S’avissi un lapisi

SAVISSI UN LAPISI

( SE AVESSI UNA MATITA )

ATTO UNICO DI PINO GIAMBRONE

S AVISSI UN LAPISI

Atto unico di Pino Giambrone

Personaggi

Don CLIMENTI, farmacista

Donna AMELIA, sua moglie

PITRINU, figlio loro

Zi PAULINU, scarparu

FILUMEna, sua moglie

CLEMENTIna, loro figlia

Zi PIPPIna

Zi MARIU

Zi ROSA, sarta

CUNCITTIna

GISELLA

Zu CICCIU, u barbieri

NIRIA,

Zu TURIDDU fratello di Ciccia

Za MARICCHIA muglieri di Cicciu

Za ROSA muglieri di Turiddu

MARIANNIna figlia di Turiddu

Zu MINICU maistru di banna

FOFO bidellu

TOTO suonatore di trombone

CALO suonatore di tromba

Tutti i diritti riservati Iscrizione alla S.I.A.E. Direzione generale ROMA Sezione D.O.R.

Per la rappresentazione, versione in dialetto, in lingua italiana, straniera e varia utilizzazione di brani e riduzione cinematografica, rivolgersi alla S.I.A.E. Direzione Generale ROMA, o allAutore, via Roma n. 22 93010 Campofranco (CL) Tel. 3385995676.-

LA SCENA

Ampio spiazzo, cortile, con alcune botteghe. Sulla sinistra trovano posto lu scarparu e la sarta e lu varbieri, mentre sulla destra la farmacia e lo studio del complesso bandistico. Comune al centro del cortile. Nello spiazzo nella parte centrale trova posto un enorme contenitore in cui verr versata delluva per poi successivamente essere pestata dai vendemmiatori. Sparsi per lo spiazzo banchi, sedie, una gabbia con delle galline, cesti di diversa grandezza. Lazione si svolge in un piccolo paese dellentroterra siciliano agli inizi degli anni sessanta, nel mese di settembre.

ATTO I

SCENA I

(Allaprirsi del sipario seduti davanti la loro bottega troviamo: u zu Cicciu che affilando il suo rasoio entra ed esce dal suo negozio, zi Rosa che sta allestendo un abito, u zu Paulinu intendo a riparare una scarpa e u zu Minicu che batte freneticamente la sua bacchetta di maestro contro un leggio)

Zi Rosa Menu mali ca cc lu maritu di la za Carmela ca rumpi sempri li canzi cu ddi cosci ncucchiiati ca avi rumpi in continuiazione li pantaluna accuss a mia travagliu nun mi ni manca!

Cuncittina (Provenendo dalla comune con uno specchio in mano assieme a Gisella) Specchio, specchietto delle mie brame chi la cchi bella del reame? Nenti cchi bedda di accuss ma matri nun mi putiva fari!

Gisella Zittuti ucca aperta ca macchiana la gilusia! Lu diciva sempri la bonarmuzza di la mamma ca si strafalaria e sempri cu la testa ni laria! Quantu voti ti l diri ca quannu camini a chiuiri la ucca e ha rapiri luocchi!(Cuncittina inciampa e cade) Ti lu dissi ja, ucca aperta! Rapi luocchi, strafalaria!

Zi Rosa ( va a soccorrere) Carusi chi successi?

Gisella Nenti, nenti, u sapi chi ? Ni unciemmu una cchi strafalaria di lantra e faciemmu na bella accoppiata!

Zi Rosa Ah buonu fin! Accumincia bona la jurnata! Ma chi vinistivu a fari?

Gisella Cuncitt chi vinnimu a fari?

Cuncittina Chi vinnimu a fari? Ti lu scurdasti? S veramenti ucca aperta! Mangi pani e scordiu! Vinnimu cc pirch ni vulissimu mparari lu mistieri di la sarta! Pi mpararini a cusiri accuss ni putiemmu allestiri qualchi vesta pi la duminica, e vidiemmu si ni putiemmu accuss fari ziti!

Rosa E chi la ma sartoria nagenzia matrimoniali?

