due atti in mantovano
di
ENRICO SCARAVELLI
Personaggi:
Nna DIRCE
GABRIELA - la neuda
MARIA - infermra
MENTORE - contadn
LORENS - partigian
ESTER - amga dl Gabrila
PEPE - patriota
1 tedesco
2 tedesco
Lazione prende spunto da fatti veri accaduti a Gonzaga la notte del 20 dicembre 1944
LA NOSTRA GENT
ATTO PRIMO
La scena presenta in due parti; sulla sinistra si vede linterno di una vecchia casa di contadini. Sulla destra uno spaccato dellesterno con un pozzo ed eventualmente un pollaio. Linterno della casa ha: sulla sinistra una tenda che copre una porticina che va allandito. Sulla destra una finestra, coperta da tendaggio per loscuramento notturno, ed accanto una porta in legno con che si alza con la cordicina dallesterno. Sullo sfondo una credenza o madia: nellangolo tra la porta dellandito e la madia ci sono delle fascine di legna, un prete (scaldaletto), alcuni sacchi di juta vuoti. Verso il proscenio un piccolo tavolo rustico con dei panni da stirare; una panca ed alcune sedie impagliate. Accanto alla finestra un attaccapanni a parete. Sulla madia quasi pressoch ultimato un presepio. Una stufa di ghisa a legna per scaldare lambiente.
SCENA I
(Gabrila - Dirce)
(prima dellapertura del sipario si ode sottofondo il canto di Bella Ciaoche prosegue allentrata di Gabriella. Questa entra e si avvicina al presepio sistemando le ultime statuine prelevandole da uno scatolone posato sulla sedia. Intanto il canto finisce)
DIRCE :- (subito dopo entra in scena con un ferro da stiro a carbone. Sulla sessantina e si avvicina al tavolo per stirare dei panni)
GABRIELA :- Da che sinch d l Nadal, nna
DIRCE :- E par Nadal na sanfa d gal.. al d al sa slunga.. (tocca il ferro per accertarne la temperatura e stira mentre Gabriella finisce lallestimento del presepe) L propria un bel Nadal.. sperema chal sia lltim cha pasm in gura e che l prsim als psa far con t padar, povrn
GABRIELA :- Sprem (si avvicina alla nonna e sottovoce, lanciando unocchiata verso la porta) I dis che i ale i spta la prmavera par sfondar al front..(cercando la parola) Comas cimal.. ah, s.. la Linea Gotica.. (si riavvicina al presepe)
DIRCE :- Il savr anca i tudesch.. i n mia sich (sospira) Chis quanti patimnt incra.. e chi poar fii log in campagna e la s in montagna.. con stinveran acs brt..
GABRIELA :- Al Signor a podeva far fioc un po d men
DIRCE :- (proseguendo il suo pensiero) .. almn agh fs t padar con nuantar.. invci, dopo li ltimi notisi da la Grecia a nm sav p gnint..
GABRIELA :- I dis chi ha deport in Germania quei chi ha ciap in Grecia
DIRCE :- (che ogni tanto interrompe di stirare per parlare) Poar fii.. st n sta..prma lAfrica, dopu la Francia, lAlbania e la Grecia.. (pausa) Is f stdiar la geografia
GABRIELA :-Al pap l incor vif Varcod quand l st fr in Albania?
DIRCE :- Stamal mia arcordar par piaser.. a tribli incora ads..
GABRIELA :- Ben, cla not l am son dasdada ad culp.. a santva la s vs clam ciamava.. (posa le mani sulle spalle della nonna) Ads a senti cl vif.. a vidr.. al gnir prest..
DIRCE :- (sospirando) Magari at ghsi ragin (posa il ferro e piega i panni stirati)
GABRIELA :- (si era riavvicinata al presepio) Eco.. acs al pl andar. Almen chas ricordma che dr vegnar Nadal (triste) Anca sl quel dal 1944.. Af pisal?
DIRCE :- (si avvicina con passo stanco e lo guarda senza entusiasmo) S, s.. an gh mal.. l bln.. (scrollando triste il capo) Ma chat ghbi incor vja ad prespi da sti temp ch..
GABRIELA :- A lho fat par mia dasmangaras li nostri tradisin, par santras n cor vif.. parch, malgrado la gura.. la vta la continua..
DIRCE :- Eh.. beati i t disdt n (siede sulla panca o sulla sedia accanto alla stufa accesa, sulla quale posto un mattone refrattario da mettere in letto e si mette a sferruzzare una calza presa da un cesto, interrompendo di tanto in tanto) L propria na bla vta questa.. as tolm al magn din bca vn con cltar.. as vardma tti con suspt e a nas fidm ad nisn (scrolla sconsolata la testa) Sat v ad fra tan s gnanca p sicra ad ritornar a c tua..a sim propria ben ciap..
GABRIELA :- (siede accanto alla nonna) S, nna.. a dispt ad tt al sol l sempar in ciel..
DIRCE :- (ironica) Printant al na gh mia parch l nul
GABRIELA :- Tir fra i vostar dt.. i vostar proverbi e a vidr ben chan catar un qualdn chalf tira s d carsda..
DIRCE :- Eh.. i proverbi.. agh n par lsan e par chil mna.. Al mond l propria a cop, invci dandar avanti al v indr
GABRIEL :- Ads s chaf riconosi.. (si alza, le va dietro le spalle e labbraccia) A vidr.. al gnir prest.. (cambiando argomento) Nna.. cusa magnma par Nadal?.. I sempar det che par Nadal l mi un capn che un gal..
DIRCE :- (guarda sottecchi la nipote con ironia) At gh propria i bch in dla sca. In doa vt chandema a catar un capn con la fam ca gh in gir.. Nuantar a ghma tre galini cli par di cicin, bsi dal fred e.. bisogna tegnli anca doc prma cli sparsa..
GABRIELA :- (ridendo) Ma nna.. i- tanto schi.. chi vt chi a porta via..
DIRCE :- (pensando) ..In fond, in fond.. at gh ragin.. chi nagh nha e a nal raspa al f un brt Nadal e na brta Pasqua.. (pausa)Admatina at v al Palidan da Mentore e a tagh d che sal vl chagh faga i calst l mi clam daga un bel capn o.. un bel galt.. Ah, ah, ah.. a gh fat anca la rima.. (ridono soddisfatte)
SCENA II
(Gabrila Dirce Mentore)
MENTORE :- (lo si vede arrivare dallesterno. Zoppica leggermente. Sui sessantanni, fazzoletto al collo, scarponi da campagna, berretto di lana in testa. Sta portando della legna da ardere. Bussa alla porta)
GABRIELA :- Chi l?
MENTORE :- A son Mentore.. Psia vegnar dentar?
GABRIELA :- Tir s la marlta
MENTORE :- (entrando) St ben tti.. a vho port un po d legna stlda pral runf e la sta
DIRCE :- (ironica) As parla dal diol e spunta.. la ca (continua a sferruzzare)
MENTORE :- (che intanto posa la legna accanto alla stufa) A vreuf dir i cran, n?
GABRIELA :- Stevla mia a tr, Mentore.. la nna lam vrea mandar al Palidan, a casa vostra
DIRCE :- (sottile e compiaciuta) A si propria un bravm.. vn di pochi chal sarcorda ad do pvri dni..
GABRIELA :- Verament l lnich (esce dallandito)
MENTORE :- (si avvicina zoppicando a nonna Dirce e si siede accanto a lei) Eh.. al sa che a vostar fil.. a Toni.. agh vi ben.. fin da quand al portava mch a ps gat..
DIRCE :- (intristita) Ea ds.. chis in do l
MENTORE :- (battendo una mano sulla gamba destra) San fes mia sta par sta gamba mta.. con cla psada dal caval.. a sars via anca m..
DIRCE :- (sospendendo il lavoro, guarda con fare civettuolo Mentore) Mentore.. stem un po a santir.. a sont a dr a faraf un pr d calst chi par d guant.. per a dovresuf faras far un bel Nadal.. a m e a la me Gabrila..
MENTORE :- (sorpreso) Cusa ghintria m cul vostar Nadal.. An son mia un Re Mgio
DIRCE :- (ammiccando) A ghintr a ghintr.. Am podresuf portar.. un bel capn!
MENTORE :- (scattando) Bum!.. Ma v a s bla mta.. un capn.. a nagh lho gnanca par m.. e parch mia adiritra un pit
DIRCE :- (salace) ..am cuntenti anca dun pit!
MENTORE :- (ironico) Povrina.. las cuntenta..
DIRCE :- A nam dar mia dintendar chan gh gnint, ne vera?
MENTORE :- Cun tta la nef ch gn
DIRCE :- (sorniona) D pr d calst invci d vn.. agh mti anca al fl
MENTORE :- Ad lana
DIRCE :- Ad fl
MENTORE :- Ad lana
DIRCE :- E in doa a vaghia a tr la lana da sti temp?
MENTORE :- E me in doa vaghia a tr al can da sti temp?
DIRCE :- (rassegnata) E va ben.. d pr d calst.. ad lana..
MENTORE :- Prma d Nadal
DIRCE :- Ma v a s bel mat! Prma ad Nadal a van daghi un pr e quand a mavr port al capn af dar clatar pr!
MENTORE :- (sbottando) A gh propria na bla facia!
DIRCE :- (con ironia, palpandosi in viso) Insma.. am difendi
MENTORE :- A naf manca mia la difidensa
DIRCE :- Chi paga inans al trat, tra a laorer mal fat.. caro al me Mentore..E lora?
MENTORE :- Eh.. e lora e lora.. af portar al capn
DIRCE :- Bel gras, n?
MENTORE :- Atar che.. af portar un gugil!
DIRCE :- (serafica) Am basta al capn
GABRIELA :- (rientra a questultima battuta e si mette uno scialle sulle spalle) Magari con soquanti pom da tra
MENTORE :- (con aria da prendere in giro) Vrif par caso ad latar?..n so mia.. na spera d caplt.. d torti d sca..
DIRCE :- A s v un tortl.. sguasart
GABRIELA :- Se propria a vol distrbaraf.. sa gh un qual f
MENTORE :- (comico, si alza) Scpa Mentore si o no it civa dal tt (alla ragazza) Stat mia a specir in cla vcia ch, set? (indica la nonna)
DIRCE :- (adirata) Vcia m?.. Vc al sar v! ..Ts.. Vc l chi mr
GABRIELA :- Stef mia a rabir nna..a rgh sempar in dla piaga.. a v a fnir che sals rabs..
NONA :- al perd li scapinli
MENTORE :- E v al capn!
GABRIELA :- Ma calmf un po, Signur.. a par d gi in dun polr
DIRCE :- (rimuginando) .. Vcia a m!
GABRIELA :- Via, Mentore.. fra pochi d l Nadal..
MENTORE :- E v ben.. af portar al capn.. (a Gabriella) Ma al faghi sul par t..
DIRCE :- Per i calst a-i faghi m!
MENTORE :- (portando la mano alla bocca) Mmm! Bca tsi.. Posbil che fin da sovna af port adr sto bel caratar
DIRCE :- L bel al vostar!
GABRIELA :- Oh, ma insma.. Vrif piantarla l? A s ps che d ptlt
MENTORE :- S, s.. l mi.. sion am v al sanguf a la testa e v a fnir ca spchi qul..
DIRCE :- (con flemma) E dopu.. par pagar i dn, a gh da portaram un gugil da bon
MENTORE :- (scattando) L mi ca vaga ad fra..
DIRCE :- (come se niente fosse) Ma gn ch.. in doa andef..
MENTORE :- (resta un attimo sul da farsi, poi rassegnato, si siede)
DIRCE :- ..Stef mia rab.. sion af sinfa al gs..!
MENTORE :- (palpandosi di scatto la gola) Al gs?.. Me a nagh lho mia al gs, par vostra norma e regola!
GANRIELA :- Nna, al sa che Mentore als vl ben.. stl mia a stsigr (mette un po di legna nella stufa)
DIRCE :- Ma sl trentan ca siem acs.. an s pl mia cambiar a santan.. (a Mentore, con simpatia) Per, quand a sierum zan.. guai a chi ghmiteva al bc fra nuantar d.. vera Mentore?
MENTORE :- (sorride rabbonito) A gh sempar al pvar ads, n?
DIRCE :- (battendo una mano sulla spalla delluomo) Grasie Mentore.. anca par la legna (poi, sottolineando) ..acs as podr chsar UN BEL CAPON GROS!
MENTORE :- E acs.. caro al m Mentore.. (mima il gesto di chi lha preso in quel posto) I tha bla che sistem par li festi (si alza) L mi ca vaga prma cham tirghi ntra bta (si ferma accanto alluscio, serio e preocccupato) St atenti sa gh dandar ad fra.. a gh dal moviment suspt in gir.. lam dis poch ad bon.. trpi tudesch..a tira aria freda ad montagna.. (apre luscio) St ben (esce)
GABRIELA :- (richiudendo luscio) Anca v!
DIRCE :- (quasi sottovoce, come parlasse a s stessa.. immagonata) Atenti, caro al m m
SCENA III
(Dirce Gabrila)
DIRCE :- (cambiando tono, soddisfatta) E al capn a lma rimedi
GABRIELA :- (siede accanto alla nonna) Nna, cusa megnma stasra?
DIRCE :- Pulenta e cuspitn
GABRIELA :- Incra?!
DIRCE :- (la guarda triste) An gh atar.. prva a vardar in dlandit sa gh armas d f.. a i-a farm con do sigli e pom da tra
GABRIELA :- (alzandosi con un sospiro) A gh na vja ad magnar di caplt cham v fin al dandsn a pansaragh sura (esce)
DIRCE :-(ironica)L z pas tant at cal temp chan marcordi gnanca p come i sinpins
GANRIELA :- (rientra con una pentola e delle patate. Siede ed inizia a sbucciarle mettendole nella pentola) Meno male cha a Nadal a gh al capn
DIRCE :- An siam mia incra a caval
GABRIELA :- Sperem chal mantegna la parola.. almen un bel capn na volta a ln.. (sospende di sbucciare e guarda nel vuoto) Sul a pansaragh am v una fam ca la vdi
DIRCE :- (comica) T at pensi trop! (si tocca la pancia) A m a m gn la pansa tantu fipa clam brontula fin, lam brontula.. Quest s cl na cra dimagrante forsada.. Eh.. l propria vera cl mi sar padron dna ssola pina he sarvitur dun bastiment
GABRIELA :- Nna, bisogna andar in municipiu a tr li tseri anonri (continua a sbucciare)
DIRCE :- L vera.. Ma cun chi boln l a ta timpi la pansa cm un formighin.. par vuatar zoan agh vl ben atar..
