FIMMINA PIA CORNA MMENZU A VIA
Commedia brillante in due atti di: Rocco Chinnici
------
(Andare in chiesa pregare, contrariamente a chi crede o meno, pu essere un bene per lanimo in quanto arricchisce di fede, di amore, di segni di fratellanza Mentre andare in chiesa per altri scopi, non solo che impoverisce la nostra esistenza, ma immiserisce di molto lamore verso Dio, in quanto istituzione suprema di quel posto dove si va per pregare, dicendo daver fede e poi
Tonnarella 02, maggio 2012
PERSONAGGI
VANNI capu famigghia TERESA mugghieri
CARMELA cummari
GASPARI cumpari e maritu di C.
ARFIEDDU figghiu di Carmela
PADRE LIBORIU parroco del paese
DOTTORE
(Un baglio con attrezzi di calzolaio sparsi qua e la. Un tavolinetto con gli arnesi e un banchetto dove si sieder Vanni il calzolaio. Sui muri, appesi un po qua un po la, alcune cose: pomodori, cipolle, aglio, origano insomma cose che servono ad arricchire quelle che erano le realt di un tempo. Teresa, a soggetto sar impegnata a rammendare, stirare, insomma a dei lavori di casa).
VANNI
Ma tu ci penzi chi a genti cunvinta chi lomu rriv pi davveru nta luna? (Meravigliato, esclama) Oh, pezzi di babbi! Nghiuttirisi daviri misu pedi nna luna! Si vidi chi cidiveddu, na pocu, non nnhannu propriu! (La moglie lo guarda sbigottita) A mumentu nni dicinu puru chi nna luna nni putemu puru jiri a pigghiari u caf comu jiri o bar! E nuiautri, comu o solitu: ammucca Mmommu, pigghia e nnagghiuttemu; ma tu ci pensi?
TERESA
(Che lo guardava stupita) Ci pensu a chi?
VANNI
Comu a chi? Ma allura di chi cosa haju parratu finu a ora? Nenti ha ntisu di chiddu ca thaju dittu?
TERESA
Ma dimmi na cosa, tu, di quannu ti jarzi du lettu, a nsinu a quannu tarrusbigghi, assai tempu ci voli?
VANNI
Chi senti diri?
TERESA
Sentu diri chi a vita ti passa chioss a dormiri chi a stari svegliu. Sbigghiati, sbigghiati e ncumincia a leggiri, na vota ogni tantu, nveci di ripetiri sempri nutularii. Ma a cu guardi quannu dicinu u telegiornali? E u bellu ca voli chi si fa silenziu quannu dunanu i nutizii! Ma silenziu picch, pi chi cosa si poi non capisci chiddu ca dicinu?
VANNI
E certu, silenziu pi sentiri, ma no pi nghiuttirisi tuttu: pani pani e vinu vinu! Ah, picch, puru tu, tu mbivisti u fattu da luna? Chi a genti va passia dda supra comu jiri a passiari nta villa comunali?
TERESA
E certu!
VANNI
Oh, bestia macari tu! Ca comu fannu a jiri nta luna!
TERESA
Comu fannu? Ca cu i missili! Pezzu di maccarruni ca si. Comu voi ca ci vannu, cu trenu!
VANNI
I missili, si! A tia i ponnu fari agghiuttiri tutti ssi fissarii! U missili chi va nta luna!
TERESA
Ma sicuru ca u cidiveddu u porti sempri dappressu?
VANNI
(Cerca di spiegarlo in termini partici) Ora senti, guarda e ascuta: mittemu chi chista (prende una arancia) a luna, oh, non ti nghiuttiri chi pi daveru a luna, picch n aranciu! Per facemu finta chi a luna, e a pusamu cca (la posa sul tavolo). Ora mittemu chi tu si u missili comu dici tu
TERESA
Ju si fussi pi davveru un missili, havi chi avissi fattu u lanciu pi scappariminii di sta casa e di tia cu tutti ssi to discursa persi, di poi chi u parrinu mi fici diri ddu malidittu si!
VANNI
Comu! Grandissima milinciana arripudduta e spinusa ca si, a mia ricordi ddu jornu! E sparti chi sempre jittata a chiesa! Comu, avissi a essiri pia e misiricurdiusa, e nveci chi fa? ci sciuscia nto focu! Ma chi ci jiti a fari a chiesa? E ddavutru gran pezzu di crastu du parrinu chi, canuscennuti, non sulu chi non mavvis chi eri cos, ma chi mi fici nfussari puru cu tutti scarpi e i quasetti! Senti non japremu stu riggistru pi fauri e fa u missili chi a megghiu cosa. (La moglie lo guarda sempre sbalordita). E fa u missili ti dissi, si vo capiri bonu u discursu da luna!
TERESA
(Controvoglia) Facemu u missili! Viditi a mia, a vita, comu mi tocca passalla!
VANNI
E smoviti, smoviti, ca pi tia u fazzu, pi struiriti e fariti capiri megghiu, e pi non ti fari agghiuttiri tuttu chiddu ca dicinu i giurnali e a tilivisioni. Allura, mettiti (facendola mettere un po distante dal tavolo e rivolta verso larancia posata sul tavolo) cca. Quannu ti dicu ju, parti comu fussi un missili, cu i manu cos (le braccia stese verso lalto e con le mani giunte come se dovesse fare un tuffo in acqua. Lui rimane vicino al tavolo in modo da poter muovere la luna). Pronti (fa la conta) Meno cinque, meno quattro, meno tre, meno due, meno uno, via! (Teresa parte in direzione della luna, ma Vanni, sposta la luna e lei prende il vuoto). Vidi, vidi chi non ci putisti ttirrari supra a luna?
TERESA
(Pi sbigottita di prima) Lu bestia, non si tu; la veru bestia sugnu io, ca ti vegnu appressu, e chi nveci di jirimi a fari i sirvizza, mi staju cca a fari a jatta morta cu tia. U missili! E cunta puru! Mu vo diri comu faca a tirrari nta luna, si tu a spustasti?
VANNI
Eccu, vidi! Ddocu ti vula! Picch, ha sapiri chi quannu parti u missili, a luna chi fa si ferma e spetta di vidillu rrivari?
TERESA
(Ironica) Certu ca no! Picch a luna chi fissa chi spetta tutti i porci comudi du missili!
VANNI
Oh, finarmenti ncumincia a capiri!
TERESA
Oh, pezzu di brigghiu paratu addritta! A mia dici di capiri! (Lo redarguisce) U sai picch tu ha ssu tintu cirividdazzu? picch nun avennu a capacit di pinsari, cerchi di dari un senzu se cunnu tia, a tuttu chiddu ca ti veni difficili capiri. Quindi u missili parti, a luna ntramentri si sposta e u missili pigghia e va sbatti o muru?! E non ti pari chi ssi malatu gravi? Non ti pari chi a malata cchi ranni a gnuranza? Non pensi chi ssi u statu fussi cchi onestu, a tia tavissi dovutu riconosciri a pinsioni massima di linvalidit gi dun pezzu e a mia mavissiru datu macari i sordi di laccumpagnamentu?
VANNI
(Impietrito, secondo lui che la moglie fosse davvero ignorante, lapostrofa con grande esclamazione). Teresa! Oh, Teresa! Ma allura veru dici! Ah ma si propriu dura! E possibili chi ti nghiuutti tuttu chiddu ca dicinu! Allura (Preoccupato) non mi diri ca si macari convinta chi u suli fermu e chi nui ci giramu ntunnu!?
TERESA
(Pi confusa che persuasa) Aspetta, aspetta chi mi vaju a lavu a facci, sicuramenti mi cunvincivu di essiri vigghianti e nveci staju durmennu (si stava per avviare).
VANNI
Teresa, aspetta, unni sta jennu? Vigghianti, vigghianti si! Ha sapiri, cara la mia mogliera
TERESA
Senti, non mi diri di fari ancora u missili, picch si nno pi davveru ti dugnu na gran pidata e ti cciuncu i canneddi di jammi! Ti fazzu vidiri si u sulu camina! Pezzu di sceccu e babbasunazzu ca nun si avutru!
VANNI
E ancora nsisti! E hai u curaggiu di dirimi puru babbasunazzu. Ah, ma allura veru dici! Ca comu fa a terra a girari ntunnu o suli, comu fa, mu vodiri? Non vutamu tuttu cu i pedi allaria si fussi cos! Teresa, oh Teresa, svigghiati! Puru chissu ti nghiuttisti? Allura veru na nuci vacanti si! (Teresa lo guarda impietrita) Ntantu ha sapiri chi u suli nun comu loperaiu stagionali, unu di chiddi a tempu indeterminatu, e chi pagatu du Padreternu pi quadiari e fari lustru a terra; e, siccomu non po fari lustru e caudu sempri a na menza, si nno lautri stati si pigghianu di friddu
TERESA
(Ironica) Ah, quindi si u sulu mittemu fa lustru cca nna Sicilia, lautri stati si pigghianu di friddu! Mischineddi!