Gisella ( alla sorella) Ma dimmi na cosa t taliato a lu specchiu?

Cuncittina Sempri!( mostra lo specchio)

Gisella Cu sava pigliari na ladia cuomu a tia?

Cuncittina E a tia? Cu ? Mancu pi cacciari li muschi di dintra!( si azzuffano)

Rosa Ueh, carusi!Nun haju tiempu di perdiri! Ascuntati, viniti cu mia ca dda dintra c un travagliu pi uantri!Anzi lu sapiti chi vi dicu si vi vuliti fari ziti jti a fari lajutanti di don Paulinu, lu scarparu, vistu ca la figlia si fici zita cu lu figliu di lu farmacista

Gisella Veru lu dici?

Cuncittina E mi dicissi lu farmacista daccordu ?

Rosa Viniti dintra ca vi cuntu tutti cosi!(entrano nella sartoria)

SCENA II

Zu Minicu, Tot, Cal e Fof

Zu Minicu ( uscendo dallo studio e chiamando a squarcia gola e candando)

Fof, Fof niesci li leggii! ( cantando ) Uno alla volta, uno alla volta per carit! (spunta Fof con due leggii in mano) Mittili dduocu ca ora viennu lallievi! Dda dintra ce scuru! Miegliu fori!( scorgendo i due allievi Tot e Cal, cantando) Eccooolii, qua..eccol qu! Uno alla volta, uno alla volta!

Cal Sabbenedica, maetro!

Tot Sabbenedica maestro Minicu!

zi Minicu Santu figli, assittammuni fori, ca cc cchi lustru!(i due si siedono pigliandosi ognuno il proprio leggo ed impugnando il proprio strumento emettono delle note sconclusionate) Lestu carusi ca pua haju chi fari! Lestu!( Mettono gli spartiti sui leggi ed incominciano a suonare alcune note) Bestie, bestie, bestie na vita ca vi fazzu scola ed ancora nun sapiti pigliari u sol maggiore, bestie! Dai Tot, accumincia tu!

Tot ( con difficolt prova a suonare ma non esce nessuna nota) Maistru lu strumentu nun sona!

zi Minicu Soffia, soffia, soffia dentro con veemenza, soffia!

Tot ( riprovando) Nenti maistru attuppatu!

zi Minicu Dunamillu, fammilu vidiri! ( saccorge che lo strumento ha il cappuccio di protezione) Bestia, bestia, bestia! Nun lu vidi ca cc lu tuppagliu, sceccu!(consegna lo strumendo) V levaccillu! (Tot entra nello studio per togliere la protezione) Dai Cal accumincia tu! ( si mette in posizione e incomincia a suonare con lo strumento, ma escono delle note sconclusionate. Il maestro otturandosi le orecchie) Quali opera chissa?

Cal La forza del destino!

zi Minicu Quali forza e forza, chissa mancu lenta !(savvicina a Cal e saccorge che lo spartito poggiato sul leggio al contrario) Bestia, bestia, bestia, nun lu vidi ca mittisti lu spartitu a lu cuntrariu, bestia! Giralu!( Cal piglia il leggio e lo fa girare su se stesso) Chi facisti?

Cal Lu giravu!

zi Minicu Bestia, bestia, bestia, ti dissi di girari lu spartitu a testa a puzzunibestia!( esce dallo studio Fof)

Fof Carusi, viditica quannu jti a lu cessu jttatici lacqua, laccupa mi stava viniennu! U sapistivu ca si nn fu Pitrinu lu figliu di lu farmacita cu Clementina la figlia di lu scarparu!

zi Minicu Cuomu possibili ja antura la vitti a Clementina!

Fof E chi ci voli arti di pinna pi fuirisinni! na raputa di porta, na truscitedda e na scappata a la lesta!

Tot (d.d.) Ajutu, maccupu, maccupu!