GABRIELA :- A bursa negra as cta quasi da tt.. basta averagh i bsi
DIRCE :- Chi gh i bsi in bursa a cipa lurs e lursa.. (sospendendo il lavoro) Sl v avanti acs a dovr vendar la cadnna dr ch lug
GABRIELA :- Ma nna, l l ricordu ad quand l n me pdar
DIRCE :- Cm na rda a gira al mond.. chi va s e chi v a fond (osserva la nipote che sbuccia le patate, la redarguisce) Et fn ad mondr?.. E tiragh via poca pl che anca qula la gh li vitamini..
GABRIELA :- Men dacs.. Intant i a magna li galini
(si vede avvicinarsi alla porta esterna Maria. Sbircia dalla finestra e bussa)
DIRCE :- (a Gabriella, sottovoce) Lga i f.. a stura i gh tti fam (con voce forte) Avanti
SCENA IV
(Dirce Gabriella Maria)
MARIA :- (sulla quarantina o poco meno. Sciarpa al collo e fazzoletto in testa) Buna sira
GABRIELA :- (raccoglie il tutto ed esce con la pentola dallandito) .. sira..
DIRCE :- Cume mai da sti bandi a stra.. If port al bon Nadal?
MARIA :- (siede accanto a Dirce) A pasva da d ch e am sun dta: <parch n far mia un salt da cl do bravi dni e vedar cum l st?>
DIRCE :- (salace e ripetendone il tono) E acs i det: <parch n far mia un salt da cl do bravi dni..> E brava Maria..sempar premurusa (verso il pubblico) Specialment in dlora ad sna..
MARIA :- Che vta.. ho quasi fn la tsera e an gh p gnint da mtar in dla ramna.. e l sul al vint ad dicembar..
DIRCE :- (c. s.) E acs i dt: <..parch n far mia un salt da cl do dni..>
MARIA :- Ma no.. mia par questu
DIRCE :- F cm nuantar.. polenta e cuspitn
MARIA :- A capir che sudisfasin
DIRCE :- .. cusa a van fef dal magn?.. A s bla bianca e rsa.. agh sda par v.. a f lin- fermra a Ssra e.. (mimando con ironia) ..ad sicr a sgranfign qul..
MARIA :- Verament a iti dla povra gent
DIRCE :- (verso il pubblico) S.. a portargan via
MARIA :- Parl p s fort, acs a capsi
DIRCE :- Ma cusa a nif fat di pom da tra ca va dat Mentore..
MARIA :- Ma..
DIRCE :- .. di vint f a borsa negra..
MARIA :- ..ma come..
DIRCE :- .. d curgni.. ravi.. farina ad furmantn.. if za fn tt?
GABRIELA :- (rientrando) Ma nna.. laita chi gh d bisogn (siede al tavola trafficando)
DIRCE :- A me lan mha mai it e.. fam agh nho
MARIA :- (cambiando discorso) Sempar bla la nostra Gabrila.. i zuan it far la rda
GABRIELA :- I zoan? E in do i i zoan da sti temp?
DIRCE :- Bla magari as pl dar ma.. p s magra sensatar.. (tirando una frecciatina) L dal curgnl la nan magna mia.. sl v avanti acs agh farem i rgi cul lmn
MARIA :-(seria e misteriosa)A vrea visaraf dandar mia fra sa n propria necesri. I frma tti, i dmanda i document, al parms par circular in biciclta, in dua as v e al parch.. (misteriosa) ..a tira aria ad tramontana..
DIRCE :- (sorniona) A vdif Maria.. v am pias..
MARIA :- A gh piaser.. e cume mai?
DIRCE :- (salace) Parch ogni qualvolta ca gn am port sempar dli boni notisi.. ad quli cli tira s al moral..
MARIA :- An son mia m ca faghi li notisi.. l la situasin..
GABRIELA :- (interviene a cambiare discorso) A ghla fef a cr tti i mal a lspedal? (pone intanto due piatti sul tavolo)
MARIA :- As f quel chas pl.. Madsini agh n pochi e cun al riuplan chal mola z sempar na qual bomba ad not..
GABRIELA :- Al Pipet![1]
MARIA :- Acs il ciama da par tt.. adseva che con li bombi e i post ad bloch e nas so mai a che ora as riva.. (pensierosa) ..a risst chi risst..
GABRIELA :- Af dirs ad firmaraf..
DIRCE :- (si volta di scatto redarguendola a.. occhiatacce)
GABRIELA :- (continuando) ..ma a ghm sul d f con dl sigli e..
MARIA :- (interrompendola) Li sigli lim pis!
DIRCE :- (al pubblico) Al saveva m! (a Maria, salace) Magari con dal psn ptana, n?
MARIA :- Grasie, no.. a vrea sul saltaraf e diraf da star atenti.. dsar prdent.. e.. Dirce.. a vrea dmandaraf un piaser..
DIRCE :- (con aria di lo immaginava) A mal spitava!
MARIA :- A gharesuf la manra ad far un qual pr d calst par.. par dli parsoni chi gh d bisogn?
DIRCE :- (guarda sorpresa e in malo modo Maria) Calst?
MARIA :- I n par m.. i-.. par dla gent ch gh dimondi d bisogn
DIRCE :- A sars cume dir che un per l anca par m
MARIA :- A vur dir che un pr a ghal far saltar fra anca par v
DIRCE :- (con noncuranza) A man dispias ma an gh mia temp
MARIA :- (sottile) Per.. par Mentore al temp a ghl cat
DIRCE :- (stupita, interrompendo il lavoro a maglia) Lhai dt par aradio?
MARIA :- (in attesa della risposta) E lora?
DIRCE :- (che trattiene lira) A sont adr far d pr d calst par Mentore per un fat.. ca so m e stop!
MARIA :- Pasiensa.. (si alza) Ben.. alora a vaghi. If cap, n? St saradi in casa cl mi
GABRIELA :- Anca Mentore lha det compagn.. Dal rest in doa vrif chandema.. par sfuracili?
DIRCE :- (tra il serio ed il faceto, si alza ed accompagna Maria alla porta) Che al Signur alf cumpagna
MARIA :- Ste ben.. arvedas (esce)
DIRCE :- S, in ciel parchin tra as siem bla che vesti bastansa (alla nipote) V a tr chi d f ca magmma (esegue e si siedono al tavolo per consumare la frugale cena)
SCENA V
(Dirce- Gabrila Ester)
DIRCE :- Oh.. un po d calma.. (iniziano a mangiare) .. I dis che a la Cdalora dar z un rioplan ad chi grs.. a par chi abia cat i aviator merican[2]
(da fuori intanto si vede avvicinarsi Ester, amica di Gabriella)
ESTER :- (bussa) A sont Ester.. m varsif?
DIRCE :-(battendo con stizza una mano sul tavolo)Oh santa pulenta tti in dlora dal magn!
GABRIELA :- St sintada.. a versi m (va ad aprire)
ESTER :- (coetanea di Gabriella, incappottata e fazzoletto in testa) Scs lora Dirce, a sont gnda a vdar sa gh.. (cercando la scusa) ..na testa di par piasr
DIRCE :- (alzandosi rassegnata) Agh pensa me neda a dartal.. m intant a vaghi da dl.. cun al pit.. (esce col proprio piatto verso landito)
GABRIELA :- (continuando a mangiare) Scsa sa continui ma.. am v tt fred
ESTER :- (siede accanto a Gabriella) Scsam t.. li lera na scsa par saver sat gh notisi ad Bertu (si toglie il fazzoletto dal capo)
GABRIELA :- M no.. parch?.. Nl mia in campagna?
ESTER :- Mach.. I mha det che i tudesch il serca.. an so mia al parch e gnanca sl vera.. (sospira) A voleva faragh aver un m bilit.. em litg.. (con slancio) Agh vi ben e.. a sont in pansr
GABRIELA :- Anca Bertu al tan vl(sospirando trasognata) Beata t chat gh chit pensa..
ESTER :- Sat v a saver qul.. visam.. (angustiata) An voi mia chal pensa mal ad m e.. (gelosa) ..chal pensa a cl s-cimina dl Gistina
GABRIELA :- Cusa ghintra la siura Giustina.. figrat.. al na la varda gnanca
ESTER :- (torcendosi le mani) Vardarla forsi no.. parch quand al gh and in casa..lera trop scr!
GABRIELA :- (stupita) Lt vest andar in c sua?
ESTER :- Cun i m occ
GABRIELA :- (cercando di difendere Berto) E ben.. me cusin l un braf zuvnot e sal gh and in casa.. al ghar v li s buni ragion
ESTER :- (triste, a capo chino) A li imagini li s buni ragion.. al gh and clera scr e als vardava in gir cm un ladar prma ad decidars dandar dentar
GABRIELA :- Alora at gh det ca tl vest!
ESTER :- Sicr.. an voi clam tga in gir.. m agh voi ben e an gh gnint da logaragh.. L inveci.. Set cusa al mha det?..Che sa lho vest l parch an gh gnint da far e al tegni docc.. e che sal gh and l parch al gha dandar e basta.. A far cosa a madmandi..
SCENA VI
(Gabrila - Ester - Dirce)
DIRCE :- (rientra in scena allultima battuta) Al gh sar and a tacr a salam a la prdga
GABRIELA :- Ma nna!
DIRCE :- Ben?..Cusa gh.. ad chi parlauf
ESTER :- (immusonita) Ad Bertu
DIRCE :- (sul chi vive) Et vest me ne?.. Cuma stal?
ESTER :- A speri ben, ma.. l tr d chan so p gnint.. m litg parch.. parch..
DIRCE :- (sapendo la questione per averla ascoltata) Parch l and da la siura Gistina..
ESTER :- Dirce.. che tipo la cla dna?
DIRCE :- Ah, m a nal so pu mia.. L gnda ch sfolada da la cit.. (salace verso Maria) Forsi la Maria cl al buletn dal paes la savr qul.. admandagal a l
GABRIELA :- Stat mia a tr z. At vidr che tt a v a post.. E sl and in cla casa a ghera ad sicr dli buni ragion
ESTER :- A i- bla capdi li s ragion!
GABRIELA :- Sta mia a batar sempar chal ci.. A son sicra chi ragion unesti
ESTER :- (si alza ed abbraccia commossa lamica) .. at gh sempar na parola ad cunfort
GABRIELA :- Anca a ne cusin at gh da voleragh ben.. a son sicra chal tan vl anca l
DIRCE :-(si era nel frattempo seduta a sferruzzare) A nho fat m ad li litgdi(ironica)L par cal l ca sont armasa pta. Sta mia far li stsi balusadi cun Ber- tu.. sta mtar al car dadnas ai b. Ades, mia parch Bertu l m ne, ma a son sicra che un ptl chal v in campagna a laorar al nagh pensa mia a cla citadina..Ai biolch i calst ad sda agh f spra a li gambi.. e po in doa vt chal cta natra brava fila cme t..
ESTER :- (che stava rimettendo in testa il fazzoletto per uscire) Grasie Dirce
DIRCE :-Va tranquila.. e sal na v mia pral drt.. a tal faghi advantar svrgol.. Ma bla fila cara.. (le fa cenno di avvicinarsi) V ch un moment.. Par tegnarsal da cat un m bisogna drur li armi dl dna.. (mima) ..La lngua, i ngi, li lagrimi
ESTER :- (sorride e si china ad abbracciare Dirce) Grasie incora (apre luscio)
DIRCE :- V.. bagaita.. ma dim un po.. li.. al nat sarvs p?
ESTER :- (sorridendo) Propria par gnint (esce)
DIRCE :- (scuote il capo compiaciuta) Che sfondradi sti ptlti inamoradi (posa il lavoro sulla panca e si alza)Das-ciulmas e andm a let cl fred
GABRIELA :- A tghi la prda in sla sta (prende un panno e fascia il mattone refrattario)
DIRCE :- (prende il prete dallangolo delle fascine) E m a tghi al prt da metra let.. Chis parch il cima prt.. mah (esce dallandito. Poco dopo da fuori scena) E lra vt on vt ma?
GABRIELA :- (prendendo il lume a petrolio o la candela che accende. Spegne la luce elettrica) Ho impi l lsr ca manca sempar la ls a la nt (esce dallandito)
SCENA VII
(Gabrila - Dirce - voci esterne - Lorens)
(La scena rimane buia. Penetra solo un lieve chiarore azzurro. Alcuni attimi e poi si odono, dapprima fievoli, via via pi forti, gli echi di scoppi, colpi di fucile, raffiche di mitra.. Poco dopo, dei passi di corsa, grida e voci)
1.a VOCE :- (con tono di comando) Aliscia.. Mirko.. John.. piazzatevi allangolo del ponte e copriteci! (raffiche e spari)
2.a VOCE :- Plazo!.. Attenzione al razzo verde.. sar il segnale della ritirata (fischi di proiettili, colpi di mitra vicini e lontani, bombe a mano)
(UN PARTIGIANO FERITO LO SI VEDE STRISCIARE VERSO LA PORTA TRASCINANDO UN MITRA)
GABRIELA e DIRCE:- (entrano in scena col lume acceso e tremanti di paura. Gabriella cerca di avvicinarsi alla finestra e viene trattenuta dalla nonna)
DIRCE :- (guardando al cielo, impaurita) Oh, Madona dli..Grsi l l finimnd
GABRIELA :- (riesce a scostare la tenda e a sbirciare fuori. Nel frattempo il partigiano ferito giunto davanti alla porta)
DIRCE :- (sottovoce) Ma cosa ft.. sta mia vardar.. l pericols..
GABRIELA :- (c.s.) Tas, nna.. adaghi sul nucida (si avvede del giovane che si trascina, poi si ritrae soffocando un grido) Ah!..