VANNI
E certu, si fa caudu sulu unni nuiautri! E allura chi cosa fa?
TERESA
(Risponde quasi assente) Sintemu chi cosa fa.
VANNI
A un datu mumentu, pigghia, adduma u motorinu e parti
TERESA
(Interrompendolo) U moto rinu? U suli?
VANNI
E certu, cu si nno! Ma siccomu u rumuri du motorinu (Teresa lo guarda sempre pi sbalordita) luntanu, u putemu sentiri? No! E allura, non rinescennu a capiri tuttu stu ntricciu, tuttu stu ngranaggiu, pigghia e nni nvintamu chi semu nui a girari, mentri iddu, lu suli, spetta di vidirinni passari. E accuss, ntra passa oggi e passa dumani, nni scardamu tutti, e criscemu sempri cchi zaurri, zaurri e gnuranti comu a tia chi si mettinu davanti a tiliviosini a pasciri comu li pecuri nmenzu li campi di la gnuranza. Bestia! Cerca di struiriti ogni tantu!
TERESA
(Meravigliata) Sai chi me nfurmari cu navvocatu si tuttu chissu chi ha dittu po essiri motivu di divorziu? No cuntari ngiru tuttu chiddu chi ha cuntatu a mia, chi si nn pi davveru ti chiudinu o manicomiu! U sai tu picch non mori?
VANNI
E certu, picch il nostro paese perderebbe un grandissimo genio!
TERESA
Un geniu, si! Oh pidocchiu senza mancu rinusciutu! Tu non mori di fami, picch u Padreternu ti desi u stimulu di sentiri quannu ura di manciari, si nno tu havi chi avissi murutu di fami cu sapi di quantu tempu. E ora u sai chi ti dicu, chi mi nni vaju, si nno finisciu di mpazziri cu tutti ssi to discursa chi non stannu mancu addritta. E non chiamari mancu si sta vinennu a morti a pigghiariti, chi nuddu ti senti, chi sugnu a fari a spisa. (Esce borbottando a soggetto).U sulu chi dduma u motorinu! Navutra ora! Sulu a morti a tia ti po sarvari!
VANNI
(Si tocca) A mia! A tia! (Le fa le corna) Ti, ti! Buttana di so matri, chi auguriu! Chi finizza di donna! Non sulo non capisce (errori voluti) nix, ma eni pure servaggia! Oh, cunvinta pi davveru chi a terra gira! (Va a predere larancio, gli mette sopra qualcosa) Mintemu chi chista a terra, e chisti semu nui (facendola girare lentamente, ma quanto messo, cade) Eccu ddocu! Ci voli tantu a capillu chi a terra non po girari! (Verso dov uscita lei) Zaurra! Ma siccomu havi a testa dura nsisti sempri chi comu dici idda! Ma si, forsi megghiu lassalla perdiri, a idda cu tutti li so discursa senza sensu, e mittirisi a travagghiari, si no veru non nni niscemu cchi! E poi, si veninu i crienti chi ci dicu? Ci pozzu diri chi non haju avutu tempu di fari li cosi picch haju circatu di struiri a la mia mugghieri su i cosi di luniverso? (Comincia a lavorare. Prende un paio di scarpe di quelle da riparare e le guarda sbalordito). E chiss sti scarpi? Pari chi fussiru arrusicati di surici! (Entra guardinga comare Carmela ed egli soprassalta). Cummari, cos i vermi mi faciti pigghiari! Chi , caviti ca caminati cos? Jucati a mucciareddu, o vi pigghiaru i dulura nta schina? Picch guardati ngiru? A cu circati?
CARMELA
(Preoccupata) Cumpari, dicitimi, non c a cummari?
VANNI
Ju pi fari a spisa, un la ncuntrastivu pi strata? Chi vi capit pi essiri cos strana e ansiusa? Mi pariti na scimia ca va circannu banani.
CARMELA
Va circaticilli a vostra mugghiri i banani!
VANNI
E chi ! Stamatina tutti cavudi siti! Si po sapiri chi pirdistivu? Vuliti chi curru a chiamari a cummari?
CARMELA
(Premurosa e parlando a bassa voce) No, no, aspittati vi dissi, chi siti jattu priscialru! Ju, a vui (guardinga) chi avissi di chi parrari; staju vinennu da chiesa
VANNI
Macari vui siti sempri jittata a chiesa? Chiesa e chiesa. A na pocu di fimmini, non tantu a chiesa ca vi futti, ma u traggittu ca c da casa pi jiri a chiesa. Ma dicu, chiffari a casa non nnaviti? Picch i fatti su dui: O non sapiti priari bonu, o aviti la cuscnza cos ngrasciata chi non bastanu mai li prieri ca diciti?
CARMELA
E finitila, chi a missa cantata gi ma ntisi! Vi stava dicennu chi mi truvava a passari di cca, e pinsavu giustu di firmarimi unni vui.
VANNI
A mia? Aviti a parrari a mia? Allura giustu avia caputo. E scusati di nzoccu mavissivu a parrari? Nun megghiu chi spittati a cummari, chi ntra vuiavutri fimmini vi capiti megghiu?
CARMELA
No vi dissi! (Va a guardare se entra la comare, mentre Vanni guarda meravigliato).
VANNI
Cummari, ci criditi chi non staju capennu nenti di tuttu stu misteru! Picch continuati a guardari a porta si trasi me mugghieri, si vi dissi chi jiu a fari a spisa?
CARMELA
Picch, di chiddu ca vaju di diri, bonu chi no senti vostra mugghieri.
VANNI
Sintiti, cummari, io, a me mugghieri nun haju propriu nenti di chi ammucciarici, quindi non haju caputu ancora unni vui vuliti jiri a parari, quindi parrati e puru a vuci forti, tantu
CARMELA
Non gridati vi dissi! Chi na cosa ca a cummari non po sentiri.
VANNI
(Perdendo la pazienza) Ma si vi dissi chi non c! (A denti stretti e con rabbia contenuta) Sintiti, cummari, ju haju tanti di ddi camurrii pa testa chi vui mancu vi lu mmagginati, quindi parrati e dicitimi di cursa chiddu caviti di dirimi, prima ca torna me mugghieri e cu sapi chiddu ca po pinsri cu stu parrari caviti vui a vuci bassa.
CARMELA
(Guarda se entra la comare e poi, di corsa, dice quanto venuta a chiedergli, e sempre a voce bassa) Vui avissivu a divintari u me amanti...
VANNI
(Si alza scattando e sbalordito) Chi cosa? Unni? Comu? Quannu? Capivu bonu? Ju
CARMELA
E bonu, carmativi cumpari! E pi finta! Chi capistivu?
VANNI
(Meravigliato e nello stesso tempo preoccupato che possa entrare sua moglie e sentire) Ma chi vi puzzastivu unni a butti, prima di veniri cca? Ma di unni vi veninu certi nisciuti? Mi stati dicennu di tradiri a me mugghieri! Jitivinni, prima ca vi tiru sta scarpa manciata di surici nta ssu tuppu di capiddi caviti.
CARMELA
Cos diciti? Io mi nni vaju, per ricurdativillu chi non mi vulistivu jutari.
VANNI
Ancora! Viditi chi a me mugghieri ci cuntu! Ma di unni vi veninu certi nisciuti? Comu, viniti cca, di puntu in biancu, dicennumi chi vavissi a fari lamanti Ma ju mancu na cuperta vi pozzu fari, avutru chi manta e manta! E puru vui, puru vui, non ci pinsti a cummari, o tortu ca putissivu fari puru a vostru maritu?
CARMELA
Me maritu si! E poi chi centra a cummari, si vi dicu chi pi finta; sulu pi fari ngilusiri a me maritu chi mi pari ca persi a testa pi nautra, e non haju caputu ancora cu .
VANNI
(Scandalizzato) Ma chi diciti! Sicura siti chi u cumpari
CARMELA
E chistu u fattu, chi non sugnu sicura!
VANNI
Cummari, stati facennu un mari di cunfusioni. Scusati, si non siti sicura, comu faciti a jiri nfangannu o cumpari? E poi sintiti, ma stu quiz, un lu putiti jiri a fari risorviri a quarchi nautru chi a spassu e lassati n paci a mia? Chisti cosi di fari pi finta su? Si nni scopri a cummari, o u cumpari, cu ci leva da testa a tutti dui chi non comu diciti vui? Nun megghiu chi vi mittiti accura a vostra maritu?
CARMELA
E comu?
VANNI
Chi sacciu, vidennu unni va; cu ccu si junci
CARMELA
E comu fazzu? Iddu no vidi chi ci staju pi dappressu? Si si dduna non peggiu?