Fof (entra nello studio e riesce subito)Carusi, a Tot ci rist lu tuppagliu mmucca, e nun po sciatari! Viniti subitu!( entrano nello studio)

SCENA III

Cicciu, Niria, Maricchia, Rosa, Turiddu e Mariannina

zi Cicciu (Uscendo dal negozio cantando ed affilando il rasoio) Figaro, Figaro, Figaro! Son qua!(arriva Niria)

Niria Sabbenedica zi Cicciu! Allegru di matina?

Cicciu Genti allegra Diu laiuta!

Niria Ch sta cantannu?

Cicciu Il mio inno! Il barbiere di Siviglia! Figaro, Figaro, Figaro son qua!

Niria E ja puru!

Cicciu Chi vua Niria?

Niria Cuomu chi vua? Mi dassi un chilu di zuccaru!

Cicciu E chi putia?

Niria Appuntu, ja vinni cc ca vuogliu tagliati li capiddi!

Cicciu Cuomu li vua tagliati li capiddi a lattera?

Niria Sissi!

Cicciu Aspetta ca la pigliu! (entra e riesce dalla bottega con una grossa scodella) Veni cc, assittati ni sta seggia!

Niria ( sedendosi ) Zi C, la sapi lultima?

Cicciu Certu, la zeta!

Niria Ma chi cap!!! Dicu la sapi lultima? Dicica Pitrinu lu figliu i don Climenti, lu farmacista si voli cu Clementina la figlia di lu zi Paulinu lu scarparu!

Cicciu Ma chi mi sta ncucchiannu! Veru mi lu dici ?

Niria Uorvu di noricchia , surdu di un pedi e zuoppu di un uocchiu, veru !

Cicciu Si sempri lu solitu strammatu! Dicisti tutti cosi a lu cuntrariu!

Niria Appuntu accuss si nun veru ..

Cicciu Lu vidi ca nun veru!

Niria Veru ! Ascunta ora cchi tardu versu li setti, quannu don Climenti, lu spiziali, chiuj la putia, Pitrinu cu na truscitedda, va versu la campagna a la Monaca, e subitu dopu, Clementina , idda puru cu na truscitedda ci va appriessu!

Maricchia (dalla comune di corsa ) Cicciu, Cicciu, la sai lultima?

Cicciu La zeta!

Maricchia Si lu solitu bestia! Si nn fu Pitrinu, lu figliu di don Climenti lu spiziali, cu Clementina, la figlia di lu zi Paulinu lu scarparu!( dalla comune di corsa Turiddu)

Turiddu Cicciu, Cicciu, Maricchia, a suoru, la sapiti lultima!(Maricchia e Niria tappano

la bocca a Cicciu) Si nn fu lu figliu di lu spiziali, Pitrinu cu Clementina la figlia di lu scarparu! Dicica la misi ncinta e pi riparari lu dannu si nn fuieru! (meraviglia di tutti i presenti, sopraggiumge dalla comume Rosa moglie di Turiddu tutta sudata e trapelata)

Rosa Cicciu lu cugnatu, Rosa la cugnata, Turiddu lu maritu, la sapiti lultima?

Cicciu La( tutti gli tappano la bocca)

Rosa Clementina, la figlia di lu zi Paulinu lu scarparu si nn fu cu Pitrinu, lu figliu di lu farmacista, dicica la misi ncint, lu vinni a sapiri don Climenti e ci dissi a lu figliu di lassalla perdiri a Clementina , se no lu jttava di fori cu na manu davanti e lantra darrieri!

Cicciu E lantra?

Rosa Sulu du mani avi, una davanti e lantra narrieri!

Cicciu No dicu e lantra, Clementina cuomu la pigli?

Rosa A cuomu laviva pigliari, la mischina si misi a chiangiri e si vuliva ammazzari!(esclamazione di tutti come per dire Bedda Matri, arriva di corsa e tutta sudata Mariannina)

Mariannina Pap, mam, ziu Cicciu, zia Maricchia, ziu Turiddu( tutti allunisono ripetono: La sapiti lultima?) E cu vi lu dissi?

Cicciu Ricordati la niputi ca chista putia di lu varvieri, e cu trasi cca lassa varva e capiddi e si porta la testa chini di chiaccieri e vistita di pannu! E un gazzettinu!