DIRCE :- (la trascina via dalla finestra) V via, Signur (altri spari in lontananza)
VOCI ESTERNE:- Attenzione!.. I Fritz.. sparare (spari. Un attimo di silenzio e poi si sente un concitato bussare alluscio)
GABRIELA :- (ritorna a sbirciare alla finestra)
DIRCE :- St indr.. i- i tudesch
GABRIELA :- No.. i n mia i tudesch.. a gh vn in tra.. al par fr (apre sveltamente e aiuta ad entrare un giovane. Questi cerca di rialzarsi saltellando su di una gamba. La nonna si porta, impaurita, le mani alla testa. Ha per la presenza di spirito di richiudere immediatamente la porta e di dare il ferro)
DIRCE :- (si fa il segno della Croce) Madna dli Grsi... Signur banadt its..
GABRIELA :- .. itm m ads..
DIRCE :- (agitatissima) Ads is cpa tti (aiuta ad adagiare sulla panca il partigiano ferito ad una gamba. Intanto dal di fuori penetra la luce di un razzo verde)
LORENS :- (sofferente, cerca di rialzarsi) Al segnl.. la ritirada (spossato ricade sulla panca) Ah.. a nagh la faghi ma..
GABRIELA :- Chal tsa (solleva la gamba ferita)
LORENS :- (ha un gridolino di dolore) Ah..!
GABRIELA :-L fr a la cavcla
DIRCE :- (che non sa come contenersi) Spta ads.. i- ch in gir..
GABRIELA :- Prads agh mti un fasolt.. (straccia il pantalone allaltezza della caviglia e lo fascia col fazzoletto alla belle meglio) Portmal in granr par ades
LORENS :- (aiutato dalle donne si alza saltellando tenendo sempre in mano il mitra)
DIRCE :- An fma mia a-ra.. logheml in dal cantn a dr a li fasni e spitma chi smta ad sparar (Lo occultano come detto nascondendolo sotto dei sacchi vuoti di juta)
SCENA VIII
(Dirce - Gabrila - 1 tedesco - 2 tedesco)
(le due donne hanno appena ultimato loperazione che da fuori si vedono avvicinare alla porta due tedeschi armati. Bussano forte)
1 TEDESCO:- Aprire! Schnell!
DIRCE :- (con voce tremante) A.. a vgni.. a vgni.. un moment.. (si accerta che tutto sia posto e va ad aprire. I due tedeschi si precipitano allinterno spingendo di lato, in malo modo, la donna. Il 2 tedesco esce dallandito)
1 TEDESCO:- (minaccioso) Dofe essere partiziano!?
DIRCE :- (con voce alterata) Ma qual partigiano? Ch an gh nisn.. Non c nessuno
1 TEDESCO:- (puntandole larma) Tu dire dofe essere partiziano si no kaputt.. festenich?
DIRCE :- (avvicinandosi a Gabriella anchessa impaurita) Ma non c nessuno.. (arretra alla fascine quasi a voler proteggerle) .. n di sopra, n di sotto..
2 TEDESCO:- (rientrando) Nich banditen in zi haus![3]
1 TEDESCO:- (sempre pi minaccioso verso la donna) Io fisto partiziano ferito dafanti tua porta..tu dire dofe essere si n dare fuoco casa, Capito?. Festenich, j?
DIRCE :- (riprendendo grinta) Ma boia dun mond.. a s propria d tarlch.. se vi dico che non abbiamo visto niente e non c nessuno.. capito taliano?.. Ninte.. nisba..
2 TEDESCO:- Noi tornare, j? (si avviano alluscita)
DIRCE :- (che ha ripreso sicurezza) Eh.. ho capito.. ma a fare cosa non so.. Tanto non c nessuno (i due tedeschi escono. Dirce richiude la porta dandovi il ferro, poi si volta di colpo e, spossata, si adagia contro di essa) I- and! (si avvia verso la panca massaggiandosi il ventre e sospirando) Ahimem.. che moviment ad pansa.. e pansar cha gh dla gent cl ts la sal ingls..
GABRIELA :- (fa latto di avvicinarsi alle fascine ma la nonna la blocca)
DIRCE :- Spta.. i- bun ad tornar indr sbit
GABRIELA :- Ma al perd da snguf
DIRCE :- Spta lists Signur banadt.. Si torna indr e-i al cta.. atar ch sanguf.. is fa s cm i gugii finchan salta fra li grpoli
GABRIELA :- (Va a sbirciare alla finestra) I- and via.. itm a tiraral fra par piaser
(La nonna e Gabriella tolgono alcune fascine, i sacchi. Lorenzo appare col mitra puntato)
SCENA IX
(Dirce Gabrila- Lorenzo)
DIRCE :- (al vedere il mitra puntato si spaventa ed arretra) Ma cusa fl.. chal tira via col bagi l.. lam vl cupr par casu?
LORENS :- (abbassa il mitra e aiutato dalle donne, zoppicando, va a sedersi sulla panca)
DIRCE :- Chals colga ch (alla nipote) A gh dlaqua in sal fgh.. suntagh dla sal
GABRIELA :- Sbit (esce dallandito)
DIRCE :- (alza la gamba ferita di Lorenzo, posandola sulla panca) Tirm via al fasolt.. (tocca la gamba) Fla mal?
LORENZO:- (che al tatto ha avuto un sussulto seguito da una smorfia di dolore) Am brsa..
DIRCE :- (con pazienza) A fm quel ca podm..(tocca e controlla la ferita) An siem mia pratichi da sti robi
LORENS :- A f anca tropo.. a ris-c dimondi par m
DIRCE :- (cercando di ironizzare) Giuvint.. agh podevo pansr anca prma ad vegnar dentar, no?.. Oramai la fartda l fta
LORENS :- E.. i tudesch?..
DIRCE :- (che con una tela sta pulendo la ferita) Prads i- and.. dopu as vidr
GABRIELA :- (rientra con un catino) Eco laqua con dentar la sal
LORENS :- (a Gabriella) Grasie mora.. At s stata curagisa.. comat ciamat?
GABRIELA :- Gabrila.. ma an son mia tant curagiosa.. a gh na tramara ados.. (porge nel frattempo alla nonna delle strisce di tela inzuppate nellacqua che usa per fare degli impacchi sulla caviglia)
LORENS :- Ma at res-ci la vta par m
DIRCE :- (rizzandosi sulla schiena) Acs als pl far cup dopu (poi stizzita, a Lorenzo) A vol piantarla l ad bagolr vuatar d? (a Lorenzo additando il mitra) E l, vlal mtar via chal s-cip na buna volta?.. Ads a n mia ura dal tir a segn!
LORENS :- S, s,.. scs.. l l vsi ad tgnal sempar a purtada ad man.. in montagna l la nostra salvsa.. (porge il mitra a Dirce che lo prende a penzoloni per la canna, allontanandolo da s come fosse una serpe) Va ben, va ben.. T Gabrila..
GABRIELA :- (lo prende e lo pone sul tavolo)
DIRCE :- (guarda la ferita preoccupata) Agh vrs al dotr.. a gh arms dentar al proitil
GABRIELA :- (preoccupata) An sar mia tant fcil.. al sa che l dotr ad Gunsaga l sorvegli
DIRCE :- Agh pansarm a sura. Prads loghmal in granr (a Lorenzo) Chal qucia lar- balsa con i malghr, quand l d sura, n? (nel frattempo finisce la fasciatura che copre tirando su il calzettone) S, andm (aiutato dalle donne e saltellando su una gamba, Lorenzo si avvia verso landito) Par fil.. quanta zuant strsida..
LORENS :- (voltandosi verso il tavolo) Il mitra
DIRCE :- Ah.. al s-cip.. dgal Gabrila.. chalgh t cald.. (esegue ed escono tutti)
SCENA X
(Dirce Gabrila)
DIRCE :- (rientra un attimo dopo con le mani sulle reni) Ohimm.. natra fadiga acs e am v la scavsra.. (riassetta un po lambiente togliendo bende, poi prende la bacinella che era sul tavolo ed esce. Dalla finestra comincia a trapelare un po di luce; si sta facendo giorno. Rientra con un cavagnotto, si mette uno scialle sulle spalle ed esce fuori richiamando le galline e spargendo il mangime) Ciciun t s.. pio, pio, pio.. Magn cham gh da far i v.. ca gh d bisgn..
GABRIELA :- (entra in scena, si mette un fazzoletto in testa. Ha gi indosso la mantellina o il cappotto. Esce) Nna.. a vaghi .. a vaghi in pisa a cumprar
DIRCE :-A marcmandi ptlta.. prdensa(si guarda in giro) A gh trop silensi stamatina
GABRIELA: - .. st mia in pansr sa faghi tardi
DIRCE :- (sospettosa) Parch gharsat da far tardi.. la pisa l che d c
GABRIELA :- A tghi la biciclta.. a gh dandar a Vlanva..
DIRCE :- E cusa ght dandaragh a far.. propria stamatina, dopu tt qul ch scs stant.. a dir ad no a un qualchidn?
GABRIELA :- Port pasiensa, nna.. i- sul sinch chilometri
DIRCE :- E tar sinch a tornr indr.. A gh anca al percul chit ferma
GABRIELA :- A faghi p s prest ca psi.. Saf.. a vaghi par l (d un accenno al granaio) A gh da sirc vn chal stdia da dotor
DIRCE :- Ma a la ben cap ca tandavi par l.. an sun mia rimbambida
GABRIELA :- An podm mia lasaral acs.. sagh va la gamba in cancrena.. al mr
DIRCE :- (sospira) Fa bel ptina.. a tal s ca gh sul t ads
GABRIELA :- (d un bacetto alla nonna e si allontana)
DIRCE :- (con la mano a visiera la osserva allontanarsi) Ma varda t sl gh da crar a cla manra (voltando lo sguardo altrove si accorge del sopraggiungere di Maria) Ohimem.. (si avvicina goffamente alla porta di casa) A gh cla bablna dla Maria.. tla Dirce (entra in casa e chiude luscio)
SCENA XI
(Dirce Maria)
MARIA :- (da fuori, avvicinandosi alluscio) Dirceee.. Dirce, a son Maria..mif mia vst?
DIRCE :- (che era corsa nellandito a posare il cavagnotto, rientra rapidamente e va a fare la maglia accanto alla stufa) Ma s, ma s.. tir al sught
MARIA :- (entra. Ha una sporta che posa accanto alla porta) Bongioran Dirce (va a sedersi accanto a lei) Psia?
DIRCE :- (ironica) Tant af s bla che santda
MARIA :- (insinuante) Ehm.. n ghla mia la Gabrila?
DIRCE :- (burbera) E cusa vrif da la Gabrila?
MARIA :- Gnint, gnit.. lera tant par dmandar..
DIRCE :- (sferruzzando) L andata in pisa a cumprar
MARIA :- (con fare misterioso) If sant stant?
DIRCE :- A son vcia ma an sont mia incor surda
DIRCE :- Saif cus scs?
DIRCE :- (ironica) No!.. Ma son sicra che ads al savr!
MARIA :- (guardandosi attorno) A ghsta na batlia tra partigian e tudesch
DIRCE :- (con finta noncuranza) Ho sant dli s-ciuptadi, di sts.. di toament.. ma son stata ben tapada in casa
MARIA :- I dis..
DIRCE :- (interrompe salace) I dis..
MARIA :- ..chi ha liber di parsonr pulitich chi era sar s in dli scli..
DIRCE :- A sar sta p al scarts che l pvar
MARIA :- No, no.. i dis..
DIRCE :- I dis..
MARIA :- ..ca gh sta anca di mort.. diversi tudesch e anca un partigian.. i dis..
DIRCE :- ..i dis..
MARIA :- .. che al partigian mort al fes un rs
DIRCE :- (alterandosi via, via) I dis, i dis, i dis.. par sar na brsa morta a sa tanti fat
MARIA :- Ho vest a travs li fisri dla fnstra
DIRCE :- (sospendendo di sferruzzare, con tono imperioso) E a travs li fisri dla fnstra i vest tti chi tudesch mort e anca un rs.. magari dal culur dli braghi al scr.. A var inform i vostar amigh tudesch.. E cume mai in vha mia tr ads?
MARIA :- (offesa) Ma cusa ghif stamatina? Vha mosg una tarntola?
DIRCE :- (riprende il lavoro e si ammorbidisce) Scs Maria, scs.. ma stont a lm fta in bianc.. tti cl s-ciuptdi.. una para da intortiras li bdli.. I corva propria dadnans a la me porta (salace) Natralment a nho mia vst se fra a ghera un rs mort..
MARIA :- Eh.. a capsi.. Lera in dlaria.. a ghera trop moviment in gir.. (pausa) Ma la Ga- brila lagh briga dimondi.. la pisa l ch a d ps.. (sottile) a meno che lan sia mia andata da natra banda.. dal moment cl tot s la biciclta..
DIRCE :- (seccata, interrompe il lavoro) A scomti ca pas al vostar temp con i canocii tac a la me porta.. (burbera) Cume mai an sia mia andada a laorr?
MARIA :- A sont ad turan d riposu
DIRCE :- (alterata) E lora ripos e ste mia a vegnar ch a rompar li bli!.. Sa sa cla tot la biciclta parch am f tti sti voltavia..?
MARIA :- Veramenti i voltava a-i a f v e mia m!
DIRCE :- Va ben, va ben.. l andada da s cusina in campagna a vardar sl gh qul da mtar sota i dent.. un po d farina.. soquanti f.. par nuantar, a sintend
(SI ODE UN COLPO DI OGGETTO PESANTE CHE CADE PROVENIRE DAL DI SOPRA; LA NONNA HA UN SUSSULTO E MARIA GUARDA INTERESSATA IL SOFFITTO)
MARIA :- Cus st?.. Ma chi gh ad sura?
DIRCE :- (agitata ma cercando di controllarsi)Chi vrif chagh sia?. A sar sta un qual srach in solr clar fat cascar un fas ad malghr..
MARIA :- (incredula) P che un srach.. a dsirs una pndga.. par far cal sapl..