VANNI
Sintiti chi facemu, si vuliti pi davveru ca vi dugnu na manu; vui mi mannati cca u cumpari, cu na scusa quarsaisi, e ju, tra na parola e nautra, cercu di scipparici li virmuzza da panza e vidiri cu putissi essiri ssa strocchiula ca ci gira ntunnu.
CARMELA
Puru chista mi pari na bedda pinsta. Sapiti chi fazzu, allura? Vi lassu cca sti scarpi chi haju e pedi e poi mannu a iddu pi ritiralli comu siddu vui mi lavjavu di giustari.
VANNI
E vinni jiti a pedi scausi?
CARMELA
Chi vuliti ca po succediri! E cca vicinu ca staju, e poi mancu chiovi
VANNI
Cos dicit? Cuntenta vui, cuntenti tutti. E sinti cummari, mi stava scurdannu u megghiu, comu mannati unni mia u cumpari, curriti a chiamari o dutturi quantu ci cumminu un beddu scherzu a vostru maritu.
CARMELA
U dutturi? E chi ci trasi u dutturi?
VANNI
Cummari, vui vuliti chi vajutu?
CARMELA
E certu, chissi dumanni di fari su? Comu ristamu? Allura picch vinni cca, scusati?
VANNI
E allura, si vuliti chi ve jiutari, aviti a fari comu vi dicu ju, puntu e basta. Appressu du cumpari maviti a mannari u dutturi, chi o restu ci pensu ju.
CARMELA
Cumpari, appressu o dutturi vegnu macari ju!
VANNI
Non vi rrisicati!
CARMELA
Ma ju non mi fazzu scopriri, mi mucciu pi vidiri e sentiri chiddu ca succedi.
VANNI
Mi raccumannu non vi faciti scopriri, picch vannu tutti cosi n fumu!
CARMELA
(Preoccupata) Ma cumpari, nun chi avissimu a fari ridiri i cristiani?
VANNI
Ancora, cummari!
CARMELA
Va beni, va beni, comu diciti vui! Vi salutu cumpari, e circati di tirariccilli boni i virmuzza da panza a me maritu.
VANNI
Nun vi nni ncarricati, lassati fari a mia, e non vi scurdati davvisari u dutturi. (Carmela esce). Ma cosa di nesciri foddi, u cumpari chi pari un santomu no, no., non po essiri! Sicuramenti a cummari troppu gilusa e vidi chiddu ca nun c. Mah, voli diri chi quannu veni u cumpari, circamu di scuprillu, e spiramu chi a cummari non si scorda du dutturi. Ntantu, rimittemunni a travagghiari chi oj non haju fattu mancu chiddi pi ccattari u pani. (Entra Arfieddu, ragazzo mezzo scemo, figlio di comare Carmela. Parler come usano parlare quelli che hanno questi handicap: pronunciando la T per C e cos via).
ARFIEDDU
Talutamu (salutamu), mattu (mastru) Vanni. (Fa delle mosse di kung f) Jh! Jah! Jah!
VANNI
(Cerca di coprirsi come pu) Oh, oh, oh! Ma comu discurri? Chisti maneri di prisintarisi su? Unni ti pari chi semu a palestra?
ARFIEDDU
Ti , ti ccant, mattu Vati?
VANNI
Senti, Arfieddu, non mi chiamari mastru, chiamami si vo, puru ziu, chi forsi megghiu.
ARFIEDDU
Pitt, non ti piati mattu?
VANNI
Eccu, vidi? Tu non dici mastru, dici mattu.
ARFIEDDU
Mih! Manco tono arrivato, e mi tta (sta) fatennu cunfunniri tuttu!
VANNI
Puru! Ah, ora sugnu ju ca ti fazzu cunfunniri!
ARFIEDDU
Tetto! (Certo).
VANNI
Appostu semu, a oj! Chi centra u tettu ora?
ARFIEDDU
(Infervorato) No tettu! Ju ditia (dica)
VANNI
(Interrompendolo meravigliato) Di mia?
ARFIEDDU
No di mia! Dita
VANNI
Ah, no di tia! Di mia!
ARFIEDDU
Mih, mattu Vanni! Ma tomu palli? (Riprende la calma) Tenti, tu e io non ti tatemu (trasemu) nenti, u capitti? Ju dita
VANNI
A vo sapiri na cosa? U ciriveddu mu sta facennu nesciri fora da testa; ma a to matri un la ncuntrasti pi strata mentri vinivi cca? Picch non ti nni jivi cu idda?
ARFIEDDU
Ah, ma quetta mattina te (ce) lavete to (con) me! Mio pate, dite di venire qua e di ttare (stare) a pallare con te; tu mi diti di andare a cata eh! Tome ti fa cot!
VANNI
Picch to patri dintra ? Non ci ju a travagghiari?
ARFIEDDU
Dite te (che) ti tentiva male
VANNI
Putivi diri puru tale nveci di male. Dicisti tutti cosi ca T.
ARFIEDDU
Pett? (perch).
VANNI
Pe rme?
ARFIEDDU
No pe-tte ttaccato! (staccato). Pett! (Perch).
VANNI
Arreri cuminciamu cu pi tia! Ti dissi vistu ca mi dicisti: te ti tentiva male, di mittiricci puru a ti nni male e dicivi: te ti tentiva tale. Ma sulu cu a Ti sa parrari? Allura, dicisti chi to patri si sinta mali e a travagghiari non ci ju?
ARFIEDDU
Ti, ti, popio cot! Io ero tolo con pio pate (padre) pecch mi matre non tera; poi entata una tignora, e lui mi ha detto di uttire di cotta e venire qui a pallare con te. (Entra Teresa, trasandata, sudata e sconvolta).
VANNI
Chi , chi ti successi pi essiri cos sudata e trasannta? Mancu si tavissiru assicutatu un brancu di cani arraggiati! Chi fu? Parra. E a spisa unni ?
TERESA
(Non sa cosa rispondere) Ah si, a spisa, veru ! Ju mentri da chiesa, da chiesa vegnu.
ARFIEDDU
(La guarda attentamente) Lo tai te tu hai i vettiti tome quelli della tignora te entata a cata mia!
TERESA
(si cerca ddosso sperando di trovare il portamonte). Stranu, non rinesciu a capiri unni mi scurdavu u borsellinu cu i sordi, e u bellu chi dda ghintra ci havia puru i documenti.
VANNI
Uhm?
ARFIEDDU
Ti, ti, tembate (sembrano) uguali!
VANNI
(Alla moglie, preoccupato) Chi u discursu di vistita i stissi? Ma chi voli diri chistu?
TERESA
E u dumanni a mia? Chi sacciu chi voli diri iddu!
VANNI
(A Arfieddu) Senti, Arfieddu, pensaci bonu; idda era chidda ca vinni a to casa?
ARFIEDDU
E tomu fattu a tapillu? Tidda (chidda) taminava cot (camminando allindietro) quannu tatu (trasiu).
VANNI
E picch caminnava nnarreri?
ARFIEDDU
Te lo tapetti non te lo ditetti. (Fa ancora delle mosse di Kung f) Jh! Jh! Jh!
VANNI
(I due si spaventano) Chi ti vinissi un motu! Ca chisti maneri su? Finiscila ti dissi, chi un corpu di marteddu ntesta ti dugnu, e rispunni: picch caminava nnarreri?
TERESA
Si po sapiri picch ancora cridi a chiddu ca dici iddu chi babbittu?
ARFIEDDU
(Scoppia a piangere) Minta, mi ditti babbittu! (A Vanni) U tintitti puru tu? Ju nun tugnu babbittu.
VANNI
E va beni, basta non chianciri cchi, nenti ci fa si ti dissi babbittu?
ARFIEDDU
Ti, nenti! Tu diti cot, picch un lu ditti a tia babbittu.
VANNI
(Alla moglie) E dimmi na cosa, antura dicisti chi niscivi pi fari a spisa; si po sapiri unn a spisa?
TERESA
(Che continuava a cercare di trovare il portafoglio) E possibili mai chi non mi ricordu unni u lassavu?
VANNI
Comu, unni u lassasti! Non dicisti daviri statu sulu a chiesa? Unni a spisa?
ARFIEDDU
Rippondi, dov la peta? (spesa). Ah, dov?
TERESA
Senti, camina a casa tu navutru; ti fazzu avvidiri dov la ppeta! Si po sapiri chi ssu tutti sti dumanni?
VANNI
E senza mancu na risposta.
TERESA
Ju a chiesa haju statu, unni patri Liboriu, ti dissi.
VANNI
Ah, ma allura veru dici cu sta chiesa! Ma chi spetti ca ti fannu santa? Sempri a chiesa! Comu, nesci pi jiri a fari a spisa e curri pa chiesa! Ma chi c u meli nta sta chiesa!