Mariannina Ma veru la sapiti?

Niria Uorvu.( si ferma perch guardato da Cicciu)

Mariannina Dicica tiraru fori di lu sciumi a Clementina la figlia di lu scarparu, pirch rist ncinta di Pitrinu ,lu figliu di lu farmacista, e lu patri don Climenti nun era daccordu a stu matrimoniu e ci dissi a lu figliu Pitrinu si nun lassava a Clementina lu jttava fori senza daricci na lira! Allura lu vinni a sapiri Clementina e chidda si jtt a lu sciumi, e menu mali ca si truv a passari Battista lu guardiacaccia ca si jtt ni lu sciumi pi sarvalla!

Cicciu ( che in tutto questo dialogo avr fatto la barba a Niria scioccato da questa triste notizia nel trasalire taglia lorecchio a Niria) Bedda Matri!

Niria Aiutu, aiutu loricchia mi tagli, loricchia mi tagli!

Maricchia Nenti ci fa Nir nun ha du oricchi?

Niria Tal quantu sancumuorumuoru!

Rosa Prestu, prestu purtammulu dda dintra e pigliammu lu staglia sancu!( tutti escono dalla SCENA ed accompagnano Niria dentro la bottega)

SCENA IV

Zi Paulinu (uscendo dal suo negozio e portandosi alcuni attrezzi del mestiere, cantando)

S avissi un lapiso,

di marca fabiso,

ti scriverebbi tanti

dolci parol damor!

Ah nun mi diri ladiu,

ah nun mi diri brutto

se no mazzillo tutto

tutto mazziller!

Nenti, dintra c scuru e ca fori si travaglia miegliu!(batte il martello su una suola di una scarpa e cantando)

Quando dal dolce lastrico

tu mi facisti un signo,

scinni to pa cu un ligno,

tutto mi baston!

Ah nun mi diri ladiu,

ah nun mi diri brutto,

se no mazzillo tutto

tutto mi azziller!

(dalla comune entra Mari)

Mari Sabbenedica zi Paulinu!

Paulinu Santu figlia e fatti a rassu! Di chi ti puozzu serviri?

Mari Vossia nun mi servi! Ja la puozzu serviri ca sugnu cchi carusa!

Paulinu Allura assittati e mitticci li supratacchi a sti scarpi cc!

Mari Chi mi pigli in parola, sempri schirzusu !

Paulinu Fazzu chiddu chi puozzu fina a quannu lu Signuri mi duna forza e alligrizza a lu cori! Allura chi vuliti?

Mari Vuogliu ca mallargati sta scarpa sinistra , pirch haju un caddu ca mi camlia di la matina a la sira! Nun ci po nenti!Mentri in chista destra mittitici du tacci!

Paulinu Sempri a li cumanni!(arriva di corsa Clementina e pesta il piede sinistro di Mari)

Mari ( emettendo un grido lacerante) Botta di sancu e di vilenu, propria lu jtu malatu mavivatu a pistari! Aih cuomu mi fa mali!

Clementina Mava scusari nun lu fici apposta, mi dassi lu pedi ca ci dugnu na vasata!( Si accinge a pigliare il piede di Mari)

Mariu (allontanandola) Alluntanati e levati, nun fari la carusa!(rientra a casa)

Paulinu Giustu dici alluntanati se no taccupi! Sti scarpi su na camira a gassi!

Mari E pirch nun si mitti na maschira!

Paulinu Meglia di chidda ca haju?

Mari Dicu na maschira pi lu gassi! Vistu ca nun po cchi resistiri! (spunta dalla bottega Filumena)

Filumena Paulinu, quannu si prontu jettami na vuci accuss ci calu la pasta! Chi ci ha calari cavatunedda o trubittuni?

Paulinu Calacci chiddu ca vua , mportanti ca si mangia!

Clementina ( uscendo da casa con un fagotto) Pap, mam vaju di donna Rosa pi farimi aggiustari la vesta, pua mi vaju accattu na cammisa! Chiuttuostu, pap dunami na puocu di sordi!