DIRCE :- (spazientita, sbotta e si alza) Oh, ma insma.. ma che ingropament da stmach, che borsa ca s (si alza tirando Maria per una mano e giocando dastuzia) .. gn cun m ad sura a vardar.. acs stant a dormir p s ben.. (visto che Maria.. fortunatamente non si muove, si risiede) Ma chi l chaf manda a rmar in dli casi tranquli.. a nav v mai la puda?[4]
MARIA :- (sbottando a sua volta) h, la Ppa.. a par fin ghabighi di mistri da logr.. Cusa a mintersa a m sl stda na pondga a quatar sanfi..(sottile) ..o a do gambi
DIRCE :- (sta per replicare, poi si trattiene: Prende una sopa e ramazza con rabbia)
MARIA :- (continuando) Dal rst, chiunque a santirs dal sapl in solr.. savend ghhan gh nisn.. al ciapars un spi, af par? A meno che al na sia un mt
DIRCE :- Se tti i mat i ghs al bartn bianc, al mond a parars un pr doch
MARIA :- Ben, vst che la Gabrila lagh briga a sar mei ca vaga al Cumandi tudesch par far na denuncia.. (si alza)
DIRCE :- (sospende di scopare e con rabbia repressa) St tenta Martia.. i- brt moment.. la gent l incativda..
MARIA :- Cusa vorsuf dir?
DIRCE :- Dna visda l ms salvda..(in italiano)Chi la fa laspetti..capito infermiera?
MARIA :- St atenti vuatar invci.. a gh sempar la lna par travs. Cun v a nas pl mai ragionar.. (pausa) A vaghi al Cumandi tudesch par aver al parms dandar fra drant al coprifuoco.. Cume infrmera as caps.. (pausa) Ben.. bisogna propria ca vaga..
DIRCA :- (aprendole luscio) And pr.. a naf limpedsi mia d sicr
MARIA :- (prende la propria sporta e d unocchiata espressiva al soffitto) Arvdas
DIRCE :- In ciel parch in tra as sim vesti fin trp (richiude la porta sveltamente) Oh, Deo gratia.. l andda.. Cusa vrevla dir con cli minci..?
(MARIA, CHA HA FINTO DI ALLONTANARSI, SI AVVICINA ALLA FINESTRA E SBIRCIA DENTRO, CERCANDO POI DI ORIGLIARE ALLA PORTA)
S cpita qul a la me Gabrila a tghi un sght e agh ti al col a cla galna sfondrda (guardando il soffitto) Agh mancava anca l a far dal sapl.. a gha scomti ca gh casc al s-cip.. al na la mla mai, al na la mla.. Agh sar gn li man ad puna, agh sar.. (fa per usire dallandito quando sente un rumore sospetto alla porta) Ma cusa.. (si avvicina quatta quatta e lapre di colpo)
MARIA :- (quasi casca allinterno. Imbarazzata cerca una scusa) Scs Dirce.. scs.. hem.. an cti mia alm borsln..lntia mia las ch par casu?
DIRCE :- (minacciosa) E al sircvi cun lorcia incolda a la m porta?
MARIA :- (sempre pi imbarazzata) Ma no.. ma no..
DIRCE :- (trascina allinterno Maria in malo modo prendendola per un braccio. Alza la panca) Ch sta al na gh mia.. (al tavolo) Ch gnanca.. ad sura an l mia las ad sicr (salace) If prov a vardr, magari in dua l sar sempar sta.. in dla sporta?
MARIA :- (balbettando) In dla sporta?..
DIRCE :- Eh..
MARIA :- (controlla) Oh.. vardal ch.. lerain ms al fasolt da c
DIRCE :- Meno male ca l cat sion a pasava anca par na ladra
MARIA :- (imbarazzata) Ma no.. figref
MARIA :- (sulla soglie, riprendendo il proprio linguaggio abituale) Dsigh a la Gabrila cla staga atenta a quel cla fa.. clan faga mia di moviment sotbanch.. sion agh sar di guai par l e.. (guardando il soffitto) Par chi ght bta! (esce)
DIRCE :- (d un calcione alla porta chiudendola) M.. m a cla l a ghinfilars un cavc in do dighi m! (fa un gesto eloquente ed esce dallandito)
SCENA XII
(Dirce Gabrila Pepe)
(fuori si sta rabbuiando. In casa la luce accesa. Gabriella entra)
GABRIELA :- Nna?.. A son m
DIRCE :- (rientra) A vdi ben.. la loa d rivar questa?
GABRIELA :- Gh nisn in casa?
DIRCE :- Ads no. A gh sta cla spina dla Maria a far tanti dmandi.. tanti insinuasin e come san basts mia.. cal frob ad sura lha fat casc qul par tra.. ad sicr al s-cip
GABRIELA :- Al s-cip?
DIRCE :- Par forsa.. al na la mla mai, al na la mla.. E la Maria la gh ricam s.. e chi gh e chin gh.. a lars smaghisada cm li graspi in dal torc
GABRIELA :- (si avvia alla porta e lapre. Chiama sottovoce) Pepe.. v dentar..
PEPE :- (giovane dallaspetto di studente, entra con una borsa o fagotto) Buna sra
DIRCE :- (si blocca con la sopa ritta in mano e guarda stupita il nuovo arrivato) E questu ch din da saltal fra?
GABRIELA :- L un amigh ad Lorens.. qul chal stdia da dotr.. (a Pepe) Vieni (Pepe depone sul tavolo la borsa o fagotto ed escono dallandito)
DIRCE :- (posa la scopa) Signur banadt.. ma dad ch a psa tt lesrcit ad Napuleun!
SCENA XIII
(Dirce Gabrila Pepe Lorens)
DIRCE :- (sgombera il tavolo e aggiusta la panca. Nel frattempo Gabriella e Pepe entrano sorreggenno Lorenzo che siedono sulla panca)
LORENS :- E lura Pepe, che novit a gh di nstar..
PEPE :- (si toglie il giaccone che appende) I- tti rientr dopu latch a li scli d Gunsaga e la liberasin di parsoner.. fra che t e lAlioscia.. chal gh arms..
LORENS :- (interrompendo) A man dispis
PEPE :- (che intanto provede alla sfasciatura della caviglia, apre il fagotto contenente degli attrezzi chirurgici, bende, alcool, ecc.) ..e t.. chat s ch.. agh pansar m a visr chat se in salvo..
LORENS :- (pensieroso) ..prads..
DIRCE :- (che durante il loro colloquio controllava la situazione dalla finestra, si volta) N.. zuvnt.. sta mia far lusl dal malaugri (a Gabriella) Va a suntar la sal in dla ramina in sal runf
GABRIELA :- A vaghi sbit (esce)
PEPE :- (coadiuvato dalla nonna, prende loccorrente per le medicazioni) I ha prelev di parsonr pulitich da li parsn ad Mantua.. a gh para chi-a fsilar ch.. a Gunsaga par rapreslia..
DIRCE :- (sospira e congiunge le mani) Ma quand a finirla sta gura?
PEPE :- Quand i tudesch e qui chagh t bta, i gnir bt fra dlItalia
DIRCE :- (scoraggiata) S.. par San Sifuln
PEPE :- (che continua a tamponare) A sar prest invci.. a vidr cal sar lltim invran questo.. a dovm tegnar dr e far incora un qual sacrifsi
DIRCE :- Incra?.. P dacs n s pl mia, n s pl (indicando una ipotetica cintura alla cintola) Al santrl l bla che riv al <Foro Mussolini..>
GABRIELA :- (rientra con una bacinella) Eco laqua cun la sal
PEPE :- La sal..e pansr che i tudesch i do di bsi e dla sal a chi f la spia.. a chi fa ciap di nostar (preme la caviglia)
LORENS :- Ah..!
PEPE :- At fa mal?
LORENS :- A stava mei prma
PEPE :- Bisogna tir via al pruitil.. an gh mia sdrmia.. Gh la fet a resstar?
LORENS :- A stricar i dent
PEPE :- (a Dirce) Ghif dla grpa?
DIRCE :- (nel frattempo si era portata alle spalle di Lorenzo per tenerlo fermo) S, s.. l un po mla.. a lha fta Mentore; Gabrila t la botlia..
GABRIELA :- (esegue e la porge a Pepe) Eco!
PEPE :- (toglie il tappo e fa trangugiare Lorenzo)T manda z.. l la sdormia dal Kaiser..
LORENS :- (ingurgita e tossisce) L forta.. an son mia vi..
PEPE :- (lo fa bere ancora e poi rid la bottiglia a Gabriella che va a riporla) St pront?
LORENS :- Di dotr!
PEPE :- Strca i dent (coadiuvato da Dirce che lo tiene alle spalle, Pepe procede. Gabriella, china su di lui, porge dei tamponi. Pepe incide ed estrae il proiettile)
LORENS :- Ah..! (sviene lasciando cadere il braccio)
DIRCE :- (adagia la testa sulla panca) Lha per i sens
PEPE :- Mi acs
DIRCE :- (a Gabriella) T cal cusn in sla scragna
GABRIELLA :- (lo prende e lo posa sotto la testa di Lorenzo, sollevato dalla nonna)
PEPE :- Eco al proitil.. brt schifs.. (lo osserva) Nove lungo.. mitra (lo porge a Gabriella) Dagal quand larvgn.. par ricordu..
GABRIELA :- (lo mette in tasca del grembiule) El fra percul?
PEPOE :- (rizzandosi indolenzito) S, s.. sta tranqula.. l zan..
GABRIELA :- Ma ads..par medicaral.. cumas f?
PEPE :- A ta scrivar un bilit..un mesgiu.. (a Dirce) Fasl v par piaser. (d le bende)
DIRCE :- (prende le bende e fascia la caviglia)
PEPE :- Ght da scrivar?
GABRIELA :- S (prende un foglietto e matita dalla credenza di fronte e porge il tutto a Pepe)
PEPE :- (si pulisce le mani con una pezza e si china a tastare la fronte di Lorenzo, poi si siede al tavolo, sgomberandolo e scrive leggendo) Per Stella.. (a Gabriella) L un nm ad batlia.. (scrive) Porta un po di legna al focolare che certo tu sai (si alza porge il messaggio a Gabriella) A tal mti in dal slas tac al pont prandara Pigugnaga.. a gh un bs in dal tronch.. Vardat ben datran prma.. Stla l pratica da sti rbi ch..
GABRIELA :- (apprensiva) Ma questa Stla.. sla in doa la gh da vegnar?
PEPE :- Sta tranquila..la sa tt. Ads l mi ca scapa (prende le sue cose, e il giaccone)
DIRCE :- (ha finito la fasciatura che ha coperto con la calza) Ma a gh al coprifuoco..Sif cipa, al men chaf pl capitar, l la Germania..A gh para che la casa la sia sorvegliada..
PEPE :- An spl mia andar fra da natra part?
GABRIELA :- Da la fnestra dla m camarina.. Spta.. a vaghi a dar nucida (esce dallandito)
DIRCE :- A marcmandi zuvnt.. ste atnti..
PEPE :- St tranquila.. a son vi..a vidr ca v tt ben
GABRIELA :- (rientra e a Pepe) Am par ca sia tt libar.. as ved poch.. At travsi la cavdagna fin a-al pr dla fra e dopu..
PEPE :- Dopu al so m.. A n mia la prma volta ca vegnida sti bandi.. Curagio dni (esce accompagnato dalla ragazza)
SCENA XIV
(Dirce - Lorens Gabrila)
DIRCE :- (si avvicna a Lorenzo, lo guarda e scrolla testa) Che temp!
GABRIELA :- (rientra)
DIRCE :- Itam a portaral ad sura (si apprestanno ad alzarlo sollevandolo un poco)
LORENS :- (rinvenendo) Cusa sced?
GABRIELA :- Eri svenuto
DIRCE :- Oh, meno male.. acs al camina un po cun li s gambi
GABRIELA :- Aiutaci che andiamo di sopra (Lorenzo, tenendo le braccia al collo delle due donne, va verso landito)
LORENS :- (a Gabriella) E Pepe?
GABRIELA :- L and via
DIRCE :- As darma al cambi stant
LORENZO :- (andando piano, piano verso landito) Ma an gh mia ad bisgn
DIRCE :- Tsi ptlt.. Sat ghar d bisogn ad pci ad sta.. ma mia cun al s-cip, n?
(escono. La scena resta un attimo vuota: Dirce rientra quasi subito)
SCENA XV
(Dirce Gabrila)
DIRCE :- (tenendosi le reni) Uhh.. che fadiga.. a caschi a tch (siede accanto alla stufa)
GABRIELA :- (entra, si avvicina alla nonna ponendole le mani sulle spalle) Nna.. and a lt.. a ga staghi m alvada par stant
DIRCE :- Ght para ca mindormensa? Vuatar zan a vindormans.. nuantar a siem vi a dormir poch.. Va t a let.. Magna qul prma.. sion at v al rosghin
GABRIELA :- An gh mia fam
DIRCE :- Gnanca m
GABRIELA :- Alora a vaghi.. Per sa gh ad bisgn ciamm
DIRCE :- (si alza per prendere i ferri da fare la maglia) S, s.. v, v.. msiat
GABRIELA :- (esce)
DIRCE :- (preso loccorrente, siede e inizia a sferruzzare. Poi, mentre la luce si affievolisce, si alza, soffuso, un canto partigiano (Bella Ciao). Dirce reclina il capo e poi si desta di colpo rimettendosi a sferruzzare. Ancora reclina il capo, rialzandolo. Alla fine, si addormenta mentre il canto va in crescendo, poi il sipario si chiude)
FINE DEL PRIMO ATTO
SECONDO ATTO
(stessa scena del primo atto)
SCENA I
(Dirce Gabrila)
(Dirce col capo reclino. Dorme. Il lavoro a maglia a terra. Gabriella entra in scena, scosta la tenda della finestra ed entra il chiaro del giorno. Dalla stufa si vede il fuoco acceso)
GABRIELA :- (guarda la nonna, scuote il capo e la desta con dolcezza) Nna..nna..dasdf..
DIRCE :- (si desta stordita e si stropiccia gli occhi) Ma.. che ura ?
GABRIELA :- L giran
DIRCE :- Oh, Madma dli Grsi. Am sont indormansda cm na marmta.. (cercando di giustificarsi) Ma a son stada dasdda fin ds, v?
GABRIELA :- (sorridendo) Atarch!
DIRCE :-E va ben.. chi drum al na f mia di pc (pausa) Cuma stal?