TERESA
A chiesa c megghiu du meli; c a Madunnuzza, u Signuruzzu
GASPARI
Non cuminciamu cu lelencu di santi chi gi u sacciu a memoria! Chiuttostu, stu patri Liboriu si japrju u supermercatu ora a chiesa? Non dicisti di nesciri pi jiri a fari a spisa? (Si sente rumore di passi).
GASPARI
E pirmissu? (Entra il compare, marito di Carmela e padre di Arfieddu). Salutamu cumpari! (Poi, sdolcinato, alla comare). Cummari. (Al figlio). E tu, chi ci fa cca?
ARFIEDDU
Tenti, non mi fare diventare ttemo (scemo) tai! Pima mi diti di venire qua a pallare ton matto Vanni; ora diti te (che) tti (ci) fattio qua!
GASPARI
(Meravigliato, come se quello che ha detto Arfieddu non corrispondesse a verit) Io, io ti dissi di veniri cca?
TERESA
(Al marito) Vidi, vidi chi farfalluni, e tu chi ancora ci vai pi dappressu?
ARFIEDDU
(In tono serio, a Teresa) Tenti, tignora della ppeta (spesa), io non tono nemmeno faffallone, hai tapito? E il pottafoglio tu non lo tovi pi, lo tai pett?
TERESA
(Sorpresa) Allura tu mu pigghiasti!
ARFIEDDU
E dove, te (se) diti te (che) non tei venuta a cata mia? (Poi a suo padre) Tenti, pure tu, non quetta la tignora te entata (entrata) a cata, e tu mi hai detto di uttire (uscire) di cotta? (corsa).
GASPARI
(Molto sorpreso, e in difficolt) Chi cosa? Na signura a casa unni nuiautri? Ma di quali signura parri? Ju dicu ca ti nzunnasti.
ARFIEDDU
Ah ti, cot diti, che mi tono intonnato? Te tu tapetti!
GASPARI
(Sempre col tono un po adirato) Certu ca ti nzunnasti; e ora camina pa casa chi a mumentu vegnu! Pezzu di farfalluni ca nun si avutru!
ARFIEDDU
(Quasi piangendo) Tio (zio) Vanni, io non tono faffallone, e nemmeno babbitto! Ti fatetti vedere una cota, ti fatetti vedere, ma ticome lei dite te non ttata a cata mia, non te lo potto fare vedere pi.
VANNI
Non mi diri chi ha u borsellu!
ARFIEDDU
Il bottelo? Il bottello di ti, te lei dite te non ttata a cata mia!
TERESA
Allura, tu
ARFIEDDU
Io che cota? (A suo padre) Pure tu tei faffallone. (A Teresa) E tu pure tei una grandittima faffallona! (Esce piangendo) Faffallone voi faffallone (esce).
GASPARI
(A Teresa) Laviti a pirdunari cummari si iddu sciuramenti vattrovacci a cu vitti a casa, e a scanci pi vui.
TERESA
Nun ci pinsati cchi cumpari, ju da chiesa vegnu, (Vanni li guarda imbambolato) e poi chi avissi ju dammucciari a me maritu, anchi si vina unni vui? Scusatimi ora, chi rrivu dda bbanna (esce).
GASPARI
Allura, cumpari, mi mand me mugghieri dicennu chi havi scarpi di ritirari, pronti su? (Vanni ancora frastornato). Cumpari, cumpari caviti?
VANNI
(Cercando di riprendersi) Ah, si, i scarpi! Si, si, mi pari chi avvissiru a essiri pronti; assittativi chi finisciu di giustari chista e vi pigghiu. (Ironico) Nun caviti primura, pi casu? Assittativi (siede).
GASPARI
(Guarda verso la porta di dov uscita Teresa, o meglio entrata, poich di baglio si tratta) Chi confusioni ca fici me figghiu, cumpari.
VANNI
A diri a virit non nni capivu nenti; per chiddu ca capivu bonu chi nta sta storia c troppu ntricciu e troppu misteru: mi pari di truvarimi nto quatrivia; chi trafficu! A ciancu na chiesa, e poi machini ca vannu, machini ca vennu; spiramu, cumpari, di nun essiri nvistutu n prima pirsuna! (Va a guardare se entra la moglie) Dicitimi na cosa, si ju dicu, staju facennu nesempiu cumpari, si ju mi nnamurassi di na fimmina chi nun me mugghieri, vui chi pinsassivu di mia?
GASPARI
(Sospettoso) Cumpari, ma picch mi faciti sta dumanna, si pi finta?
VANNI
(Sempre guardingo per paura che possa entrare la moglie) E picch; picch nun propriu pi finta; ju siccomu cu me mugghieri, oramai (fa con la mano come per pulirsi il muso) vui mi capiti a chiddu ca mi rifirisciu.
GASPARI
Ah, quindi vui cu a cummari (ripete anche lui il gesto). Ho capito. E quindi dicemu chi vi nnamurastivu di nautra.
VANNI
Certu nun bellu nne confronti da mugghieri chi unu Dicitimi, si vui per esempiu truvassivu a vostra mugghieri jintra cu navutru, (deciso e minaccioso) comu minimu non pigghiassivu stu trincettu, e a chiddu ci tagghiassivu ddu cosa? (Gaspari fa una smorfia di dolore e si tocca il coso) E macari ju facissi cos! Ah, certu! Si non peggiu! Nca va, ca a chiddu, allamicu nzumma, ci facissi tanti di ddi minnitti chi vui mancu vi lu putiti mmagginari! Ci tagghiassi macari i idita a unu a unu, poi pigghiassi
GASPARI
(In preda al panico cerca di dissuaderlo) E bonu cumpari, chi u manciari di jeri sira mi faciti nesciri da bucca.
VANNI
Sulu ca pensu chi nun giustu
GASPARI
(Meravigliato e acconsentendo con piacere) Oh, menu mali! Certu, picch cu i tempi di ora, chi cosa po essiri cchi na cosa di chissa? A mugghieri ca fa i corna o maritu; nenti! Quasi chi veni da ridiri; na bazzecula! Bonu faciti cumpari, aviti a essiri modernu e no allantica chi pi na (facendo sul capo segno di corna) curnificata scoppiava lu nfernu; oramai cosi superati su!
VANNI
(Duro e risentito) Ma chi capistivu, cumpari! (Gaspari rif la smorfia di dolore e si ritocca il coso). Ju dicia chi non giustu pu casu miu, (addolorato) e cio pu problema chi havi me mugghieri. Certu, vui non nni sapiti nenti, anzi, a mumentu avissi a veniri u dutturi!
GASPARI
(Preoccupatissimo) U dutturi! E picchi? Cumpari, ma di chi cosa stati parrannu?
VANNI
Allura un nni sapiti propriu nenti! Comu, ju pinsava chi vostra mugghieri vavissi cunfidatu quarchi cosa!
GASPARI
(Preoccupatissimo) Quarchi cosa di chi? Vi vuliti spiegari bonu, cumpari!
VANNI
Da disgrazia ca si nfil nta sta casa! Me mugghieri, puuredda, aviti a sapiri chi havi non sacciu comu si dici ntalianu, dda cosa chi comu unu fa vui mi capiti a chi cosa mi rifirisciu, nsomma havi gi dun pezzu chi cu me mugghieri non putemu fari cchi nenti, si nno finisci ca mi mmisca dda tinta malata, ma brutta, brutta cumpari! Cos brutta, chi dopu tempu e senza ca mi nnaddunu mi putissi ttruvari cun pedi nta na fossa, eccu!
GASPARI
(Preoccupatissimo e impaurito al massimo, riesce persino a balbettare) Cu-cumpari no-non ca-capivu u-u se-secunnu pa-passaggiu; spi-spiega-gativi me-megghiu. Voli diri chi-chi si vui cu vostra mu-mugghieri fa-faciissivu frift frift, do-dopu (fa segno di morire).
VANNI
E allura nenti vaju dittu! E ju pi chissu vi dissi chi gi pinsava di nnamurarimi di nautra, comu diciti vui; per poi penzu macari chi avutri fimmini putissiru aviri a stissa malata di me mugghieri e mi veni u scunfortu, e cos, quasi mi passa a vogghia di pinsri a sti cosi (Si sentono dei passi).
DOTTORE
Oh! buon giorno mastro Vanni! Eccomi qua, come va, coma va la signora Teresa? (Guarda Gaspari che si tramutato, diventato pallido in viso, si attorciglia).
VANNI
(Comincia la recita) E comu havi di jiri dutturi! (chiede permesso al compare di appartarsi col dottore) Scusati cumpari (porta il dottore in disparte in modo che il pubblico non senta e gli dice di recitare per quanto Gaspari prenda una gran paura e smette di tradire la moglie) Dutturi mhavi a jutari a risorbiri stu problema. Me cumpari chiddu, u viditi? Dici so mugghieri, chi (gli parla in modo che nessuno senta, allorecchio).