Paulinu Pirch nun lha dumanni a to matri, chi sugnu ja la banca?

Filumena Tu si, la banca, tu hai la contabilit e tu ci du li sordi!

Paulinu Accussi ? ( piglia un po di soldi e li da alla figlia) Tecca accattati tuttu chiddu chi vua e portami lu riestu! ( Clementina piglia i soldi e saluta i genitori)

Filumena E chi figlia, chi sta partiennu pi lAmerica?( Clementiva va via dalla comune )

Paulinu Mi parsi stranu stu salutu di nostra figlia!

Mari Don Paulinu, vi vuliti sbrigari ad allargarimi sta scarpa?(Filumena rientra)

Paulinu Si vallargu sta scarpa chi ff vi la stringiu pua sta ucca!( consegnando la scarpa)

Mari A chi vi sparanu, chidda destra mallargastivu?

Paulinu Nenti ci fa vistu ca larga vi la mittiti a destra!

Mari ( Buttandogli la scarpa in faccia) Ja vi la lassu cc passu cchi tardi a pigiarimilla, vi salutu! (esce dalla comune)

Filumena (affacciandosi) Lestu, Pulinu ca la pasta pronta, ma nostra figlia ancora nun veni?(rientrano in casa tutti e due, e in contemporanea dalla farmacia escono don Climenti, donna Amelia e Pitrinu)

SCENA V

Don Climenti, donna Amelia, Pitrinu , Pippinedda e poi tutti gli altri personaggi

Climenti ( Pitrinu con un borsone in mano) Pitrinu, vidica a mia stu to comportamentu nun mi piaci! Vidica ti stuoccu li ammi e ti facciu acciungari!

Pitrinu Ma cu ci li cunta sti fissarij!

Amelia Giustu dici nostru figliu, nun cridiri a chiddu chi dicinu li genti!

Climenti Voci di populu voci di Diu!

Amelia Voli diri ca sta vota stu proverbiu sbaglia!

Pitrinu Giustu dici la mamma, ora lassammu perdiri tutti cosi, vi salutu ca tra mezzura c lu trenu pi Palermu! (saluta i suoi genitori e va via dalla comune)

Climenti Boh ja nun ci viju chiaru!

Amelia Dda dintra la putia ci su un saccu di occhiali ti ni mitti unu e vidi ca accuss ci vidi buonu!( entrano in farmacia e dopo alcuni istanti irrompe in SCENA Pippinedda)

Pippinedda ( andando a gridare in prossimit della porta) Don Paulinu, donna Filumena, lu sapistivu?

Paulinu (uscendo assieme alla moglie) Chi cosa?

Filumena Chi successi?

Pippinedda Di nenti vi naddunastivu?

Filumena Ma di chi?

Pippinedda Unni vostra figlia Clementina?

Paulinu Ni la sarta!

Pippinedda Quali sarta?

Filumena Ni donna Rosa!

Pippinedda Quali Rosa?

Paulinu Chidda cu li spini, cuomu quali Rosa? La zi Rosa la sarta!

Pippinedda Ma si chidda cchioss di un misi ca nun c ca a truvari li figli a Palermu, quali Rosa?

Filumena Oh bedda matri!( rientra a casa)

Paulinu Ma chi vuliti diri?

Pippinedda Chi vuogliu diri..vuogliu diri ca vostra figlia Clementina.(viene interrotta da un grido lacerante di Filumena che uscendo dalla sua abitazione grida a squarcia gola) Si nn fuj nostra figlia Clementina! ( sviene e viene fatta sedere su una sedia, reazione a soggetto di Filumena accompagnato dal marito. Si affacciano tutti gli abitanti del cortile)

Rosa Chi successi?

Gisella Chi ssu sti vuci?

Cuncittina Chi stu schifju?

Pippinedda Si nni fu Clementina

Rosa Cu lu figliu di lu spiziali?

Pippinedda Pi lappuntu!

Rosa Tu, stammu a du passi e nun ni capiri nenti!

Minicu (cantando) Chi ssu ssi vuci, chi stu frastuonu?

Tot Chi successi?