GABRIELA :- Lam par sensa fvra. Lha det cl dorm poch e chal vrs un grapn par sentar mia dolor
DIRCE :- Meno male chal nera mia vi a bevar.. Prtagh un basn daqua chal sa sgra, atar che grapin a dadsn.. e digh chal faga la cra ad Falavgna.. chal dra laqua par lavaras la gngna
GABRIELA :- Un grapn al vl e un grapn agh porti (versa la grappa in un bicchiere)
DIRCE :- Portagh na scdla d lat.. che la fam la fa vegnar la pl negra..
GABRIELA :- (scrolla le spalle ed esce dallandito col bicchiere)
DIRCE :- (si avvicina alla bottiglia della grappa sul tavolo e la prende) In sta casa la grpa la va z cm un s-cr (porta la bottiglia alla bocca e trangugia nettandosi poi la bocca con la manica) L sempar mi che la zta (ripone la bottiglia)
GABRIELA :- (rientra e prende dallattaccapanni il cappotto, fazzoletto e sciarpa) Nna.. a vaghi a port al bilit ad Pepe
DIRCE :- Magna qul prma chat v li gambi fipi.. at s z pl e s..
GABRIELA :- A magni quand a vgni
DIRCE :- Spta un moment ca daghi nucida ad fra prma (esce e si guarda attorno) Mah.. a gh trop silnsi.. am fidi poch
GABRIELA :- Ciau (esce)
DIRCE :- Fa prest ptlta e vardat in gir (chiude la porta)
SCENA II
(Dirce - Lorens)
DIRCE :- ..sti zan.. i vl far sempar ad testa sua..
LORENS :- (entra zoppicando in scena, apre luscio) Ela andada via la Gabrila?
DIRCE :- (apprensiva si volta di scatto e rientra rapidamente respingendo il ragazzo) L z in strada cl pedala cm Learco Gura
LORENS :- A vra admandaragh ..
DIRCE :- (interrompe) Par piasr sta admandaragh gnint che di re-sc an corma anca trop
LORENS :- Ma lha vr andar l
DIRCE :- E slan ghandava mia l, chi ghandava.. t?
LORENS :- Ma la gamba lam f mal
DIRCE :- E-a lho ben capda che la gamba lat f mal.. sla nera mia acs at la mitum in c et fum filar via..
LORENS :- (impermalito, si avvia alluscio) Ah, ma m a pos anca andar..
DIRCE :- (ponendosi davanti, ironica) .. ad corp at p andar.. calma ptlt.. calma
LORENS :- Ma m..
DIRCE :- A tan rivarsi gnanca a la riva dal fs..
LORENS :- Ma.. cusa psia far par itaraf?
DIRCE :- Gnint!.. A ris-cm abastansa ogni ura ca psa.. (dolcemente, come parlasse ad un nipotino) Ads at f al bravu e at v ad sura.. tat clghi in si scarts e sta atenti dan far mia cascar al s-cip!
LORENS :- (andando verso landito) Scs.. a gh ragin.. (esce)
SCENA III
(Dirce - Maria)
MARIA :- (DA FUORI SI VEDE MARIA AVVICINARSI) (bussa)
DIRCE :- (fingendo di nulla) Chi l?
MARIA :- Amici
DIRCE :- Amici.. ad chi?
MARIA :- A son Maria
DIRCE :- Ah.. a s v.. Vai bt z dal let stamatina?
MARIA :- A vra.. a vra saver cuma st
DIRCE :- Ma che interesament tt asim
MARIA :- Ma.. an spl mia vegnar dentar?.. A gh fred ch d fra
DIRCE :- A podo sta a casa vostra..(pausa) Ma s.. gn pr dentar.. tir s la marlta
MARIA :- (entra e richiude luscio) Brrr.. che frd stamatina.. a gh na galavrna che i rboi i par ad vedar.. (si avvicina alla stufa)
DIRCE :- (siede e prende a sferruzzare) S s gnda par scaldaraf af dighi sbit che la sta la n mia impida e che par stamatina la sta acs.. A gh poca legna
MARIA :- (si guarda attorno) E.. la Gabrila?
DIRCE :- (sarcastica) Sa fsu nm a capirs al vostar inters .. ma a s na dna.. o no?
MARIA :- (scattando) A crdi ben.. Cusa voresuf dir?.. An f mia tant rdar con sti batdi
DIRCE :- A s trop curiusa
MARIA :- L parch a la Gabrila.. m agh vi ben
DIRCE :- Al vostar ben lam s dintrgh
MARIA :- E parch mai a ghars dintrigaram?
DIRCE :- Sa nal sa mia v..(minacciosa) ..tenta Maria.. la farina dal dial la va in rmul
MARIA :- (come se niente fosse) E lura.. la Gabrila?
DIRCE :- L a let
MARIA :- A stura?
DIRCE :- Lha gh mal d pansa
MARIA :- Incra?
DIRCE :- (stizzita) Parch.. a v an vnal p?
MARIA :- (impermalita) Cusa ghintra qustu (insinuante) Alra.. la nera mia l ch vest da sti poch in biciclta clandava vers Pigugnaga
DIRCE :- (posa di scatto il lavoro a maglia e si alza) Scs Maria, ma a gh da impin la suila par smoir.. a gh da dar fch ai malghr sta la furnasla .. (prende un foglio di carta straccia, alza il coperchio della stufa e prende della cenere) ..e da mtar la snar dentar
MARIA :- F pr.. a nam distrb mia
DIRCE :- (ironica) Meno male.. a ghars av dispasr sion
MARIA :- (annusando) Che odr ad grpa..
MARIA :- (trattenendo lira) Sand l d c.. (accenna allandito) A gh al csu.. e l lodr al cambia!
MARIA :- (non raccogliendo) Af d a la grpa ads?
DIRCE :- E come no! L par masr i dispiasr chi f advantar vc (sottovoce, al pubblico) ..vst chan ps mia masr nisn atar.. (a Maria, ironica) An vrif un gs?.. Il negozio aperto
MARIA :- No grasie. Lam v s
DIRCE :- (si avvicina goffamente al tavolo prende la bottiglia)) A me no! (trangugia) An gh atar da offriraf. Caf a nagh gh n p da cal d.. ma san vr drz..
MARIA :- Al turs luntra ma.. a gh prsia
DIRCE :- (comica, traballa verso luscio, lapre e sta sullattenti in attesa che Maria se ne vada) Alora a naf tratgni mia
MARIA :- Ma che prsia.. Am vrif par fra?
DIRCE :- (comica) Agh mancars atar.. Am port sempar dli buni nvi..
MARIA :- (sempre seduta) A gha d bisgn ad parlr con la Gabrila.. la sar strca povrina.. (con malizia) ..a ir l andada a Vlanva.. inc..
DIRCE :- (interrompe alzando a poco a poco, adirata, il tono della voce) Sl ghs v dan- dar a Rasl landava a Rasl, ma sicome s cusina la sta a Vlanva, l andata a Vlanva (sbottando)..e sla gha dandras a bt in dla Fima landava in dla Fima.. o l proib dai vostar amigh?!
MARIA :- (non prendendosela per niente) A proposit damigh.. an saveva mia chagh gns al mors dadnans a la porta..
DIRCE :- (intuendo trattarsi di Pepe resta sul chi vive) Ma.. ma qual mors..figrmas..
MARIA :- ..an gh gnint ad mal.. A lho vesta a ir sira dadnans al vostar s cun un zuvnt
DIRCE :- Sl ghs al mors al savrs anca m
MARIA :- ..dopu l spar.. an crdi mia chal sia gn dentar, sion a lars vest anca vegnar fra, af par?
DIRCE :- A meno ch al na sia dentar a la sta o in dal runf.. dgh nucida.. a nas so mai.. (additando il cartoccio con la cenere) Scs Maria ma a vaghi a far bgada (accenna ad uscire e poi si ferma) Comunque sl gh al mors la mal def dir, sion la gh da far i cunt con m
MARIA :- (che non si muove) Las andar Dirce, las star.. limportant l cla staga atenta a-andar in gir con di forst.. La gent la sintersa trop di fat ad chiatar
DIRCE :- (strabuzza gli occhi con comicit) Ma no!.. A vol dir che la gent la v a interesaras di m fat e.. (dandole unocchiatacia) ..a sumnar ziznia?
MARIA :- Propia acs.. Ste atenti.. (si alza) Bisogna propria ca vaga.. (cerca una scusa per ritornare) Ghif ad bisogn..? Se casu a torni indr e..
DIRCE :- (decisa) No, no! Grasie. St pr mia tornar indr cl lists
MARIA :- (titubante) E lura.. arvdas (apre luscio, poi si volta lentamente) Ah!.. Am dasmangava..Saif chi perquiss tti li casi, spana par spana?
DIRCE :- ( preoccupata pur fingendo di nulla) Ah, s?.. Li.. li vostri buni nvi li v s cme la gramgna.. casa par casa i det?
MARIA :- (annuendo, pare godere del suo imbarazzo) Casa par casa.. i serca un partgian fr.. (minacciosa) I-ha det che sil cta in dna qual casa igh do fch con tti qui ca gh dentar.. qui chi lha it..
DIRCE :- Grasie Maria ad dla bla nva.. a s cm la gsa in sla preda, cla pcia e la scava pian pian..
MARIA :- Bisogna propria ca vaga.. stm mia a trategnar
DIRCE :- Ah.. af fava star che e v o vreuf andar via.. A nam sera mia acorta.. scs!
MARIA :- (uscendo) Arvdas
DIRCE :- An vedi lura (chiude e poi minacciosa) Chi magna li candli prma o dopu.. a caga i stopn!
SCENA IV
(Dirce Ester)
DIRCE :- L sempar ch cla spina! Ma propria ch la gha da vegnar a tacr al galis?Bisogna catr la manra ad logaral da natra banda fin chan siema fra dli bschi (Ester si avvicina alla casa e bussa. Dirce va ad aprire e minacciosa) Sl incor la Maria..(apre)
ESTER :- St ben Dirce
DIRCE :- Ah.. at s t.. V dentar
ESTER :- (entra e si toglie il fazzoletto dalla testa) Scs.. a vra parla con la Gabrila
DIRCE :- Anca te!
ESTER :- Come, anca m?
DIRCE :- La par la bla Otero.. i la serca tti.. L andata a cumprar (siede sulla panca)
ESTER :- (ansiosa) Dirce. Ghif notsi ad Bertu? (siede accamto a lei)
DIRCE :- (preoccupata) Me no.. Parch.. cus scs?
ESTER :- Ho dmand a la Maria da sti poch, ma lha mha det clan so gnint.. Ansi, lha ma det cl n mia nufsi informasin
DIRCE :- (comica) Che busidra!
ESTER :- .. e che sa nas s gnint dun qualdn da sti temp l mi lasr sta e.. con laria ca tira l mei staran fra
DIRCE :- (tirando una stoccata) Slan s gnint la Maria, cl l gasetn da pas, figrat m ca son sempara tapda in casa.. Ma.. an s gnint nisn?
ESTER :- Gnint.. Dopo cla sra ca lho vest andar in casa dla siura Gistina e che p s tardi a lho vst vegnar via..
DIRCE :-(interrompendo)Alura at p star tranquila che l al na gh mia arms"
ESTER :-Ma gnanca dai s parnt di Casn d Lsra in s gnint..a gh para chi lbia ciap i tudesch e port in Germania (porta il fazzoletto agli occhi)
DIRCE :- E con che motf?
ESTER :- (triste) Par lor al motif al nagh vl mia.. (si avvicina Mentore con un cesto e della legna da ardere) I ha port via tanta ad cla gent..
SCENA V
(Dirce - Ester - Mentore)
MENTORE :- (bussa con un piede) Dirce?.. Am varsf?
DIRCE :- (si alza e va ad aprire) S port qul ca gheuf da portar, gni p dentar.. sion a pod anca tornar indr
MENTORE :- Ho port qul ca gha da portar (porge il cesto e va a posare la legna accanto alla stufa) Ciau Ester
ESTER :- (pensierosa) St ben Mentore
DIRCE :- (soppesando il cesto con la mano) An gh mal
MENTORE :- An gh mal?.. Ma s un bel tipu v
DIRCE :- (con noncuranza) Ben.. al vaghi a mtar al sicr (esce dallandito)
MENTORE :- (siede accanto a Ester) Cusa ght?.. Eh.. chi sga a la t et an pl sar atar che par unm
DIRCE :- (rientra) Quand lamur al gh, la gamba la tira al p
MENTORE :- Tan sigar mia par Bertu, n?
DIRCE :- L in pansr par l. I s litg.. rbi da mors.. ma i- lagrimi fti par gnint.. almen a speri (prende dei panni stirati ed esce dallandito)
ESTER :- Mentore.. ghif notsi ad Bertu?
MENTORE :- Sta mia averagh para.. Bertu al sta ben
ESTER :- (preoccupata) Ma in do l.. parch al nas fa mia vedar.. (amorosa) Al gna tti i giovid dadnans a la me porta e ads.. chis in do l.. (agitata) El rabi con m?
MENTORE :- Un fat a la volta. Prma ad tt sta mia and in gir a dmandar ad l. I- brt temp questi e at podrsi faragh dal mal
ESTER :- Oh, no
MENTORE :- Secon fat.. lha dov logras
ESTER :- Ma in da..
MENTORE :- A nal so mia.. e l mei acs.. La siura Gistina la lha it.. che na brava dna
ESTER :- (sorpresa) La siura Gistina?
MENTORE :- Trs fat.. l un bals, un salam cot e stract
ESTER :- E parch?
MENTORE :- (bonario) Parch al na f che pansar a t, siochta
ESTER :- (contenta) Ma alra..
MENTORE :- (si alza) Alra.. alora sta tranquila e.. v a casa, cl mei
ESTER :- (si alza mettendosi il fazzoletto in testa e avvicinandosi alla porta) Chel Signur alf banadsa.. sal vd dsgh.. dsigh..
MENTORE :- .. a ghal dsir.. V ads, ptlta
ESTER :- (apre luscio) Saltle v la Dirce..St ben (esce)
MENTORE :- (scuote il capo soddisfatto e tra s) Sta ben anca t
SCENA VI
(Mentore Dirce)
DIRCE :- (rientra) Ela andada via?