DOTTORE
(Esprimer attraverso la mimica quanto il compare gli stesse narrando) Ah, si? E bravo lo sporcaccione! Vediamo, vediamo cosa posso fare. (Si porta da Gaspari che, suggestionato da quanto gli aveva raccontato Vanni, sta maledettamente male). La vedo un po maluccio, che cosha? Cosa si sente? E cos pallido che sembra un grosso cerone spento!
GASPARI
A testa mi gira a testa. Dutturi, mi sentu a bucca sicca; chi mi sta pigghiannu?
DOTTORE
Si rilassi che la controllo un po. (Prende dalla borsa lo stetoscopio e il martelletto. Lo visiter mettendolo in un grosso stato di paura). Diciamo che il cuore batte molto, ma molto veloce e con un sordo tonfo. Adesso vediamo un po al ginocchio se i riflessi rispondono, (come gli batte col martelletto, anzich alzare il ginocchio dove batte, si alza laltro). Ecco, come volevasi dimostrare. Deve sapere che il ginocchio, che in latino si dice geniculum sarebbe il diminuitivu di genu, quindi genu-occhio, sta a significare che locchio dei mali del nostro corpo, e ci permette di vedere, attraverso di lui, quello che succede in ognuno di noi, e, volendolo dire senza allarmarla pi di tanto lei ha (silenzio).
GASPARI
Parrassi, dutturi, prima ca mi veni un infartu.
DOTTORE
Lei ha contratto una batracomiomachia, che in parole semplici significa una controversia con gli organi genitali.
VANNI
(Che non ne ha capito niente, fa invece finta come se fosse una cosa molto grave) Bih! Cos gravi dutturi? Allura me cumpari ci po lassari a peddi dun mumentu a lavutru!
DOTTORE
Credo proprio di si; e, per prima cosa, non deve, nella maniera pi assoluta, avere rapporti sessuali con nessuno, nemmeno con sua moglie per evitare di contagiare anche lei, ma se questo gi avvenuto, sappi che, quanto prima, sua moglie comincer a manifestare segni di amnesia, quindi perdita di memoria
VANNI
Bih! Voli diri chi a cummari non ricorder cchi nenti? Puuredda! E chi ci trasi idda unni tuttu chistu?
DOTTORE
Deve sapere che certe malattie colpiscono il cervello e lo rendono irreversibile, cio che la malattia non ammette il ritorno allo stato precedente, e quindi a non ricordare pi niente a meno che
GASPARI
A menu chi nzoccu?
DOTTORE
A meno che, lei non laiuti a ricordare, raccontandole tutti i torti che lei le ha fatto, compresi i tradimenti, e senza cambiare una virgola.
GASPARI
Idda nun nnhavi curpa! Dutturi, savissi a succediri chiddu ca dici lei, ci prumettu ca u fazzu cu tuttu u cori,
VANNI
Sempri si vui siti ancora vivu! (Gaspari si tocca e fa scongiuri).
GASPARI
Puru vui, cumpari, finitila!
DOTTORE
Beh, io devo andare; se doveste avere bisogno di me, sapete, dove trovarmi. (Sta per uscire ed entra Carmela con lo sguardo assente, come se non conoscesse nessuno).
CARMELA
Bona notti. (Si fa il segno della croce) Scusati, forsi sbagghiavu chiesa.
VANNI
Chi siti schirzusa, cummari Carmela.
CARMELA
Cu mia parra? Cu lei?
DOTTORE
Signora Carmela, si ricorda di me? Sono il dottor Carlino!
CARMELA
Cu mia parra?
DOTTORE
Ho la strana impressione che gi sia troppo tardi.
VANNI
Cummari, c cca vostru maritu.
CARMELA
Io nun sugnu maritata.
GASPARI
Carmela, ju sugnu, Gaspari! Veni cca, fatti abbrazzari.
CARMELA
Un chista a chiesa da Madonna di Puvureddi?
VANNI
O megghiu jemu! Cummari (al dottore) ah gi chi ci dicu.
DOTTORE
(A Gaspari) Sa che fa, laccompagni lei (alludendo daccompagnarla a casa) alla chiesa della Madonna dei Poveri e cominci col raccontarle tutto dalla fine, mi raccomando, dalla fine, in quanto le cose sono pi fresche nella memoria. Su andate.
GASPARI
(Alla moglie prendendola per mano) Amuninni, amuninni. Ha sapiri chi cu a cummari Teresa, quannu un mumentu fa vinni a casa e appi assicutari a Arfieddu, si nno vidiva tutti cosi (Vanni rimane impietrito, guarda il dottore e cade a terra come una pera matura e privo di sensi. I due, indifferenti allaccaduto, continuano a parlare uscendo dal cortile mentre il dottore intento a soccorrere Vanni che chiama Teresa perch gli porti un po daceto).
DOTTORE
Signora Teresa, signora Teresa! Presto, il bicchiere con un po daceto!
TERESA
(Entra col bicchiere daceto) Dutturi, lei cca? Chi fu, chi successi?
DOTTORE
Questo se lo far raccontare da suo marito non appena rinviene se riuscir a rinvenire!
FINE PRIMO ATTO
SECONDO ATTO
(Scena come la precedente, sar cambiata solo qualche attrezzeria di scena, poich sono trascorsi circa sette mesi).
TERESA
Comu nasci stu picciriddu ci avemu a mettiri un bellu nomu! Io dicissi di chiamallu
VANNI
Ju, nveci, prima ca nasci ssu picciriddu, vulissi capiri cu u patri!
TERESA
Ancora cu stu patri! Quantu voti ti le diri chi to u figghittu!
VANNI
Ah, si, me figghittu! E comu, si figghi non nni pozzu aviri? Havi chi di vintanni ca semu maritati, e ora, di puntu mbiancu, spunta chistu, cos, comu fussiru funci!
TERESA
Sai picch non po capiri? Picch nun hai fidi. Havi di poi ca nni maritamu chi vaju sempri a chiesa a priari a bedda Matri pi quantu nni puta fari stu miraculu, tu scurdasti?
VANNI
Nca va ca pi comu parri tu, pi comu si pia, e pi quantu sta jittata a chiesa, ju dicu chi non appena passi allautra vita, sicuramenti U Padraternu ti teni o so ciancu comu pirsuna fidata.
TERESA
Ah, supra a chissu ci po puntari! Haju priatu cos tantu puru pi aviri figghi chi finarmenti rriv u mumentu, e tu A virit chi ha sempri di chi lamintariti; si figghi non nnaviamu e ti lamintavi dun cuntu, ora chi a Madonna finarmenti nni fici u miraculu, ti lamenti di nautru latu; hai sempri a chi diri! Comu, avissi a essiri cuntentu chi a mumentu diventi pap.
VANNI
Pap? Ma pap di cu? Di quali piccididdu si u dutturi dissi chi mancu un miraculu mi puta fari aviri figghi!
TERESA
Si vidi chi u dutturi atiu; comu si spiega allura chi a mumentu diventu mamma e tu pap?
VANNI
E ci torna ancora cu stu pap! Sai chi ti dicu, mettici Ges di nomi.
TERESA
Ges! Ma di unni ti veninu certi nisciuti?
VANNI
Comu, non ti piaci Ges?
TERESA
Non mi piaci Ges! Io ladoru Ges, e u pregu ogni cincu minuti.
VANNI
Eccu ddocu! Prjeri e prjeri! E certu, tu non dici di essiri na pia donna, sempri jittata a chiesa?
TERESA
E certu! A priari a bedda Matri vaju!
VANNI
Tutti a priari jiti a chiesa! E poi si lassati a famiggjhia ntridici e a casa ngrasciata non ci fa nenti.
TERESA
Prima da famigghia veninu i santi; u vo capiri?
VANNI
Ah, si? Veninu i santi? Ma viditi chi mugghieri devota chi haju! Allura tu lavissi a sapiri cu era u patri di Ges.
TERESA
Sulu un miscredenti comu a tia un lu sapi. E u Spiritu Santu u patri di Ges.
VANNI
E chistu non ti pari chi figghiu du stissu patri? Senti na cosa pia donna, ma u cumpari sicuru chi non ci trasi nna stu discursu?
TERESA
Ancora cu stu cumpari! E lassilu perdiri u cumpari, non basta chiddu ca ci cumminasti?
