (fulminandoilo con lo sguardo) Ohe! Ormai te podet p tiratt indree! On Pancaldi el dis mai de n quand la giom di de s!

(a Gianna) D grazie al zio!

Fine