MENTORE :- S.. i- d brav zoan.. (addittando Dirce) Sperma chin faga mia cm v!
DIRCE :- Parlma ad fat concrt.. al capn l discrt (siede accanto alla stufa)
MENTORE :- Discrt?.. L un capn che gnanca prma dla gura a san catava acs bi gros (avvicinandosi alla donna) Per..par Nadal a minvit, n?
DIRCE :- Alra l trop picoln.. A magn cm un b, a magn
MENTORE :- (siede accanto a lei) Al sa ch an gh nisn.. A son cm un fs sensa rca.. da par m.. cun na vca.. un vdl .. e sensa p al capn
DIRCE :-(bonaria) A vavrs invit sensa farmal dir..A naf lasva mia da par v a Nadal
MENTORE :- (commosso) Al s che in fond a gh un cr grand cm na casa
DIRCE :-(si raschia la gola e per evitare commozione cambia discorso)Ghif notisi ad Bertu?"
MENTORE :- (sottovoce) Al s dov lug parch al na s mia present a la ciamda.. Landr in si mont a Rs al p prest.. Ma.. a marcmandi.. aqua in bca
DIRCE :- (ironica) A gh un bel sirc al vin
MENTORE :-Ben, ads l mei ca vaga prma ca vegna la bagaita (si alza)
DIRCE :- Agh vr ben a la Gabrila, vera?
MENTORE :- E v a sa anca al parch (sospira) Ghif ad bisogn ad qul atar?
DIRCE :- Grasie Mentore.. a f anca trop par nuantar
MENTORE :- Al n mai bastansa quand als f con tt al cr.. al sa che vostar fil.. a Toni.. agh sont afesion.. (guarda la donna con estrema dolcezza prendendole le mani)
DIRCE :- (le ritrae dopo un attimo e ricambia lo sguardo) Al s Mentore.. al s..
MENTORE :- (si riavvolge la sciarpa attorno al collo e si calca il berreto in testa)Alra a Nadal
DIRCE :- A Nadal
MENTORE :- Af portar na qual sca par la sta (apre luscio) St ben, Dirce (esce)
DIRCE :- St ben.. caro al m m.. (ironica) Sion ado legna..
SCENA VII
(Dirce Gabrila)
DIRCE :- (si alza e prende il bricco del latte e lo tasta) E gn tt frd
GABRIELA :- (entra dallesterno) A son ch, nna
DIRCE :- Intant al lat l advant fred.. Tha vst nisn?
GABRIELA :- (appende intanto il cappotto ed il fazzoletto allattacapanni) A credi ad no.. Ho las cal mesgio in dal slas coma mha det al Pepe
DIRCE :- (preoccupata) Bisogna catar la manra ad lugaral da natra banda. La Maria l stada incor ch
GABRIELA :- Incra? E cume mai?
DIRCE :- (salace) E as ved clat vl ben!.. Cun la ssa ad parlarat lha fat tanti ad cli dmandi.. ad chi voltavia (pausa) Ah!.. Lha tha vest cun cal Pepe..e lam f: (scimmiottando con comicit Maria) An saveva mia che la Gabrila lha ghs al mors
GABRIELA :- E acs? (si siede e prende la scodella)
DIRCE :- Eh.. e acs, sa sar al casu a tagh dir chlera al t mors e che m an saveva gnint.. Ansi, varda.. a tagh d ca t s-cianc tt, acs a sl tolma fra dli bli
GABRIELA :- An capsi mia al parch la ghabia sempar da vegnar a curiusur che dentar..
DIRCE :- Bisogna logaral da natra part.. e sbit.. sion is do fch a la casa!
GABRIELA :- (con slancio) Oh, no.. A vidr chil nal cta mia
DIRCE :-(si avvicinai e la squadra) Dim s ptina..Tan sar mia adr ciap na scfia, n?
GABRIELA :- (schernendosi) Ma cusa dsif..An so gnanca al s nom vero, n din dol v
DIRCE :- Per at s in doa l riv!.. Eh.. n lamur, n la ts as pl tegnar scs.. Ben.. a vaghi a far bugada.. Fa clasin intant (esce allesterno)
SCENA VIII
(Gabrila Lorens)
GABRIELA :- (versa il latte nella scodella, vi mette un podi pane e si accinge a far colazione)
LORENS :- (entra dallandito, zoppicandoleggermente) Buon appetito
GABRIELA :- Ma l mat? Als vl propria vdar brsar la casa?
LORENS :- Ci mancherebbe altro.. e Pepe?
GABRIELA :- L and via sot-sira, dopu chl tir via al pruitil (lo leva dalla tasca e glielo porge) Dopu an lm p vest
LORENS :- (guarda il proiettile) Grasie. Agh far incidar al t nom (lo mette in tasca) Ho sant prma qul clha det cla dna.. la Maria.. L mei par vuatar ca vaga via sbit
GABRIELA :- Ma no..
LORENS :- Stant a sircar ad rivar dai me cumpagn in muntagna.. An voi mia chif faga dal mal par culpa mia (siede sulla panca)
GABRIELA :- Oh.. chal na vaga mia via..
LORENS :- (in italiano) Ti dispiacerebbe?
GABRIELA :- (abbassando il capo, confusa) Non posso negarlo
LORENS :- Ma qui non posso pi rimanere.. pericoloso per tutti
GABRIELA :- (va a sedersi accanto a Lorenzo) E ferito.. come fa a scappare se lo vedono? (abbassa triste la testa) Sil cipa.. a nal vdi p!
LORENS :- (prende le mani della ragazza) E tu..non vorresti che mi prendessero?
GABRIELA :- Oh, Lorenzo.. non farmici pensare
LORENZO :- Ti voglio bene Gabriella
GABRIELA :- Anchio
LORENS :- Cerca di capirmi.. Se restassi e i tedeschi vi prendessero a causa mia.. non me lo perdonerei mai.. che ne sarebbe di te e della nonna? Credimi.. devo andare via
GABRIELA :- No, sta mia andar via.. a catarm natra solsin, at vidr
LORENS :- Ma la Maria la sospta qul.. Lan sars mia sempar ch a far dli dmandi.. a tormentar t nna
GABRIELA :- (triste) ..sat v via.. a nat vidr p..
LORENS :- A ritornar sam salvi.. At voi ben Gabrila.. ho cap chat s la dna ca f par m.. ch sempar sirc
GABRIELA :- Oh, Lorenso.. nisn a mha mai det sti bli paroli..
LORENS :- I- dti cun al cr
GABRIELA :- Fa cumat crdi.. ma torna da m.. at voi vedar ancor.. acs..
LORENS :- (scherzando) Magari cun la gamba sna
SCENA IX
(Gabrila Lorens Dirce)
DIRCE :-(entra, vede e chiude sveltamente)Ma.. a dghi.. af gira al barcildn.. cusa fef ch?
GABRIELA :- (si alza imbarazzata) Nna.. al vl andar via
LORENS :- (salza a sua volta) Bisogna propria ca vaga via..
GABRIELA :- Lha sant qul ca dt la Maria e al gh para par nuantar
DIRCE :- (si avvicina al ragazzo) Paroli, paroli.. La parla parch li parli in paga mia gabla Chals na daga mia pansr.. L fata acs.. Ogni legn al gh la s cmula
LORENS :- A s propria a dla brava gent
DIRCE :- A sim gent acs
LORENS :- (guardando Gabriella) Gent meravigliusa
DIRCE :-(si avvicina al bricco del latte che prende)A sim dla povra gent ca laora anca se la vta la v in malura..gent cla serca ad sbarc al lnri, cla difend al s pan (tocca il bricco del latte e redarguisce i due)..e cla lsa vegnar fred al lat(prende unaltra scodella per Lorenzo, la posa sul tavolo, continuando a parlare)Limportant l che vuatar, ca s zoan, agh saltghi fra da stinfran.. Dopu, a tt a gh rimdi, fra che a ls dal col.. Ben.. ads basta.. ho babl anca trop (versa il latte nella scodella di Lorenzo) Ciap li scdli e magn.. anca l zuvnt (gliela porge) Sion a gl mti in c par capl (porge la scodella anche alla nipote)
LORENS :- Grasie Dirce
DIRCE :- S, va ben.. ma and ad sura n?.. E ads..rauss! (fa cenno che se ne vadano)
GABRIELA :- (a Lorenzo) A la porti m (gli prende la sodella ed escono dallandito)
SCENA X
(Dirce Maria)
MARIA :- (si avvicina alla porta e bussa )
DIRCE :- (ha un sobbalzo) Sa nam v mia nasident ads al nam ve p (forte) Chi el?
MARIA :- (da fuori) A sont Maria. Psia vegnar dentar?
DIRCE :- (fa un gesto di stizza e commenta) Ma l ps dla spagnla![5] (va ad aprire)
MARIA :- (entra e con seriet) Al sa chi ha fsil si ustgi?
DIRCE :- (si fa il segno della Croce) Povra la me get.. quanti dulur.. Chis li s fami..
MARIA :- (pone la sua sporta su di una sedia accanto al tavolo) Scs Dirce ma..a gh d bisgon ad parlar con la Gabrila!
DIRCE :- (come sentenziasse) A lars gir! (pausa) Lha gh da far
MARIA :- (andandosi a sedere sulla panca) An vaghi mia via da d ch fin ca nho parl con la Gabrila!
DIRCE :- (sbotta e con voce alterata dallira) Oh, ma insma! A vrif lasr l ad far tribl a dla gent unesta?.. E la Gabrila ch, e la Gabrila l.. e in do la.. e quant lagh mt.. (continua rimanendo quasi senza fiato) ..e parch ch e parch l.. A m fat andar fra a dli lorgni, if cap? (si quta allargando soddisfatta le braccia) Oh.. am son sfugada
MARIA :- (seduta con fare indifferente come se nulla fosse accaduto) E la Gabrila?
DIRCE :- (guarda sbalordita il pubblico, guarda al cielo con le mani giunte. Poi, sconsolata si avvicina alla tenda dellandito e chiama) Gabrilaaa.. V z un moment par piasr.. fat
vdar da la siura Maria, si n la sto in pansr..la ghar d sicra natra qual brta no- tisia da daras.. L intil ca ta staghi ad sura.. (guardando Maria) ..quand a s sfurtn as bagna al cl anca a star sint!
GABRIELA :- (entra perplessa) A son ch
DIRCE :- A prupsit.. cusla cla storia dal mors chalv dadnans a la porta?
GABRIELA :- Qual mors?
DIRCE :- At f sta in panser la siura Maria.. a tal s ben clas fa luntera in fat.. ad chiatar!
MARIA :- (scatta in piedi adirata) Ads basta!
DIRCE :- (come non fosse stata interrotta) ..A tal s che tti i can i mna la ca e.. (guardando Maria) ..tti i coin a vl dir la sua
MARIA :- (minaciosa verso Dirce) Ho det basta! L lura ca tasghi, vcia taramplna!
DIRCE :- (spintonandola, fuori di s) St tenta cuma parl, dna!
MARIA :- (cercando di calmare gli animi) ..scolt e sirch ad capr quel chaf dghi
DIRCE :- (braccia in conserte e burbera) E scultma pr
MARIA :- (trae dal seno un biglietto) Ho ricev questo mesgiu
GABRIELA :- (prudente) Che mesgiu?
MARIA :- (lo mostra a Gabriella) A sun m qulache porta la legna al focolare
DIRCE :- (ancora sul chi vive) Cusla la storia da stu mesgiu?
GABRIELA :- (d una scorsa al biglietto) L propria qul ad Pepe (lo restituisce stupita)
MARIA :- (pi calma) S, basta ads.. A son me Stla
GABRIELA :- (ancora incredula) V.. Stla?
MARIA :- (pi dolce) Stm mia a perdar dlatar temp presius.. a n pas anca trop (mostrando il biglietto di Pepe) Questo l al mesgiu ad Pepe ch tolt dal slas dopu al punt vers Pigugnaga
DIRCE :-Ma.. a s v?!
MARIA :- Prest Dirce.. i v a rastrel li casi.. Ho sirc ad farval capir ogni volta ca gneva..
DIRCE :- (balbettando) Ma m a pansava che..
MARIA :- A capsi.. al m cumpurtament al va fat dbitar
DIRCE :- (mimando lesclamazione) Vacca pita.. at gh via ad dbitar..
MARIA :- L necesri chela gent lam crda tta lupst..An podrs mia andar in gir liberament e itar chi gh d bisogn.. Savesf quanta vargogna a prvi dli volti a sentar diram certi ragiunament..
DIRCE :- (confusa) Che ingatiment.. Maria, a vadmandi scsa
MARIA :- (sorridendo) Per a sun cuntenta d saver che Lorenso lera custud da do bravi dni cli sarcava ad salvaragh la pl (posa la sciarpa ed il fazzoletto sulla panca)
DIRCE :- (siede accanto a Maria) A la capsi ads cla fartada ch!
MARIA :- Am la giravu tant sta fartda cham sera p sira ad gnint.. A pansava chal na fs mia ch.. As caps chan podeva mia admandaraf : El ch cal partigian fr?
GABRIELA :- (alle spalle di Maria, labbraccia) Grasie Maria. At s propria namiga
DIRCE :- (ancora frastornata) Questa po.. Caval ca sda, m ca gira e dna ca pians.. a tan gh mia da credar tant.. E pansar ca vavres tai al col tant luntera cun al sght..
MARIA :- Meno male chan l mia fat (a Gabriella) Cimal chal vegna z
GABRIELA :- Sbit (esce dallandito)
DIRCE :- (sempre frastornata) Che balsa ca sun stada .. A s propria in gamba Maria (scuote sorridente la testa) Eh.. l propria vera che cun larte e cun lingn as vif met ad ln (si alza e predispone il tavolo per la medicazione di Lorenzo)
SCENA XII
(Dirce Maria Ester)
ESTER :- (si avvicina alla porta e bussa)
MARIA :- (si alza apprensiva e sottovoce) Spitauf qualchidn?
DIRCE :- (anchessa sottovoce) Ca sapia m, no (forte) Chi l?
ESTER :- A sunt Ester
DIRCE :- (invita Maria a raccogliere le sue cose e la fa usire dallandito) Cusa vt?
ESTER :- Psia vegnar dentar?
DIRCE :- (apre) Cusa gh ad nf?