VANNI
Ah, ju chi ci cumminavu! Mancu dici
TERESA
Ancora parra! Puureddu, jittatu nto funnu di lettu e spetta chi rriva a morti a pigghiarisillu. E a cummari, povira fimmina, si nni sta ghiennu appressu a iddu. Viditi chi sorti di guaju ca si vinni a cumminari cu ddu scherzu ca ci facistivu cu dutturi; chi fu tantu lu scantu chi si convinciu chi veru malatu. E mancu mali chi davutru dutturi persona seria, studiata!
VANNI
Oh, ma chi vo tu nautra! Idda, idda, a cummari vosi ca si cummin tuttu chissu, non ci piaciu a essiri gilusa du cumpari, e ora, chi ci trasu ju nna chiddu ca havi u cumpari? E tu, tu non ti pari ca fusti cchi bedda du dutturi! Si nun era pi chissu non si rrivava a tuttu chistu. Cu ti porta a jiri nno cumpari, sapennu ca nun cera dintra a cummari?
TERESA
Ancora ci torna cu ddu jornu! Ti dissi chi ddu jornu mi truvava a chiesa unni patri Liboriu, u vo capiri! Quali cumpari e cumpari! Tu ti nghiuttisti chiddu ca dissi Arfieddu, chi vo di mia, un lu sai chi chiddu leggiu di testa.
VANNI
A leggia di testa tu si! Mu ricordu comu fussi ora ddu jornu chi a cummari cuminci a dari numira circannu a chiesa da Madonna di Puvureddi, e u cumpari laccumpagn dicennuci: ha sapiri chi cu a cummari Teresa, quannu un mumentu fa vinni a casa e appi assicutari a Arfieddu, si nno vidiva tutti cosi Chi voli diri chi vinni a casa e assicut Arfieddu si nno vidiva tutti cosi? Chi cera di vidiri? Mu spieghi chi voli diri tuttu chissu, vistu chi tu dicisti chi ti truvavi a chiesa unni patri Liboriu?
TERESA
Tu pensi chi cumpari Gaspari e cummari Carmela, di quantu avutri cumpari e cummari hannu, sugnu sulu io a cummari chi si chiama Teresa?
VANNI
Cos dici? Spiramu chi to paroli putissiru rrivari n celu, picch si cos nun fussi, megghiu ti va chiudi nto cunventu a fari a monaca, picch allura sutta un ponti ti nni po jiri a dormiri, grandissima milinciana arrappata e spinusa ca si!
PADRE LIBORIU
E permesso? Buon giorno a voi! Come va, come va, mastro Vanni? E tu, Teresa, come procede lattesa?
TERESA
Beni, beni, patri Liboriu.
VANNI
Pi tia, ma no pi mia!
PADRE LIBORIU
Ho capito, avete litigato. Come, dovresti essere contento che a momenti diventi babbo!
VANNI
Parrinu, babbu havi chi ci sugnu di na vita; ma ora basta! A signura unni sha fatto lestati, ora pigghia e si va fa puru u nvernu; o chi ci pari chi sta casa divint a casa di lOpira Pia! Fineru i tempi di quannu Betta filava.
PADRE LIBORIU
Non capisco!
VANNI
E nenti ci fa, idda mi capisci. Mi dicissi, parrinu, havi forsi quarchi paru di scarpi di giustari? Certu chi puru vossia (allusivo) di quantu strata fa
PADRE LIBORIU
Eh, caro Vanni! Ogni tanto vado a trovare le mie pecorelle. Anche se (allude a Vanni che non riesce a farlo avvicinare in chiesa) qualcuna mi difficile condurla allovile.
VANNI
Chi voli diri, parrinu, parrami soggira e sentimi nora?
PADRE LIBORIU
Vedo che sei un peccatore consapevole.
VANNI
(Meravigliato) Peccatori ju? E a signura, chi sempri jittata a chiesa, e chi porta figghi n casa senza ca sacciu di cu su?
PADRE LIBORIU
Continuo a non capire.
VANNI
Non c cchi surdu di cu non voli sentiri. Comu, lei sapi pani pani e vinu vinu di tuttu e mi dici di non capiri! (Il prete lo guarda sbalordito) Mi dicissi, patri Liboriu, si lei fussi o me postu e sapissi daspittari un figghiu sapennu chi u dutturi dissi chi non nni po aviri di figghi, chi cosa facissi?
PADRE LIBORIU
Beh, per prima cosa i bambini che vengono al mondo sono sempre la gioia di tutti! Poi, come seconda cosa, tornerei a rifare i controlli! Luomo cambia e si evolve giorno dopo giorno, e questo segno che tutto pu accadere...
TERESA
Cu, iddu? Si evolvi dici? Ma quannu, parrinu! E cchi duru di na pezza di formaggiu majorchinu. Si nun fussi pi mia, e ora chi si cunvincia a rifari lesami! Lautro jiornu nni ficimu, ju pi vidiri comu va a gravidanza e iddu pi sapiri du so esitu, e ora aspittamu dun mumentu a lavutru i risulatati.
PADRE LIBORIU
So che il dottor Carlino bravo in materia, anche mio amico oltre che umile servo di Dio.
TERESA
E unni iddu, unni iddu jiemu a fari lesami.
PADRE LIBORIU
Lo so! (Si scoperto e cerca di riparare al danno, mentre Vanni lo guarda allibito).
VANNI
U sapi! E comu fici a (guarda la moglie) sapillu?
TERESA
E tempu persu chi guardi a mia; io non sacciu nenti.
PADRE LIBORIU
No niente, dicevo lo so, nel senso che lo immaginavo che sareste andati da lui, poich un venerando medico venerando per la sua scienza; ma come uomo se so che ne ha combinate molte in paese; (a Vanni) finanche una grossa a tuo compare Gaspare, e con la tua complicit, tanto che, poverino, non esce pi da casa per paura di dover morire da un momento allaltro; cose dellaltro mondo! E poi per quale motivo, non si sa, non s mai venuta a conoscere la ragione! Si dice che si sia convinto daver contratto una brutta malattia genitale; vero? Chi lo sa! Quello che vero ma penso che gi lo abbiate saputo, che il trauma lo ha trasformato in transessuale! Stranissimo ma vero! A questo punto, non so se fosse il caso di dire poveruomo, o povera donna!
VANNI
Si, quarchi cosa laviamu ntisu; nuiautri havi di tannu chi non nni videmu. A vulidicilla cuntari, a storia longa; tuttu partiu di so mugghieri
PADRE LIBORIU
(Non capisce) Mia?
VANNI
Chi centra sua, parrinu! Lei bisognu daviri mugghieri havi? A mugghieri di me cumpari, chi dissi dessiri gilusa du maritu, e cos pi scherzu, si costru un castellu senza capiri comu.
PADRE LIBORIU
Lei, la moglie diceva di essere gelosa del marito? Ma fammi il piacere, Vanni! Certo, ora non ne avrebbe avuto pi motivo di esserlo, poich il marito ... trans.
VANNI
Idda cos mi dissi ddu jornu!
PADRE LIBORIU
Su, smettila! E dire che viviamo in un paese cos piccolo da sapere persino quello che ha mangiato, la sera prima, il vicino di casa. Avrebbe dovuto essere lui, il marito, a essere geloso della moglie che sembra, essere una donna a modo, mentre, poi (si fa il segno della croce) Dio mi perdoni.
TERESA
Parrinu, a virit ca u nostru un paisi danciuleddi, unni nni divirtemu a vulari tutti ognunu supra i tetti di casi di lautri; nun c unu, dicu unu, chi vola supra u tettu da so casa.
VANNI
Ma viditi cu parra! Propriu tu nun hai mancu u dirittu di jiapriri a bucca, nni ssu statu in cui ti trovi.
PADRE LIBORIU
Non aprire lombrello prima che piova! Aspetta gli ultimi esami prima di dirlo. Beh, io devo andare, ripasser quanto prima. Che Iddio vi benedica (esce).
VANNI
Ssa benedica parrinu. Certu ca du lo so, nun ca mi convinci tantu! (Va a controllare s andato via e non stia a spiare) Nun chi chistu megghiu di lavutri! Iddu bonu sulu a fari predichi e missi cantati; e di janciuleddu un havi propriu nuddu aspettu; mi pari un diavulu ca tonaca misa. Sapi unu di tuttu, e cuntrolla ogni cosa di stu paisi. Ah, si nascissi nautra vota! E sicuru chi mi facissi parrinu, sulu sulu chi un beddu misteri: cantu e riposu, cantu e riposu; e poi, tuttu u restu chi non si sapi di iddu sicuramenti u megghiu: mugghieri non nnhavi di bisognu, picch a chiesa, di fimmini schiffarati, ci nn quantu nni voli; non paga nudda tassa rivirutu di tutti, cu ci porta luviceddu nisciutu appena du culu da jaddina, cu ci porta agnidduzzu di latti; e iddu, crasticeddu metti allammassu! Nni vo cchi? E me p mi vula America! Cchi Merica di chista! (Si sente Arfieddu cantare una canzone a soggetto). U megghiu si tu ca canti e di lautri cosi non ti nni futti nenti. Picch, picch si un pocu babbittu, e allura, u megghiu chi sugnu ju, chi sintennumi di sapiri u discursu da luna e du suli, non sacciu mancu di cu u figghiu chi spetta me mugghieri?