Cal Cu mur?

Fof Ci sunammu la marcia funebri?

Pippinedda Si nni fuj Clementina , so figlia!

Minicu Cu lu figliu di lu spiziali?

Pippinedda Pi lappuntu!

Cicciu Chi ssu si vuci?

Niria A cu ammazzaru?

Maricchia Donna Pippinedda chi successi?

Rosa Donna Pippinedda, chi lu fattu?

Mariannina Donna Pippinedda successi cosa?

Pippinedda Si nn fu Clementina!( tutti rispondono allunisono: Cu lu figliu di lu spiziali?)

Pippinedda Pi lappuntu!

Don Climenti ( uscendo dalla farmacia) Chi successi?

Amelia ( seguendo il marito) Chi si sente male? La signora Filumena?

Filumena ( ritornando in se) So suoru si senti mali, vostra la culpa, vostra!

Climenti Ma si p sapiri chi schifiju successi, parlati!

Amelia Ma si nuddu si senti mali, chi ssu tutti sti vuci?( nessuno parla)

Climenti Ma pirch nun parlati, ah?

Pippinedda Si nni fu Clementina la figlia di don Paulinu!

Amelia E pi chissu jttati tutti sti vuci?

Climenti Plebaglia che per un nonnulla scatenano il fini mondo, plebaglia!

Filumena Plebaglia c vossia cu sso muglieri! Ma figlia, che apparteni a sta plebaglia, si nni fu cu sso figliu Pitrinu, eccu lu pirch di sti vuci!

Amelia (mettendosi a gridare ed ad inveire contro gli altri) Ah, si nni fu ma figliu Pitrinu, no, nun po essiri, mi sientu mali, mi fa mali lu cori! Ma figliu si nn fu cu Climentina figlia di nu scarparu? No!

Paulinu Staju vidiennu ca quannu abbruscia la carni, o si plibaglia o si burgisi, reagiemmu tutti a lu stessu modu! Mi dicissi na cosa chi vriogna essiri figlia di nu scarparu, di un sartu di un varvieri, si ricurdassi ca lu Signuri era figliu di falignami, un mistieri cuomu lu nostru, ca si travaglia cu onest cu amuri pi putiri purtari avanti na famiglia. Su sordi scuttati cu suduri! O ti sienti mali,,o ti sienti buonu, ha dari sempri lu mussu si vua ca li to figli nun muorinu di fami. Nun si scantassi ca si li du carusi si vuonnu beni, sugnu sicuru ca cu la forza di lamuri , ogni mpedimientu, ogni cuntrariet risolverannu lu problema cu facililit. E s avissi un lapisi lu scrivissi a lu muru Lamuri vinci tuttu e anchi a vossia don Climenti lu spiziali e donna Amelia la spiziali!

E s avissi un lapisi (Mentre finisce di parlare entrano in SCENA i contadini che provengono dalla campagna portando cesti di uva e li vanno a svuotare dentro lenorme contenitore situato al centro della SCENA. I contadini intonano un canto accompagnato da un ballo.Paulinu invita tutti a ballare compresi don Climenti e donna Amelia)

Fine della Commedia

Altri lavori teatrali dello stesso autore:

ZIZZANIA commedia campestre i due atti; CINCU FIMMINI E UN TARI commedia brillante i tre atti; FATTI, FATTURI E FATTAZZI commedia brillante in tre atti; CU AVI CRAPI AVI CORNA commedia brillante in tre atti; CAVADDUZZU, CAVADDUZZU commedia brillante in tre atti; DON CICCIU U PREFICU commedia brillante in tre atti; ASSU DI COPPI E TRI DI VASTUNI commedia brillante in tre atti; MIEGLIU UN SORDU commedia brillante in tre atti; PI CURPA DI LI VACCHI commedia brillante in un atto; IL COLORE DELLA PELLE attto unico; MI ALZERO ED ANDRO DA MIO PADRE attto unico; IO SONO SOLAMENTE LUCA atto unico; A SCUOLA commedia brillante in due atti. SINZALI SENZA SALI commedia brillante in due atti