ESTER :- A sperava ad catr ch la Maria..
DIRCE :- A gh fin limpresin che la m casa la sia vardada da mla oc..A mi a senti piant ch.. in sal cupn.. Cusat fa credar chela Maria la sia ch?
ESTER :- Am pareva ad verla vesta vegnar dentar da sti poch.. (vede la sporta sulla sedia) E po l a gh anca al s sportn
DIRCE :- Bla Madona dli Grsi.. l ps chsar in sal marc i d dla fra
ESTER :- Dirce.. saif mantgnar un segrt?
DIRCE :- V.. ad saver di segrti a nagh nho propria mia via.. l periculus.. Stam mia dir gnint.. chin so gnint al na gh gnint da dir
ESTER :- (apprensiva) L.. l par via ad Bertu
DIRCE :- Bertu?.. In do l?
ESTER :- L sta fr?
DIRCE :- Anca l!?
ESTER :- Parch.. chi atar a gh ad fr?
DIRCE :- (riprendendosi) Nisn, nisn..acs.. a gh tanta gent frda da sti d.. Ma, comla andada?
ESTER :- Lera da dla da Po.. vers Montanra.. a ghha spar i tudesch in un rastrelament
DIRCE :- Signur Banadt (esce e chiama dallandito) Maria.. gni z par piasr.. za ca gh la bca verta a gh natar client
SCENA XII
(Ester Maria)
MARIA :- (entra e guarda Ester in silenzio)
ESTER :- Maria.. a speri ca vol itram
MARIA :- Cus scs?
ESTER :- Al m Bertu.. l sta fr in un rastrelament a Montanra
MARIA :- E ads in do l?
ESTER :- (esita) Verament.. an so mia se..
MARIA :- Ester.. m an gh mia dal temp da perdar..curagio
ESTER :- I lha min di s amigh in dal fnl ad Bria a la Bartulta, a Pigugnaga
MARIA :- A ghandr apena a psi
ESTER :- A sim in dli vostri man
MARIA :- Cusat fo pansar chat psa tradir?
ESTER :- Li vus ca circula.. Ma an saveva in doa sbatar la testa e.. ho tant
MARIA :- E a t fat ben.. A marcmandi per.. sta mia far parola cun nisn..at p rovinar tt
ESTER :- Ghandef sbit?
MARIA :-No, ads an pos mia
ESTER :- (incuriosita) A nam dsir mia che chal partigian chi serca.. l ch?
MARIA :- Difati an tal deghi mia..Ch an gh nisn.. Ma ads v e stat mai a far prun po.. I- bun ad tegnart a dr e catral.. At far aver notisi.. Dacrdi?
ESTER :- (abbraccia contenta Maria) Grasie Maria. A sun cuntenta che qul chi dis ad v a n mia vera
MARIA :-Lsa star e stat mia intrigar.. La Dirce la dsirs che a caval biastm agh lss al pl
ESTE :- (apre luscio) Andegh pres.. arvdas (esce)
MARIA :- (si avvicina alla porta dando il catenaccio)L mei dargh al fr!(va verso landito e chiama) A pod vegnar z
SCENA XIII
(Maria Gabrila Lorens Dirce
GABRIELA :- (entra con Lorenzo zoppicante) Cusa vrevla la Ester?
MARIA :- Bertu.. l sta fr
LORENS :- (siede sulla panca) E in do l?
MARIA :- L lug..a ghandr apena a ps. Fam vedarla cavcla (laiuta ad alzare la gamba sulla panca)
GABRIELA :- El grave?
MARIA :- (che intanto inizia a sfasciare la gamba) A speri ad no. Cumunque bisogna chal spta.. an pos mia sar in d post asim
GABRIELA :- (che aiuta Maria e le porge la sporta) Agh mancava chi s fr anca m cusin
MARIA :- (prende dalla sporta loccorrente) Agh vl dal curgio e dla pasiensa
LORENS :- E acs.. t a ts Stla
MARIA :- E gi
LORENS :- E im serca sempar
MARIA :- Anca questo l vera
LORENS :- Bisogna asoltament ca vaga via al p prest
GABRIELA :- (dispiaciuta) Oh, no.. T tan v mia via
MARIA :- Al gh ragiun.. a sun ch anca par questu..
DIRCE :- (entra in scena con due sodelle vuote e le va a riporre nella credenza)
MARIA :- (continuando) Ma cli do bravi dni ch li nas fidava mia ad m.. i pansava ca fs na spa..
DIRCE :- Cumas podeum fidar dal vostar cumpurtament?.. Da sti temp ch i- pos li guardi che i prt
MARIA :-M a sircava ad guadagnar dal temp.. portaral al sicr e tiraraf fra da la tampesta
DIRCE :- Eh.. sa ls sav prma a nam fava mia tant sanguf mars
MARIA :- (che intanto medica, tampona, passando e prendendo tamponi e bende da Gabriella) A mlarsuf det?
DIRCE :- A pensi propria d no
MARIA :-A mal sera imagin.. (rifascia la ferita) Scs sa vho ciam vcia taramplana.. ma.. an taseuf mai..
DIRCE :- (sorridendo) A vars inscda, a vars.. ma a sun cuntenta daveral mia fat. A vur dir che a la fin dla gura a farm na bla magnada ad caplt
MARIA :- Cul bevrin vin.. o al sorbr cumigh dis da atri part
LORENS :- Minivitate?
GABRIELA :-Tu sei gi invitato
DIRCE :- Senti, senti.. lerba tendra la crs a la svelta (a Lorenzo) Agh tgn da bun?
LORENS :- S.. a gh tant calur in questa casa
GABRIELA :- (singhiozza)
LORENS :- (voltandosi a lei) Ma sensa sigr, n?
DIRCE :- (a Lorenzo) Al na sar mia un fch ad pja..? Nella tempesta ogni scoglio diventa un porto.. a dis un proverbi
LORENS :- Al n mia un foch ad pja.. l vera..
DIRCE :- La Gabrila l na brava ptla.. s mdar l morta ad part e m a lho tirda s par un brav zoan
GABRIELA :- (arrossendo) Ma nna..cusa dsif..
LORENS :- A senti chagh voi ben.. e anca a v nna Dirce
MARIA :- (che ha ormai ultimato la medicazione passando a Gabriella ci che rimaneva e che lei poneva nella sporta) Senti, senti.. acs a-i cat natar ne.. Am so chi bia ciap na bla scfia
DIRCE :- Limportant, prads, l chalvaga al scr da natra part,acs sicr anca la me Gabrila; dopu as vidr. Prsagh, fich e mln, tti la s stagin..
GABRIELA : Sperma prest
DIRCE :- (continuando) ..e che al Lorens als cta natra sistemasin, sion la pja darent al fch.. (mima la vampata) Vvvuumm.. e at salt Marina
GABRIELA :- Ma nna.. dval popria andar?
MARIA :- L indispensabil. (a Dirce) Dirce, psia mandar la Gabrila da Mentore?
DIRCE :- Sl necesri..
MARIA :- (a Gabriella) At v da Mentore e tagh d chal vegna cun al car dl fn. L al so z quel chal gh da far
DIRCE :- (stupita) Mentore?
MARIA :- Cun al car dal fn lh salv di piloti american che dat z a la Ca da lOra.. Al par nm taj cul mars ma.. la s parola l un scrt
DIRCE :- (stupita) Mentore.. L propria vera ca val p s un ver amich che sent parnt
GABRIELA :- Ma in dua portef Lorens?
MARIA :- Anal tal ps mia dir.. ma sta tranquila l in buni man
GABRIELA :- Ma m a vrs saver..
DIRCE :- Ma sta cheta, Signur
MARIA :- Agh vl pasiensa.. I- temp brt par tti
DIRCE :- A gh ragin la Maria.. Sas volem salvaras tti l mei chal vaga ads chal pl
MARIA :- F spar tt.. li bndi, al spirit, al cotn e.. lodor dla grpa
GABRIELA :- (indossa nel frattempo, il cappotto, il fazzoletto in testa e si appresta ad uscire)
DIRCE :- A propsit.. (prende intanto tre bicchierini) ..a sar mei chan dbma un bicerin.. par tiraras un po s.. (versa e porge i bicchierini a Maria, Lorens e a s stessa)
GABRIELA :- (apre luscio) A vaghi
DIRCE :- Atenta chi nat tegna a dr
GABRIELA :- A sunt advantada pratica.. n Maria? (esce)
MARIA :- Gnanca trop.. Vardat in gir
SCENA XIV
(Dirce Maria Lorens)
DIRCE :- (alza il bicchierino con gli altri) A la nostra salt
LORENS :- A la fin dla gura
MARIA :- A cho poar fii lug.. chis psa salvar (bevono tossendo tranne Dirce)
DIRCE :- (tracanna come fosse aqua) E pansar ca gh dla gente chi la bef cm la fs aqua
LORENS :- A vaghi a tr al mitra (si appresta ad andare di sopra)
DIRCE :- (prende ibicchierini da portare nellandito) Agh vaghi m
MARIA :- (fermandola) Vard sa ghi na fodrta par logral
DIRCE :- A portar anca la fodrta (esce)
LORENS :- Notsi di nostar?
MARIA :- A par ca siem adr riv a c dal gamisl.. che sta prmavera a riva la resa di cunt
DIRCE :- (rientra tenendo il mitra lontano) Eco al s-cip e la fodrta (porge a Maria)
MARIA :- (provvede ad infilare larma nella federa)
LORENS :- A vaghi a prepar la m rba (esce dallandito)
MARIA :- Apena Mentore al riva, a vaghi da Bertu acs dopu al psa a tr anca l
DIRCE :- (sempre stupita) Al Mentore.. che bravm
MARIA :- Al pod dir ben fort.. Lera l chal sircava di calst par chi poar fii las in montagna, in ms a la nef..
DIRCE :-(allarga le braccia)E m a la capsi ads.. ma.. af iti, n? A sunt incora in gamba
MARIA :- Af portar un po ad lana..dal cotn.. qul ca cti insma
DIRCE :- (nel frattempo si era avvicinata alla finestra e aveva scostato la tenda) Oh..a gh bla che la Gabrila (apre luscio mentre Lorens rientra dallandito)
SCENA XV
(Dirce Maria Gabrila Lorens)
GABRIELA :- (entra e comincia a togliersi il cappotto e fazzoletto) Mentore lera za pront.. gnanca sal ls sav
LORENS :- Bene.. acs a podr andar in si mont cun i me cumpagn
DIRCE :- E faras cup dabun stavolta..
LORENS :- St mia in pamser.. a sar prdent
MARIA :- Dirce, a sar mei prepararagh qul da magm..sagh n
DIRCE :- Gn cun m ca vardm (escono dallandito)
LORENS :- Gabrila.. riv al mument ad saltaras
GABRIELA :- (lo v ad abbracciare di slancio) A tam mancar tant...
LORENS :- Sas ved t nna..
GABRIELA :- La n mia orba..lha cap.. Lorens.. quall al t veru nm..Din dua st?
LORENS :- Am cimi Walter.. a sunt a dla Mia.. A sera sold a Verona lot ad setmbar.. e dopu, quand i mha riciam a suntand in si mont ad Rs
GABRIELA :- At vidr dop la gura?
LURENS :- E me lo domandi? (si abbracciano e si baciano. Sentono rumore dallandito e si scostano, ma non troppo rapidamente. Maria e la nonna se ne avvedono)
MARIA :- (porge un pacchetto) Te sdi.. a gh qul da magnar
DIRCE :- (notando il turbamento dei due) Cusam cumbin vuatar d?
LURENS :- Gnint.. as siem salt e as siem cums
DIRCE :- (si avvicina alla nipote mollandole un affettuoso scappellotto) Meno male ca tan savevi diin dul gneva e cumals ciamava.. a parevu bsta e botn
GABRIELA :- Ma ads al s.. als cima..
MARIA :- (severa) Gnint nm!.. Fa cunt dan saveral mia.. a nas s mai qul cap capitar..
(DA FUORI SI SENTE IL TINTINNIO DI CAMPANELLI DEI CAVALLI)
MARIA :-A gh Mentore (apre la porta)
SCENA XVI
(Dirce Maria Gabrila Lorens Mentore)
MENTORE :- (entra) St ben tti (a Lorenzo) E acs at sarsi t qul ca sha dat da far?
LURENS :- A son pront
MENTORE :- E lura Dirce.. coma stef?
DIRCE :- A staghi ben Mentore.. e v?
MENTORE :-(sospirando)Sempar cumpagn..sul bon ad laorar e sempar da par m cm un can
DIRCE :- (prendendolo dolcemente in giro) Prma lera na vca e un vdl.. A marcmandi.. stf mia far ciap
MENTORE :- Af dispiasrs?
DIRCE :- (riprendendo la sua aria burbera) Ma gnanca un po.. cusaf card?
MARIA :- Caru Mentore.. st mia a credar a qul cla dis..
MENTORE :- (si avvicina con affetto a Dirce cindendole le spalle) Ste mia daraf pansr.. al sa ca gh da vegnar a magnar al capn, no?
DIRCE :- (togliendogli le mani dalle spalle) An sar mia in ciarna, n?
GABRIELA :- Ad sicr mia cul nostar vin.. Mentore, a par un zuvnt
DIRCE :- Trentan par gamba (va a sedersi alla panca riprendendo a sferruzzare. A Mentore) Ma zuan a sima st, vra Mentore?
MENTORE :- (ringalluzzito) Atarch..E che masurchi.. che svalser (danza zoppicando, in modo buffo) E che tanghi.. is gnea a vedar fin dal Bondanl
DIRCE :- (voltandosi affettuosa) Dal Bundanl.. da Vlarta e anca da Barsl..
MARIA :- (con finta burbericit ma..spingendoli ad agire) Ma.. a deghi.. Va ben ca s d zuvnt.. ma a naf v p inament che gh a dlatar da far?.. Lorens al gh dandar via.. e sbit.. a gh anca al Bertu..
MENTORE :- (voltando i tacchi) A gh ragin Maria.. a sun propria un vc tarlch.. Ma m.. quand a senti parlar ad valser e masurchi..
GABRIELA :- Vc v?.. A gh da scampar incora sentan
DIRCE :- Va pian, va pian.. ad zuan an mr un qualdn ma.. ad vc agh rsta nisn..