TERESA
Mmucca spiramu a Diu!
ARFIEDDU
(Entra con in mano u grosso panino imbottito) Talutamu, tio Vanni! Ti piatiuto tome ti ho detto tio? (zio).
VANNI
Ma dimmi na cosa, ci manci tuttu u misi cu ssu pani?
ARFIEDDU
Te ha ditiuto?
VANNI
Tutti ssi T ca dici, su tutti i cruci chi u signuri mi desi di purtari.
ARFIEDDU
Te diti?
VANNI
Nenti, nenti!
ARFIEDDU
(Saccorge di Teresa chera seduta a lavorare la lana per fare un corredino al piccolo che nascer) Oh, tignora Tereta! Lei qui ? E tome (come), a tata (casa) mia venuta una tignora te tembava lei! Lo ttetto vettito, i ttetti tapelli mi t ttano! (strano) Tembava lei lei lei!
TERESA
Veru? Non ci fari sentiri a me maritu, si nno, comu veni u dutturi, attrovacci chi cumminanu sta vota!
ARFIEDDU
Lo ta te non ti ho tapito niente di tutto quello te ha detto? (Le guarda la pancia e rimane sbalordito) Oh, ma te ha nella pantia? Ti tente male?
VANNI
Ju, ju mi sentu mali cu sa panza!
ARFIEDDU
Oh, lo tapete te mi ttate fatendo confondere tutto tutto? Lei ha la pantia cot (facendo segno di grossa) e tu ti tenti male? Allora te ti do un cattotto (cazzotto) a te, ti tente male lei? Ah, ti? (Gli da un colpo di Karate) J! Ja! (Vanni cade con tutto il banchetto).
TERESA
(Ha avuto una fitta, si contrae dal dolore e si lamenta tenendosi la pancia) Ahi! Ahi!
VANNI
Chi ti vinissi na pasturedda! Ma chiffari a casa un nnhai?
ARFIEDDU
Mi funtiona per davvero! Ora tome vado a cata, ci do una cattotto a mia madre e vediamo te dite mio padre. (Riguarda la pancia di Teresa) Te hai nella pantia? Ah, te hai? Ti tei mangiato attai attai faggioli?
VANNI
Citrola! Citrola manci!
TERESA
A lingua, a lingua tavissi a cadiri!
ARFIEDDU
Ah, i tetioli? Vero? (A Vanni) Pett
VANNI
Senti, non ncuminciamu nautra vota cu i per te e per me!
ARFIEDDU
Oh, tio Vanni, non capitti popio niente! Io volevo dire, no pe tt ttaccato (staccato), ma pett unito; tapito?
VANNI
Ah, perch!
ARFIEDDU
Pett io tome ho detto, non ho detto pett! E ora me lo diti te ha la tia Tereta, te ha la pantia (facendo segno di pancia grossa) cot?
VANNI
Aspetta un bambino.
ARFIEDDU
Ah, ti! Bellittimo! (Comincia col guardare lingresso) Bello, bello! E io, io lo conotto? (conosco).
VANNI
Tu? E comu fa a canuscillu, siddu un lu canusciu mancu ju!
ARFIEDDU
Mih, allora una toppeta pe tutti! (Va a guardare se entra un bimbo) E quannu veni? Ah, a ti ura?
VANNI
Ma a cu aspetti?
ARFIEDDU
Tu, io?
VANNI
Siccomu vju chi guardi.
ARFIEDDU
Appettu ti veni u picciriddu da tia Tereta. E tomu ti chiama?
VANNI
Ges.
ARFIEDDU
(Sbalordito) Get? Cu, chiddu di (indicando verso il cielo) dda tupa? (supra). E ti veni puru cu lapottuli?
VANNI
Ah, chissu ancora nun lu sapemu!
ARFIEDDU
Tu, mi pigghi pi pitta!
VANNI
Pi pizza si! Dimmi na cosa, comu stannu to patri e to matri?
ARFIEDDU
Benittimo! Tolo te a mio pate ti cambiata la vote, temba quella di una femminuttia (femminuccia), e mia mate ride attai attai pure pe tome tammina mio pate. Cot, guadda (fa come una sfilata di moda con la camminata gay). E venuto il dottore Tallino e ha detto te tono guariti. Ha detto a mio pate te (che) ti pu attare (alzare) pett (si ricorda che vanni confonde i perch) non pett ttaccato, tapito? Pitt (picch) un havi ttiu (pi) nenti. Tulu ti me pati tot (facendo il verso di gay); e me pati e me mati ti mitinu a tantari (scantari).
VANNI
A scantari? Picch, picch to patri pass dda banna?
ARFIEDDU
No ccantari (facendo il verso di spaventato) cot! Ma tantari cot, tenti, tenti (comincia a cantare una canzone stonata, a soggetto).
TERESA
Arfieddu, basta chi si nno, prima du tempu ccattu!
VANNI
Arfieddu, senti, ma sicuru chi era u dutturi Carlinu?
ARFIEDDU
Ti, ti!
VANNI
A mia, stu dutturi, quasi quasi chi non mi cunvinci propriu, chistu havi i manu n pasta peggiu du parrinu! (Si sente arrivare gente).
CARMELA
Pirmissu, si po, si po cumpari? (entra Carmela) Salutamu. Putemu trasiri?
TERESA
E certu, gi non trasistivu!
CARMELA
(Riesce e invita il marito ad entrare. Sar vestito come un gay e si comporter da tale) E trasi, trasi chi nuddu ti mancia.
GASPARI
(Parler e si muover sempre rispettando quel novo personaggio) E pirmissu? Salutamu, comu stati? Quantu tempu ca non nni vidiamu!
VANNI
Oh, cummari Gaspari! (Cerca di correggere lerrore) Ma chi dicu! Cumpari, vula diri cumpari. Comu stati? Vju ca siti cchi comu diri cu sa vuci pariti cchi giuvini!
GASPARI
Grazii, grazii, cumpari. E vui, cummari cumu stati? Ah, ma vju chi siti in dolci attesa. Comu ccattati, vu nnacu ju u piccididdu! A mia piacinu i piccididdi (alla moglie, sdolcinato) veru gioia?
TERESA
Cumpari, ma usapiti chi vui pariti cchi fimmina da cummari? Chi grazia caviti.
VANNI
Cumpari ma nisciti a pedi, paisi paisi?
GASPARI
E certu! Allura comu, accavaddu?
CARMELA
Veramenti a cavaddu, oramai
VANNI
E va beni cummari, o a pedi o a cavaddu limportanti fallu nsaluti.
GASPARI
Ah, certu, pi chissu, di saluti nnavissi puru di jittari.
ARFIEDDU
Pa, mi la ntignari puru a mia tomu fa tu a parrari e taminari cot?
TERESA
E ssavutra tammanca!
CARMELA
Cummari, u putissimu haviri u piaciri di essiri matrozza e patrozzu du picciriddu chavi a nasciri?
VANNI
A stu puntu, putiavu diri sulu matrozzi!
TERESA
Si (indicando il marito) vostru cumpari e daccordu, pi mia
VANNI
Chistu u putemu sapiri dopu i risultati di lesami.
CARMELA
Di quali esami parrati, cumpari?
GASPARI
(A Teresa) Picch si scrissi a scola serali u cumpari?
TERESA
Eh, si! Ci pigghi sta mania chi voli divintari scienziatu, dici chi si voli lauriari in astrologia. Picch, vuiavutri nun lu sapiti, ma bravu, cos bravu a sapiri i misteri di luniversu: U suli chi operaiu stagionali, a luna chi jioca cu i missili
GASPARI
Certu chi macari ju mu facissi un viaggiu supra u missili! (Si sente arrivare qualcuno).
PADRE LIBORIU
Permesso? (Invita il dottore ad entrare) Entri, entri pure, dottore. Ah, ma vedo che siamo tutti qui!
DOTTORE
Oh, eccoci qua! Quale piacere vedervi di nuovo uniti! (A Teresa) Ho da darle una straordinaria notizia! (A Vanni) Anche a lei, sa!
VANNI
Allura signu ca ci a ficimu?
PADRE LIBORIU
Non dire gatto se non lhai nel sacco! I proverbi di un tempo non falliscono mai, sono perle di saggezza.
TERESA
Allura, dutturi, nna duna sta nutizia? Pi daveru bella ?
DOTTORE
Per suo marito sicuramente si, per lei non so che dire.
VANNI
Parrassi, dutturi, un nni tinissi supra u carbuni ardenti.
DOTTORE
Dunque, cominciamo (a Vanni) da lei?
TERESA
Ah, ma longu , dutturi!
DOTTORE
E va bene. Nel ricontrollare gli esami, (mostra dentro una carpetta, gli esami, finti sintende) suoi sintende, ho visto che le sue cellule seminali, come dincanto, si sono svegliate e hanno sviluppato un grosso fermento, o subbuglio, come dir si voglia, riproduttivo; quindi lei, da ora in poi, di figli ne pu avere quanti ne vuole; ma credo che non ce ne sia pi bisogno, in quanto vede questa lastra radiografica? Questo invece lesame di sua moglie, e vede questi? Sa che cosa sono?
VANNI
Ju, veramenti
DOTTORE
Aspetti che la mostro a sua moglie. Vede, signora? Lei ha capito cosa sono?
TERESA
Dui! Du gemelli!
CARMELA
E prosita, cummari! (Poi a Vanni che era rimasto impetrito) E menu mali chi di figghi non nni putiavu aviri, cumpari!
TERESA
Vidi, vidi chi a Madunnuzza nna fici a grazia!
GASPARI
Chistu, allura signu cumpari, chi dora nnavanti aviti a jiri a chiesa puru vui cu a cummari. Veru cummari?
PADRE LIBORIU
Vedete da che pulpito viene la predica! Se proprio voi non avete mai messo piede in chiesa da poi che vi siete sposato! Vuol dire che dora in avanti farete compagnia a vostro compare.
ARFIEDDU
Macari ju ti vogghiu veniri a chieta, cu tapi ti mmentu a tutti tti miraculi non potitti guariri puru ju! Ti diti, parrinu? Putitti tuccediri puru a mia?
PADRE LIBORIU
In chiesa, tutto pu succedere, anche limpossibile.
GASPARI
Cumpari, allura signu chi amu a mbiviri!
DOTTORE
Certo, bisogna brindare!
PADRE LIBORIU
Lo avete pensato il nome da mettere ai piccoli?
TERESA
Nun sapemu mancu si su masculi o fimmina.
DOTTORE
Che sciocco sono stato! Credevo davervelo detto! Sono due maschioni!
GASPARI
Bellu si ssu masculi!
CARMELA
Cumpari ma caviti? Non siti cuntentu ca vi nascinu du figghi? O pinsati e nuttati chi vi spettanu di fari?
VANNI
U fattu ca mi sentu cchi cunfusu ca pirsuasu.
GASPARI
Eh, quannu i cosi si prisentanu cos, tutti nta na vota, nun facili di putilli accittari! Mi piacissi puru a mia aviri du picciriddi; sulu ca oramai
PADRE LIBORIU
Anche a me picciono i bambini; ma io sono un prete, come faccio a poterli avere!
TERESA
Sapiti chi facemu, vistu chi a tutti dui vi piacinu i picciriddi, a chisti ca hannu di nasciri ci mittemu u vostru nomi sempri si me maritu cuntentu!
VANNI
E picch non avissi a essiri cuntentu. Si si cuntenta tu, semu cuntenti tutti.
CARMELA
Bravu u cumpari! Lomu ca di filosofia vivi, lassa lu beni di sta terra a la gnuranza umana.
DOTTORE
Sagge parole, donna Carmela. Quindi, se ho capito bene, i bambini si chiameranno: Liborio e Gaspare?
TERESA
Dutturi, si ci mettu sulu Gaspari, pensu chi si pputissi siddiari patri Liboriu; si ci ci mettu Liboriu, pensu chi si putissi siddiari me cumpari; mentri cos, finisci chi non si siddia nuddu di dui.
CARMELA
Ma si, alla fini chiddu ca nteressa ca i piccididdi criscinu boni n saluti.
ARFIEDDU
Ti, ti! Ntaluti comu a mia!
PADRE LIBORIU
E comu i vattiamu, facemu macari na bedda missa cantata! E nvitamu a tuttu u paisi.
DOTTORE
Padre Liborio, non sia cos passionale se non vuole rischiare di aprire tutti gli altarini.
VANNI
(Si guardano tutti stupiti) Umh?
PADRE LIBORIU
Niente, niente, cosa volete che sia! Il dottore voleva dire che, facendo la messa cantata che una grande funzione, c bisogno di aprire, o meglio parare tutti gli altri altari della chiesa! Quindi aprire nel senso dimpegnare!
TUTTI
(Siccome erano tutti in tensione, risponderanno come segno di rilassamento) Ah!!!
CARMELA
Cumpari, i pigghiamu o no sti buttigghi quantu brindamu?
TERESA
Senti chi fai, pigghia dda buttighia chi nni rigal tempu fa u parrinu.
PADRE LIBORIU
Non lavevate ancora aperta?
VANNI
A diri a virit, ha mancatu loccasioni.
CARMELA
Per ci voli un beddu discursu.
ARFIEDDU
Ju, ju, u fattu ju u bellu diccuttu!
GASPARI
Finiscila, Arfieddu, chi ssu fa tu, non ni nni jemu cchi pa casa, lassalu fari o dutturi, chi cchi struitu.
DOTTORE
No, no, io no! A padre Liborio, lasciamolo fare a padre Liborio, meglio di lui nessuno di noi saprebbe come farlo.
PADRE LIBORIU
Io so appena dire messa, di altro, credetemi, non saprei proprio come improvvisare, posso solo dire un breve pensiero come regalo a Teresa che a breve sar mamma.
VANNI
Eccu cca a buttigghia e i bicchera (si apre la bottiglia mentre Carmela divide i bicchieri).
CARMELA
(Va porgendo i bicchieri a Vanni che va versando il vino e li va distribuendo agli altri) I biccheri su gi chini; a vossia tocca, parrinu.
PADRE LIBORIU
Stu brindisi bonu fallu ndialettu cos nnni capemu tutti: Li figghi ca vennu o munnu, / pocu nporta di cu sunnu. / La genti trover sempri di chi cuntari, / a megghiu cosa lassamuli parrari. / Lu preu sulu a li picciriddi, / brindamu tutti e biati iddi!
ARFIEDDU
Puru ju ti vogghiu fari u rialu, tia Teresa: A megghiu cota nun parrari, / ti la vita ti voi guariri. / E un pinseru duti e beddu, / ta ti riala Arfieddu. /
Nni la vita pi bonu mbrugghiari, / ci voli larti di sapiri rigurdari. (Le porge il pacchetto che lei aprir).
TERESA
(Lo apre e mostra il borsello ai presenti) Ma chistu u me borsellu!
VANNI
(Impietrito, guarda tutti; poi si sfila la cintura dei pantaloni e, adirato) Allura (alla moglie) tu (poi a padre Liboriu e a Gaspari) e vossia e puru vui, cumpari anchi vossia, dutturi u sapi chi fu bravu a fari u regista di sta recita! Ma ora, ci penzu ju pi tutti quanti siti (alza la cinghia e comincia ad inseguire tutti che usciranno ed etreranno a soggetto attraverso le scene). U vinu vu mbivistivu, ora vi fazzu assaggiari a cinta di me pantaluna! (Inizia linseguimento).
GASPARI
(Parler e camminer di nuovo normale) Oh, no! Ma cu nni porta a veniri cca! E ora, curri Asparinu si non vo scippari corpa!
VANNI
Cca, viniti cca! Cca aviti a veniri!Ah, si vi pigghiu! (va dando colpi a destra e a manca. Si abbasseranno le luci e si bloccheranno tutti come fossero statue, mentre sotto locchio di bue e davanti al proscenio, Arfieddu dir, in forma poetica, la morale del lavoro).
ARFIEDDU
(Parler in maniera comprensibile)
Chi vita la nostra, china sempri di mbrogghi; / cu ridi, cu chianci, cu havi sempri li dogghi. / Bellu sara si tutti fussimu onesti, / aviriamu un munnu, chinu di festi! / Spissu si sbagghia senza vulillu; / criamu dulura senza pinsallu. / Si tutti, la testa tinissimu a frenu, / spissu li sbagghi sarianu menu! / Pirsinu a la chiesa si va pi sbagghiari, / picch non tutti si va pi priari. / C cu pi Diu non havi nuddu affettu, / poi batti cu lu pugnu e si sfurna lu pettu, / chiancemu spirannu daviri u perdono, / picch semu certi ca Diu sempri bonu. / Ah, si un beddu jornu si sbigghia cazzatu, / chi guai ca fussiru pi tuttu u criatu! / Custa chiddu ca custa, / pi lomu ci voli sempri la frusta! / Du paruleddi vi vogghiu dunari, / un cunsigghiu pi menu sbagghiari: / prima di chianciri e circari ajutu a li santi, / pinsatici bonu a mettiri u pedi cchi avanti.
TELA