MENTORE :- (si avvia malinconico alla porta) A vaghi.. a savdma p s tardi (esce)
LORENS :- (va ad abbracciare Maria) Grasie Maria par tt qul ch fat
MARIA :- Al m segnal at v sbit dentar al car.. A gh un bs za pront in ms al fn.. A marcmandi.. stat mia far sentar par nisna ragin.. sion is cpa tti..et cap?
LORENS :- Sta tranquila (si avvicina a Dirce che si alza. I due siabbracciano)
DIRCE :- (con voce tremante dalla commozione) Sta atenti ninn.. fa bl e.. ricorda.. la m porta l sempar averta..fin chat trati ben sta fila..capi?
LORENS :- (stringe forte Dirce e commosso dice) Af voi ben.. nna..
DIRCE :- (trattenendo le lacrime) Anca m (siede stancamente sulla panca e si porta il grembiule al naso) A m ciap un fardur tt asim. A m ciap..
LORENS :- (abbraccia Gabriella e scappa dalla porta)
GABRIELLA :- (saluta tristemente dalla finestra con la mano)
MENTORE :- (da fuori, mentre si sentonoi campanelli dei cavalli, li ncita) Di nnuuu.
SCENA XVII
(Dirce Maria Gabrila)
DIRCE :- Par zan.. sperma ca vaga tt ben.. anca par Mentore (si alza stancamente e va al tavolo. Prende un coltello, tagliere e inizia ad affettare il pane)
MARIA :- Agh vr ben a Mentore, vera?
DIRCE :- (che vuole apparire burbera) Propria par gnint.. l tta aparensa
MARIA :- Dal resta si armsa pta
GABRIELA :- E m , me nno an lho mai cnus
DIRCE :- (che continua ad affettare il pane) Parch lha dov star sempar luntan.. (esclamazione di dolore) Ahi!.. (molla il coltello e si stringe il pollice succhiandoselo) Am sun tajda!
MARIA :- (si avvicina con Gabriella) F vdar
GABRIELA :- L propria un bel ti
DIRCE :- (sempre sarcastica) Ght para ca sia obligda a lt?..A farm s di salam
MARIA :- (prende loccorrente dalla sporta per medicarla) Acs, dopu Lurens e Bertu a ghm anca la Dirce (spiritosa) A gh nimfermra a vostra disposisin.. cusa vrf da p (inizia a medicarla)
DIRCE :- Chaf fsu tajda v e che la medicasin a vl fes m!
MARIA :- (provvede a fasciare il dito)Eco.. tr d ad riposu.. (sorride)
DIRCE :- (si guarda sconsolata il dito) Agh mancava anca cham tais..
(DALLESTERNO SI VEDONO AVVICINARE DUE TEDESCHI)
SCENA XVIII
(Dirce Maria Gabrila 1 e II tedesco)
1 TEDESCO :- (bussa in malo modo) Aprire, shnell!
GABRIELA :- (disperata) I-ha ciap!
MARIA :- (apre luscio)
1 TEDESCO :- Afere promesso noi tornare, j?(allaltro tedesco)Shau mal in andere zimmer![6]
2 TEDESCO :- Javolt (esce dallandito col mitra spianato)
GABRIELA :- Meno male.. a vl dir che..
MARIA :- Tsi!
1 TEDESCO :- (guarda minaccioso le donne e poi v al tavolo e prende una benda macchiata) Fi afere medicato partiziano ferito, j
MARIA :- Ma ch partigin.. l cla dna l cla s tajda un d
1 TEDESCO :- Attende foi..folere bruciare con casa?
MARIA :- (decisa, prende la mano di Dirce e mostra il dito fasciato) Ecco, vede?..Dito tagliato con coltello (mostra il coltello sul tavolo)
1 TEDESCO :- Foi piccolo taglio; qveste bende grosse per piccola ferita
2 TEDESCO :- (rientra, scrollando il capo)
1 TEDESCO :- (al commilitone) Gibt es nicht?[7]
2 TEDESCO:- Nein!
1 TEDESCO :- Allora?.. Dofe essere (punta il mitra alle donne che si spaventano)
DIRCE :- Ci siamo solo noi.. .
1 TEDESCO :- Noi sapere dopo s tu detto ferit.. si n ferit.. fucilare.. Kaputt!
MARIA :- Volete che sfasciamo il dito? Vedrete che lei che si ferita tagliando il pane
1 TEDESCO :- Nein fedre
DIRCE :- (sfascia comunque il dito e lo mostra) Varda ch tarlch.. visto?.. Dito tagliato
GABRIELA :- (per distrarre lattenzione dei tedeschi) Ehm.. volete un po di grappa?
1 TEDESCO :- Grappa?.. J, grappa!
GABRIELLA :- (porge la bottiglia che il tedesco prende con mala grazia bevendo a garganella)
DIRCE :- (sottovoce, a Gabriella) Anca la grpa ads..
2 TEDESCO :- (dopo aver tracannato passa la bottiglia al compagno) Kommen?
1 TEDESCO :- J, kommen (beve ed escono lasciando luscio semichiuso)
DIRCE :- (alzando il pollice ferito) A ghlars infil in unoc, agh lars infil..
1 TEDESCO :- (spalanca di colpo luscio spaventando le donne) Cosa afere detto?
DIRCE :- (controllandosi) Niente.. nein.. afere detto: Ahi il mio dito, capito?
1 TEDESCO :- J, capito (fa cenno che la sa lunga) Tu molto furbissima.. (esce)
DIRCE :- (si avvicina lentamente alla finestra e guarda fuori, poi va alla porta e d il catenacio) I- and dabun stavolta (alza il dito e lo bacia) Caru al me d!
SCENA XIX
(Dirce Maria Gabrila Mentore)
GABRIELA :- A sim stadi fortnadi
DIRCE :- Fortnadi vuatar.. Me n.. al me d l tai
MARIA :- L stada la nostra salvsa
GABRIELA :- (si era intanto avvicinata alla finestra) Sperema ben..
MARIA :- Apena ariva Mentore a vaghi a la Bartolta da Bertu
GABRIELA :- (vede arrivare Mentore) A gh z Mentore.. (apre luscio)
MENTORE :- (entra trafelato e apprensivo) Tt ben dni?
DIRCE :- (gli va incontro e non riesce a trattenere il singhiozzo. Getta le bracia al collo a Mantore) Oh, Mentore.. che para..
MENTORE :- (stupito e imbarazzato) E ben?.. Cus scs.. cusa ghif?
DIRCE :- (sempre con le braccia al collo delluomo, piangendo) Ghint, gnint.. a gh v tanta para par tti.. anca sa fava finta ad gnint..
MENTORE :- (si accorge del dito fasciato) Ma.. af si fata mal?
DIRCE :- (sostandosi un tantino, immagonata) L sta al curtl.. in dal tai al pan..
MENTORE :- Dirce.. ma v a sigh (alle altre) L un avenimnt qustu
DIRCE :- (col nodo alla gola) Ma strcam fort caru al m vc.. ca gh tant fred dentar..
GABRIELA :- (mentre i due si abbracciano commossi) E.. Lorens in dua lif las?
MENTORE :- (abbracciato a Dirce)Ma sta tranquila.. l incamn vers Guastla cun Tnure..
M ho vest vegnar cla brta gent e a sun torna indr..A nam santa mia ad la-
sr tre dni da par lor, in man di tudesch
DIRCE :- (al collo di Mentore) Oh, Mentore.. a che temp a sim riv..
MARIA :- (meravigliata) Ma Dirce.. cus scs.. a s sbrisul la rcia?
DIRCE :- L cal vciu ch clam f tanta tenersa.. (si..sgancia da Mentore e va a sedersi sulla panca con Maria) Vdat Maria.. scsa s'at daghi dal v..
MARIA :- Dm pr dal v.. am fa piasr
DIRCE :- .. na volta scs un fat.. Sculta anca te Gabrila..
GABRIELA :- Ma m a vra saver se Lorens..
DIRCE :- (riprendendo un attimo il proprio cipiglio) Ma lsa bal al Lorens e scultam m
MENTORE :- Al sar za vers Rs.. Agh pensa Tnure.. sta tranquila ptlta
DIRCE :- (prosegue il suo dire mentre Gabriella va a sedersi al suo fianco) .. A vra spiegaraf cus l lamur.. (a Maria) Vdat Maria.. anca san par mia, m na volta am sunt inamorada..
MARIA :- V inamorada?
DIRCE :- Sho fat un fil an lho mia fat ad sicr cun li castagni schi.. (affermando) Am sunt inamurada ad nm che..
MARIA :- (interrompendo) Ad nm?
DIRCE :- E cusat cardvi.. cham fsi inamurada ad nurs?.. Un m, as caps (si volta e guarda Mentore con affetto. Questi le pone le mani sulle spalle) E lera anca un bl m.. vera Mentore?
MENTORE :- Sa tal d t..
DIRCE :- Ma alura, tra li nostri fami, a ghera di cuntrast chi pareva insanabil..dla rsna par via di intars tra i nostar vc..
MENTORE :- E la rsna dna volta, lera rsna cativa..
DIRCE :- .. acs a nho mia pud sposar al m m.. Par tti al doveva sar mort!
MARIA :- (quasi incredula) E.. com fat a far un fil?
DIRCE :- (guardandola sottecchi, salace) Ads a tal spieghi! (riprende il racconto) Vdat, in campagna anca ai m temp, an ghera mia ad cunfin par far lamur.. li piani.. lerba spagna.. par materas..i mur.. e al ciel par solr
GABRIELA :- Ma nna.. quand a v n me padar a doveo dir ad chi lera..
DIRCE :- Ho tas pral ben mio e par quel dal m m.. Chis che fin lars fat.. e forsi anca me fil (con tenerezza) Lera al fil dal nosta amur.. (Gabriella) Te an t mia cnus m pdar..
MARIA :- Che gent catva
DIRCE :- (quasi a scusare il padre) No!.. Gent antiga.. Ma.. al m m lam vrea ben da bun e lha pas tta la s vta da par l.. a spitr..
GABRIELA :- (alzandosi stupita) Ma alora.. Mentore..
DIRCE :- (immagonata) Eh, s.. lera questu Mentore.. (col nodo alla gola) ..chal vciu tabarnacul ch.. clam porta al capn e la legna.. e che al v a far al Nadal cun nuantar.. cun la s famia (si asciuga il naso col fazzoletto) A cardeum da spartir dla sulitdine e invci a sparteum un amur antigh
GABRIELA :- (abbraccia Mentore con slancio) Mentore.. ma alura..a s m nnu..!
DIRCE :- Cal nno chat cardvi da naver mia..
GABRIELA :- (contenta) Oh, nnu.. Alora a Lorens agh tgn a dr.. vera?
MENTORE :- (sorridendo) A vedi cl namur vers ad m.. tt disinters, n?
MARIA :- (stupita) Ma a-sav tegnar ben lug stu segrt
DIRCE :- Sul li fi dal nostar mur, il saveva
MARIA :- (compiaciuta) D urs.. d urs chi eva fat la s tana
MENTORE :- (immagonato) Una tana durs..
GABRIELA :- Nnu.. ma m al santa chn seru mia sulamnt al Mentore
DIRCE :- Ma sa ta ghasmi anca .. sichta
MARIA :-Bene! A vl dir che a la fin dla gura a far un gran nsi (si alza)
DIRCE :- (puntandole il dito) E m a vaghi a dir ai tudesch cha t cra al Lorens
MARIA :- An capsi mia al parch
MENTORE :- (dispiaciuto, quasi pregandola) Ma Dirce.. oramai a tl det.. am par che..
DIRCE :- (posa la sua mano su quella che Mentore aveva sulla sua spalla) Caru al m m
am par che prma ad tt a ghabima da spitar nostar fil e po.. (riprendendo la propria padronanza, la propria sagacia) ..e po a siem sta ben tanti an acs, parch a ghm da cambiar propria ads..?
MENTORE :- Ma Dirce.. a siem vc.. as fm cumpagnia..
DIRCE :- (quasi facesse un elenco dei motivi) Ma m an ghmia via a drat di castrun ai calst.. lavarat li mdandi.. farat dimpistar in sla pansa quand a ta st mal..
MENTORE :- (triste )A t sempar vr far ad testa tua.. Ma la sulitdine la psa di p quand a s vc.. t at gh la Gabriela.. m.. nisn(toglie le mani dalle spalle e resta a capo chino)
DIRCE :- (pi dolce) An parlarm a la fin dla gura..sa sarm incr vif.. (si alza) Ads a ghma da pansar a chi zoan ch.. (a Mentore) Ads l mei chat tghi la biciclta e at vaghi a vdar in dua l riva al car dal fn.. Acs at cuntenti sta ptlta e.. anca m
(d un bacio sulla guancia a Mentore e con dolcezza) ..e turna indr ca tam manchi
MENTORE :- Caru al m Mentore.. Cume sempar.. na calda e na frda.. A vaghi (si avvia)
DIRCE :- (gli aggiusta la sciarpa ed il berretto di lana o cappellaccio) Sta tenti e v casa prest.. bruntulun.. ca staghi in pansr
MARIA :-A scpi via anca m..Bertu al gh d bisogn..St ben tti(esce)
MENTORE :- (sulluscio, guarda fuori e poi Dirce e Gabriella) A fica.. (si tira su il bavero, fa un cenno di saluto e si allontana)
GABRIELLA :- Gn prest nnu.. (saluta con la mano e poi corre piangendo nellandito)
DIRCE :- (chiude luscio, spegne la luce ed alza le tende. Fuori c il chiaro della neve) E adman a cumincia natar d.. (si porta le mani al viso e scoppia a piangere mentre il soffuso canto di Bella ciao accompagna la chiusura del sipario)
[1] Pippo. Cos era chiamato in tutta lItalia del nord laereo ricognitore notturno
[2] Era un B 42 caduto nei pressi di Gonzaga
[3] Niente banditi in questa casa
[4] Becco secco che viene alle galline per la sete
[5] Febbre spagnola che durante e dopo la prima guerra mondiale ha mietuto migliaia divittime
[6] Vai a vedere nellaltra camera
[7] Non c nessuno?
- Questo copione è stato visto:


