VITTORIO BERSEZIO
Le miserie d'Monss Travet
Personagi
Monss Travet, impiegato
Madama Travet, soa sconda fomna
Marianin, fia dl prim let
Carlin, masn da 7a 10 ani, fieul dl scond let
Monss Giachtta, panat
Paolin, so socio
Barbarot
'L Comendator, Cap Division
'L Cap Session
Moton e Rusca, impiegati
Brigida, serva d'Travet
N'ussi
La sena a suced ant 'l 1M, 3S e 5T at a c d'Travet, ant 'l 2D e 4T al Ministero.
A Turin ant l'ann 1863.
AT PRIM
Stanssa ant c d'monss Travet, porte a drita e a sinistra e al fond. Mobij pover. A j' gnun an sena, as sent 'na masn a piore.
Sena prima
Giachtta dal fond e peui Travet.
MADAMA TRAVET (da 'ndrinta) Ma fa' st ciuto cla masn.
TRAVET (come sopra)Eh! I t'vdi ben c'a l' mes'ora ch'i la bautio. L l, Giromin, l, l, piorma pi nen. (La masn a piora pi fort)Oh! Santa passienssa!
GIACHTTA (dal fond)A s'peul-lo?
MADAMA TRAVET (come sopra)Ciama la serva.
TRAVET (come sopra)A l' an piassa.
MADAMA TRAVET (come sopra)E Marianin? Ciama un po' chila.
TRAVET (come sopra)Marianin, Marianin!
GIACHTTA (butand drinta la testa)A s'peul-lo? Gnun a rispond. La porta per a l'era duverta, e quaicdun a j dev essie (a intra).
MADAMA TRAVET (come sopra)Marianin a l' capace d'esse ancora cogi, cla pigra.
TRAVET (come sopra)I vad a srchela mi... Tel pia la masn un moment. Sta' ferm ne' Carlo, toca nen l... a j' ij rasor, 't peule tajete... L, guarda d'feme rubat 'l specc adess... Daje un po' ti d'euj, Rosa, a sto birichin. (A seurt fora an mania d'camisa an ciamand)Marianin! Marianin!
GIACHTTA Cerea, monss Travet.
TRAVET (O diao! 'l panat). Chiel c'a l' s monss Giachtta...
GIACHTTA S sgnor: i son mi, i son pa 'n autr.
TRAVET (Sempre grassios coma 'na ronsa).
GIACHTTA J'eu trov la porta duverta...
TRAVET A l' cla testa veuida d'mia serva c'a l'ha lassala duverta quand c'a l' 'ndaita an piassa... A fa sempre parei... Ma c'a scusa, i srco mia fia.
GIACHTTA Monss Travet, j'eu d'absogn d'parleje.
TRAVET (fasend finta d'nen senti)Marianin! (A va vers la stanssa d'la fia).
GIACHTTA (tnendlo)Elo ciorgn? J'eu dije ch'i veui parleje.
MARIANIN (da 'ndrinta)I vad, pap.
GIACHTTA S'i son rampi fina s al quart pian cos bon'ora, a l' mach pr podejlo ambate chiel ch'i peuss mai ciapelo. Soa fomna a l'ha gi mandame a spass sinq o ses volte; e peui adess a l' propi a chiel ch'i veui parleje.
TRAVET A l' ch'j'eu l'ufissi... e a j' motoben da f.
GIACHTTA J'avria aspetalo da 'nt mia botega, ma a l' un pess c'a j passa pa pi dnanss, ma c'a volta da l'autra, bele che pr and a so ufissi a sia pi long...
TRAVET A l' pa vera, salo. A m' motoben pi comod. (Bosaron! A m'smia d'esse an s'la brasa).
Sena sconda
Marianin e detti.
MARIANIN Cosa c'a veul pap?
TRAVET Cosa ch'i veui? A l' gi tard e a j' tut da f A j' ancora gnanca la caftiera al feu.
MARIANIN I m'chrdia c'a l'aveissa butala Brigida prima d'seurti...
TRAVET E ti cosa fasistu antant?
MARIANIN J'eu fin adess d'ardrisseme mia stanssa. J'avria gi fin prima, ma j'eu dov cusi la bls d'Carlo c'a l' strass...
TRAVET A strassa sempre tut cl sforgo l... Dma, l, date ardriss... fa quaicosa. A l' 'na vrgogna che 'na fia granda coma la fam...
MARIANIN Oh pap...
GIACHTTA Sachrlott! C'a la strapassa nen parei cla fia. I seu mi c'a l' 'na brava tota la soa.
TRAVET L, va' a f 'l caf (la masn a piora).
MADAMA TRAVET (da 'ndrinta)Nassio, ventla pi ti sta benedetta masn. T'm la lasse sempre s'ij brass a mi...
TRAVET Santa passienssa! J'eu spasgiala mi tuta la neuit. I vad, Rosin, i vad.
GIACHTTA (tnendlo)A m'pijlo a f?. J'eu 'l negossi c'a m'speta mi, e i' peuss pa st s a guard j'oloch!
TRAVET A l' vera... Marianin, va' un po' ti un moment. (Marianin via). C'a s'acomoda, monss Giachtta.
GIACHTTA I stagh benissim parei.
TRAVET A m'rincress ricevlo ant costa tnua, ma j'eu apena fin adess d'feme la barba.
GIACHTTA I guardo pa cle storie l, mi.
TRAVET (tut gen)Chiel a sar vn pr so credit?
GIACHTTA Si sgnor.
TRAVET I sn verament mortific...
GIACHTTA S'i lo savia! A peul ancora nen pagheme?
TRAVET No sgnor.
GIACHTTA A l' d'ij bei meis c'a dura sta landa.
TRAVET C'a chrda...
GIACHTTA Soa sgnora a porta ij mantlet d'vlu e le veste d'seda, e peui a pago gnanca 'l panat.
TRAVET Monss Giachtta! Lol a lo riguarda nen.
GIACHTTA Cosa! A m'riguarda nen s'a m'pago o no? c'a m'daga almeno n'acont.
TRAVET I peuss propi nen ant sto moment... Da s a quaich d j'avreu 'na gratificassion, e anlora...
GIACHTTA Eh s! con cla gratificassion a l' un pess c'a m'fa spassgi. Se soa fomna a 'ndeissa nen tant a la moda, a l'aveissa nen tanta ambission, a spendeissa nen tant.
TRAVET Eh! daila! I lo prego a nen parl d'cle cose... A bsogna ben che mia fomna a tena so rang...
GIACHTTA Uhm! Veul-la ch'i j lo dia? A l'ha fait 'na gran gofara a tornesse mari, quand c'a l'avia gi 'na fia grandinota...
TRAVET Lassma sti discorss: c'a fassa 'l pias. Mia fomna a l'avr ij so difet, ma a l' 'na brava dona, e i son sicur d'soa afession.
GIACHTTA A l'aveissa almeno un po' pi d'dote e nen tanta vanit. (Travet a fa un gest)C'a m'lassa parl... A sa che mi i son boccadoro. E con chiel, bosaron! a l' fin da masn ch'i s'conossma... Vajre alo chiel d'stipendi?
TRAVET Doi mila e quat sent lire.
GIACHTTA Cosa! A l' mach lon e dop tanti ani d'carica!
TRAVET Trantedoi ani.
GIACHTTA I capisso ch'a s'peul pa and ananss, al d d'ancheui che tut a costa tre volte d'pi... E chiel massime c'a l' un bnom, ch'i son sicur c'a s'lassa mangi...
TRAVET Monss Giachtta...
GIACHTTA C'a guarda almeno d'desse ardriss ant quaich manera. C'a serca d'travaj fora via.
TRAVET J'eu pa 'l temp: i m'porto ancora d'travaj a c da l'ufissi pr la seira. Sta neuit i son stait su fina a mes bot pr fin un gran stat.
GIACHTTA Soa fomna e soa fia c'a s'buto a guadagn quaicosa con 'l travaj.
TRAVET Cosa dislo? Vorijlo c'a feisso la sartojra o la faseusa?
GIACHTTA E prch no?
TRAVET E 'l decoro?
GIACHTTA Bravo! 'L decoro a s'conserva mei nen pagand ij debit.
TRAVET C'a fassa 'l pias...
GIACHTTA A l' che chiel a l' sempre stait parei. A s'n'arcordlo? 'Na trantena d'ani fa a s'tratava giusta d'srch 'na cariera tant chiel che mi. J'ero d'povri diao tuti doi, ma j'ero onest, i l'avio bona veuja d'travaj, e i mancavo nen d'un po' d'lol (tocandse la front). A chiel a l'han ofrie 'na piassa ant 'l comerssi: chiel a l'era fieul d'n'impiegatuss c'a l'avia lassaje nen autr che 'na pcita pension a soa mare: a j' smiaje c'a fussa un degradesse. I m'arcordo c'a m'ha dime bele a mi con indignassion: Mi ramass 'na botega! mi port d'pachet pr Turin, mi tni 'l ras an man! pitost i meujro d'fam: me pare a l'era un impiegato, i veui es-slo d'co mi. Ben! Dop avei suplic cl poch e cl pro a l' intr volontari; a l'ha tiraje vrde fin c'a l'ha vorss, e finalment a l' passa scrivan. Dop 32 ani, c'a guarda a che mira c'a l'...
TRAVET Ma monss...
GIACHTTA Mi 'nvece j'avia gnune d'cle superbie. I son andait da un panat a feje ji cont e scrivie le letre. J'eu fait un po' d'tut, j'eu ramass la botega s'a fasia bsogn, j'eu fina port le cavagne e i son tnume niente disonor pr lon, prch j' gnun travaj onest c'a disonoro. 'L prinsipal a l'ha cap ch'j'era bon a quaicosa, ch'i volia e ch'i savia f, a m'ha piame an grassia e a l'ha comenssame a associ pr un quart; mi j'eu fait d'economie, j'eu pod but d'fondi ant 'l negossi, fin che adess che cl brav om a l' mort, i son socio pr la met con so fieul, un cicin bu, che senssa d'mi a savria nen gavesse, e j'ma 'l negossi pi an lusso e pi ancamin d'tut Turin. I son fame 'na fortuna, j'eu 'na posission ant 'l mond, i son d'pianta indipendent, j'eu gnun superior c'a m'strapassa, i fass e i dio lon c'a m'pias, j'eu nen d'anchineme dnanss a nsun, prch i speto da nsun ni' promossion, ni'autr, e i devo a nsun lon ch'i son che a me travaj.
TRAVET S, s, chiel a l' stait ben fortun. Mi 'nvece j'eu av tutti ij maleur. Pi m'afano a travaj, e meno i vad ananss, e i vdo a passme s'ij barbis tanti c'a fan niente. Adess j'eu ancora un cap d'session c'a l' 'na bstiassa unica e ch'i seu pa 'l prch a peul nen sciaireme e a m' perseguita... A l' quatr ani ch'i devo avei 'na promossion, ma a j' arivaje tuti sti af' e a l'han sempre dovume lass 'ndar, pr piass ci d'le neuve provincie. Passienssa!... A m'han fame sper almeno una gratificassion, e i m'la speto da'n d a l'autr... Mia fomna a veul giusta arcomandeme a me cap d'division... Cl l a l' un brav om, sever, ma pien d'giustissia... Un d'ci omini d'na volta c'a valo tant or coma peiso... A l' da un pess c'a l'era an relassion con la famia d'mia fomna. A l'ha vdula masn, auta parei, e a j'avia 'na certa affession... E peui, a sa ben coma c'a suced. Un a va da 'na part, l'autr a va da l'autra... A j'ero mai pi vdusse. A s'd 'l cas che sor comendator... 'l cap d'division a l' comendator... a ven a st franch s sota a noi...
GIACHTTA Ah! Ah!
TRAVET Un bel d a treuva mia fomna su d'la scala... a la guarda, a j smia d'riconossla, a la ferma, a j ciama e a s'persuad c'a l' propi cla fia che chiel tanti ani fa a fasia saut s'ij ginoi... E com'ela c'a l' s? E cosa fala? e cos'ela? A sa ben; tute le domande c'a s'fan. A sent c'a l' fomna d'un so impiegato e a veul conossme... Pr taj curt, a m'smia c'a m'vda nen mal gnanca mi: a s'degna d'vni d'tant an tant a fene visita bele s d'sora, e i spero...
GIACHTTA Ah, monss Travet! Cle protession l c'a guarda un po' c'a sio peui nen rognose...
TRAVET Coma sarijlo a d?
GIACHTTA Soa sgnora a l' giovo, a l' bela.
TRAVET Monss Giachtta, i j permetto nen gnune facessie su sto argoment. I conosso mia fomna e i conosso d'co cl galantom dl comendator, e i seu c'a son incapaci...
GIACHTTA Va ben, va ben; ma 'l mond a sciaira subit mal, salo... Basta; parlma d'autr... Mi a l' nen mach pr me credit ch'i son vn, ma pr 'n autr af.
TRAVET Cosa?
GIACHTTA Mi a Paolin, 'l fieul d'me antich prinsipal, i j veui ben coma s'a fussa me. A l' un bambiflo timid parei d' 'na fia e inocent parei d' 'na masn, ma a l'ha un cheur coma c'a ij na j' pochi. A l' 'na partia d'meis c'a l' trist e c'a tira d'ij sospir da f 'nd un mulin a vent. Adess peui i son vn a savei che cl bnom a ciama d'intr ant un ufissi a f d'co chiel l'impiegato. Sachrlott! Chiel c'a peul vivsne tranquil e indipendent! J'eu vols savei lon c'a j'era li sota, e j'eu fin pr tireje fora 'l verm; prch cl fieul a m'dis tut a mi. A l' innamor d'soa fia, a l'ha faila ciam, e chiel a l'ha rispost c'a volia deila a n'impiegato parei d'chiel. Elo vera?
TRAVET Gi ch'a l' vera!
GIACHTTA Possibil c'a sia cos fabioch?
TRAVET Monss Giachtta, i lo prego d'tnisse ant ij termin.
GIACHTTA Chrdlo chiel che un panat a sia 'na prsona dsonor?
TRAVET Mi no, ma...
GIACHTTA Chiel a manda a spass 'l mei part c'a peussa sptesse.
TRAVET A capiss che ogni famia a vd a soa manera le soe conveniensse.
GIACHTTA Veullo spt un milord? Paolin a l'ha 'na bela fortuna.
TRAVET A l' nen lon che mi i guardo.
GIACHTTA A l' un brav fieul.
TRAVET I lo nego pa, ma a fa nen pr mi.
GIACHTTA A l' pa pr chiel c'a l'ha da f, ma pr soa fia.
TRAVET Mia fia a far mach sempre lon c'a veul so pare.
GIACHTTA Anlora a far mach sempre d'gofarie...
TRAVET Oh monss Giachtta anfin d'ij cont...
GIACHTTA S, s, c'a j la daga a quaich impiegatuss, che quand c'a l'abia un po' d'famia a s'treuva ambroj coma c'a l' chiel.
TRAVET Salo c'a finiss pr scaudeme?
GIACHTTA Eh! a fa giusta freid stamatin, e chiel a l' an mania 'd camisa.
TRAVET C'a m'lassa an santa pas.
GIACHTTA S'a s'lassa scap un colp parei a l' degn d'esse alogi a sant Isidoro.
TRAVET Se chiel a insist ancora a l' un rompascatole.
GIACHTTA Gi: chiel a l' sempre stait testass coma un mul.
TRAVET E chiel a l' sempre stait 'n incivil.
GIACHTTA Mi? Sachrlott.
TRAVET Bosaron! I son peui a mia ca, e i peus mostreje la porta.
GIACHTTA A mi?... A j' mai gnun c'a l'abia fame 'na figura parei.
TRAVET I j la farai mi.
GIACHTTA Prima d'avei tanta superbia, a bsogneria almen pagh ij pouff.
TRAVET I pagreu lon c'a j ven, e j'andreu mai pi a servirne da chiel.
GIACHTTA A m'far nen un gross dann.
TRAVET A l' 'n impertinent.
GIACHTTA E chiel 'n imbecil.
Sena terssa
Madama Travet vestia da matin e detti.
MADAMA TRAVET Cosa j'elo? Cosa j'elo?
GIACHTTA A j' che so mar a l' 'n balota!... J'eu ben l'onor d'riverila (via).
TRAVET Insolent! Senssa educassion! mal prudent!... Prch c'a l'ha un pochi d'dn'... (a stranua).
MADAMA TRAVET Ave.
TRAVET Grassie. Ma j'eu rsponduje pr le rme. Mi i son doss... ma s'a fan tant d'feme 'nd fora d'ij feui (a stranua doi o tre volte).
MADAMA TRAVET Cosa c'a volia?
TRAVET Ch'i deissa Marianin a so socio.
MADAMA TRAVET Che bel part! Fomna d'un panat...
TRAVET A l' vera c'a l' sgnor, ma peui. (A stranua)Bosaron! i sonne pa 'nfreidame? A l' an causa d'cl cojeta e c'a l'ha fame st s an manie d'camisa. Marianin, portme 'l frach.
MADAMA TRAVET Dis, a sar gi ora ch't'vadi a l'ufissi.
TRAVET (guardand la mostra)Gi c'a l' vera... E j'eu ancora gnanca pi 'l caf... Per mia mostra a cor d'quaicosa.
MADAMA TRAVET A va mai ben cla baraca l
TRAVET A l' veja com tut: ma coma c'a l' a m' pi cara che qualunque cosa... A l' la mostra d'me pare...
Sena quarta
Marianin con 'l frach e detti.
MARIANIN A l' s so frach.
TRAVET (a s'vest)E sto caf?... (a stranua).
MARIANIN Boneur.
TRAVET Elo fait s o no?
MARIANIN No sgnor.
TRAVET Ecco l. A l' ora ch'i m'na vada e i peus gnanca pi me caf... T'sas ben che s'i lo pio nen a la matin i stagh mal tut 'l d.
MARIANIN C'a scusa, pap, ma j'eu pa podulo f: i son sempre staita d'd'l a tni 'l pcit, mentre che maman a s'pentnava.
MADAMA TRAVET Oh gi, madamisela a bsogna c'a s'scusa su mi... Se chila a j pias f mai niente, la colpa a l' mia.
TRAVET E cla Brigida c'a l' ancora nen torn d'an piassa! (La masn andrinta a piora).
MADAMA TRAVET Guarda l ch't'las piantame cl pcit l macasia. Dma, cor, va' a vde lon c'a l'ha.
MARIANIN I vad, i vad (via. A s'sent un rabel d'veder c'a s'romp).
TRAVET Cos'elo son? A l' sicur cl birichin d'Carlo c'a l'ha rompume 'l specc.
Sena quinta
Carlin a ven fora an piorand.
TRAVET Cos astu fait birichin?
CARLIN A l' 'l specc c'a l' rubat.
TRAVET I t'avia ditlo ch't'tocheissi nen.
CARLIN J'eu pa toc.
TRAVET (minaciandlo)Busiard...
CARLIN (corend da Madama)Ah mama! mama!
MADAMA TRAVET L l: a l' peui pa la fin dl mond pr 'n specc.
TRAVET A valia quatr lire e mesa.
MADAMA TRAVET 'L tort a l' to. Cosa lasssto sempre tut an aria! L, Carlin, piora pi nen. ('L pcit a piora pi fort). Sta ciuto, sta ciuto, adess ch'i seurta i t'compro peui ij bombon e 'na dmora.
TRAVET (Bela manera d'anlev le masn... Ah! s'i podeissa ocupemne mi!)
Sena sesta
Brigida con un cavagn al brass a intra sghignassand con Barbarot e detti.
BRIGIDA Ah! Ah! Chiel a l'ha veuja d'rije, monss Barbarot.
BARBAROT I j dio ch'i son capace d'portela chila e 'l cavagn (a fa pr ciapela).
BRIGIDA Ciuto! A j' monss e madama.
BARBAROT (Contagera! ij padron).
MADAMA TRAVET J'eu gi dive tante volte che a m'piaso nen cle familiarit con ij fieui...
BARBAROT Mi i son pa un fieul... cio i veui d che coma vsin... I sma trovasse su d'la scala ch'i montavo ansema... Dl rest chila a sta ben, madama, e chiel d'co, monss Travet?
TRAVET S, grassie (a stranua).
BARBAROT Salute.
BRIGIDA Prosperit.
TRAVET Grassie. Com'elo ch'i seve vnua cos tard?
BRIGIDA Tard? A l' pa niente tard. I son dsgagiame tut lon ch'j'eu pod... J'eu sempre cor, e con la fioca s'le spale, j'assicuro c'a l' pa un pias...
TRAVET Coma! A s' butasse a fioch?
BARBAROT Largh coma la man.
BRIGIDA E da s a Porta Palass a j' un bel tir d'lenga, e a fesse serve a j na veul!. A j' 'na confusion a cl seralio!... Mi peui i son pa d'cle c'a pio macasia lon c'a j dan: mi i guardo ben e i mrcando...
TRAVET (volend interompe)Van ben...
BRIGIDA Ancheuj peui j'avia tante cose da pi. J'eu s un cavagnon c'a taja 'l brass a portelo; e a f tute ste scale j'assicuro c'a j' nen da rie: a j' pi d'sent scalin, e mi j'arivo s an sima ch'j'eu pi nen d'fi.
BARBAROT (A s'n'acors).
BRIGIDA E ancora stamatin 'l pruch a l'ha fame spet cl poch e cl pro. (Madama contrari a j fa d'segn).
TRAVET 'L pruch! Cosa ch'i seve andaita a f dal pruch? I seve pa 'ndaita a feve f la barba!
BRIGIDA O no sgnor. A l' madama c'a l'ha mandame.
TRAVET Ti?
MADAMA TRAVET (Che gofa!) S, a l' 'na cosa da niente... A l' pr un vaset d'pomada.
BRIGIDA E pr 'na trssa finta e ij coch...
MADAMA TRAVET Adess a l' nen 'l moment d'parl d'ste robe.
BRIGIDA No sgnora. Ma mentre ch'i m'n'arcordo, ij direu che 'l pruch a m'ha dime c'a fasia tranta lire e c'a feissa 'l pias d'paghelo.
TRAVET (Tranta lire! Che d'dn sgair!).
MADAMA TRAVET Va ben, va ben... Ma monss Barbarot a sar vn pr parlete a ti, Travet.
BARBAROT S sgnora, a l' vera... Prima d'tut gi pr ciam d'soe neuve... Chiel a m'smia un po' anfreid...
TRAVET Gi; ma a l' pa niente.
BARBAROT C'a suda: a j' niente d'mei pr j'anfreidor che sud.
BRIGIDA Monss, veullo ch'ij daga 'l cont?
TRAVET A j' temp. And a port cla roba an cusina.
BRIGIDA S sgnor.
TRAVET E f subit 'l caf.
BRIGIDA S sgnor (via).
TRAVET Dunque, monss Barbarot?
BARBAROT Eco...
MADAMA TRAVET Mi ij lasso an libert.
BARBAROT No, no, i la prego, madama; i desidero giusta racomandeme d'co a chila.
MADAMA TRAVET A mi?
BARBAROT Monss Travet, chiel a sa che mi i son stofi d'f 'l sostitu procurator.
TRAVET S: a m'ha gi dimlo varie volte.
BARBAROT Ci prinsipai a son indiscrete coma tut: a veulo fene travaj... J'eu pens d'feme d'co mi impiegato e j'eu dait 'na suplica pr intr a cl ministero c'a j' chiel.
TRAVET Oh'n'autra!
BARBAROT S sgnor.
TRAVET Chiel a veul fesse impiegato pr travaj pi poch. Ma salo nen c'a j na j' 'na part d'ij impiegati c'a travajo coma d'martiri?
BARBAROT I lo seu pro, ma mi i guardreu d'buteme da l'autra part. Basta. Adess i dio a chiel soss pr rie; ma se mai i riesso, a vdr ch'i fareu me dover... E i son vn apunto a preghelo chiel, e d'co chila madama, d'apogieme un poch.
TRAVET Mi! E coma veullo ch'i fassa?
MADAMA TRAVET E mi, cosa ch'j'eu da 'ntreje?
BARBAROT C'a l'abio passiensa un moment che an doi parole ij lo spiego. Mia nomina a dipend tuta da so cap d'division, monss Travet, e mi i seu che lor a son motoben lig con chiel, che sor comendator a ven soens a visiteie bele s, e c'a l'ha pr lor una considerassion tut a fait special. Se lor dunque, se chiel monss Travet, se chila madama a l'aveisso la bont, cos, ciaciarand d' 'na cosa e d' 'n'autra, d'f tomb 'l discors su mi e su mia domanda e d' d quaicosa an me favor. I seu che 'l comendator a l' 'n om d'prinssipi sever, forse un po' bigot...
MADAMA TRAVET No sgnor. A l' 'n om comasdev c'a l'ha d'religion e d'bon costum.
BARBAROT A l' lon ch'i volia d. E ben, s'a ij feisso 'ntendi che mi i son un brav fiolass, con 'na bona condotta... Prch an fatti a l' peui parei, sanne. I son un po' svent, s a l' vera... un po' mat, magara... un fieul alegher... ma a san 'l proverbi, chi c'a l' alegher a l' bon, e an fond i son un bon diavo c'a l' nen capace d'f mal a 'na mosca.
TRAVET No sicura: i seu ben c'a l' parei, ma a l'ha un gran difett, e che ant un impiegh a podria port d'pregiudissi a chiel e a d'autri.
BARBAROT Mi! Cosa c'a l'?
TRAVET A l' che... a s'ofend pa s'i j parlo da bon amis?
BARBAROT No, no: c'a parla pura senssa gena.
TRAVET A l' un ciaciaron c'a sa nen moder cla benedetti lenga, e patatich e patatach a dis tut lon c'a j ven an boca, a ripet tute le ciancie c'a cheui prl, a na inventa chiel pr mostresse un bel spirit e a guarda nen d'compromtte magara 'l terss e 'l quart...
BARBAROT Cosa! A j smia che mi?
TRAVET S'a s'emendeissa d'cl difett, chiel a saria un d'ij fieui i pi amabij. A manca nen d'spirit e d'bele qualit, e a podria sper d'f 'na bela cariera. E c'a s'n'arcorda ben, tuti ci ciaciaron pr drit e pr travers, a j'ariva un d c'a s'n'acorso d'avei fait d'mal senssa voleilo e c'a s'pentisso trop tard d'nen avei sav tni la lenga a c.
BARBAROT (Eh! a j' pa d'mal; I son gi piame 'na bela predica). Monss Travet, a vdr che d'oravanti mi i sareu ant tute mie parole la prudenssa prsonific. I spero che chiel vorr nen rifudeme antant so apog.
TRAVET I lo daria ben volont s'a valeissa quaicosa: ma coma veul-lo ch'j'ancala a racomandelo ad un cap d'division? Le racomandassion a s'fan a j'uguai o a j'inferior, mai a un superior!...
BARBAROT Un superior c'a j' amis!
TRAVET Amis! J'ancalo nen a us cla parola, parland d'sor comendator.
BARBAROT Ma anfin...
TRAVET A l' inutil c'a insista. Mi j'eu nen la costuma d'd no, quand ch'i peus f s. Dunque c'a m'na parla gnanca pi.
BARBAROT (Malgrassios!) Ma almen chila, madama... Una parolina dita da 'na bela sgnora a fa effet d'pi che...
MADAMA TRAVET Oh! mi i m'mscio nen ant cle cose l, d'sicura.
BARBAROT (J'eu capila. I vaito 'l comendator, e quand ch'i lo vda a vni bele s, i veno mi a racomandeme da mi). C'a dia, monss Travet, c'a m'fassa almeno 'l pias d'guard che str c'a l'ha fait mia suplica, e s'i peuss avei quaich speranssa.
TRAVET Lol s: i peuss felo e i lo fas ben volont. I m'informreu a l'ufissi, e se chiel a passa l ancheuj i chrdo ch'i savreu dije quaicosa.
MADAMA TRAVET Ma dis, Nassio, I t'vas peui trop tard stamatin a l'ufissi.
TRAVET I speto mach sta stissa d'caf. T'sas che s'i lo pio nen i stagh a males tut 'l d... Stamatin i son gi 'nfreidame come un can.
BARBAROT Mi i j lasso an libert. Cerea, madama (via).
TRAVET Dunque, Brigida? I seve o i seve nen?
BRIGIDA (da 'ndrinta)I vad. (Fora)Cosa c'a comanda?
TRAVET E sto caf?
BRIGIDA S! a j veul autr! 'L feu a l'era dstiss, e dnanss che la caftiera a beuja a j va mes ora.
TRAVET Eh l! Passienssa. J'andreu via senssa pielo... J'eve ancora avanss d'dn d'an piassa?
BRIGIDA Oh! s sgnor. (Srcand ant la sacocia dl faudal)J'eu avanss tut so.
TRAVET E ben demje s, j'eu giusta d'bsogn d'moneda.
BRIGIDA C'a pia.
TRAVET Tut son a l' ses sold!
BRIGIDA S sgnor.
TRAVET Ma j'eu dave set lire...
BRIGIDA A j' 'ndaje tut.
TRAVET Bosaron! I podma pa spende tut lon noiaitri!
BRIGIDA J'avia tante cose da pi... A l' tut car c'a fa sgiaj! Carn, euv, butir...
TRAVET Se d'butir i n'eve mach piane l'autr d.
BRIGIDA Ah! s sgnor; ma vdlo... a l' che... jer a j' vnuje 'l gat, a sa ben cl gatass s d'ij vsin, e a l'ha brlicamlo.
TRAVET Eh! f atenssion... Ma con tut lon a m'smia che set lire a sio trop!... Adess j'eu pressa, ma quand ch'i vnireu a c i m'dareve 'l cont.
BRIGIDA Coma! Elo c'a s'fida nen d'mi?
TRAVET I m'fido, ma a m' pi car vde ciair ant mie cose.
BRIGIDA Cosa chrdlo? Ch'i sia 'na ladra forsse?
TRAVET I dio pa lon...
BRIGIDA I son 'na fia onesta, salo! I son gi staita ant tante c, e c'a valio un po' pi che csta e che a m'dasio an man un po' pi d'dn d'lon c'a m'd chiel, e a j' mai gnun c'a l'abia pod d tant parei d'mi.
TRAVET Tant mei, tant mei, ma...
BRIGIDA E pr la fedelt, I m'na vanto, a j' gnun c'a peussa steme dnanss...
TRAVET A sar...
BRIGIDA E i tolero pi tost qualunque cosa che d'esse sospet; e se a son nen content d'mi...
TRAVET L finila...
BRIGIDA Mi i stagh pa vaire a gaveje l'incomod.
MADAMA TRAVET St ciuto 'na volta.
BRIGIDA No sgnora ch'i veui nen st ciuto. Chrdne ch'i sia ambroj a trouveme d'padron? J'eu tuti ij d d'gent c'a m'stan apress a ofrime ij mei post d'Turin.. e mach jer bele s sota la marghera a l'ha proponume la c d'un cavajer, dova c'a j' domesti e caross...
TRAVET Basta, basta, bosaron! Dme s me capel e 'l parapieuva.
BRIGIDA (a va a pieie ant un canton)E a bsogna nen chrdsse, prch ch'i son 'na povra fia, d'podeime mal pressi ch'i son bona a d mia rason...
TRAVET I lo vddo, i lo vddo... Guard ch'i m'guasti me capel. Dlo s... S cl parapieuva... Sporsme cl feui d'carta rol c'a j' sul taolin.
BRIGIDA Dova?
TRAVET L sul taolin... I seve vnua borgna?
BRIGIDA S a j' niente.
TRAVET O 'n'autra! (A va chiel). Bosaron! Dov'elo andait! J'eu butalo mi s 'nsima. A l' un travaj c'a pressa: i son stait su fina mes bot staneuit pr finilo. (A cerca da tute part). E cosa ch'i st l piant a guardeme? Agiuteme almen a srchelo.
BRIGIDA I lo vddo nen da gnune part.
TRAVET Astu nen vdulo ti, Rosa, cl pap?
MADAMA TRAVET Mi no. A l' 'l prim moment costs ch'i veno d'd's.
TRAVET Voi j'eve toc niente s 'nsima?
BRIGIDA Mi no.
TRAVET A j'andaria ancora cla, ch'j'aveissa prdulo! Forse Maranin a l'avr ardrissalo. Marianin, Marianin!
Sena stima
Marianin e detti.
MARIANIN Cosa, pap?
TRAVET Astu vist un pap grand rol, ch'j'avia but mi s 'nsima?
MARIANIN S.
TRAVET (respirand)Ah! meno male, a m'torna 'l fi an corp. Dova l'astu butalo?
MARIANIN Mi j'eu pa tocalo... j'eu lassalo l.
TRAVET Ma adess a j' pi nen.
MARIANIN I seu nen cosa dje; j'eu vdulo c'a sar 'n'ora.
BRIGIDA Mi i scomtto c'a l' Carlo c'a l'ha pialo.
MADAMA TRAVET Chi sa prch Carlo?
CARLIN Mi no, mi no... J'eu pi gnente.
TRAVET Dis da bon... T'l'as nen tocalo?
CARLIN No, no.
TRAVET L'astu vdulo?
CARLIN Gnanca.
TRAVET Guarda, Carlo!
MADAMA TRAVET S'a diss ch'd'no, a l' inutil tormntelo.
BRIGIDA Oh s! quand che cla masn l a dia 'na vrit!
MADAMA TRAVET Cosa ch'i j die voi?
BRIGIDA Mi, gnente!
MADAMA TRAVET A saria mei ch'i andeissi an cusina a f ij vostri af.
BRIGIDA I vad! i vad! C'a dia, monss, ste oche d'pap a l' sicura 'l pcit c'a l'ha faie! C'a guarda un poch s'a fussa nen lon c'a serca...
TRAVET D'le oche! A saria bela... Lass un po' vdde.
CARLIN J'eu trovalo pr tera lol!
BRIGIDA C'a pia (a j spors la pi granda).
TRAVET Bosaron! A l' propi lori... (andasendie ancontra con 'l parapieuva)Ah birbant!
CARLIN (striland)Mama! Mama!
MADAMA TRAVET Calmte, Nassio.
TRAVET Ch'i m'calma? J'eu daje drinta tuta la neuit l tac... Un travaj, ch'j'eu promtuje al cap d'session d'porteje stamatin. A m'far perde la gratificassion cl disgrassi l.
MADAMA TRAVET Povra masn! Chiel a sava pa lon c'a l'era.
BRIGIDA (Eco l la madre pietosa!)
TRAVET A dev toch niente. Se soa mare a lo anlveissa un po' mei...
MADAMA TRAVET Bravo! Pijtla contra d'mi adess. A m'smia che mie masn i seu coma tnije.
TRAVET T'ij das nen autr che d'vissi, e t'ij mostre gnanca 'l rispet c'a devo avei pr so pare... bon'anima d'Margrita a l' nen parei c'a l'avria anlevamie!
MADAMA TRAVET (an colera)Ah! i j sma con la bon'anima d'Margrita. Verament a t'ha anlevate quaicosa d'fin, con cla fia l c'a l' bona a gnente.
MARIANIN Mi i sareu bona a gnente, ma i la prego d'rispet mia povra mare!
MADAMA TRAVET E senti coma c'a rispond!... (A vd Brigida)Cosa ch'i feve l voi? J'eu gi dive ch'i andeisse an cusina.
BRIGIDA S sgnora. (A va fina a la porta, peui a s'ferma). (Oh! i prdo nen sta sena si gnanca pr tuti ij gnanca).
MADAMA TRAVET (a Marianin)E voi d'co, cosa ch'i steve l piant, mach a gode d'nostre question, e a ciss vost pare contra d'mi?
MARIANIN Mi j'eu gnanca duvert boca.
MADAMA TRAVET A l' sempre an causa d'cla monia quacia l ch'i j'oma da rus.
TRAVET Adess chila a j'intrava pr gnente!
MADAMA TRAVET Gi ti t'la protegi sempre, e a mi t'm'das sempre tort.
TRAVET Oh bosaron! Lon c'a l' giust a l' giust.
MADAMA TRAVET (a Marianin)Gaveve da dnans ai mei euj... I peuss pi nen vdve... An causa vostra a j' mai la pas ant'sta c.
MARIANIN (piorand)Mi i j fas pa gnente, i dio pa gnente. A l' a mi c'a m'fan f 'na vita insoportabil... Sempre strapass, sempre maltrat.
BRIGIDA (A l' vera, povra fia).
TRAVET L, l, Marianin, piora nen!
MADAMA TRAVET S, dma, vaje a su e le lagrime a cla smorfiosa. Uh! i peuss pa sciaireje cle ni.
TRAVET Oh! a la fin d'ij cont, peui, Rosa, veustu ambossela? Seve che fra l'una e l'autra i m'feve d ai ors!
Sena otava
'L Comendator e detti.
'L COMENDATOR (da 'ndrinta) Si pu?
TRAVET La vos d'me cap d'division. Ciuto, ciuto, pr carit! Avanti, avanti... Marianin, piora pi nen. Rosa, fa nn la fola... Avanti, avanti, i lo prego. (Brigida a deurv la porta).
'L COMENDATOR Cerea, madama Travet.
MADAMA TRAVET (con 'na bela riverenssa)Comendator, j'eu ben l'onor d'riverilo.
'L COMENDATOR Cerea totina... Oh! j'avria pi nen chrd d'trovelo ancora s, chiel, monss Travet.
TRAVET Ah, s sgnor... i dovra gi esse a l'ufissi... ma cosa veullo? Stamatin a j' vnuje d'gent, a m'han tratnume, e peui a m' arivame un maleur.
'L COMENDATOR Un maleur?
TRAVET S sgnor. J'eu perd d'le carte.
MADAMA TRAVET A l' pa gnente!
TRAVET A l' pro' quaicosa pr mi, prch...
MADAMA TRAVET Lol a peul nen interess sor Comendator.
TRAVET (A l' fait. Quand c'a j' d'gent, sta benedeta dona a veul mai lasseme parl).
MADAMA TRAVET C'a fassa 'l pias, sor Comendator, c'a s'acomoda.
TRAVET S, c'a s'acomoda. Rosa, pije 'l capel. Marianin, daje 'na cadrega (a vd Brigida e a j fa segn d'andesne).
'L COMENDATOR (c'a vd ij segn)Cosa j'elo?
TRAVET Oh! gnente. I disa a la serva.
MADAMA TRAVET Coma! I seve ancora l voi? Pi sta masn e mnela d'dl.
CARLIN Mi no, mi no, m'i veui st s.
MADAMA TRAVET Va' con Brigida.
CARLIN Mi no, mi no.
TRAVET Dma, Carlo! Elo parei c'a s'ubidiss?
CARLIN Mi j'eu nen veuja d'and con Brigida.
MADAMA TRAVET Sta brav. Brigida a t'dar quaicosa d'bon.
BRIGIDA S, c'a vena. (I seu mi lon ch'i dara a cl birichin) (a la segn d'patele).
CARLIN Damne motoben d'bon, Brigida (via con Brigida).
TRAVET Ma c'a s'acomoda, Comendator.
'L COMENDATOR E lor? (A s'anseto tuti. Marianin a s'incamina)Elo mi, tota, ch'i la fas scap?
MADAMA TRAVET (vivament)A l'ha quaicosa da f d'd'l.
TRAVET A j' pa gnente c'a pressa. T'peule st s un moment. (Marianin a s'anseta d'co chila).
MADAMA TRAVET (Cl cjeta a fa sempre quaich gofaria).
TRAVET (Mia fomna a m'guarda brut. A bsogna ch'i abia fane quaicduna).
'L COMENDATOR C'a scusa madama, s'i son vnula a dsrangi e cos bonora.
MADAMA TRAVET Dsrangi! I lo prego, Comendator... Chiel a dsrangia mai.
TRAVET Oh sicurament... Comendator... chiel a dsrangia mai (a stranua).
'L COMENDATOR Ave.
TRAVET Grassie.
'L COMENDATOR J'eu vols vni prima d'and a l'ufissi prch j'eu tanto da f ch'i sai nen s'i podreu vni ancora a c prima d'stasseira.
TRAVET Oh s, Comendator, chiel a l' d'ci c'a travajo motoben.
'L COMENDATOR Ancheuj ancora un cap d'session, giusta 'l so, monss Travet, a s'pijr forse la giorn d'vacanssa, pr festegi an famia la cros c'a l'han daje.
TRAVET Ah! a l'han daje la cros?
'L COMENDATOR Sicura, a l'avia ancora nen.
TRAVET A m'fa ben pias. (Che superbia c'a l'avr adess cl mincion!)
'L COMENDATOR (a Madama Travet)J'avria podje f la comission a so mari, ma anche chiel a vnir forse pi nen a c fina stasseira.
TRAVET Eh! gi a sar dificil ch'i peussa f divers.
'L COMENDATOR E a sara stait trop tard pr chila a prontsse.
MADAMA TRAVET Ma cosa c'a l'?
'L COMENDATOR L'autr d, an discorend, chila a m'ha manifestame c'a l'avria faje pias and 'na volta al Teatro Regio e mi j'eu portaje s 'na ciav pr stasseira.
MADAMA TRAVET Una ciav d'logia!
TRAVET Cospetto!... I sma mai andaje al Teatro Regio noialtri, e an logia ancora!... Pi che quaich volta al Gerbin o al Rossini, an galeria da sdes sold...
MADAMA TRAVET (fasend d'ojass a so mar)Ilo ringrassio tant, Comendator.
TRAVET (A bsogna ch'i l'abia dine 'n'autra).
MADAMA TRAVET Chiel a l' piasse tanta pena! I son ben riconossenta.
TRAVET S; i sma ben riconossent (a stranua).
'L COMENDATOR Eco s la ciav; a l' al terss rang!
TRAVET Cojombaris! ma al Teatro Regio j'eu senti c'a s'andasia an lusso...
MADAMA TRAVET (sech)Iseu mi coma c'a s'va...
TRAVET Ma a l' che...
MADAMA TRAVET A l' che gnente.
TRAVET (S'a l' lon! A m'lassa mai parl).
'L COMENDATOR S'a m'permett i vnireu magara a piela.
MADAMA TRAVET A m'far 'n onor!
TRAVET S, sor Comendator, a n'far 'n onor.
'L COMENDATOR E la tota, i spero c'a vnir d'c chila.
MARIANIN (tuta timida)Mi?... Oh! grassie tante. Mi seu pa...
MADAMA TRAVET (sech)Oh chila l a j pias pa 'l teatro.
MARIANIN (vivament)S, s c'a m'pias.
TRAVET A l' che Marianin a l'ha gnune veste c'a vado...
MADAMA TRAVET (a torna guardelo brut)A n'ha pr d'veste... d'pi d'lon c'a n'abia d'absogn.
'L COMENDATOR Dunque i spero c'a tnir compagnia a Madama.
MARIANIN Ma... mi... sicura... I fareu coma c'a veul pap.
TRAVET Pr mi s'a l'ha 'na vesta adat c'a vena pura.
MADAMA TRAVET (Oh che gnoch!)
'L COMENDATOR Dunque i sma 'ntes. (A s'aussa). E adess andma a l'ufissi (a s'ausso tuti).
TRAVET Ah s... Ancheui i sma an ritard. Basta ch'i'ariva ancora prima c'a l'abio ritir 'l liber da scrivse.
MADAMA TRAVET Comendator, c'a scusa, ma s'a l'aveissa la bont d'accordeme ancora un moment, j'avria bsogn d'parleje.
'L COMENDATOR I son ai so ordin, madama.
TRAVET (pian)Cosa veusto die?
MADAMA TRAVET (I veui parleje pr la toa gratificassion).
TRAVET (Ah! va ben... mi i filo).
MADAMA TRAVET (Andasend a l'ufissi, passa da la mia sartoira a dije c'a vena s pi c'an pressa, e peui dal coafeur a avvertilo c'a vena a pentneme a sinq ore stasseira, nen pi tard).
TRAVET (O Dio! Un a sta a porta d'Po e l'autr a porta Susa. Basta: i correu) Comendator, i lo riverisso (a stranua).
'L COMENDATOR Prosperit.
TRAVET Grassie.
MARIANIN Cerea, pap.
TRAVET Ciao. A dejeun spteme nen: i vnireu pi nen fina a disn (via).
MADAMA TRAVET Marianin, va' a goern 'l pcit (Marianin via).
'L COMENDATOR Madama, an cosa i peussne essie util?
MADAMA TRAVET C'a scusa s'j'abuso d'soa bont, ma chiel a l' 'n'antica conossenssa, i peuss quasi d 'n antich amis d'mia famia.
'L COMENDATOR C'a lo dia pura, a l' parei.
MADAMA TRAVET J'eu sempre conossulo generos...
'L COMENDATOR I la prego. I vorria ben podeije dimostr mia amicissia...
MADAMA TRAVET A chiel a j' niente d'pi facil.
'L COMENDATOR Coma?
MADAMA TRAVET A sa che me mar a speta 'na promossion, e a l'han gi promttuje varie volte 'na gratificassion.
'L COMENDATOR (Ahi! Ahi!)
MADAMA TRAVET Travet a l' nen un'aquila, i lo seu ben, ma insomma a l' peui nen 'na bestia d'pianta, e i son sicura che fra j'impiegati a j na j' d'ci c'a lo son d'pi.
'L COMENDATOR Oh! s.
MADAMA TRAVET A l' pien d'zelo e d'bona volont, a travaja coma tut, e a m'smia che quaich incoragiament a s'lo merita.
'L COMENDATOR So mar a l' un bon impiegato, a j' pa nen a die.
MADAMA TRAVET E pura fina adess a l'han sempre faje dij tort, e butaine dnans d'autri c'a valio meno d'chiel.
'L COMENDATOR Ah! madama, cle cose l a bsogna vdie da davsin, pr podeije giudich. I dio pa c'a s'fassa mai gnun tort, mai gnune ingiustissie... Ma a j' d'certe esigensse d'servissi, a j' d'certe rason che lon c'a smia un passedroit certe volte a l' nen.
MADAMA TRAVET A l' che cl bonom l a l'ha mai av gnune racomandassion, e a l'ha mai sav butesse an evidenssa. A l' nen adulator n ciarlatan. Coma f a 'nd ananss? Ma adess chiel, Comendator, a sar la nostra providenssa, e a n'far la carit d'proteglo. I seu che tant la promossion, coma la gratificassion a dipend da chiel a feila d.
'L COMENDATOR Da mi, da mi... fina 'na certa mira mach. I vorria ben c'a fussa vera, ma mia bona volont a basta nen. So mar a l'ha d'ci c'a j fan la guera, e bele so cap d'session... i lo dio a chila madama, ma i m'arcomando c'a sia come s'j'aveissa die niente.
MADAMA TRAVET Oh! a peul st tranquil.
'L COMENDATOR E ben, so cap d'session a l' 'l prim a feje contra.
MADAMA TRAVET Cl birbant! Cos'elo peui chiel?. Verament quaicosa d'bon... Na bestia c'a l' 'ndaita ananss a forssa d'adul 'l terss e 'l quart...
'L COMENDATOR Madama.
MADAMA TRAVET C'a l'han possalo s prch c'a l' cusin d'la cugn dl Segretari general.
'L COMENDATOR Ciuto! pr carit... A j ven quaicadun.
Sena nona
Barbarot tut umil con j'euj bass e detti.
BARBAROT Elo prmess? C'a scuso... Oh! Sor Comendator! Oh Ecelenssa! che boneur pr mi d'trovelo chiel bele s!
'L COMENDATOR (brusch)Prch? Elo c'a veul quaicosa da mi?
BARBAROT (Oh! oh! che facia ambroj c'a l'han tuti doj... Ah! pover monss Travet!) Volei mi? Cosa dislo?... I desiderria, i suplicria s'a l'aveissa la bont d'deme doi minute d'udienssa...
'L COMENDATOR Eh! le udiensse i j dagh a l'ufissi.
BARBAROT A l'ufissi a l' sempre tant ocup! I chrdo c'a dev dsturbelo ancora d'pi che a scoteme bele s... A quatr parole i m'sbrigo.
MADAMA TRAVET Mi i j lasso an libert.
'L COMENDATOR (acompagnandla fina a la porta)J'assicuro, madama, ch'i fareu tut lon ch'i podreu.
MADAMA TRAVET E mi i sareu ben riconossenta.
BARBAROT (Grassia conceduta!)
'L COMENDATOR Stasseira i passreu peui a piela a 7 ore.
MADAMA TRAVET I m'tnireu pronta pr cl'ora (via).
BARBAROT (Stasseira! Dova diao veullo mnela?)
'L COMENDATOR Dunque cosa c'a veul? i lo scoto, ma c'a fassa prest.
BARBAROT Sissgnor. A l'avr vist 'na mia suplica.
'L COMENDATOR Mi j'eu vist niente.
BARBAROT Ma a la vedr, prch a mancran pa d'feila pass an soe man. I ciamo d'intr ant so ufissi.
'L COMENDATOR Ah! A veul esse impiegato?
BARBAROT Sissgnor.
'L COMENDATOR Tuti a veulo 'n impiegh al d d'ancheuj! Che drit halo pr lon? Che titol? Cosa falo adess?
BARBAROT I fas 'l procurator.
'L COMENDATOR E prch veullo chit cla profession.
BARBAROT I na son stoffi.
'L COMENDATOR Bela rason!
BARBAROT J'eu nen d'fondi da but s ufissi da mi, e ij sostitu adess a j fan gum e a j manteno maire.
'L COMENDATOR E 'l govern pr lon a dev deje un post?
BARBAROT A na d tanti! A l'han chrss le piante d'tuti ij Ministeri...
'L COMENDATOR S. Salo nen che pr ogni post c'a s'fassa a j' mila domande?
BARBAROT Ma fra ci mila, a j na j' un c'a riess, e s'a s'podeissa... con soa protession... i voria esse mi cl. Chiel, Ecelenssa...
'L COMENDATOR I son nen ecelenssa mi...
BARBAROT Chiel, Comendator, a sa ch'i son un brav fieul.
'L COMENDATOR Mi i seu gnente.
BARBAROT Oh! s sgnor. I stagh s ant sta ca, d'sora d'chiel, uss a uss con casa Travet. A peul conosse che condota regolar ch'i teno...
'L COMENDATOR Eh! j'eu d'autr da f che tn da ment la soa condota.
BARBAROT I j lo assicuro mi. I son moriger, tranquil, ritir, d'ci ch'i seu c'a i piaso a chiel. I fas nen coma ij giovnot dl d d'ancheuj, c'a pensso mach a divertisse, a core apress a le fie. Oh! che vrgogna!... a f d'partie e sgair ij dn... Oh! mi no, mi no. A la seira i m'ritiro prest.
'L COMENDATOR Tut lol a l' poch da feje. S'a l' parei, tant mei pr chiel. I vedreu soa suplca, j'esaminreu i so drit e i guardreu lon c'a s'dev fesse (a s'ancamina).
BARBAROT (fasend d'grand incbin)Oh! sor Comendator... Mi i m'arcomando. J'assicuro che me zelo, la mia riconossenssa... A l'avr ant mi 'n impiegato model (a i fa da pr dar e 'l gest c'a fan ij birichin. L'autr a s'volta e chiel a fa un gran inchin).
'L COMENDATOR Cerea (via).
BARBAROT Enfonc!. Con tuta soa gravit chiel-l a m'ha l'aria d'giugh un certo rolo s drinta. Uhm! Miraco ma cl bonom d'Travet a l' la volta c'a va ananss sicura.
Sena decima
Brigida e Barbarot.
BARBAROT A l' s finalment!
BRIGIDA Ciuto, ciuto! e cle man, a c'!
BARBAROT Oh! oh! cosa j'elo?
BRIGIDA J'eu gi dijlo tante volte c'a steissa savi.
BARBAROT E mi j'eu gi risponduje tante volte che vsin a chila a l'era impossibil.
BRIGIDA Chiel a l'ha bon temp. Veullo finila?
BARBAROT Mi no.
BRIGIDA A j' madama c'a ven d'ds a momenti.
BARBAROT A l' 'n autr af anlora.
BRIGIDA Salo?
BARBAROT Cosa?
BRIGIDA Madama stasseira a va al teatro.
BARBAROT Oh 'n'autra!
BRIGIDA Al teatro grand.
BARBAROT Cjuss!
BRIGIDA Con sor Comendator.
BARBAROT A l' lon c'a disa c'a sara vnula a pi... Oh! ma lol a va tanto ben pr nojaitri.
BRIGIDA Pr noi? Coma?
BARBAROT J'elo vnuje an testa gnente a chila?
BRIGIDA (a s' tca an testa) Mi no: j'eu sent gnente.
BARBAROT Oh! santa inocenssa! I dio s'a j' vnuje nsune idee.
BRIGIDA Che idee?
BARBAROT Ij padron a vniran nen a c fina a ondes ore e mesa, mesa neuit. J'ma tuta la seira pr noi.
BRIGIDA E ben?
BARBAROT E ben? Mi i porto un paira d'bte d'grignolin...
BRIGIDA Bravo! E mi i pronto quaicosa d'sina.
BARBAROT No, no. Chrdla ch'i veuja vn a rusile croste ai so padron, mi?... I porto mi un pat.
BRIGIDA Un pat?
BARBAROT S, sala nen cosa c'a l'? A l' 'na specie d'gateau d'carn. I na pijreu un da Barelli. A vdr che roba fina.
BRIGIDA Ciuto! a j' s madama.
Sena ondecima
Madama e detti.
MADAMA TRAVET (pronta pr seurti)Ancora s, monss Barbarot?
BARBAROT Com'a ved... E j'eu fait ben a frmeme, prch chila a seurt, e j'avreu 'l boneur d'acompagnela. (Piomla a le bone c'a diventa un prsonage important).
MADAMA TRAVET J'eu da f dontr comission.
BARBAROT J'ofro me brass gi d'la scala.
MADAMA TRAVET Grassie. Brigida! arcordeve d'tut lon ch'i j'eu dive.
BRIGIDA S sgnora.
MADAMA TRAVET Se la sartojra a ven mentre ch'i son nen, fela spet.
BRIGIDA Si sgnora, cerea, bona spassggiada (Madama Travet e Barbarot via).
Sena dodicsima
Marianin e Brigida.
BRIGIDA Cosa c'a l'ha, tota, c'a l'ha le lagrime a j'euj?
MARIANIN Gnente, gnente...
BRIGIDA Oh! lo 'ndvino pro mi, a sar Madama c'a l'ha piantaje quaich noiosa d'le solite. Mia cara tota, s'a s'sagrina d'cla manera a tute le malignit c'a j fa Madama, a l'ha da pior da 'n'alba a 'n'autra. Eh! le cose a van pa pi da pr parei... C'a guarda mi!... A m'strapasso peui tut 'l santo d, monss e madama. Si j'aveissa da piemla, i vnira maira coma n'ancioa, e lol m'convnira pa vaire. Anvece 'na socrol d'spale, e ciao.
MARIANIN Oh! ti a l' 'n'autra cosa... Ti t'l'as 'n autr umor... Mi le parole brusche a m'fan tropa pena...
BRIGIDA Veulla giugh che mi i son capace d'dije 'na cosa c'a la consola tuta?
MARIANIN Ti! Oh cosa veusstu dime?
BRIGIDA J'eu 'na comission da feje.
MARIANIN Na comission! A mi! Da par d'chi?
BRIGIDA Da part d'monss Giachtta.
MARIANIN Ah! S'a l' vn s chiel stamatin a parleje a pap.
BRIGIDA E ben, a smia che adess a l' a chila c'a veul parleje, e pi nen a so pare.
MARIANIN E cos'astu da dirne? Cosa ch'i peuss avei da f mi con chiel?
BRIGIDA Eh momenti, momenti. C'a m'dia prima chila cosa c'a l'ha faje mach adess Madama. C'a guarda l c'a i pensava gnanca pi.
MARIANIN Mama a veul pi nen ch'i vada al teatro.
BRIGIDA Oh 'n'autra!
MARIANIN A m'obliga a st a c pr goern 'l pcit.
BRIGIDA Oh! che secatura!
MARIANIN Prch?
BRIGIDA I dio pr chila. (Sacocin! Com'arangela? I saro stait cos alegher!)
MARIANIN Dunque, dis, dis cosa c'a l' ch'i t'las da dime da parte d'monss Giachtta!
BRIGIDA A s'dubita gi d'quaicosa chila.
MARIANIN Mi no.
BRIGIDA E prch 'nlora c'a ven rossa e c'a s'volta an l?
MARIANIN A l' ch't'm'guardi d' 'na certa manera.
BRIGIDA E ben, s'a s'dubita d'niente i vad a butela mi s'la str... A l' monss Giachtta c'a m'ha dime ch'i j parleissa, ma nen pr chiel, pr 'n'autra persona.
MARIANIN Ah! pr 'n'autra persona!...
BRIGIDA S, pr sor Paolin, so socio... A lo conoss ben sor Paolin?
MARIANIN S... cio... d'vista.
BRIGIDA A l' facil. Bele con sti frschet a l' sempre piant l ant la contr dnanss a nostre fnestre con 'l bech volt anss.
MARIANIN Ah! T'las vdulo ti?
BRIGIDA E chila?
MARIANIN Mi?... Oh! cosa ch't'm'ciami' ti?
BRIGIDA A j fala pena ch'i teno sti discors? S'a veul mi i parlo d'autr?...
MARIANIN (vivament)No, no...
BRIGIDA Ah! ah!
MARIANIN T'ses cativa... Disme lon ch'i t'las da dime.
BRIGIDA Dunque stamatin ch'i vaia a c d'an piassa, i son pass dnanss a la botega...
MARIANIN D'Paolin?
BRIGIDA D'Paolin... s sgnora. Monss Giachtta a l'era l s'la porta con le man an sacocia a guard a fioch c'a s'dandinava an subiand second so solit. Ehi! bela fia, a m'ha dime... Prch tut rustich c'a l', certe volte a parla pa gnanca mal. Cosa c'a comanda?, mi j'eu rsponduje, frmandme su doi p. I m'eve l'aria d'esse 'na furbaciona, voi, a m'ha dime. Eh! c'a guarda l - mi j'eu rsponduje - i sma peui pa gnanca un terpo. Voi i dovrij agiuteme a arangi 'n af: i farij 'na bon'opera, e i guadagnrij... (frmandsse)mia bona grassia. I son ficame ant ij corn d'mari me Paolin...
MARIANIN Marielo?... O Dio!... Con chi?
BRIGIDA Ah! soss a l'interessa?
MARIANIN Pr carit! fame nen langu. Chi c'a veul feje spos a Paolin?
BRIGIDA 'Na brava e bela tota, che Paolin a n' innamor coma un gat.
MARIANIN E chi c'a l'?
BRIGIDA Andvinla nen? A sta nen lontan da s: a l' timida, virtuosa, modesta, bionda, e a s'ciama...
MARIANIN Ah!
BRIGIDA A s'ciama...
MARIANIN (arossend)Marianin.
BRIGIDA Brava!
MARIANIN Da bon? I son mi?
BRIGIDA Eh! malissiostta... A lo savia gi prima d'mi.
MARIANIN E monss Giachtta a veul ch'i s'sposo?
BRIGIDA Sicura. A m'ha dime c'a l'ha butaje so puntilio l drinta, e che s'a l'aveissa da mand a 'n aria mes Turin, a veul che lol a s'fassa.
MARIANIN Oh che brav'om!
BRIGIDA Ma prima a veul esse sicur che so Paolin... A j veul ben coma s'a fussa so fieul, sala!
MARIANIN Che so Paolin... cosa?
BRIGIDA A sia corispost...
MARIANIN (vivament)Oh! Disie... (a s'interomp).
BRIGIDA Cosa?
MARIANIN Niente, niente.
BRIGIDA Pr lon a l'ha penss c'a bsognria che lor doi a s'parleisso.
MARIANIN Chi? Mi e Paolin?
BRIGIDA Pr l'apunto.
MARIANIN Oh Dio! Mi i m'ancalreu mai.
BRIGIDA Eh! A la mangr pa, no. Cl fieul a l' ancora pi timid che chila. Pr lol a m'ha ciamame coma f, e mi j'eu dije che quand madama a fussa surtia, a s'na vneissa d'sora con Paolin.
MARIANIN T'l'as dije lon?
BRIGIDA S sgnora.
MARIANIN (seriament)E t'l'as fait ben mal. Lol, i t'lo dio ciair, a m'pias niente d'autut, e c'a t'ariva mai pi!
BRIGIDA No, sgnora, ma adess a l' fait: a momenti a saran s. Eh! c'a senta, a son lor...
MARIANIN O povra mi!... Mi i veui nen ricevje, mi i veui nen.
BRIGIDA Veulla ch'i j manda via?...
MARIANIN Coma f?
BRIGIDA C'a s'crussia nen. I son mi s, a j' monss Giachtta, che mal veul-la c'a i sia?
MARIANIN (O Dio! I m'sento a tramol le gambe).
Sena terdicesima
Giachtta, Paolin e dette.
GIACHTTA (tirandsse dar Paolin a forssa)Dma avanti! Sachrlot! A smia ch'i t'mena a la mort.
PAOLIN Mi j'ancalo nen.
BRIGIDA A son s, tota. Animo! Un po' d'risolussion.
MARIANIN Oim! Se mama a lo saveissa!
GIACHTTA Cerea, tota... (A Paolin)S, saluta, pan bianch!
PAOLIN Cerea, tota.
MARIANIN (a fa 'na riverenssa con j'eui bass)Cerea.
GIACHTTA C'a guarda l, tota Marianin, i sma vn s un moment a... pr... (Bosaron! A m'smia che chiel-s a m'taca soa imbecilit. I seu pi nen parl). I j presento s me socio Paolin: a lo conoss ben?
MARIANIN S, sgnor..., cio... a m'smia... (A Brigida)Agiutme pr carit!
GIACHTTA A l' un brav fieul... Mi i j fas da pare, e i na rspondo. A dev savej che om ch'i son mi, franch, sincer, a la bona, incapace d'd 'na cosa pr 'n'autra... Dunque s sto matass a l'ha pr chila motoben d'stima... anssi i diria d'pi... a l'ha... Bosaron! ch'i j'abia da dije mi ste cose?... Eh! parla ti, bambiflo.
PAOLIN (tirandsse andar)S... s... Lon c'a dis Giachtta..., tota, c'a chrda...
GIACHTTA (pssandlo ananss)Eh! scapa nen, contrabulari!
MARIANIN Ah! sor Paolin... monss... (alontanandse).
BRIGIDA (tnendla)(C'a vada nen via... C'a i fassa set).
MARIANIN (I devne?...)
BRIGIDA (Sicura, la civilt a lo veul).
MARIANIN Sgnori... i prego c'a s'acomodo.
BRIGIDA (a buta ananss tre cadreghe)Eco le cadreghe.
GIACHTTA (a veul f 'nd Paolin vsin a Marianin)Passa l.
PAOLIN Mi?... Oh!
GIACHTTA (fasendlo set pr forssa)L... E chila, tota, c'a s'asseta.
Marianin a s'asseta s'la broa e d'la cadrega da la part oposta a cla d'Paolin.
Paolin a tira la soa cadrega pi vsin c'a peul a cla d'Giachtta.
GIACHTTA Venme a col adess!
PAOLIN Scusa, a l' che...
GIACHTTA (pian)A l' ch'i t'ses un farfo... Dma, corage, parla, disje quaicosa. J'eune sempre da parl mi?
PAOLIN (S.... adess i parlo). (Con sforss)Tota...
MARIANIN (O Dio! Cosa c'a m'dir?) Monss
PAOLIN Noiautri i sma vn a dsturbela...
MARIANIN Oh! Cosa dislo?
PAOLIN Ma... vdla, a l' da 'n pess che i desiderava...
GIACHTTA (pian)S, animo.
PAOLIN E ancheui... (A peul pi nen and ananss: Giachtta a lo pssa con 'l gmo, Marianin a ten j'euj bass)... Ancheui a fa freid.
GIACHTTA Oh! Sachrlot!
BRIGIDA (Che mincion!)
MARIANIN S, sgnor. Ij veder stamatin a j'ero giass!.
GIACHTTA Auff! Chrdstu che mi j'abia rampi fina s tirand-te apress a mi pr senti d'sta bela roba? (A s'aussa e j'autri d'co). Tota, a l' d'cose pi interessante che sto bon fieul a l'ha da dije, ma da gi c'a l'ha nen la lenga, i parlreu mi a so post. (An passa an mes). Soa serva a l'avr dije?...
BRIGIDA S, sgnor, j'eu dije tut... Che chiel a m'avia frmame e c'a l'avia dime parei...
GIACHTTA Va ben, va ben: lasseme parl mi adess.
BRIGIDA S sgnor; e j'ava giusta fin anlora anlora quand che lor a son intr, prch prima j'ava pa mai pod esse sola con la tota. A l'avr vist che Madama a l' surta c'a l' pa d'vaire...
GIACHTTA (con impassienssa)S, ma...
BRIGIDA La tota a m'ha strapassame, e a vola nen ricevje.
PAOLIN Sent, Giachtta. Ah! j'avro fait mei a nen vni.
BRIGIDA Ma mi j'eu dije c'a j'era gnun mal, c'a l'avo d'bone intenssion e che d'altronde an nostra presenssa...
GIACHTTA Bosaron! Veuli lasseme parl s o no?
BRIGIDA C'a parla pura.
GIACHTTA Dunque, tota, a sa d'cosa c'a s'trata. Lassma 'nd tute le longaine. Paolin a i veul ben. Chila sarijla disposta a sposelo?
MARIANIN (vrgognandse)Oh, monss!...
PAOLIN Giachtta!
GIACHTTA Romp'me nen ij chitarin ti. (A Marianin)A l' 'na cosa prest faita a rspondi un s o un no, e s'a l' s, c'a lassa f da mi, ch'i m'incarico d'arangj la facenda.
MARIANIN Mi i dipendo da pap: mi i fareu lon c'a veul pap.
GIACHTTA E se so pare a l' 'na bestia c'a veul nen?
MARIANIN Oh! monss!
GIACHTTA C'a scusa, ma cl om a l'ha fame mont la snvra... I veui peui pa rompje 'l col, i veui pa campela an brass a un birichin, a un spiantadon, a quaicosa d'gram. No: a s'trata d'un brav fieul c'a j veul a chila tut 'l ben d'soa anima...
PAOLIN Oh s!
GIACHTTA T! A s' dsviasse... E so pare a m'fa la figura d'rifudelo! A mi!! I son butame an testa che lol a dev fesse e a s'far se chila a l' nen 'na brnufia...
PAOLIN Giachtta!
GIACHTTA A dipend dunque tut da chila. C'a parla.
PAOLIN No, no... Forse la tota a s'gena a d an mia presenssa so ver sentiment... D'altronde la volont d'so pap... I capisso che otnila a l' un boneur ch'i na son nen degn.
GIACHTTA Dis gnune gofade.
PAOLIN Ma s'i podeissa parleje a cheur duvert... s'j'ancaleissa..., s'a l'aveissa la bont d'scoteme...
GIACHTTA J'eu capila... A smia c'a sia sciancassje 'l filet sta volta. Parleve da voiautri senssa gena. (A Brigida)Di' bela fia, vn s ch'j'eu da dive una cosa (a la mena 'l fond).
PAOLIN (tut timid, con j'eui bass)Ah! tota, no... C'a chrda nen che mi veuja 'na cosa c'a peussa deje d'dspias... A l' nen contra la volont d'so pap che mi i veuj otn soa man. So pap a l'ha fame cap che s'i fussa impiegato, a l'avria acordamla, e mi j'eu fait d'tut pr esslo. A forssa d'suplich e d'arcomandeme, a m'han autorisame a 'nd ant un ufissi, come aspirant al volontariato, e i comenssreu bele ancheuj.
MARIANIN Dabon? Chiel a l'ha fait lon!
PAOLIN S sgnora... A m'rincress che lol a fa dspias a cl bon Giachtta. Anssi j'eu ancora gnanca ancalailo a d... Ma pr chila cosa c'a l' ch'i faria nen?
MARIANIN Oh Paolin!
PAOLIN Ma almen ch'i sapia se i peus avei quaich speranssa da soa part. Se chila a saria disposta,... quand so pap aconsenteissa, se chila...
MARIANIN C'a otena mach 'l consens d'pap, e mi i son contenta.
PAOLIN Oh! grassie, grassie! Oh che goi u! che goi! (A s'buta a saut).
GIACHTTA (avsinandse)Cosa j'elo? Somne butasse d'acordi?.
PAOLIN Ah Giachtta! Mi i son 'l fieul pi fortun d'la tera (a lo ambrassa).
GIACHTTA Eh! A l' pa mi ch'ti dovrie bas, gofon. Dunque soss a marcia? Ben, bravi! Vn s, masn. (A pia le man d'tuti doi). Mi i v'fareu da pare. J'eu giusta nen d'famia, e tut lon ch'j'eu mi a 'ndar a voiaitri... (a uniss le man d'Paolin e d'Marianin. Ant cl moment a intra Madama).
Sena quatordicesima
Madama Travet e detti.
MARIANIN (Mama!) (S'allontana),
BRIGIDA (Misericordia! Madama!)
PAOLIN (Oh povri noi!) (S'allontana).
MADAMA TRAVET Cos'elo son? Cosa fanne sti sgnori ant mia c? Cos veullo d cl desse la man?
GIACHTTA I j spiego mi tut, madama. S, me amis Paolin e soa fiastra, tota Marianin, a l'han fait le promsse, e mi e sta bela fia j'ma serv da testimoni.
MADAMA TRAVET (an colera)Cosa venlo a conteme?... Bela manera d'regolesse c'a l' csta!... Na bela condota c'a ten sta fia!
MARIANIN Mama...
MADAMA TRAVET Silenzio!
PAOLIN Madama, j'assicuro...
MADAMA TRAVET Silenzio! (Paolin a scapa lontan). Informreu me mar d'le bele cose c'a sucedo an nostra assenssa. Na fia c'a smia 'na santtta... Vrgogna!... J'eu sempre dilo c'a l'era 'na monia quacia! E j'ancale ancora a lasseve vdde?.
GIACHTTA C'a la strapassa nen cla povra fia!
MADAMA TRAVET (a Marianin)Fil ant vostra stanssa e buteve a travaj (Marianin via).
GIACHTTA Tota Marianin a na peul niente.
MADAMA TRAVET Chiel c'a fassa 'l pias d'pi la porta e and a soa c.
GIACHTTA Sissgnora, ma prima...
MADAMA TRAVET I mi stupisso ben d'chiel. 'N om c'a dvria avei un po' d'giudssi, c'a fassa d'cose parei...
GIACHTTA C'a senta madama.
MADAMA TRAVET I veui sente gnente.
PAOLIN Ven, ven, Giachtta, andma via.
GIACHTTA Eh! speta un moment. Madama, sala, ch'j'eu giur che tota Marianin a l'avria spos Paolin?
MADAMA TRAVET E ben chiel a l'ha gur 'l fauss.
GIACHTTA I la vdrma.
MADAMA TRAVET I la vdrma sicura.
GIACHTTA Paolin, va' pura a compr ij regai che fra 15 d a sar toa fomna.
MADAMA TRAVET C'a fasso 'l pias, comenssa, d'gaveme l'incomod, e c'a preuvo mai pi a but 'l nas ant sta c, ni l'un ni l'autr, prch a vdran che figura c'a s'pio.
GIACHTTA S? a noiaitri d'figure?
MADAMA TRAVET A lor.
GIACHTTA A mi Giachtta?
MADAMA TRAVET A chiel 'l prim.
GIACHTTA Sachrlot!
PAOLIN (tirandlo)Ven, ven.
GIACHTTA I vad, i vad... Ma c'a senta, madama... a fussa gross come 'na c... i veui feila vde... E s drinta i veui buteje e nas e p e tut lon c'a m'pias.
MADAMA TRAVET C'a preuva.
GIACHTTA C'a j conta ansima. (Paolin a lo tira). I son nen un buracio, ni un poch d'bon da but a la porta... (A Paolin)Ivad, i vad. Ma a m'arvdr, madama (via con Paolin).
MADAMA TRAVET (a Brigida)E voi, guai s'i lass ancora 'ntr cla gent l!
BRIGIDA (Adess 'l temporal a va tomb su mi).
MADAMA TRAVET I n'avie ancora nen pro d'difet: a bsogna ancora ch' dscheurva sta bela cosa...
BRIGIDA Madama, adess i conto coma c'a l' 'ndait...
MADAMA TRAVET I veui gnanca sentje vostre busie.
BRIGIDA Busie! busie!... Gi che s'a lassa nen difendsse la gent, a l'avr sempre chila rason.
MADAMA TRAVET Imprtinenta! Guard coma ch'i rsponde!
BRIGIDA S'a l' vera. I son stofia d'esse strapass a tort.
MADAMA TRAVET Stofia! A l' mi ch'i lo son d'vostre manere. I veui ch'i m'porti rispet. I chrdve d'f con mi coma con cl bonom d'me mar? I v'fareu vdde chi ch'i son.
BRIGIDA E mi, a s'pensla chila d'trateme mi coma cla povra tota Marianin c'a la perseguita d e neuit?
MADAMA TRAVET Insolenta! Sfaci!... Voi i feve pi nen pr mia c
BRIGIDA A l' soa c, madama, c'a fa pi nen pr mi.
MADAMA TRAVET E ben i v'n'andareve, e prest ancora...
BRIGIDA C'a m'pago lon c'a m'devo, ca m'dago ij me eut d, e mi i m'na vado via dl moment...
MADAMA TRAVET I v'pagreu, i v'pagreu... e c'a sia finia 'na volta (via con rabia).
BRIGIDA S'a chrd che mi i regreto soa c... S'a fussa nen d'la tota c'a l' 'na pasta d'sucher, a saria un vero infern s drinta... Ah! a m'manda via!... Va giusta ben; j'eu pi gnune gene da pieme e stasseira...
Sena quindicesima
Barbarot e Brigida.
Tuta sta sena an pressa.
BRIGIDA Bravo! A ven a temp!
BARBAROT Cosa j'elo?
BRIGIDA Tuta la c sotsora. Madama a smia un basilisch. A l'ha fait pior la tota, a l' saut a j'eui a monss Giachtta, a l'ha fait core sor Paolin e a l'ha mandame via mi zichin zichet.
BARBAROT Oh 'n'autra! Ma cosa c'a j'intro monss Giachtta e Paolin?
BRIGIDA Paolin... A lo conoss ben chiel?
BARBAROT Altro! j'ero compagn d'scola.
BRIGIDA Paolin a l' innamor d'tota Marianin; tota Marianin a l' 'nnamor d'Paolin.
BARBAROT O bela!
BRIGIDA Monss Giachtta a veul c'a s'sposo. Monss e Madama a veulo nen. Coma peul cap, mi j'eu pi le part d'la tota. Doi giovnot c'a s'veulo ben, lol a m'ha tocame 'l cheur; mi j'eu 'l cheur tner...
BARBAROT I lo seu.
BRIGIDA E peui mi a tota Marianin i veui ben, e s'a m'rincress un po' chit sta c, a l' mach pr chila, ma s'a s'maria, i veui and mi a servila... Povra fia! s drinta a l' sacrific e soa marastra a j na fa trangugi d'cle grosse... C'a s'figura c'a veul gnanca lassela and al teatro stasseira!...
BARBAROT No?... Ma anlora...
BRIGIDA Un oror! Adess che Madama a l'era surtia, Monss Giachtta a l' vn s con Paolin pr intendssla... Ma eco che ant 'l pi bon Madama a torna, e a n'ciapa l sul lobiot. A l'ha fait 'na sena d'le masche!... Dop tut 'l rest a l'ha vorssusla pi con mi, ma mi ch'j'eu gnun peil s'la lenga e ch'i seu f valei mia rason, i son pa lassame sofi sota 'l nas e j'eu rspunduje com a s'dev.
BARBAROT (Che patalica!) Ansomma chila a l'han mandala via e nostra partia d'stasseira a l' 'ndaita an aria.
BRIGIDA Mandame via... cio... a l' mi ch'i son licenssiame.
BARBAROT A fa l'istess.
BRIGIDA Quant a la partia d'stasseira i la farma l'istess.
BARBAROT Ma s'a j' la tota.
BRIGIDA La tota a star d'd'l a goern 'l pcit e noiaitri an cusina.
BARBAROT Ma...
BRIGIDA Chrdlo ch'i veuja ancora geneme pr sta gent s?
BARBAROT Diavo! Diavo!
BRIGIDA Cosa! A darijlo andar?
BARBAROT No... ma...
BRIGIDA S'a l' vera c'a m'veul ben com'a m'ha dime tante volte...
BARBAROT Oh! pr lol a l' 'na verit sacrosanta.
BRIGIDA S'a l' nen un cicin bu...
BARBAROT Mi? Mai!
BRIGIDA A vnir.
BARBAROT I vnireu.
BRIGIDA Con le bte.
BARBAROT Lol a s'intend.
BRIGIDA Dunque i lo speto.
BARBAROT Sicura.
BRIGIDA Cerea.
BARBAROT Cerea, me cheur (via un dal fond e l'autra an cusina).
Fin d'l'at prim
SCOND AT
'Na sala d'ufissi. Da 'na part 'na scrivania con un cancel antorn, c'a s'sara' vers 'l spetator, da l'autra 'na scrivania pi pcita dscuverta. An mes d'la stanssa un taolin con un registr duvert ansima, piuma e caramal. 'Na stua avisca, d'scanssie al fond con d'carton, ecc. ecc.
Sena prima
Moton e Rusca.
Moton sta a caval d'na cadrega vsin a la stua e a les ij giornai an fumand. Rusca a ariva an pressa.
RUSCA J'elo ancora 'l liber? Ah s! Meno male. (A va a scrivse, peui a s'gava'l palt e 'l capel)Il'avia paura d'pi nen ariv a temp pr scrivme. Nostr Cap d'session a l' cos pedante! E mi i lo mandria chiel a fesse scrive. Figurte, Moton, ch'i l'avia un rendez-vous pr stamatin e ch'j' eu dov taj curt pr core prest a l'ufissi... Oh! l'ufissi a l' una piaga social! Vni s a petrifichesse tut l'an pr doi miserabij mila lire. Asto veuja d'travaj ti?
MOTON Mi?... Peuh!... e ti?
RUSCA Peuh! (A pia 'na cadrega e va a stesse d'co chiel vsin a la stua)Cosa j'elo d'neuv sui giornai d'stamatin?
MOTON Niente... I lsia j'anonssi.
RUSCA A l' la part pi amusanta. Asto 'na sigala da deme?
MOTON Te'!
RUSCA Grassie (a l'avisca).
MOTON 'L giornal a dis che 'l Teatro Regio a val niente.
RUSCA A l'ha pa tort. Sesstu ancora nen staje?
MOTON Mi no. A la seira andma sempre 'na partia a f doi bte a taroch.
RUSCA Mi i son aboname. Ma a l' pa pr 'l spetacol. A j' 'na balarinota d'la scola che mi i protegio... con d'aplausi.
MOTON A t'costa nen motoben.
RUSCA J'eu gi regalaje un sonet fait da mi e doi pachet d'caramele.
MOTON (riand)E chila?
RUSCA Ciuto. Scandalisma nen monss Travet.
MOTON Pr adess la gravit d'monss Travet a peul nen esse compromessa. A l' ancora nen vn.
RUSCA Cosa! A l' ancora nen vn a st'ora? Monss Travet 'l model d'l'esatssa! (A va a guard da d'sora 'l cancel)Propi! A bsogna ch'a j sia capitaje quaicosa d'serio: j'eu paura c'a l'abia av n'assident.
MOTON A l' forse la prima volta an soa vita c'a tarda. J'era giusta vn a srchelo pr felo firm a 'na sotoscrission.
RUSCA Ah! la mia. Cla pr f litograf 'l ritrat dl Ministr.
MOTON No, no, la mia.
RUSCA La toa! Che sotoscrission astu but an camin ti?
MOTON Pr regaleje 'na cros al Cap d'session c'a l'han fait cavajer.
RUSCA Ah! grinta' ch't'ses! T'veus butete an grassia d'cl mincion...
MOTON Parla pian c'a l' l d'd'l.
RUSCA E fete d la gratificassion c'a t'ven nen.
MOTON Sent: a l' a peu pr 'na cosa parei d'toa idea d'f stamp 'l ritrat dl Ministr.
RUSCA L, l, dmsse la man. Ti t'l'as sotoscritt a la mia, e mi i sotoscrivreu a la toa.
Sena sconda
L' Cap session e detti.
'L CAP SESSION (con un fass d'carte aria bestia e d'importanssa)Cosa fmne bele s? Gi! la sigala an boca. Sgnori, a s'ven pa... i diria... a l'ufissi pr fum.
RUSCA No sgnor... ma j'avia tant mal ai dent e i son frmame s un poch...
MOTON Mi i son vn pr parleje a monss Travet, e i lo spetava.
'L CAP SESSION Come! I lo spetava? Elo ancora nen vn?
MOTON J'eu ancora nen vdulo.
'L CAP SESSION (a va a guard)Cospeto! A j' 'ncora nen... gnanca so capel. A l' 'na negligenssa... i diria... un po' tropa. (A guarda la mostra)A passa gi d'un quart d'ora, 'l maximum d'la toleranssa. C'a fassa 'l pias, monss Moton, c'a ciama l'ussi.
MOTON Subit, sor cavajer.
'L CAP SESSION (tra chiel, ralegrandse)(Cavajer! A sona propi bin cl titol!)
MOTON (a la porta)Gioan (a j ven'n ussi).
'L CAP SESSION Pi cl liber e portelo d'd'l ant mia stanssa. Ci c'a j son a j son, i diria, e ci c'a j son nen a j son nen!
RUSCA (Bravo!) (L'ussi a eseguiss).
'L CAP SESSION Sgnori, j'eu portaje d'travaj. Monss Busca...
RUSCA Pardon! C'a prmtta, cavajer, che prima d'parl d'le cose nojose, i parlo d'cle bele e c'a fan pias. Mi j'eu ancora da ralegreme con chiel d'la cros c'a l'han daje.
'L CAP SESSION (con compiasenssa)Oh! pa niente, pa niente.
MOTON Cosa dislo? A l' sicura che chiel a s'merita motoben d'pi.
RUSCA Oh certo; cla l a l' una d'le poche cros c'a sio staite ben daite.
'L CAP SESSION (dasendse d'arie)S. Soa Ecelenssa a l' degnasse agrad ij me deboi servissi... A m' stame una marca, i diria, c'a m'ha... c'a m'ha propi... com'a s'diria?
MOTON Comovume.
'L CAP SESSION Giusta, comovume... Prch a l' vn spontaneo... A sa ben... A j na j' tanti c'a la ciamo... Mi, Dio guarda! j'eu pa ciamala... i j pensava gnanca.
RUSCA A j pensavo ben tuti pr chiel. Tut 'l mond a s'disia gi: ma com'elo c'a l'han ancora nen daje la cros? ma com'elo?
'L CAP SESSION Da bon?
RUSCA Sicura, sor cavajer.
MOTON E an tut l'ufissi a l'ha fait un piasiron; tanto che mi, interpretand la volont general, j'eu duvert 'na sotoscrission pr presenteje, noiaitri so felici subordin, una cros an atestato d'nostra stima e d'nostra afession.
'L CAP SESSION A l'ha fait lon... chiel?
MOTON S sgnor, sor cavajer.
RUSCA E mi i son sotoscrivume bele 'l prim, sor cavajer.
MOTON (Che busiard!)
'L CAP SESSION (I son bele comoss!) Sgnori... me cari... lor... lon c'a fan... j'assicuro... i peus nen esprimje... ma i m'n'arcordrai... oh! a vdran ch'i m'n'arcordrai... Antant c'a pio si 'l travaj... J'avia destinaje tut soss, ma i penso c'a l' trop. Lor a son giovo... i seu lon c'a l'... a l'han 'l sang c'a bogia, i diria. Chiel, monss Rusca, c'a pia mach ste doi pratiche e chiel, monss Moton, ste doi autre. Con doi letere a pr'un a s'na gavo. 'L rest i j lo darma s a monss Travet (a eseguiss).
RUSCA (Quaicosa j'ma gi guadagnaje).
'L CAP SESSION E se mai a l'han da seurti un po' prima d'l'ora... pr ij so af... eh eh! a s'sa ben... c'a fasso in acorto modo, mi i sarreu n'euj... basta c'a continuo a regolesse ben.
RUSCA C'a staga persuas, cavajer.
MOTON A peul esse tranquil, sor cavajer.
'L CAP SESSION Quand c'a j vena monss Travet, c'a m'lo mando subit d'd'l.
RUSCA S sgnor, sor cavajer.
MOTON I mancrma nen, cavajer ('l Cap via).
RUSCA Che bonom!
MOTON Gonfiandlo un poch d'eloge, chiel l a s'na fa lon c'a s'veul.
RUSCA A l' lon c'a sa nen f cl povr diavo d'monss Travet.
MOTON E d'co a peul pa sciairelo.
RUSCA (guardand le carte)Oh! che af noios c'a m'ha dame bele s. J'eu pa veuja d'romp'me la testa ant ste storie. Mi i lo dagh s a monss Travet: a l' so af.
MOTON E mi d'co... I m'teno mach csta c'a l' facil (a eseguisso e peui a van tac la stua).
Sena terssa
Travet, Rusca e Moton.
TRAVET (tut afan)Dio! com'i son cors! I son tut ant un'acqua. E s c'a fa freid!
RUSCA Oh! a l' s monss Travet.
MOTON Cerea. A l' vn un po' tard ancheui.
TRAVET I i riverisso. Gi j'eu av da f... Mia fomna a l'ha dame dontr comission; j'eu dov core pr tut Turin con la fioca s'le spale. J'eu la schina sud e i p marss, (A va al taolin)Omi! e 'l liber pr scrivsse?
RUSCA 'L Cap d'session a l'ha falo ritir.
TRAVET Oh! mi povr'a mi!... I chrdia ancora d'ariv a temp.
MOTON Anssi 'l Cap d'session a l'ha dit che a pena che chiel a vneissa, i lo mandeisso d'd'l.
TRAVET (A sptr cl stat... Coma f?... Oh! I son mai stait cos ambroj).
RUSCA C'a m'scota mi, monss Travet, c'a vada subit, a sa coma c'a l' cl benedet om, e pi a tarda e pegg a l'.
TRAVET Si a l'ha rason... J'avria b'sogn d'sueme 'un poch, tanto pi ch'i son anfreid coma an can... ma l, passienssa! i vad a pieme la strapass.
MOTON 'L Cap d'session a j avanssa la pena d'and d'd'l. C'a lo guarda s.
Sena quarta
'L Cap session e detti.
'L CAP SES SION (a Travet)Ah finalment, elo ariv?
TRAVET Monss...
'L CAP SESSION (Monss! Che incivil!) Anne nen dijlo che mi i lo sptava?
TRAVET S sgnor e j'andasia dl moment.
'L CAP SESSION Salo c'a l' un po' d'temp che chiel a negligenta... i diria... ij so dover?
TRAVET A m'smia...
'L CAP SESSION A dev smieje gnente. C'a lassa parl ij so superior. Mentre c'a aspira a d'promossion, mentre che benignamente a s'pensava a chiel pr d'favori i diria... eccessionali, chiel con soa condotta a s'na dimostra incompetent...
TRAVET C'a prmetta...
'L CAP SESSION No sgnor.
TRAVET Ma...
'L CAP SESSION Basta!
TRAVET (O Dio! che passienssa c'a j va!)
'L CAP SESSION Pr ancheui chiel a conta come assente.
TRAVET Passienssa! (A stranua).
'L CAP SESSION Monss!
TRAVET C'a comanda.
'L CAP SES SION A s'stranuelo an facia a mi senssa d gnente?
TRAVET I seu pa... I son anfreidame stamatin... Cosa veullo ch'i j dia?
'L CAP SESSION A s'dis pardon.
TRAVET C'a scusa; i lo savia nen.
'L CAP SESSION C'a m'daga s cl stat.
TRAVET Ah! cl stat?
'L CAP SESSION S, elo ciorgn? A l'avia ben prometume d'portelo stamatin.
TRAVET S sgnor, ma...
'L CAP SES SION Elo c'a l'avria nen falo?
TRAVET Oh s s. C'a s'figura ch'i son stait lev fina a mes bot staneuit pr finilo.
'L CAP SESSION A l'ha fait tanto ben. Dunque c'a lo daga s.
TRAVET A l' che mi j'eu 'na benedeta masn c'a toca tut.
'L CAP SESSION E con lon?
TRAVET A l'ha trov cl pap e a l'ha fane d'oche.
'L CAP SESSION I seu ben c'a m'facessia'! Sonne storie cle da vnime a cont a mi?
TRAVET J'assicuro...
'L CAP SESSION C'a staga un po' ciuto. A veul d che chiel a l'ha nen fait il suo dovere... Un travaj c'a pressava... che mi, mi stess j'avia arcomandaje! A l' quasi, i diria, un mincionesse d'mi... Ma a va tut ben... oh va bene... i savreu coma regoleme.
TRAVET C'a s'prsuada...
'L CAP SESSION Basta!
TRAVET (Mia gratificassion a l' bele andaita!)
'L CAP SESSION C'a vada a so cancel e c'a m'sbriga an pressa cl poch travaj ch'j'eu daje.
TRAVET S sgnor.
'L CAP SESSION Ah! C'a dia: ancheuj a j vnir un neuv impiegato, gli ho assegnato cla scrivania e i lo buto sota sua sorvelianssa. A intra come aspirante al volontarato. A l' un giovnot c'a m' stame racomand, e chiel a j usr d'ij riguard.
TRAVET I mancreu nen. ('L Cap via). Andma a travaj. (A va ant so cancel, a pend 'l palt e 'l capel a un portamantel, a s'buta an testa 'na calota e le mese manie d'teila ai brass)I m'sento gnente ben. I son tut moj, anfreidass e j'eu gnanca pod pi me caf. E pura a bsogna st s a gum. (A s'seta a la scrivania)Misericordia! Che fagot d'roba c'a l'han butame s. I n'avia ancora un bel residuo d'jer, e m'han torname a cari s coma 'n aso. Eh l! passienssa! (A s'buta pr travaj. Rusca e Moton a van a trovelo).
RUSCA Prmetlo, monss Travet? I voria dije doi parole.
MOTON E mi d'co. Forse i lo dstorbma?
TRAVET Verament, com'a vddo, j'eu tanto da f; ma s'a l' mach doi parole.
RUSCA L'af d'un moment. A sa che a nostr Ministr, dop cl bel discors c'ha l'ha fait a la Camera, a l'han faje 'l ritrat...
TRAVET No sgnor, i lo savia nen.
RUSCA S sgnor. Mi j'eu pens d'fene tir an litografia un sinq sent copie da distribu, e j'eu duvert 'na sotoscrission pr lon fra noiaitri impiegati. A capiss c'a l' 'na marca d'rispet ch'i j dma.
TRAVET I capisso... A bsogna ch'i sotoscriva d'co mi.
RUSCA 'L bsogn a j' nen, ma se chiel a mancheissa a faria cativ efet. 'L Ministr quand c'a scoreissa cla lista e c'a vedissa nen so nom, a podria pens...
TRAVET Coma! Cla lista a 'ndar sota j'euj d'Soa Ecelenssa?
RUSCA Sicura.
TRAVET Oh! i sotoscrivo subit. C'a daga s (a eseguiss). Vaire c'a l'?
RUSCA 'N sc.
TRAVET 'N sc!... Diavo! A l' car.
RUSCA Eh! J'ma fait ij nostri cont e j'ma vist c'a s'podia nen fesse a meno.
TRAVET Eh l! passienssa! I seu gnanca s'j'abia apress sinq lire. (A tira fora ij dn e a i conta)C'a pia... A j manca quat sold. I j devo peui quat sold.
RUSCA Va ben, va ben, con tut so comod (a torna vsin a la stua).
MOTON E mi a l' d'co pr una cosa parei ch'j'eu da parleje.
TRAVET 'N'autra sotoscrission?
MOTON S sgnor.
TRAVET O Dio!
MOTON A l' pr regaleje 'na cros a nostr Cap session, e s'a j'avanssa d'fondi, deje d'co un disn. Sa ben, a son d'cle dimostrassion c'a s'uso...
TRAVET I voria ben podei... ma, santo Dio! j'eu tante speise... i m'treuvo ant sto moment un po' ambroj. Vaire c'a l'?
MOTON Sinq lire.
TRAVET D'co sinq lire? Cojuss!... A m'rincress... a m'rincress propi d'cheur... ma i peus nen, i peus franch nen.
MOTON Chiel a veul rie?
TRAVET Ah! pur trop ch'i n'eu nen veuja.
MOTON Un miserabil sc elo c'a peul gen un om?
TRAVET Eh! I na son mi la preuva.
MOTON (ofeis)J'eu capila... A veul deme 'na naci.
TRAVET Ma no. J'assicuro che s'i podeissa... Massime a chiel... A sa s'j'eu sempre av d'stima pr chiel.
MOTON Anlora a l' pr odio al Cap d'session.
TRAVET No, no, no. Cosa dislo? Mi d'odio? Tut autr.
MOTON A l' vera che 'l Cap session a l' un po' dur pr chiel, ma a cle cose l a bsogna nen feje atenssion. Guai a cl c'a s'la pia con ij so superior.
TRAVET Ma Dio bon! mi i m'la pio pa gnente. S'a saveissa chiel mie circostansse...
MOTON (piegand la carta con dispet)Ben, ben. C'a fassa com'a j pias, e parlmne pi nen (a va a ragionse Rusca).
TRAVET Deje un sc!... J'eu gnanca pi un sold an sacocia, e prima c'a sia la fin dl meis i seu nen coma ch'i fareu a 'nd ananss a d da mangi a mia famia. E intant adess, chiel l chi sa cosa c'a va a dije d'mi al Cap d'session!... I seu c'a l' soa anima dan. Povr a mi! Povr a mi!... Basta: butmse un po' a travaj; e pr pi nen c'a m'dsturbo a l' mei ch'i m'sara drinta (a s'sara d'manera che 'l public a lo vd pi nen).
Sena quinta
L'ussi, peui Barbarot e detti.
L'USSIL C'a dio un po', a j' ben monss Travet?
RUSCA S, prch?
L'USSI A j' 'n sgnor c'a lo serca, monss Barbarot.
RUSCA Barbarot! Felo vni ananss (l'ussi via).
MOTON Coma! T'conossi Barbarot, ti?
RUSCA Altro che! E ti?
MOTON Da 'npess. A ven quaicvolta a f la partia con noi autri.
RUSCA A l' un bon vivan.
MOTON Un ciaciaron.
RUSCA I vdo propi c'a l' pi conoss che la betonica. (Barbarot intra)Ciao, Barbarot. Che bon vento c'a' t'mena?
MOTON Ciao. Cosa venstu a f ti s?
BARBAROT Bond, me cari, vala ben?
RUSCA Benone. Set'te' s vsin al feu.
BARBAROT I staria ben volont bele s a ciaciar, ma 'l guai a l' che i serco pa voiaitri.
MOTON J'ma sent ch't'las ciam d'monss Travet.
BARBAROT J'elo nen?
RUSCA A l' l drinta c'a travaja.
MOTON Cosa veustu da monss Travet?
BARBAROT Che curios!
MOTON Oh! s'a l' un segret!
BARBAROT No, no; i v'lo dio subit, tant i lo seve che mi i son pa bon a tni niente ant 'l gos. I veui feme impiegato d'co mi.
RUSCA Da bon?
BARBAROT Sicura. E j'eu ciam d'intr ant sto ufissi.
RUSCA A m'faria ben pias che lol a ariveissa. I stario alegher.
MOTON 'L busillis a l' c'a j sia d'post. J'eu senti poch fa 'l Cap session c'a disia c'a l'han amess un aspirant al volontariato an sopranumer.
BARBAROT E ben, a peulo d'co amtme mi... I veno aposta pr lon a parleje a monss Travet.
RUSCA A monss Travet! E cosa veustu c'ai fassa cl bonom?
MOTON S't'las mach d'cle racomandassion t'ses ben mont. S drinta a monss Travet a j dan tanto de ment come al can d'l'invalid.
BARBAROT Ah bona gent! Ch'i seve andar!
RUSCA Coma andar!
BARBAROT A sar stait parei come chi dii voiaitri fin adess, ma da adess ananss a sar tut divers, st sicur, Monss Travet a diventr 'n om important; a'ndar ananss chiel e a far and ananss chi c'a l'avr sota sua protession.
MOTON Oh 'n'autra!
RUSCA T'seugni ti. Se mach un moment fa 'l Cap session a l'ha daje un toch d'un savon.
BARBAROT 'L Cap d'session? I m'na rio mi dl Cap d'session. Monss Travet a l'ha ant la mania un prsonagi ben pi gross che 'l Cap d'session.
MOTON Oh!... Chi? Chi?
BARBAROT 'L Cap d'division.
RUSCA 'L Comendator?
BARBAROT Giusta.
RUSCA Possibil?
MOTON I capisso adess prch c'a l'ha av 'l corage d'rifud d'sotoscrive pr la cros dl Cap d'session.
RUSCA A l' sicura che se monss Travet a l'avr un po' d'influenssa a s'na servir pr vendichesse dl Cap d'session... E a far ben.
BARBAROT A n'avr d'influenssa, e nen mach poca... I v'lo dio mi.
MOTON Ma coma? Pr che rason?
RUSCA S, 'na rason a dev essie.
BARBAROT Sicura che 'na rason a j' sempre.
MOTON E ti t'la sas?
BARBAROT Altro che!
MOTON Disnla, brav.
RUSCA Quala? Quala c'a l'?
BARBAROT Coco! I son peui pa un imprudent mi, srchela da voi aitri. S'i l'andvini i dio nen ch' d'no.
RUSCA Momenti! 'L Cap d'division a sta ant l'istessa c d'monss Travet...
BARBAROT T'brusi.
MOTON Eh! lol cosa c'a l'ha da feie?
BARBAROT T'ses pa d'ij pi furb, sastu ti?
RUSCA E monss Travet a l'ha 'na bela fomna...
BARBAROT Bravo!
MOTON Coma!... A saria?...
BARBAROT Ssst!
RUSCA E 'l Comendator?...
BARBAROT A l' lon.
MOTON I casco da le nuvole... 'L Comendator, 'n om cos serio!
BARBAROT Eh! cla gent l... Mi ch'i stag d'co l ant cla c, a l' d'un poch ch'i sciairo... A va soenss a feje visita... Stamatin mi son intr da monss Travet e j'eu ciapalo l c'a l'era sol con Madama, e a l'avio 'na cert'aria tuti doi... Stasseira a la mena al Teatro Regio...
RUSCA Ciuto c'a l' s bele chiel.
MOTON (I contreu tut al Cap d'session).
Sena sesta
'L Comendator e detti.
'LCOMENDATOR Cosa fanne s, lor sgnori? A m'smia c'a saria temp c'a fusso ai so cancei.
RUSCA C'a scusa. A j'era s sto sgnor...
'L COMENDATOR (riconossend Barbarot)Ah! torna chiel?
BARBAROT S sgnor. La Scritura a dis c'a bsogna tambuss pr c'a n'deurvo, e mi i tambusso.
'L COMENDATOR A m'son giusta vnume sota j'euj stamatin soe carte. J'esaminreu (a fa un segn d'conged. Barbarot a fa 'n inchin).
RUSCA (pian a Barbarot)Ven d'd'l con noi, i ciaciarrma. (Via tuti tre).
Sena stima
'L Comendator e 'l Cap d'session.
'LCAP SESSION (surtend da soa stanssa)Oh! sor Comendator!
'LCOMENDATOR Cerea, cavajer! J'andasia giusta a trovelo chiel.
'L CAP SESSION Che degnassion! Alo d'absogn d'mi? C'a comanda.
'L COMENDATOR I veui parleje d'le promossion e d'le gratificassion.
'L CAP SESSION Alo gi esamin le proposte ch'j'eu trasmtuje mach adess?
'LCOMENDATOR S sgnor; e i son stupime c'a l'abia nen tn cont d' 'na racomandassion ch'j'avia faje.
'LCAP SESSION Cosa mai?
'LCOMENDATOR Cl pover Travet a l'ha dsmentiamlo d'pianta.
'LCAP SESSION Oh! no sgnor ch'j'eu pa dsmentialo; j'eu lassalo, i diria, andar a posta.
'LCOMENDATOR Prch?
'LCAP SESSION I son niente d'autut content d'chiel. A l' un po' d'temp c'a l' d'una negligenssa!... Stamatin a dvia porteme 'n stat ch'j'avia racomandaje vivament, e a l'ha portame gnente, e oltre d'lon a l' vn a l'ufissi tard coma tut.
'LCOMENDATOR D'la tardanssa c'a j na daga gnune colpe. A l' an causa mia c'a l'ha tard e i lo prego d'considerelo coma vn a temp.
'LCAP SESSION Se chiel a lo comanda...
'LCOMENDATOR No Sgnor, i lo comando nen, i lo prego.
'LCAP SESSION Va ben... Ma c'a pensa che le ingiustissie a fan cativ efet.
'LCOMENDATOR S sgnor ch'i j penso, e a l' pr lon ch'i chrdo c'a l' temp d'rende giustissia a cl brav om che fin adess a l' stait dsconoss.
'LCAP SESSION Ma coma?
'L COMENDATOR Bele chiel, cavajer, a s' lassasse ingan o da un'antipatia o da d'fausse relassion.
'L CAP SESSION Comendator, j'assicuro...
'L COMENDATOR E mi d'co sul prinssipi j'avia poca stima d'cl impiegato; ma j'eu av ocasion d'conosslo pi da d'avsin. J'eu vist c'a l' un galantom, pien d'bona volont e c'a manca nen d'savei so af. J'eu esamin so stat d'servissi e so travaj, e j'eu vist c'a l'ha 32 ani d'impiegh, e c'a l'han gi faine pass dnans ingiustament pi d'des; che cl bonom a s'lamenta mai, a travaja sempre, e ij doi ters d'ij af d'soa session a son sped da chiel.
'L CAP SESSION Ma...
'L COMENDATOR C'a fassa 'l plas d'feje atenssion e a vdr s'a l' nen vera. A m'smia adunque c'a sia degn d'esse propost e a la promossion c'a j ven e pr 'na gratificassion.
'L CAP SESSION Se chiel a chrd, se chiel a veul... mi i son dispost... Ma 'l diavo a l' che a cl post c'a j vniria a j' gi propost un autr e 'l segretari general a l'ha gi quasi daje soa parola. Quant a le gratificassion a j' poch fondo disponibil, e gaveila a Moton e a Rusca, a saria feje, a ci bravi fieui, i diria, un tort manifest.
'L COMENDATOR Cosa! Ci doi fanean e c'a fan nen autr che fum e scaudesse tac la stua?... L, l, cavajer, c'a m'chrda, a l' mei ch'j'arangio lon.
Sena otava
L'ussi, peui Madama Travet e detti.
'L COMENDATOR (a l'ussi)Cosa j'elo?
L'USSI A j' la fomna d'monss Travet.
'L COMENDATOR Fela vni anans. (L'ussi via). Dunque, cavajer, i sma inteis.
'L CAP SESSION A j saria 'na manera d'agiust tut. A j' un post an Sicilia. A s'podria nominessie monss Travet.
'L COMENDATOR Bel avantage c'a j faria! Un pover pare d'famia mandelo fina lagi... No, no, c'a j pensa c'a trouvr quaicosa d'mei. (A intra Madama)Madama, i la riverisso.
MADAMA TRAVET Sor Comendator...
'L COMENDATOR C'a vena anans, c'a s'acomoda vsin al feu, a fa un tempass stamatin!
MADAMA TRAVET Grassie. Verament un po' d'feu a fa nen dspias.
'L CAP SESSION Comandlo pi gnente da mi, sor Comendator?
'L COMENDATOR No sgnor. C'a vada pura. ('L Cap session via). Ma c'a s'acomoda un moment, madama, i la prego. (Madama a s'seta; Barbarot, Rusca e Moton a deurvo la porta pr vni an sena: a vdo Madama e 'L Comendator e a s'frmo).
BARBAROT Oh! a son lor.
RUSCA Ciuto!
MOTON Scapa! (A torno via an pressa).
MADAMA TRAVET I son vnua pr dije doi parole a me omo.
'L COMENDATOR A l' riv giusta a temp. I son ocupame d'so af, e j'eu d'bone speransse da deje.
MADAMA TRAVET Pr la promossion d'Travet?
'L COMENDATOR S sgnora.
MADAMA TRAVET Oh! I lo ringrassio tant. Chiel a l' nostr benefator.
'L COMENDATOR I m'interesso molto a chila e a soa masn. Ah! i m'n'arcordo d'aveila vista chila auta parei... D'altronde Travet a s'lo merita.
MADAMA TRAVET I peusne gi dije quaicosa a me mar?
'L COMENDATOR A l' mei c'a i j dia gnente. Chiel l a l' tanto bonom c'a l' capace d'andelo a blater, e pi la cosa a sta segreta, e pi a l' facil c'a riessa.
MADAMA TRAVET I fareu com'a dis.
'L COMENDATOR Travet a l' l ant so cancel c'a travaja... Adess i j lo ciamo. (A va al cancel, e guardand da d'sora)Monss Travet.
TRAVET (d'ant 'l cancel)Oh, sor Comendator.
'L COMENDATOR C'a vena fora un moment, c'a j' soa sgnora c'a veul parleje.
TRAVET Subit.
'L COMENDATOR Cerea, madama; a 'rvdla stasseira.
MADAMA TRAVET S sgnor. J'eu ben l'Onor d'riverilo ('l Comendator via).
Sena nona
Travet e Madama.
TRAVET (a seurt fora con la piuma dar d'l'oria)Sesstu ti? Cosa j'elo d'neuv?
MADAMA TRAVET A j' ch'j'eu d'absogn d'dn.
TRAVET D'dn!... Pr cosa fene?
MADAMA TRAVET A m'manca tante cose pr stasseira! J'eu gnune coafure e a bsogna ch'i m'na pia una; j'eu da pi ij guant; j'eu d'absogn d'na vantaina...
TRAVET T'n'as d'vantaine...
MADAMA TRAVET Oh s! d'bei strass! J'ancalrijne a 'nd con lo l!
TRAVET Oh! santa passienssa! A l' che mi j'eu gnanca pi un centesim.
MADAMA TRAVET Possibil?
TRAVET J'avia ancora quat lire e sdes sold, a m'han piamij s un moment fa pr 'na sotoscrission... anssi i devo ancora quat sold...
MADAMA TRAVET Ah! t'ses propi un farfo, ti...
TRAVET I podia pa f divers. A s'tratava dl ritrat dl Ministr. E j'eu ancora dov f cativa figura con 'n autr...
MADAMA TRAVET Tant lol a l'avria nen bast.
TRAVET No? A j valo motoben?.
MADAMA TRAVET La coafure butma ch'i la paga nen subit... Basta c'a veujo demla a creditl... Ma a l' ij guant: sinquanta sold ij me e trantesinq ij to... Pr ti d'guant d'trantesinq sold a basto.
TRAVET Elo propi necessari ch'j'abia d'co mi ij guant?
MADAMA TRAVET Sicura.
TRAVET Ben, a son quat lire e sinq sold.
AMA TRAVET Sinq lire almeno 'na vantaina e peui la vitura.
TRAVET La vitura?
MADAMA TRAVET Voriistu and a p pr la fioca, lontan coma ch'i stma dal teatro? La sitadina a 'nd e vni a son doi lire, e peui 'n sc pr ij biet d'entrada...
TRAVET Misericordia! che divertiment car!... E s'j' andeisso nen?
MADAMA TRAVET Bravo ti! Bela figura! Cosa veustu dije al Comendator? J'andma nen prch ch'i sma d'spiantadon e ch'j'ma gnanca un sold?
TRAVET Ma dove stampeje tutl ci dn?
MADAMA TRAVET A j' pr la manera.
TRAVET S? Quala?
MADAMA TRAVET T'l'as toa mostra d'or.
TRAVET (butandje la man ansima)Mia mostra!
MADAMA TRAVET I podma 'ngagla... Tant' a l' 'na baraca c'a va mai ben.
TRAVET Ah! Rosa! T'm'cami l un gran sacrifissi. Sta mostra a l' la sola cosa c'a m'resta d'me pare. Quand ch'i la teno an man, ch'i la guardo, a m'smia ancora d'vdlo chiel coma a l'era ant ij so ultimi ani, e a m'smia ancora d'vdlo a soridme coma a m'soridia... Separeme da sta mostra a l' un gran dspias pr mi.
MADAMA TRAVET Ma a l' mach pr un po' d'temp.
TRAVET No, no.
MADAMA TRAVET Ai primi dn ch'j'abio j'andma a dsgagla subit.
TRAVET Eh s! La roba c'a l'ha pi la str dl mont d'piet, a sa pa pi trov cla d'vni a c.
MADAMA TRAVET Ma j'ma gnune autre manere d'gavessne con onor. Veustu lass f cativa figura a toa fomna, fela ti?
TRAVET Eh l passienssa! (Con un sospiron a la tira fora d'ant sacocia)A m'ven le lagrime a j'euj a dstachemne... A i j sarijlo nen autr da 'ngag al post?
MADAMA TRAVET No. A i j saria me brassalet, ma a bsogna ch'i lo buta stasseira... Le robe d'c, t'capissi, n'dan bele niente ansima e a l' un ciarafi a porteje...
TRAVET T! (A j la spors e peui a la ritira an pressa)Unmoment. (A j fa un basin)Chi sa s'i la rivedreu ancora... T, pijla, portla via prest, s'no a m'manca 'l corage.
MADAMA TRAVET (a la pija e a la sterma)Sagrinte nen che prest ij af a 'ndaran mei.
TRAVET Oh! s c'a son ben ancamin! Sor Comendator a m'fa un gran onor a mnene al teatro ansema a chiel, ma s'a saveissa lon c'a n'csta!
MADAMA TRAVET Lament'te nen. Prest t'benedirass l'ora e 'l moment che 'l Comendator a l'ha but ij p a nostra c.
TRAVET Cosa veustu d?
MADAMA TRAVET Gnente, gnente; i peuss ancora nen parl, ma i t'ripeto ch't'sagrini nen, che da s quaich d t'l'avras un gran piasiron... Mi adess i coro al Mont d'Piet. Ciao (via).
TRAVET Chi sa cosa c'a s'intenda chila l? Coma c'a son 'ncamin ij me af, i seu nen che pias ch'i deva aspteme. Ah! I saria mai pi cherdume che mia cariera a saria staita cos maleureusa! I seu pa, ma con cla mostra a m'smia c'a sio partie da mi tute le mie speransse e tut me corage... Cosa! Con tut me travaj ch'j' abia da chrp misrabil parei, lassand ant le angustie mia povra famia?... E Giachtta, chiel, a s' fasse sgnor. Miraco, ma a l'avia nen tort, stamatin, quand c'a m'disia tute cle cose... Mah! pnsma un po' nen a tut lon! Andma a travaj (a va ant so cancel, ma a lassa la porta duverta che 'l publich a lo vdda).
Sena decima
L'ussi con Paolin.
L'USSI C'a passa s. Sor cavajer a m'ha dime ch'i diejssa d'spt s un moment c'a ven subit.
PAOLIN (fasendje d'inchin)Grassie, grassie tante! (L'ussi via)A momenti i m'treuvo an facia al Cap d'session... Cosa ch'j'eu da dije? Ah! i veno con un malincheur s drinta, e s'a fussa nen pr Marianin, i scapria lontan mila mia... Ah! s a j' quaicdun.
Sena ondecima
'L Cap d'session e detti.
PAOLIN I lo riverisso, sor cavajer.
'L CAP SESSION Ah! A l' chiel s.
PAOLIN I son vn... sicoma a l'han av la bont d'amtme... e chiel a l' me cap... e ancheuj i comensso... i son vnume a present...
'L CAP SESSION A l' vn tard, salo! I m'arcomando che pr l'avn a sia esatt a l'orario. A j' un liber pr scrivse quand c'a s'intra; pass un quart d'ora, 'l liber a s'ritira, e cl c'a ariva dop a conta pr mancant. Alo cap?
PAOLIN S sgnor... C'a scusa... ma ancheuj... i chrdia...
'L CAP SESSION Basta! J'eu destinalo s a sta stanssa. A l'avr cla scrivania l, e a sar pi direttamente, i diria, sota un impiegato che adess i vado a presenteje. A l' nen lon ch'j'abio d'mei, ma a l'ha, i diria, una certa rotina. Se peui a s'troveissa ambroj e c'a l'aveissa bsogn d'lum superior, c'a s'dirigia pura a mi... C'a ciama d'parl al cavajer... Io son mi... e mi i m'fareu n'ampresseman, i diria, d'butelo s'la bona stra...
PAOLIN Mi i son neuv, e certo s'a m'dan quaich travaj un po' dificil...
'L CAP SESSION I j darma da copi.
PAOLIN (Pr copi a m'smia ch'j'abia nen d'absogn d'nsun lum superior).
'L CAP SESSION (al cancel d'Travet)C'a dia, c'a vena un po' s un moment.
TRAVET Elo mi c'a m'ciama?
'L CAP SE SSION S sgnor.
TRAVET (a seurt)Cosa c'a comanda?
'L CAP SESSION S a j' cl neuv impiegato dl qual j'eu parlaje.
TRAVET Paolin!
PAOLIN Monss Travet!
'L CAP SESSION Ah! a s'conosso...
TRAVET S sgnor.
PAOLIN Oh! da 'n pess.
'L CAP SESSION E chiel a l'ha pa dme niente!
TRAVET I savia pa c'a fussa sto giovnot cl dl qual chiel a m'parlava.
'L CAP SESSION Tanto mei s'a s'conosso! Chiel a j dar d'travaj e a m'na rendr cont a mi.
TRAVET S sgnor.
'L CAP SESSION E da gi ch'i stima s; monss Travet, j'eu giusta doi autre paroline da dije.
TRAVET I son s ai so ordin.
'L CAP SESSION I lo dubitava gi che chiel a fussa, i diria, un d'ci c'a agisso sot'acqua, d'ci c'a serco d'ariv pr l'intrigh...
TRAVET Mi, monss?
'L CAP SESSION Silenssio! Lol a peul forse dije ben pr 'na volta, ma j'eu l'onor d'assicureje che sota mi cle arti l a riuscisso nen a la longa...
TRAVET Ma i lo prego...
'L CAP SESSION C'a m'lassa parl. Forse a l'ha trov quaich arcomandassion pi an aut, e a tenta d'fela an barba ai so superior, i diria, pi immediati...
TRAVET Chiel a l' ant un eror...
'L CAP SESSION I son ant gnun eror, e i seu lon ch'i m'dijo.
TRAVET Ma pura j'assicuro...
'L CAP SESSION Basta!... A mi c'a s'n'arcorda ben c'a m'la fa nen... Oh! no c'a m'la fa nen (via guardand sempre minacios).
TRAVET Mi i na capisso d'gnente. Ancheui a l' propi d'd che tut a va mal.
PAOLIN Coma! Elo parei c'a trato bele s?
TRAVET Oh! a son pa tuti parei... Chiel l a l' una bestia grama... Povr'a mi! Cosa sonne mai lassame scap? Pr carit! c'a vada a d con nsun che mi j'eu parl parei dl Cap d'session. A l' cos vendicativ chiel l.
PAOLIN Mi a m'smia che se quaicdun a m'trateissa d'cla manera, j'ancalria nen sicura a rispondje, ma i pijria me capel e i m'n'andaria via.
TRAVET S, chiel c'a l' sgnor, ma cl c'a l'ha da vive d'soss?
PAOLIN Ah! dunque se chiel a fussa sgnor, a lassria l?
TRAVET Mi no, mai pi... A n'fa d d'certe cose chiel.
PAOLIN Se mi i pio sta cariera chiel a lo sa 'l motiv. Adess ch'i son impiegato regio parei d'chiel, a m'rifudralo ancora la man d'soa tota?
TRAVET I na parlrma peui: j'ma temp a parlene.
Sena dodicsima
Barbarot, Rusca, Moton e detti.
BARBAROT Cosa! D'co ti ch'i t'ses s, Paolin?
PAOLIN I son d'co mi impiegato, e i comensso bele da stamatin a vni a l'ufissi.
BARBAROT Oh! 'n'autra!
RUSCA Ah! Chiel a l' cl neuv aspirant al volontarato ch'i spetavo?
TRAVET S Sgnor. 'L Cap session a l'ha destinalo s ant sta stanssa.
MOTON A m'fa ben pias la soa conossenssa.
PAOLIN Grassie... A l' mi che... anssi...
RUSCA I spero ch'i s'la farma anssema da bon amis.
PAOLIN I spero..., i srco nen autr... 'L Cap session a m'ha aplicame s a monss Travet.
MOTON A peul ciamesse ben fortun. Monss Travet a l' 'l mei impiegato ch'j'abo a sto ministeri.
RUSCA Cosa dijstu? A l' 'l mei d'tuti ij ministeri, e 'l pi gentil.
TRAVET I j prego...
RUSCA Sicura, sicura, e sota chiel a mancr nen d'f 'na bela riussia.
TRAVET Lor a son trop bon... a m'confondo.
MOTON No, no, i rendma giustissia e nen autr. A lo sa che mi j'eu sempre av tanta stima pr chiel.
TRAVET (I son mai acorsumne).
RUSCA E mi d'co... Anssi s'i podeissa mai essie util an quaicosa, s'i podeissa agiutelo ant quaich manera, chiel c'a l' sempre tant cari d'af, i lo prego d'comandeme senssa gena...
TRAVET Grassie, grassie... (Cosa diavo l'han-ne vist csti s c'a son mai stait cos grassios?)
BARBAROT E mi d'co i desidero pa nen autr che esse amess s drinta e aplic a monss Travet.
TRAVET A proposit, chiel, monss Barbarot, a sar vn pr informesse d'soa suplica?
BARBAROT S sgnor.
TRAVET J'eu ancora nen podume occup d'lol, ma un po' pi tard...
BARBAROT Grassie. I veui pa c'a s'dstorba pr mi, c'a m'dsmentia mach nen d'pianta.
MOTON Oh! Monss Travet, adess c'a l'ha d'influenssaa dsmentier nen ci c'a son sempre staje afession.
TRAVET Mi! d'influenssa?
RUSCA I m'arcomando d'co mi a chiel. S'a j ven l'ocasion d'but 'na parola an me favor... c'a fassa 'l pias... A sa ch'i son peui un bon diao... j'eu mach mila e eut, e bosaron! con lol a s'sta pa vaire alegher...
TRAVET Ma cosa disne? Con chi veul-ne ch'i piassa 'na parola an so favor?
RUSCA Dma! c'a fassa un po' nen 'l Giors neuv.
TRAVET Ma mi i seu niente dabon.
MOTON C'a fingia nen con noiaitri. I sma pa invidios, no. Anssi, mi i m'ralegro con chiel d'tut cheur (a j strens la man).
RUSCA E mi d'co (a j strens la man).
TRAVET Lor a san quaicosa c'a m'riguarda? A j' quaicosa d'neuv pr mi... Ah! A l' lon che mia fomna a l'ha dime cle certe parole...
RUSCA Ah! ah! Soa sgnora a l'ha dije?
TRAVET S, a m'ha dime che prest j'avria benedet 'l moment che sor Comendator a l'ha but ij p ant mia c.
MOTON Vdlo? (Che bestia!)
RUSCA C'a benedissa, c'a benedissa pura.
TRAVET Ah! ch'i j son! A l' mia promossion che stavolta a l' faita! A l' lon, n?
MOTON Oh! soa promossion a peul nen manch.
RUSCA La promossion... e d'autr!
TRAVET Ma! Che Nossgnor' a j daga rason.
MOTON I j lo desidero ben cordialment (a torna sareje la man).
RUSCA I pio ben part a soe contentsse (c. s.).
TRAVET (comoss) Mi i ringrassio tant tant! (J'avria mai pi chrdulo che sti bravi fieui a m'voleisso cos ben).
RUSCA A son tost ondes ore. J'eu 'na persona c'a m'speta e 'l Cap session a m'ha dame licenssa d'seurti prima (a s'caussa 'l palt).
MOTON Speta ch'i veno d'co mi. (A s' vest)Cerea, monss Travet.
RUSCA Cerea.
TRAVET J'auguro.
MOTON Ciao, Barbarot. I s'vdmne a la botilieria, stasseira?
BARBAROT No. Stasseira j'eu d'autr da f.
MOTON (a Paolin)I lo riverisso.
RUSCA (a Barbarot)Ciao. (A Paolin)Cerea.
PAOLIN J'eu ben l'onor (Rusca e Moton via).
TRAVET E adess tornma a nostr travaj.
PAOLIN E mi, monss Travet, alo quaicosa da deme a f?
TRAVET Pr adess gnente d'autut.
PAOLIN E dunque cosa ch'i fassa?
TRAVET C'a s'asseta l e c'a lesa ij giornai.
PAOLIN Ma anlora a m'smia inutil ch'i staga s.
TRAVET A l' mai inutil. A j' la met d'j'impiegati c'a veno tut l'an pr f nen autr che lon (a intra ant so cancel).
Sena tredicesima
L'ussi, peui Giachtta e detti.
GIACHTTA (da 'ndrinta)I seu c'a l' s; i veui vdlo, i veui parleje.
PAOLIN La vos d'Giachtta... O povr'a mi!
BARBAROT Cos'astu paura?
PAOLIN Chiel a volia nen ch'i m'impiegheissa... mi i son vn s senssa dije gnente.
BARBAROT E con lon?
PAOLIN Ah! j'eu av tort, prch cl l a l' 'n autr me pare.
L'USSI (da 'ndrinta) Ij dio c'a s'peul nen andesse ananss parei: a bsogna ch' lo anonssia. (A seurt fora)C'a dia, a j' s 'n om...
PAOLIN S, s, j'eu sent soa vos. C'a vena, c'a vena avanti.
GIACHTTA (fora)Diao! Gnanca pi podei vde me Paolin adess! (L'ussi via). Ah! l' d'cste s ch'i t'm'fas? Feme d'scondjon parei, a mi!
PAOLIN Ma me car...
GIACHTTA I lo son pi nen to car dal moment ch'i t'as pi nen confidenssa an mi, ch't'scoti pi nen ij me consej... L'astu veuja d'f quaicosa? A j' gnente d'mei. L'om a dev nen st ossios... Ma pr lol falo d'absogn d'f l'impiegato? J'elo mach cla str ant la societ? Bosaron! Al d d'ancheui 'l mond a smia c'a sapia f nen autr. Tuti a veulo mang 'l pan d'l'Stat, come se l'Stat a l'aveissa da dene a tuti. T'veustu nen ocupete d'nostr negossi? A t'smijlo che f 'l mst d'to pare a sia disonorete?...
PAOLIN Oh! no, ma...
GIACHTTA L'astu pa d'beni? J'elo pa d'co ij me?... La campagna a t'ha sempre piasute.
PAOLIN S.
GIACHTTA Ocupte donque d'lon. L'agricoltura a l' una d'le cose le pi nobij e le pi utij c'a j sia al mond, e t'gavras nen bele s 'l post a quaicadun c'a n'ha pi d'absogn che ti. Ma ti tut soss t'lo fas pr cla fitta. Eh! giurabaco! I't'la fareu spos mi... a l'han bel dime ch'd'no e mandeme fora d'soa c... j'eu promtute d'detla pr sposa e i tnireu la parola.
PAOLIN Ciuto.
GIACHTTA Prch ciuto?
PAOLIN L a j' so pare.
GIACHTTA A s? Eben j'eu giusta goi c'a m'senta.
TRAVET (aussandse e parland d'sora a so cancel)S'a feisso 'l pias d'nen parl tant fort, o d'and ant'n'autra stanssa!... Bele s a s'peul pi nen travajesse con un rabel parei.
GIACHTTA I son ben content d'vdlo, monss Travet.
TRAVET Mi d'co, ma...
GIACIIBTTA A l' chiel c'a l'ha dsbauciame sto fieul.
TRAVET I lo prego d'contnisse ant ij termin. Mi j'eu dsbauci gnente.
GIACHTTA Ma c'a senta ben lon ch'i j dio.
TRAVET S, sgnor: i m'arcomando mach c'a sia curt, prch j'eu s d'travaj c'a pressa.
GIACHTTA I m'sbrigo an doi parole. Sto bambiflo s, mi adess i lo meno via...
PAOLIN Giachtta...
GIACHTTA I t'meno via, i t'dio. (A Travet)Alocap?
TRAVET S, sgnor, ma a l' che l'orari...
GIACHTTA Eh! c'a vada s'la lipa e chiel e so orari... E i lo lassreu mai p but ij p s drinta.
TRAVET C'a guarda che chiel a manda a spass una cariera.
GIACHTTA Bela cariera! A l' trantedoi ani che chiel a j'intisichiss drinta e a l' a 'na bela mira! C'a senta ben, e d'co ti pan bianch: mi i son ass sgnor e tut lon ch'j'eu j'eu sempre dit ch'j'avria lassalo s al fieul d'me benefator: e ben, se sto cjeta a m'disubidiss, i giuro ch'i lasso gnanca pi un sold. Dma, pia to capel e to palt e filma... Monss Barbarot, a l' tost ora d'nost disn, c'a fassa 'l pias, c'a vena a tnine compagnia...
BARBAROT I lo ringrassio...
GIACHTTA I veui c'a aceta; i beivrma quaich bona bta, i ciaciarrma, i starma alegher. Alon! Ardiman, Paolin, e chiel c'a vena. (A pia pr 'l bras Barbarot e Paolin e a s'ancamina)Cerea, monss Travet. Chiel c'a tena ben da ment a l'orari (via).
TRAVET Cerea... Oh! adess ch'i son sol, i peuss deje drinta a travaj (a s'ansseta. Gi 'l sipari).
Fin d'l'at scond
TERSS AT
La stanssa dl prim at. 'Na taula pronta pr disn an mes. S'la taula 'na lucerna d'l'oton avisca.
Sena prima
Travet sta da 'na part c'a discor tut malinconich con Marianin; peui a so temp Madama da 'ndrinta e Brigida.
TRAVET S, Marianin, a l'ha fame pi pena lol che tut cosa c'a m' capitame fin adess. J'avia bsogn d'un po' d'sfogh, e i seu pa con chi piemlo che con ti.
MARIANIN (carssandlo)Pover pap!
TRAVET Ma pr carit! Disje pa gnente a mama.
MARIANIN C'a staga tranquil. Ma 'ntant c'a s'sagrina nen parei. Se chiel a j fa tanta pena separesse da cla mostra... e peui d'altronde a n'ha d'absogn chiel d'savei l'ora... a s'podrijlo nen arangesse ant quaich autra manera?... C'a senta, mi j'eu cla cros d'or e chi orcin' d'bon'anima d'mia mare. C'a fassa 'l pias, c'a pia lol e c'a vada a portelo al Mont d'Piet pr c'a j dago 'ndar soa mostra.
TRAVET No, no, grassie... T'ses 'na brava fia.
MARIANIN C'a j aceta, brav! J'assicuro c'a m'fa dspias disendme ch'd'no.
TRAVET Tente, tente toa roba, povra masn... Da s 'n poch i spero d'esse an posission d'riscatela... Per a l' bel lol da toa part. (A l'ambrassa)T'i veus ben ti a to pare?
MARIANIN A podrijlo dubitene?
TRAVET No, no, ma mi, povra fia, quaich volta i son ingiust con ti.
MARIANIN Oh! no, pap, cosa dislo?
TRAVET Cosa veustu? Ij maleur, le contrariet, a m'irito quaich volta ch'i son gnanca pi mi. Ma i t'veui sempre ben l'istess, sastu, e i veui f to boneur... Ven s, scota, e rispondme franch: cl Paolin a t'piaslo?
MARIANIN (vrgognandse)Oh! pap.
TRAVET Rispond senssa sugession...
MARIANIN Ma... mi... i seu pa...
TRAVET J'eu capi: a t'pias nen.
MARIANIN (vivament)J'eu pa dit lon.
TRAVET Ah! no? Va ben, va ben: dunque i na parlrma. Ma adess ocupmse un po' pi nen d'cose serie. Elo ancora nen pront sto bocon d'disn? Mi stamatin j'eu gnanca fait dejeun, e adess i m'sento 'n aptit d'le masche. Guarda un po' cosa c'a fa Brigida, c'a buta ancor nen a taula.
MARIANIN A l' d'd'l c'a giuta mama a f toaleta.
TRAVET Santa passienssa! A l' doi ore c'a j' 'ntorn a la toaleta cla benedeta dona!
MARIANIN A j' mach andaie via 'l pruch adess.
MADAMA TRAVET (da 'ndrinta)Presto! Bogi, core...
BRIGIDA (idem)Subit, madama (a seurt).
TRAVET Cosa j'elo? Andmne a taula?
BRIGIDA No sgnor. A l' madama c'a veul ch'i porta ancora doi ciair.
TRAVET S'a n'ha gi sinq o ses.
BRIGIDA A n'ha ancora nen pro. A veul agiontesse 'na fior an testa e a veul vdse mei (a cor an cusina).
TRAVET Cl a l' 'n af sta toaleta! A j va an brando tuta la c Ma che odor d'brus c'a j ven d'an cusina! (A Brigida c'a torna con doi candeile avische)Guard c'a j' quaicosa dl disn c'a brusa.
BRIGIDA J'eu pa temp adess. Madama a m'speta.
TRAVET Eh s'a l' lon. I mangrma ancora 'l disn brus.
BRIGIDA C'a fassa 'l pias, tota, c'a vada un po' chila a d 'n'ociada al potagi (via ant la stanssa d'Madama).
TRAVET S, l, fa' un po' 'l piasi, va' ti un moment.
MARIANIN Subit! (Via).
MADAMA TRAVET (da 'ndrinta)Marianin! Marianin!
TRAVET Bon! Eco l subit Rosa c'a la ciama.
MADAMA TRAVET (Criand anrabi)Marianin!
TRAVET A j' nen. A l' 'ndaita d'd'l un moment.
MADAMA TRAVET Mandla s subit... Brigida, andela a ciam voi... presto (Brigida fora).
TRAVET Cosa c'a veul adess?
BRIGIDA A veul butesse la vesta, e a l'ha paura che mi a tochela con mie man i j la sporca (via).
TRAVET Cosa! T'veus butete la vesta?
MADAMA TRAVET (da 'ndrinta)Eh! sicura.
TRAVET Speta dop disn.
MADAMA TRAVET 'N'autra adess! I fussne fola!... E ancora c'a j' pa temp da perde.
TRAVET Euh euh! J'ma tuti ij temp. (A fa pr pi la mostra)Ah! i m'n'arcordo mai ch'i l'eu pi nen.
MADAMA TRAVET E cla Marianin venla o venla nen?
MARIANIN (c'a traversa la sena)Ison s, i son s (via).
TRAVET Eh! l, passienssa! I n'ma pr 'n'autra bona mes ora a spt.
CARLIN (da 'ndrinta)Iveni and d'co mi, veui and d'co mi.
MADAMA TRAVET (idem)L! schme nen adess (Carlin a s'buta a pior).
TRAVET 'N'autra pi bela adess! Carlo c'a pianta quaich grana.
Sena sconda
Travet, Carlin, peui Brigida, peui Marianin.
CARLIN (a seurt an piorand)Ih ih ih! I veui and d'co mi.
TRAVET Cosa j'elo?
CARLIN I veui and d'co mi al teatro.
TRAVET Sestu fol? A cl teatro l a j va mach ij grand. A j ciamo 'l teatro grand a posta.
CARLIN I veui and d'co mi.
TRAVET Fa nen 'l noios... Guarda: i t'darma 'na bona cosa dossa adess a disn e s't'ses brav, doman matin, i t'compro 'na bela dmora.
CARLIN S, t'm'dij sempre parei, ma t'm'la compri mai.
Brigida a ven con 'na bta c'a buta s'la taula.
TRAVET Ah! s a j', comenssa, da beive. Meno male, comenssmse a bagn 'l gos (a s'veuida da beive).
MADAMA TRAVET (da 'ndrinta)T'ses 'na patamola. Ciama Brigida c'a vena a giutete.
MARIANIN (fora)Brigida, venme un po' a agiut; i peus nen crocteje la vesta.
BRIGIDA (suandse la man al suaman)Andma noi (via con Marianin).
TRAVET Uhm! A l' ben legerot sto vin. Pens che dop d'avei travaj tut 'l santo d a l'ufissi a m'faria tant sang na bona sana d'cl bon e a m'toca beive d'sta posca grama! Ma s, al d d'ancheui 'l vin a l' tanto car!...
CARLIN Pap, menme d'co mi.
TRAVET Dova?
CARLIN Al teatro.
TRAVET Eh! romp'me nen le scatole.
BRIGIDA (an sena)Monss, c'a fassa 'l pias d'vni chiel. La tota e mi ansema i podma nen ariveje a croctela.
TRAVET (posand 'l bicier mes pien s'la taula)Santa passienssa! Pr f taja fina a s'fan ampich ant cla veste c'a l' 'n oror (via con Brigida).
CARLIN (a pena c'a l' sol a ciapa 'l bicier d'so pare)A mi a m'na dan mai d'vin pur, e mi a m'pias tant. (A s'buta a beive)Ah! a j ven d'gent (ant 'l pos 'l bicier a lo versa s'la taula).
BRIGIDA Cos'alo fait l?
CARLIN (scapand lontan)Mi? Gnente.
BRIGIDA E cla macia an sul mantil. C'a guarda un po' coma a l'ha arangialo!... Un mantil ch'j'ma mach cambi l'auter jer.
TRAVET (a torna suandse ii sudor)Uhff! A j va la forssa d'un beu. Mi i seu nen coma c'a fasso pi a respir singi d'cla manera... E me vin? Chi c'a l'ha voidamlo s'la taula?
BRIGIDA A l' l monss Carlo c'a n'ha fane una d'le soe.
TRAVET Elo peui nen possibil ch't'peusse st un moment senssa f 'na malfaita?
Sena terssa
Madama, an gran toaleta, Marianin e detti.
TRAVET Oh l! Stavolta ij somne tuti? Podmne mangi? Brigida, port a tavola. (Brigida via).
MADAMA TRAVET Guarda un po'. Vadne ben?
TRAVET Uh! quanta roba ch't'ses butate an testa! A m' smia che tut lol a dev peisete.
MADAMA TRAVET Gnente d'autut. A l' la moda.
TRAVET Ah! s'a l' la moda anlora a peisa nen sicura.
BRIGIDA (portand la tarina)A son serv (Carlin a va subit a stesse a taula).
TRAVET Andma a taula. (A va, Marianin d'co)E ti Rosa?
MADAMA TRAVET Pr mi I j vad nen. Veustu ch'i m'macia? Tant j'eu pa fam. J'eu pi quaicosa prima c'a j vneissa 'l pruch a pntneme. Mangi pura voiaitri, mi i stare bele s (a s'seta con tute le atenssion possibij e a s'amira).
CARLIN Cosa c'a j' d'mnestra?
TRAVET D'ris e coi.
CARLIN Mi a m'pias nen lol, mi i na veui nen.
TRAVET Comenssa nen a f'l mat. La mnestra a l' lon c'a fa mei e t'na mangrass.
CARLIN No, no, no. T'm'as dime ch't'l'avrij dame la roba dossa, mi i veui la roba dossa.
MADAMA TRAVET Se la mnestra a j pias nen a cla masn a bsogna nen feila mangi d'forssa.
TRAVET Bosaron! Sta mnestra a sa d'ram c'a fa spavent. A l' pa possibil trangugiela... Cosa diao j'eve fait?
BRIGIDA Mi j'eu pa pod st an cusina, j'eu sempre dov st da madama.
MADAMA TRAVET St un po' ciuto... J'eu ciamave a pena un momentin. A l' ch'i i buti sempre trop feu.
TRAVET L, port via sta porcheria e dene d'autr (Brigida e Marianin a eseguisso).
MADAMA TRAVET (arangiandse le pieghe d'la vesta)Dsgagieve un po' a mangi ch'i chrdo che 'l Comendator a tardr nen a ariv, e ti, Travet, t'l'as ancora da cambiete la crovata, 'l gil e 'l vest.
TRAVET D'co la crovata? a bsognralo ch'i la buta bianca?
MADAMA TRAVET No, a basta cla neira (Brigida e Marzanin a torno portand doi piat).
CARLIN (sautand s'la cadrega)A l' si 'l doss, a l' s 'l doss.
TRAVET Sta ferm ch't'mandi tut an aria (a lo serv).
CARLIN Damne ancora pap d'doss.
TRAVET I t'eu gi datne trop. T'sas che lol a t'fa mal.
CARLIN Mi i na veui ancora.
TRAVET Te', l, pia, sta' ciuto... Ma soss a l' d'co tut brus. A l' un carbon genit. Chi c'a peul mangi 'na roba parei?
BRIGIDA Oh c'a senta, monss, mi doi mst i peus nen feje. Si j'eu da f la creada a madama, i peus nen f la cusinera an cucina.
MADAMA TRAVET Ma veuli finila, insolenta.
TRAVET (a s'aussa e a campa la servitta s'la taula d'rabia)Gnanca podei mang un bocon!!... E tut pr cl benedet teatro!
MADAMA TRAVET (a s'aussa an colera) Iveui nen sntije cle rason... Se la serva a l' 'na sotola...
BRIGIDA Madama, i la prego.
MADAMA TRAVET I veui nen portene mi la pena.
BRIGIDA A la portr nen un pess... Ala pa licenssiame? E c'a staga tranquila ch'i m'na vad (via con mala grassia).
TRAVET Bon! 'N'autra pi bela adess. I sma senssa serva (Marianin dspronta).
MADAMA TRAVET Eh! ch'i na trovma tante ch'i volma.
CARLIN (a Marianin)Lassme ancora mang d'cl doss.
TRAVET Veustu finila? T'l'as mangialo quasi tut da ti, astu nen vrgogna?
MADAMA TRAVET T'l'astu gi piala la sitadina?
TRAVET Mi no...
MADAMA TRAVET A saria mei ch't'andeissi bele adess a srchene una.
TRAVET J'eu ancora da vestime, j'eu da 'nd a pi la vitura... a bsognria ch'j'aveissa quat gambe e quat brass.
MARIANIN (c'a l'ha dspront)Pap, veullo f 'l pias d'giuteme a but la taula a post?
TRAVET (a porta la taula vsin a la muraia con Marianin)La vitura i podma piela bele an caland gi... E peui chi sa c'a j pensa nen 'l Comendator.
CARLIN And an vitura... oh che pias!!! I veui d'co and mi al teatro. Ne' mama ch'i vad d'co mi?
TRAVET I t'eu gi dite ch'd'no a ti.
CARLIN Mi i veui and... mama, mama (a piora).
TRAVET Bosaron! A l' 'na fontana cla masn l.
MADAMA TRAVET A j caria peuj pa gnun mal s'i lo mneisso.
TRAVET Un bel ambreui l.
MADAMA TRAVET T'starijstu peui brav?
CARLIN S, s, mama. I stagh peui sempre brav.
MADAMA TRAVET A l' un moment a buteje la giachtta da festa. Marianin, valo a vest e fa' prest.
TRAVET S'i lo savia!
CARLIN (sautand)Ivad d'co mi a teatro... Oh che goi!
MARIANIN Sa, ven s ch'i t'vesta (via con Carlin).
TRAVET Ansomma, tut lon c'a veul cla masn, ti t'lo fas.
MADAMA TRAVET E ti a t'piaslo sentlo sempre a pior?
TRAVET A l' che ant cla manera l, i t'ripeto, ch'i t'lo guasti cl fieul...
MADAMA TRAVET L, comenssma nen chi discors. Mi j'eu niente veuja d'question...
TRAVET Oh! pr mi gnanca... Tant a l' vera che a l' sempre mi ch'i cedo.
MADAMA TRAVET L'astu gnente d'pi interessant da dime?
TRAVET S ch'i n'eu. I spetava giusta ch'i fusso soi pr parlete riguard a Marianin.
MADAMA TRAVET Apunto! Mi d'co j'eu da parlete d'toa fia.
TRAVET E ben, dis.
MADAMA TRAVET No, parla prima ti.
TRAVET J'eu pens ben ben, e i m'son convint che cl Paolin a l' propi un part c'a conven.
MADAMA TRAVET Cosa dijstu?
TRAVET Sicura. A l' fieul d'un panat, ma chiel a cessa d'felo, e a l' intr impiegato ant me ufissi... E anche c'a continueissa nen ant l'impiegh, a l' sgnor, e a m'smia...
MADAMA TRAVET Cosa ch'i sento!... Ma sastu ch't'ses un gran girometa? Se mach stamatin t'las dit...
TRAVET Ma, mia cara, j'eu pensaje an sima e...
MADAMA TRAVET Sent, Travet. Ti t'ses padron d'f d'toa fia lon c'a t'na pias; ma se Marianin a sposa chiel l, mi i butreu mai ij p ant soa c...
TRAVET 'N'autra adess!
MADAMA TRAVET T'sas nen cosa c'a j' arivaje stamatin...
TRAVET Mi no. Cosa j'elo arivaje?
MADAMA TRAVET A l' giusta d'lon ch'i volia parlete... Oh s! loda la tua Marianin, portla an palma d'man... Oh! t'l'as 'na fia ben prudenta e ben anlv!
TRAVET Cos'j'elo staie? Cos'ala fait?
MADAMA TRAVET Stamatin, bele s...
TRAVET E ben?
MADAMA TRAVET Mi i son vnua a c, e j'eu sorprendula...
TRAVET Ant cosa?
MADAMA TRAVET Ansema Paolin.
TRAVET Bosaron! Soi?
MADAMA TRAVET No. A j'era d'co cl grassios monss Giachtta e cla gioia d'Brigida c'a j ten man... E a l' pr lon ch'j'eu mandala via.
TRAVET Euh l! S'a j'era tanta gent 'l mal a l' peui nen cos gross.
MADAMA TRAVET Cosa! T'smijlo poch. 'Na fia coma s'dev alo da riceve ij giovnot parei ant c, quand che so pare e soa mare a j son nen?
TRAVET Sent... A son doi bone masn... A j'era ansema Giachtta c'a l' 'na veja conossenssa...
MADAMA TRAVET Eco l ch't'la scusi sempre. T'ses capace d'trov c'a l'ha fait 'na gran bela cosa...
TRAVET No. A l'ha av tort. Ma i vddo nen la rason l drinta pr nen dejla a Paolin... Anssi!
MADAMA TRAVET Ma fra noi aitri a j' staje 'na sena... A l'han insolent contra d'mi.
TRAVET Oh! Marianin... e Paolin d'co... a son incapaci...
MADAMA TRAVET A l'ha fait pr tuti monss Giachtta. I son staita oblig d'butelo a la porta.
TRAVET S, Giachtta a l' un gross.
MADAMA TRAVET Un mann.
TRAVET Ma lol a dev pa feje d'tort a Paolin...
MADAMA TRAVET Tut curt. S't'veus dejla vinta a monss Giachtta, dislo subit, ma mi i savreu coma regoleme.
TRAVET Calmte. Mi j'eu pa 'ncora decis niente. I disia mach parei...
MADAMA TRAVET E s't'fussi nen un pare d'potia, t'farij sent da toa fia, pr pi nen c'a j ariveissa d'cose parei.
TRAVET S, s. Adess i j dio mi doi parole.
Sena quarta
Marianin con Carlin vst e detti.
MARIANIN Carlo a l' gi bele pront.
TRAVET Vn un po' sl, Marianin.
MARIANIN Pap...
TRAVET Eh! Tant i na sento d'le bele su vostr cont.
MARIANIN Mi?
TRAVET Cosa ch'i eve fait stamatin? Chi c'a j' vnuje s?
MARIANIN (strmandse la facia)Ah pap! Mi i na peuss pa gnente (a suno 'l ciochin).
MADAMA TRAVET A sar 'l Comendator.
TRAVET Gi... A l' pa ancor ora (a toca 'l borgiachin)Ah!...
Brigida a traversa la sena con un ciair pr and a deurve.
MADAMA TRAVET (A Brigida)Presto, core, c'a sar 'l Comendator. Felo nen spt d'fora (Brigida via).
TRAVET (Mei cos. Lon a m'avanssa la pruca a Marianin).
Sena quinta
Brigida, 'l Comendator e detti.
BRIGIDA A j' sor Comendator.
TRAVET e MADAMA TRAVET (andandie 'ncontra)Oh! sor Comendator!...
'L COMENDATOR Cerea. Ela gi pronta, madama? Ma chila a l' l'esattssa an prsona.
MADAMA TRAVET J'avria pa vols felo spt.
'L COMENDATOR Oh! J'ma tuti ij temp.
MADAMA TRAVET Brigida, comenss a 'nd pi 'na vitura.
'L COMENDATOR No, no, c'a lassa. J'eu piane mi una e a l' sota c'a speta (Brigida via).
MADAMA TRAVET Oh, Comendator, chiel a l' trop gentil, chiel a n'mortifica.
TRAVET O s... Chiel a n'mortifica. (A l'ha fait tant ben).
'L COMENDATOR C'a lasso un po'...
TRAVET J'ma gi tante obligassion vers chiel...
'L COMENDATOR Ma niente d'autut.
TRAVET Oh s sgnor, oh s sgnor! I seu lon c'a l' dispost a f per noi.
MADAMA TRAVET (fasendie segn c'a staga ciuto)(Oh! che bestia!)
'L COMENDATOR Mi?
TRAVET Sicura! C'a lassa ch'i comenssa a esprimje tuta mia rconossenssa.
'L COMENDATOR Ma pr cosa?
TRAVET Oh! seu tut. A s'interessa pr mia promossion, pr mia gratificassion, e a m'far otn...
'L COMENDATOR (interompendlo suit)Parlma un po' nen d'lon adess. Elo possibil che ij impiegati a sapio parl mai d'nen autr?
MADAMA TRAVET (brusca)A l' un po' mei ch't'vadi a vstite e ch't'fassi pi nen aspt.
TRAVET A l' vera... c'a scusa, sor Comendator... i vad. (Miraco, ma j'eu torna dit quaich gofaria) (via an pressa).
'L COMENDATOR Madama, j'avia pregala d'd ancora niente a so mar.
MADAMA TRAVET Si sgnor... e j'eu pa dije motoben... c'a m'perdona tant; ma j'eu vedulo ant un moment c'a l'era cos abat, cos scoragi, che pr deje un po' d'animo, j'eu lassaje travdde quaich speranza.
'L COMENDATOR (vdend Marianin nen vsta)E chila, tota, com'ela c'a l' nen pronta? Venla nen?
MARIANIN No sgnor.
'L COMENDATOR Ma stamatin j'ero stait inteis...
MADAMA TRAVET Dop j'ma pens mei. Me pcit a l'ha d'absogn d'quaicdun c'a lo goerna, e i m'fido nen a lasselo mach an man d'la serva.
CARLIN (fasendse ananss)Ma i vad mi al teatro.
'L COMENDATOR Ti? Da bon?
CARLIN Sicura. I son vst da festa pr lon.
'L COMENDATOR Chrdla nen, madama, che cl longh spetacol a lo aneuja sto pcit? Le masn a l'han bsogn d'deurme a la seira.
MADAMA TRAVET A lo desiderava tant!... Sta masn s a l' piena d'giudissi. A vdr coma c'a star brav. N ch't'staras brav, Carlin?
CARLIN S... e ti t'm'das peui ij bombon.
MADAMA TRAVET E Travet venlo ancora nen? Marianin, vaje un po' d a pap c'a fassa prest, e ant'l mentre pijme ij me guant, la vantaina, e 'l binocol, e d'co la roba d'Carlin.
MARIANIN S, mama (via).
MADAMA TRAVET Chrdlo c'a j sar motoben d'gent al teatro, stasseira?
'L COMENDATOR Adess d'carlv a l' pien tute le seire.
MADAMA TRAVET A j sar d'magnifiche toalete. A m'rincress che mi i peuss nen feje vaire onor, Comendator.
'L COMENDATOR I la prego. Chila a va benissim cos.
MADAMA TRAVET Da bon? Treuvlo c'a passa?
'L COMENDATOR A m'smia 'na toaleta d'bonissim gust... Dl rest mi i m'n'antendo gnente d'cle cose l.
Sena sesta
Travet con 'l palt sul brass e 'l capel an man; Marianin con la roba d'Madama e dl pcit.
TRAVET Mi i son gi bele pront (Marianin a giuta a vstisse Madama e a j buta 'l mantel al pcit).
MADAMA TRAVET Astu tut, Travet?
TRAVET A m'smia ch'd's.
MADAMA TRAVET Ii guant? Astu piaje ij guant?
TRAVET S, j'eu s ant 'l capel.
MADAMA TRAVET La ciav d'c?
TRAVET I l'eu an sacocia.
MADAMA TRAVET Anlora andma...
CARLIN Andma, andma prest... Oh che goi!
MADAMA TRAVET (a Marianin)Ciama un po' Brigida c'a vena a fene ciair.
MARIANIN Brigida!
BRIGIDA (con un ciair)I son s.
'L COMENDATOR S'a veul favorime so brass, madama?
MADAMA TRAVET Grassie tante.
'L COMENDATOR Cerea, tota. J'auguro felice notte.
MARIANIN I lo riverisso. Cerea, pap, cerea, mama.
TRAVET Ciao. Spetne nen, sastu, vate a cogi a tua ora solita.
MADAMA TRAVET Daje da ment al pcit: staje vsin fin ch'i veno (via tuti, salvo Marianin).
Sena stima
Marianin e peui Brigida.
MARIANIN J'andasia d'co mi al teatro. Chi sa coma c'a sar bel 'l teatro, e mi i son mai staje! Oh! ma se me pias a l'aveissa da costeje a pover pap 'l disgust c'a j costa 'l teatro d'stasseira, i lo voria nen a gnune manere. Pover pap! Dovei angagi fina soa mostra!
BRIGIDA (tornand)L, a son ambarc. I sma noiaitre padrone dl campo... Ma cosa c'a l'ha, tota, c'a l' cos trista? Ela d'cativ umor prch c'a l'han nen mnala al teatro?
MARIANIN Oh! no, no! J'eu d'autr pi serio pr la testa.
BRIGIDA Pi serio? Veulla ch'i tira a 'ndvin?
MARIANIN Ti t'l'as veuja d'd quaich folair, e mi i son gnente disposta a sentila... Ma cosa fastu? Doi ciair avisch! Dstissne un subit. Vdstu nen c'a l' sgair la roba? (A dstissa un ciair).
BRIGIDA Cosa veullo d soss? Ela vnua avara?
MARIANIN Senssa esse avara, quand c'a s' an nostra posission a bsogna f economia an tute manere.
BRIGIDA S, economia! Chila a avanssa mes sold d'ciair, e Madama, pr and al teatro, a sgaira ij dn a pugn, con la sartoira, 'l pruch, le fior, e cosa i seuine mi!
MARIANIN Ah! parlmne nen!... S't'saveissi 'l teatro d'stasseira cosa c'a j costa a pover pap!... Ah! se mia marastra a l'aveissa un po' d'cheur a saria nen andaje.
BRIGIDA D'cheur cla dona l!... Quand c'a s'trata d'ambission. 'Na dona c'a l'ha av 'l stomi d'mandeme via su doi p!... Ma j'elo staje quaicosa? C'a m'lo dia.
MARIANIN No, no, i peus nen.
BRIGIDA 'N'autra adess! S'a s'confida nen con mi ch'i son tuta afession a chila, a chi c'a veul andeilo a cont?
MARIANIN T'm'promttsto d'd niente a nsun?
BRIGIDA C'a s'figura! I parlo pa mai, mi.
MARIANIN E ben, sapia che pr podei f le speise pr stasseira, pap a l' stait oblig d'and a 'ngagi soa mostra.
BRIGIDA Cosa! Soa mostra d'or! Cl scaudalet c'a j suna le ore?
MARIANIN Propi! A l'era la mostra d'so pare e t'sas coma c'a j ten.
BRIGIDA Povr'om! A la guardava ogni doe minute cla mostra. A j smiir adess c'a j manca un brass.
MARIANIN Ah! s'i podessa andeila a dsgagi e tornejla a d i j faria un piasiron. I seu nen lon ch'i faria pr lon. Astu sent?
BRIGIDA Cosa?
MARIANIN A m'smia c'a sia 'l pcit c'a rogna.
BRIGIDA S... Oh! cl l a l' d'co ben nojos, e a comensa ben d'bonora.
MARIANIN I vad a cunelo pr c'a s'andeurma (via con un clair).
Sena otava
Brigida e Barbarot.
BARBAROT (durvend la porta d'intrada)Pst!
BRIGIDA Ah! monss Barbarot.
BARBAROT S a j' 'l pat e le doi bte.
BRIGIDA Presto! C'a vada an cusina e c'a m'speta l. Mi i vad a dije a la tota ch'i m'sento nen ben e ch'i vad a cogieme...
BARBAROT No, no, no.
BRIGIDA Coma no?
BARBAROT (posand 'l pat e le bte s'la taula)Nen an cusina. A bsogna c'a l'abia pasienssa, c'a buta un mantil, 'na tovaja, quaicosa s ansima e ch'i stago s.
BRIGIDA Bravo! La tota a peul vni d'd'sa da un moment a l'autr.
BARBAROT previsto il caso!... A trovr giusta d'gent c'a l'ha pias d'parleje.
BRIGIDA Ma ohei! monss Barbarot, chiel a j gira.
BARBAROT Gnente afait. J'ma d'invitati.
BRIGIDA D'invitati!
BARBAROT S. A son invitasse da lor, ma a fa l'istess. J'eu lass la porta duverta pr c'a podeisso 'ntr e a saran s a momenti.
BRIGIDA 'N'autra adess! I vad a sarela subit la porta.
BARBAROT (tnendla)C'a s'pia guarda! Chila a j prdria sent lire.
BRIGIDA Sent lire! Coma?
BARBAROT Sala chi c'a son ci invitati ch'i speto? A son monss Giachtta e Paolin.
BRIGIDA Ma com'elo? Prch c'a veno?
BARBAROT Savend che mi j'avia da vni s...
BRIGIDA Ma coma a l'hanne fait a saveilo?
BARBAROT (ambroj)Ah! eco... A m'han fame disn con lor. A j'era d'bareul, d'cl fiamengo... Ciaciara d'son, ciaciara d'lon...
BRIGIDA Chiel c'a l' un ciaciaron a l'ha dit tut.
BARBAROT No, ma quasi. Ansomma a l'han pregame... cio a l' Giachtta c'a l'ha pregame, prch Paolin a vola nen... e a l'ha fait tant che mi j'eu dije ch'd's.
BRIGIDA E chiel a l'ha fait ben mal. Adess a fa 'l pias a s'pia torna soa roba e a s'na va. Mi i saro la porta dar d'chiel e a j ven pi gnun.
BARBAROT Cospeto! che severit... Ma e le sent lire?
BRIGIDA Che sent lire?
BARBAROT Monss Giachtta, prevedent soe dificolt, a m'ha dime ch'i diejssa che stamatin a l'avia prometuje doi mareng pr f 'na comission a la tota, ma che adess, s'a j lassava vni stasseira, a j'avria ofrijne sinq.
BRIGIDA I seu che le intenssion c'a l'han a son bne.
BARBAROT Bnissime...
BRIGIDA A l' un boneur pr la tota c'a s'fassa cl matrimoni.
BARBAROT Sicura.
BRIGIDA Mi tant i son gi mand via da sta c... A lo sa c'a m'han mandame via?
BARBAROT A m'ha dimlo stamatin.
BRIGIDA I lo regreto pa... 'Na c c'a s'fa quaresima tut l'an, c'a stento a pagh d'miserabil eut lire al meis, e che s'a va ben giug, a momenti a trovran gnanca pi d'pan a credit.
BARBAROT Coma! A son a cla mira? Se madama a fa tant lusso.
BRIGIDA S, tut lon c'a guadagna monss a va a f luse la schina a madama, ma intant... Veullo ch'i j na conta una?
BARBAROT C'a conta, c'a conta sempre.
BRIGIDA Pr podei and al teatro stasseira, monss a l' stait oblig a 'ngagi soa mostra.
BARBAROT Da bn?
BRIGIDA Da bn da bn. A l'avia pi nen un sold an sacocia. C'a nota che cla mostra a j'era pi cara che i seu pa cosa. A l'era 'na memoria d'so pare.
BARBAROT Oh! povr'om!
BRIGIDA A j' cla povra tota c'a daria fina 'l so sang pr podei rendje a so pare cla mostra.
BARBAROT A proposit: dov'ela adess la tota?
BRIGIDA A l' d'd'l c'a fa andurm 'l pcit.
BARBAROT A sar mei avertila c'a i ven ci l.
BRIGIDA I seu pa coma f. Stamatin a m'ha gi strapassame.
BARBAROT I sento d'gent. A son lor.
BRIGIDA Mi i vad a sar e a but 'l croch, pr tut lon c'a peussa capit (via).
SENA NONA
Barbarot, Giachtta, Paolin e peui Brigida.
GIACHTTA Ah! ah! Madama a vola pi nen ch'i buteisso ij p s drinta. Eco ch'i j sma torna, e s'j'eu da'nd via i veui c'a j sia quaicosa d'conchius.
PAOLIN Cosa veustu f, Giachtta?
GIACHTTA J'eu me proget.
PAOLIN Ma...
GIACHTTA Ti sta' ciuto.
BRIGIDA (c'a torna)J'eu sar con 'l croch. Adess a j' pi nsun c'a peussa intr senssa sun 'l ciochin.
GIACHTTA Ben! A s'vd ch'i se' 'na fia prudenta e ch'i l'eve d'pratica.
PAOLIN E la tota?
BRIGIDA A l' d'd'l.
GIACHTTA Lo salo gi che nojaitri i vnma a pass la seira s?
BRIGIDA No sgnor. J'eu pa 'ncora av temp a dije niente.
PAOLIN O Dio! Basta c'a s'ofenda nen.
BRIGIDA Eh! a l' facil. Stamatin a l'ha gi fame un toch d'una pruca.
PAOLIN Oh! povr'a mi! I lo savia mi ch'i fasio mal a vni... A l' ti, Giachtta ch'i t'l'as volssulo.
GIACHTTA L! comenssa nen a f d'piagnistei.
BARBAROT (a Brigida)Chila c'a n'pronta la taula: i tastrma cl pat e cl grignolin. (Brigida a eseguiss, d'manera c'a sent nen i' discorss c'a fan j'autri al prosenio). I veui dije 'na cosa, monss Giachtta. Salo che monss Travet a l' an boleta?
GIACHTTA Altro che! Bele nojaitri, a l' d'ij meis c'a n'paga pi nen.
BARBAROT E stasseira, pr mn soa fomna al teatro, a l' stait oblig a 'ngagi soa mostra!
GIACHTTA Sachrlot! che bestia!
BARBAROT La mostra d'so pare.
GIACHTTA Eh! A l'avia giur tante volte che prima d'separesse da cla reliquia...
PAOLIN O povr'om! Coma f a deje d'agiut?
BARBAROT Soa fia a l' tuta sconssol.
PAOLIN La tota!... O Giachtta!...
GIACHTTA L, va' an deliquio adess, faseul.
BARBAROT A m'disia mach adess la serva che la tota pr podei-je rende cla mostra a so pare a s'dspoiria chiela d'tut.
PAOLIN Povra fia!... Oh mi i coro...
GIACHTTA (arestandlo)Dova?
PAOLIN Al Mont d'Piet.
GIACHTTA Farfo! A st'ora a l' tut sar.
PAOLIN Gi c'a l' vera.
GIACHTTA E peui senssa 'l biet, coma veusto f?
PAOLIN Gi c'a l' vera! Oh povr'a mi!... Oh s'i saveissa...
GIACHTTA A lol i pensso mi. I conosso 'n impiegato l drinta c'a m'arangr lol polid.
PAOLIN E mentre che la tota a l' cos sagrin, nojaitri i vnma s a dsturbela!... Oh! andma via.
GIACHTTA Che veuja d'scap c'a l'ha sto fabioch! Sta' ferm e lasste regol da mi, s't'veuli spos Marianin.
PAOLIN Ah s! I bogio pi nen.
BRIGIDA (fort)A l' tut pront.
Sena decima
Marianin e detti.
MARIANIN (volt vers la porta da dov'a seurt)'L pcit a s' andurmisse.
GIACHTTA Tanto mei...
MARIANIN Oh! chi c'a j'... Monss Giachtta...
GIACHTTA E Paolin, e monss Barbarot.
MARIANIN A st'ora? Pap e maman a j son nen. Cosa c'a veulo?
GIACHTTA J'ma tante cose da combin ansema...
MARIANIN C'a s'na vado, c'a s'na vado pr carit!
PAOLIN Tota...
MARIANIN No, no, i veui sent niente... Brigida, i mi stupisso ben d'ti. I t'chrdia 'na brava fia...
BRIGIDA Ma tota...
MARIANIN E d'tut soss 'l tort a l' to... I lo dio 'n ultima volta, sgnori. C'a seurto, s'd'no i vad a sareme ant mia stanssa.
PAOLIN Ah tota... C'a m'prdona e c'a chrda che mi i vola nen...
GIACHTTA Sta' ciuto ti... Tota, c'a s'tranquilisa... A sa che mi i son 'n original, a l' vera, ma i son peui 'n om com'a s'dev. Dunque a peul st sicura che tut lon ch'i fass a l' mach pr assicur so matrimoni con Paolin.
MARIANIN C'a senta, monss Giachtta. Mi i son 'na povra fia c'a l'ha mai vist niente dl mond... I seu nen esprim'me e a m'manco sempre le parole, ma con tuta mia timidit i son franca e quand c'a s'trata peui d'me onor 'l corage a m'ven. S, mi i sposria volont sor Paolin...
PAOLIN Ah tota!...
GIACHTTA Ambossla ti!
MARIANIN Ma dnanss d'ij me desiderii i buto ij me dover... Ora me dover a l' d'nen ricevje stasseira e mi j'eu gi scotaje fina trop.
BRIGIDA (Guardma! Coma c'a parla fiera cla mist!)
BARBAROT Bosaron! A l' 'na famosa fia coma s'dev.
PAOLIN O tota, mi...
GIACHTTA Ciuto.
PAOLIN (A m'lassa mai parl quand ch'i veui, e quand ch'i seu nen cosa d a veul sempre ch'i parla).
GIACHTTA Tota, mi j'avia gi molta stima e motoben d'simpatia pr chila, ma adess j'eu aquistane 'l dopi... e se prima i tnisia a sto matrimoni pi pr puntilio che pr autr, adess i j teno prch ch'i son sicur che chila a l' la fomna c'a j conven a me Paolin. J'era vn s con un proget, ma pr nen contrariela i j rinonssio e i m'na vad. Ven Paolin, andma.
BARBAROT S andma.
BRIGIDA (Oh che scada!)
BARBAROT (Mi i torno da s des minute).
PAOLIN Cerea tota... I la prego d'chrde... C'a s'persuada... J'assicuro... (Pi nen savend coma gavessne)Felice notte. (A s'sent 'l rumor d'na saradura).
BRIGIDA Ciuto.
GIACHTTA Cosa?
BRIGIDA J'eu senti a but 'na ciav ant l'uss.
MARIANIN Oh! mi povra mi, a l' pap.
BRIGIDA A peulo nen deurve prch a j' 'l croch ('na gran ciochinada).
PAOLIN Dova fichesse? Cosa f?
BARBAROT Bosaron! Sta s a j'andasia nen.
BRIGIDA C'a s'strmo, c'a s'strmo, mi i j fas peui seurt dop.
PAOLIN Dova? Dova? (a cor pr la sena).
MARIANIN Oimi! ch'i son 'na fia persa (a torno sun pi fort).
GIACHTTA And a durv subit s'd'no a l' pes. Voi j'eve abastanssa facia franca da gavevne. Paolin, ven, noiaitri i s'ficma s.
MARIANIN No, nen l, a l' mia stanssa.
GIACHTTA (a possa Paolin)A j fa gnente.
PAOLIN La stanssa d'la tota!
GIACHTTA Va' drinta, farfo.
MARIANIN I veui nen, i veui nen.
GIACHTTA A bsogna ben (a manda drinta Paolin e peui a va chiel. 'N'autra ciochinada).
BRIGIDA L, a bsogna ch'i j fassa pi nen spt.
MARIANIN Oh! mi i scapo d'd'l (a va ant la stanssa d'Madama).
BRIGIDA Contrabulari! E sta roba s'la taula? Monss, c'a pia 'l pat e le bte e c'a scapa an cusina (via con un ciair).
BARBAROT (a eseguiss, ma quand c'a l' a l'us d'cusina a s'ferma)Bosaron! A l' tut scur, e mi ch'i son nen pratich i dagh ancora quaich crep... A l' mei ch'i m'pia 'l ciair (a torna 'ndar).
TRAVET (da 'ndrinta)Ah finalment! J'eri andurmia?
BARBAROT A son gi s... J'eu pa pi temp a fil. Ficmse s sota (a buta 'l pat s'la taula e a s'sterma sota con le doi bte).
Sena ondecima
Travet, Madama, 'l Comendator, Carlin, Brigida, Barbarot sot la taula.
TRAVET Diao! a l' mes ora ch'i sonma.
BRIGIDA Mi i cherdia mai pi c'a fusso gi lor.
TRAVET E prch ch'i j'eve but 'l croch?
BRIGIDA J'avio paura... doi fomne sole! Al d d'ancheui a j suced tante brute cose!
CARLIN Oh! mi, mi, mia panssa.
MADAMA TRAVET L sta' ciuto ch'i sma a c, e t'vas subit a cogiete.
TRAVET Sta benedeta masn a j taca mal ant'l pi bon, e a bsogna vni via tuti pr chiel... Vdesto t'las vols mang tanto d'cl doss!
CARLIN J'eu bob.
MADAMA TRAVET Pover pcit... Marianin? Dov'ela Marianin?
BRIGIDA A l' d'd'l... C'a la guarda s.
Sena dodicsima
Marianin e detti.
MADAMA TRAVET Va' a cogi subit Carlo c'a l'ha mal.
MARIANIN S, mama (via con Carlin).
TRAVET Noiaitri i sma mortific che chiel, Comendator, a l'abia volsune acompagn fina s.
'L COMENDATOR A l' pa gnente. La carossa a l' l sota c'a speta, e s'a voleisso torn...
TRAVET Sent, Rosa. T'podrie f lol. Adess t'ses tranquila d'la masn e da gi che 'l Comendator a l'ha tanta bont...
MADAMA TRAVET E ti?
TRAVET Mi, a d la vrit, i n'eu gi bele pro dl teatro. I stareu s a sptete, fasend torna cl travai ch'j'eu gi fait la neuit pass e che Carlo a m'ha strassame. E d'altronde i t'direu ch'j'eu nen mangi niente a disn, e ch'i saria pa faci d'pi un bocon d'sina. (A s'volta e a vd la taula pronta)T, a j' giusta la taula pronta. Com'elo ch'j'eve pront la taula?
BRIGIDA Apunto!... eco!... J'eu pens d'co mi che sicoma n chiel, n madama a l'avio nen disn, a l'avrio sin magara volont.
TRAVET Brava! J'eve av 'na bela idea... Cos'elo son? Un pat!
BRIGIDA (Cl cojeta a l'ha nen portalo via).
TRAVET Com'elo c'a j' un pat ant mia c? Dova chj'eve pialo?
BRIGIDA A l' me cusin c'a l'ha damlo.
TRAVET Vostr cusin... che cusin?
BRIGIDA A sa ben... cl ch'j'eu gi parlajne tante volte... cl l c'a l' garsson da cl sautiss.
TRAVET I m'n'arcordo mai ch'i abii durv boca d'lol... Basta; com'elo c'a l' s ansima?
BRIGIDA J'avia pens d'feilo tast a lor. Lol freid a m' smia c'a deva nen and mal.
TRAVET (nufiand)Lon c'a l' sicur a l' c'a sent un bon odor. Ma fo, mi i m'lasso tir... e ti, Rosa, cosa t'na dislo 'l cheur?
MADAMA TRAVET Oh! pr mi i n'eu nen veuja.
TRAVET Comendator, s'j'ancaleissa a ofrijne un bocon.
'L COMENDATOR No, grassie.
TRAVET Anlora, mi, s'a m'permet...
'L COMENDATOR C'a s'acomoda.
TRAVET Brigida, un cotel, ch'i vad a sagnelo.
'L COMENDATOR E noi, s'a veul madama, magara i s'ancaminma.
TRAVET S, s, c'a vado.
MADAMA TRAVET Se chiel a j' nen d'trop incomod.
'L COMENDATOR Gnente afait. J'arivrma giusta a temp pr 'l bal.
BRIGIDA (piand un ciair)(Comenssma a but fora sti doi s, e peui...)
TRAVET Buon divertimento.
'L COMENDATOR Altrettanto (Travet a pia 'na cadrega, e butandla a la taula a d un bot a Barbarot).
BARBAROT Sachrlot!
TRAVET Misericordia! Cos'j'elo s sota?
BRIGIDA Gnente, gnente... A sar 'l gat d'ij vsin.
TRAVET Quaicos c'a l'ha cri, c'a l'ha bogi... Un lader forse.
'L COMENDATOR (tornand andar)Un lader!
TRAVET L sota.
'L COMENDATOR Vdma un poch (a aussa 'l mantil e a s'ved Barbarot con soe doi bte).
TRAVET Monss Barbarot!
'L COMENDATOR Me suplicant!
TRAVET Cosa falo l?
BARBAROT Mi?... Niente... I passava...
'L COMENDATOR Sota la taula?
TRAVET Dma, c'a sauta fora.
BARBAROT I ciamo nen d'mei: j'eu gi 'l granfi(a seurt).
TRAVET Cos veullo d soss?
BARBAROT 'Na cosa da rie; i j spiegreu...
MADAMA TRAVET La cosa a l' abastanssa ciaira, e i m'stupisso ben d'chiel, monss Barbarot...
BARBAROT No, madama, c'a s'stupissa nen...
'L COMENDATOR Ah! A l' parei che chiel a l' moriger?
BARBAROT Comendator, j'assicuro... (a gstiss con le bte an man: tut ant un moment a s'n'acors e a j strma dar).
MADAMA TRAVET A basta, a basta: i volma gnune spiegassion; ma voi Brigida...
BARBAROT Ah! Madama, i la prego d'chrde.
BRIGIDA C'a lassa un po'. Tant, pi che mandeme via a peulo nen, e lol a l' gi fait (a s'sent 'na cadrega a rubat ant la stanssa d'Marianin).
TRAVET Un tapage l drinta!
MADAMA TRAVET A j' ancora quaicdun ant cla stanssa; ant la stanssa d'Marianin!
TRAVET Oh! bosaron! Vdma un po' son (a va pr deurve, a i seurt Giachtta e Paolin).
Sena terdicesima
Giachtta, Paolin, peui Marianin e detti.
GIACHTTA I sma noi.
TRAVET Monss Giachtta! Paolin!
MADAMA TRAVET Ma soss a l' un scandol inaudito!... Marianin, Marianin!
MARIANIN Mama... (A ven, a vd da l'autra part Giachtta e Paolin e a s'cheurv la facia)Ah!
MADAMA TRAVET Bela roba c'a l' csta!... Oh! sor Comendator, cosa diralo d'noi?
'L COMENDATOR C'a s'calma.
TRAVET Marianin, cos'elo son? (An colera)T'spiegrastu?
MARIANIN Ah! pap... pr carit!... C'a l'abia compassion d'mi... Mi i son innocenta... Oh! mi povra fia! (A j ven mal).
TRAVET A j ven mal... Presto, presto, socors ('l Comendator e Brigida a coro a sostnila).
MADAMA TRAVET S, a l' comod fesse vni mal... Lor 'ntant c'a seurto.
GIACHTTA S sgnora, ma pr arvdse prest. I spero c'a far pi gnune dificolt pr acord la man d'la tota a Paolin.
MADAMA TRAVET Pi tost i seu nen cosa...
GIACHTTA Dunque i sma inteis. Doman 'l contrat...
MADAMA TRAVET Mai.
GIACHTTA E duminica le nosse.
MADAMA TRAVET Eh, c'a m'rompa pi nen la testa.
GIACHTTA S'a l' lon... Duminica le nosse (via con Paolin).
BARBAROT (E mi? A m'resta nen autr che andemne a beive ste doi bte dasprmi) (via).
Fin d'l'at terss
QUART AT
Ufissi coma al scond at.
Sena prima
'L Cap sessione Moton a son an sena c'a discoro.
'L CAP SESSION Possibil?
MOTON A j' gnun dubi, cavajer.
'L CAP SESSION 'L Comendator, ch'j'eu sempre chrd 'n om d'prinssipi cos sever, i diria, 'n om verament com'il faut!
MOTON Eh! A smia che ij so prinssipi a j prmetto cle cose.
'L CAP SESSION A l' lon c'a l' scaudasse tant pr monss Travet... Adess ch'i m'n'arcordo!... Ier a j' vnuje s la fomna d'Travet, e a bsognava vde come c'a l'ha ricvula!
MOTON Vdlo?
'L CAP SESSION S a l'uffissi peni!... A l', i diria, un scandol.
MOTON E jerseira a j'ero al teatro ansema.
'L CAP SESSION Oh! 'n'autra!
MOTON E monss Travet a comensa a tensne.
'L CAP SESSION Ah! s?
MOTON A parla gi con una cert'aria...
'L CAP SESSION A m'piasria vdlo.
MOTON A l' tanto sfaci da quasi vantessne.
'L CAP SESSION I na dubito pa... Cla gent l!
MOTON Ier matin a disia bele s a mi e a Rusca... A peul ciameje s'a l' nen vera... A disia: a 'ndar nen un pess ch'j'avreu da bened 'l moment che 'l Comendator a l'ha but ij p ant mia c.
'L CAP SESSION Che impudent!
MOTON E d'co alo pa av l'insolenssa d'rifud soa sotoscrission pr la cros da presenteje a chiel, sor cavajer...
'L CAP SESSION Ah! A l'ha rifud?
MOTON S sgnor.
'L CAP SESSION Per dissna! Lol a l' ciair... lol a l' 'n atto d'ostilit contra d'mi, suo superiore diretto, lol a l'... i diria... un sfideme... Oh! i la vdrma, i m'lasso nen manch d'ij dovuti riguardi da pr parei, mi! Oh! no, no... I vad dal segretari general... J'andre dal ministr s'a fa bsogn... A l' un'onta pr tut l'ufissi c'a j suceda d'l'cose parei... La moral prima d'tut... a l'... i diria... 'l mei prinssip... La moral!
MOTON C'a dia, cavajer, c'a j guarda s c'a veno ansema protet e protettor.
'L CAP SESSION E mi i coro subit dal segretari general (via).
MOTON Benone! Monss Travet i chrdo c'a l' bele serv, e chi sa che soa promossion a m'vena nen a mi, o se nen la promossion, almen la gratificassion sicura (a fa un gran inchin al Comendator c'a intra e va a drita).
Sena sconda
'L Comendator e Travet.
'L COMENDATOR C'a m'chrda a mi, monss Travet, 'l mei c'a peussa f a l' deje soa fia a cl fieul. Dislo pa c'a l' brav e rich?
TRAVET S sgnor (a l'avr un gran rol d'carta an man).
'L COMENDATOR Dunque a l' un part c'a j saria sempre convnuje an tuti ij cas. Adess peui, dop la sena c'a j' staie jer seira, a m'smia c'a dev desiderelo pi che mai sto matrimoni.
TRAVET Ma vdlo, a l' che cl fieul... oh! a j' pa nen a dije su so cont... ma, cosa veullo? a l' d'una certa estrassion...
'L COMENDATOR Coma sarijlo a d? Apartenlo nen a 'na famia onesta?
TRAVET Pr onesta s, ma nen motoben... capisslo?
'L COMENDATOR Gnente d'autut.
TRAVET Nen a me livel.
'L COMENDATOR An che manera?
TRAVET Pr dijla an doi parole, so pare a l'era panat, e chiel a l' ancora socio con 'l sucessor d'so pare.
'L COMENDATOR E ben? lol cosa c'a j fa?
TRAVET A j smijlo nen che un impiegato regio a perda d'so decoro a d soa fia a un panat?
'L COMENDATOR Eh! che 'l decoro a s'perd an fasend d'cose disoneste e nen pr cle mincionarie l. A l' cl un difet d'na gran part d'la borsoasia, d'avei d'cle certe superbie senssa rason vers la classe d'ij artisan e d'ij botegari. A j' gnun mst onest c'a sporca e c'a disonora, e quand che un a l'ha l'educassion, qualunque industria comasdev c'a esercita, a l' l'ugual d'chissisia. Noiaitri borso i s'lamentma d'la nobilt quand c'a n'trata con orgolio e c'a tira a fene cap d'esse quaicosa d'superior a noiaitri; e peui i fma l'istess e peg con ci c'a son o c'a smia c'a n'sio d'sota. Che diao! Esse impiegato regio a l' sicura 'na cosa onorevol, ma a n'd nen 'l drit a dispress tute le autre condission.
TRAVET Sor Comendator... Certo che soe parole a l'han motoben d'peis pr mi... Anssi i dirai ch'j'avia gi pnsaje d'co mi, un po' pi all'ingross, a cle cose, e ch'j'era gi quasi pr decidme... tanto d'pi che la fia a na saria contenta... Ma, cosa mai? mia fomna a veul nen a gnun cost.
'L COMENDATOR Soa fomna con d'bne rason a s'convincr...
TRAVET Oh! s! A convinci chila l ci vuol altro che d'bne rason.
'L COMENDATOR An fin d'ij cont, soa fomna, l, a l'ha da 'ntreje pr poch. A l' pa la mare d'la tota. A l' chiel c'a l' so pare, c'a dev dispone d'la fia.
TRAVET A l' giust.
'L COMENDATOR E peui ant soa c 'l padron a dev esse chiel.
TRAVET S... i dvria... ma an fatto peui... i chrdo c'a l' mia fomna c'a finissa pr f tut lon c'a veul.
'L COMENDATOR E lol a l' un mal... C'a m'scusa s'i j parlo da bn amis.
TRAVET Oh! lo prego, sor Comendator, chiel a m'onora.
'L COMENDATOR Ant la famia a l' certo che la fomna a dev avei n'influenssa e 'na considerassion maggior d'cla c'a j dan tanti. Ma se ant un menage a l' mal che la fomna a sia trat coma 'na serva, a l' d'co mal che l'omo a s'lassa comand... c'a m'permtta l'espression, mn pr 'l nas.
TRAVET I chrdo c'a l'abia rason, ma...
Sena terssa
L'ussi e detti.
L'USSI Sor Comendator, a j' 'l segretari general c'a lo prega d'pass subit da chiel (via).
'L COMENDATOR I vola giusta andeje a parl d'co mi. Cerea, monss Travet.
TRAVET Grassie d'ij so bn consei, sor Comendator.
'L COMENDATOR (I pijreu st'ocasion pr parleje al segretari general an favour d'sto bnom) (via).
TRAVET (a va ant so cancel a pos 'l palt, 'l capel, 'l rol d'carta e butesse la barta e le manie d'teila)Che brav om c'a l' cl Comendator! Gnente fiero... Ah! s'a fusso tuti parei!... E a l'ha pa tort no ant ij so consei... Oh! i veui propi scotelo.
Sena quarta
Rusca e Moton da la drita, Travet ant so cancel.
MOTON T'vdras da s 'n poch quaich novit. A st'ora 'l segretari general a l' inform d'tut.
RUSCA T'ses ti ch't'las servije la mssa al Cap d'division e a monss Travet.
MOTON Mi no.
RUSCA Fa 'l pias ch'i t'conosso. T'ses 'na pleuja!... An fin d'ij cont cl Travet a l' peui un bn diao.
MOTON S, ma se invece d'deila a chiel la gratificassion, i podeisso fessla d a noiaitri...
RUSCA Oh! pr lol t'las rason.
MOTON (a va a guard ant'l cancel)Cerea, monss Travet. A l' gi l al travaj chiel?
TRAVET Eh! c'a guarda l. J'eu ancora s 'na partia d'cose da sbrigh, e a bsogna ch'i m'dsgagia pi ch'i peus.
Sena quinta
'L Cap session e detti.
'L CAP SESSION J'elo monss Travet l?
TRAVET (aussandse)S sgnor.
'L CAP SESSION Cle pratiche alo spedimje?
TRAVET Quasi tute. I n'eu ancora s doi o tre.
'L CAP SESSION Eco l... sempre parei... Quand ch'i j dagh un travaj ch'i veui c'a sia fait, chiel a m'lo finss... i diria, mai a temp.
TRAVET C'a scusa...
'L CAP SESSION Mai a temp!
TRAVET Ma...
'L CAP SESSION Basta!... Cl stat alo peui falo finalment?
TRAVET S sgnor. J'eu pass la neuit.
'L CAP SESSION I j ciamo nen s'a travaja d'neuit o d'd. Mi a m'n'amporta mach che 'l travaj a sia fait.
TRAVET (Cst s a l' un bacan!)
'L CAP SESSION A j' d'ci c'a chrdo, prch c'a l'han acquistasse d'certe protession... d'protession vrgognose... i diria... c'a s'chrdo d'podei auss 'l bech... d'imponsse ai so superior, d'rifudeje, i diria, cl rispet e cl omage c'a j son dovuti.
TRAVET I spero c'a dir pa lon pr mi.
'L CAP SESSION S sgnor: i lo dio giusta pr chiel.
TRAVET Mi i seu nen ant cosa j'abia pod merit...
'L CAP SESSION I lo seu ben mi.
TRAVET C'a m'scusa ma...
'L CAP SESSION Basta!
TRAVET (Oh che vita!)
'L CAP SESSION C'a pia anssema a cl stat le pratiche c'a l'ha gi sped e c'a vada a spteme ant me gabinet. J'esaminrma lol anssema.
TRAVET S sgnor. (I son sicur c'a trovr tut mal fait).
'L CAP SESSION A m'speta l fin ch'i vena.
TRAVET S sgnor (via).
'L CAP SESSION S chi lo arangio mi cl impertinent!... Anne not? Mai 'na volta che cl petulant a l'abia volsume d dl cavajer.
MOTON A l' vera.
'L CAP SESSION A l' pa ch'i tena a cle inessie l... I son superior, i diria, a cle cose... Ma a l' ch j vddo l drinta la intenssion maligna... la veuja d'mancheme d'riguard, e lol i lo tolero nen.
Sena sesta
'L Comendator e detti.
'L COMENDATOR (d'cativ umor e brusch al Cap session)Cavajer, a l' chiel chi srco.
'L CAP SESSION (tut doss)Ison ai so ordin, Comendator.
'L COMENDATOR (a Moton e Rusca)Lor c'a vado ai so cancei.
MOTON (pian)Miraco, ma la bomba a sciopa adess (via con Rusca).
'L COMENDATOR A l' a chiel, cavajer, ch'i devo die grassie, n?
'L CAP SESSION D'cosa...? I capisso pa, i seu pa...
'L COMENDATOR I veno adess dal segretari general: ma prima che 'l segretari general a m'mandeissa a ciam, i seu c'a j'era staje chiel.
'L CAP SESSION Mi?... A peul esse... s, pr rason d'ufissi.
'L COMENDATOR Pr rason d'soa malignit c'a l' 'ndait a sparge d'calunie su me cont.
'L CAP SESSION Comendator!... I lo assicuro...
'L COMENDATOR E d'calunie che tuta mia condota, che l'integrit d'tuta la mia vita a dvia rende impossibil d'chrde... Epura no. Pr quanto un a sia stait onest, a basta d'un gianfotre c'a 'nventa 'na volta 'n oror su nostr cont pr che tuti a j chrdo...
'L CAP SESSION Mi j'eu invent gnente...
'L COMENDATOR Ah! vdlo c'a l' chiel c'a l'ha parl...
'L CAP SESSION A l'han parlane tuti... A j' cors d'le vos pr l'ufissi e mi anssi j'eu combatuje... Cle vos a saran andaite fina dal segretari general... Le aparensse d'altronde... So ampressman trop marc, i diria, pr cl impiegato... Vde a vni s la fomna... Savei che chiel a l'acompagnava al teatro... cosa i seine mi? 'L mond a l' cos gram!
'L COMENDATOR S: e chiel a n' un esempi.
'L CAP SESSION Comendator!... Salo d'chi c'a l' 'l tort pi gross? A l' d'cl... j'ancalria a d, d'cl poch d'bon d'monss Travet, 'l qual a l'ha butame s d'le arie e a l'ha av 'l stomi d'vantessne publicament.
'L COMENDATOR Lol a l' impossibil.
'L CAP SESSION I j ciam prdon. A l'ha mach da interogh monss Moton e monss Rusca, c'a l'han sentilo bele lor. S'a veul ch j fassa vni?...
'L COMENDATOR No, no!...
'L CAP SESSION E peui bele mi...
'L COMENDATOR Col bnom a l'avr forse dit quaich gofaria, ma a l' incapace d'avei ment e an so disdoro ancora!... Propi c'a s'peul pi nen fesse un po' d'ben. I vola ripar a le tante ingiustissie c'a l'han faje a cl galantom, e eco che a m'accuso d'la manera la pi infame, e invece d'feje d'avantage a cl pover diavo, i lo ruino d'pianta. 'L segretari general a l'ha decis d'mandelo an Sicilia.
'L CAP SESSION (Benone! A l' mi ch'j'eu consiliajlo).
'L COMENDATOR Un pare d'famia!
'L CAP SESSION (J'eu mai pi tass' d'andeje a d cla neuva) Comandlo pi niente da mi?
'L COMENDATOR No. C'a vada pura con la sodisfassion d'avei fait 'na bela assion.
'L CAP SESSION (S c'a cica!) (Via).
'L COMENDATOR Cl a l' 'na bestia grama chiel s!... E ben, a 'ndar ananss d'pi che j autri.
Sena stima
Barbarot e 'l Comendator.
'L COMENDATOR Chi j'elo l? Ah chiel! Com'elo c'a ven ananss senssa fesse anonssi?
BARBAROT C'a scusa, j'eu ciam d'monss Travet, e sicoma l'ussi a m'conoss, a m'ha lassame vni.
'L COMENDATOR Va ben (a s'ancamina).
BARBAROT C'a prdona, sor Comendator... ma verament a l' a chiel ch'j'avria pias d'parleje... e s'i ciamava d'monss Travet a l'era mach prch ch'j'ancalava pa a presenteme da mi dnanss a chiel, e i vola che cl galantom, con soa racomandassion, a m'otneissa, 'n udienssa da chiel.
'L COMENDATOR (sech)Mi quand j'eu da d d'udiensse i j dagh senssa c'a l'abio bsogn d'fesse racomand.
BARBAROT (Brgne! Coma a l' grassios stamatin!) S sgnor i lo seu ben... ma cosa mai? a m'smia che 'na parola dita da 'na persona pr la qual un a l'ha 'na certa simpatia...
'L COMENDATOR (ancora pi sech)Mi j'eu gnune simpatie pr gnun.
BARBAROT (I son propi capit mal). I vola d... eco... i vola vni da chiel a difendme contro certe aparensse.
'L COMENDATOR (come sopra)A l'ha da difendse d'gnente.
BARBAROT S sgnor, s sgnor. La sena d'jer seira a l'avr daje d'cative idee su me cont... Ma con tut lon i son un brav fieul, salo... C'a j ciama d'mie informassion bele a monss Travet.
'L COMENDATOR (eclatand) Monss Travet! Monss Travet! Cosa c'a ven sempre a campeme s'la facia' cl nom? Monss Travet a l' 'n impiegato parei d'un autr, e a l'ha gnune influensse su mi.
BARBAROT Pardon, ma...
'L COMENDATOR A l' temp d'finila con ste insinuassion e s'i scoteissa mach mia colera, i voria feje pagh car... bele a chiel 'l prim, sor suplicant.
BARBAROT (Bosaron! J'eu fait un bel lait).
Sena otava
Travet e detti.
TRAVET Oh! mi povr'om! I son ruin, i son disper... A veulo mia mort... Ah! sor Comendator, elo vera lon c'a m'ha dime adess 'l Cap session?... A veulo mandeme an Sicilia mi?... Ma tant a val c'a m'buto adiritura an mes d'na str e c'a m'dio ch'i chrpa l come un can. J'eu trantedoi ani d'servissi onor... e j'eu sempre sacrific l'avanssament a la residenssa... An sinquant'ani d'vita i son mai seurt da me Turin... Via da s mi meuiro coma un pess fora d'l'acqua... E a m'mando fina lagi con l'istess stipendi!... Mi j'eu pa fait gnente pr meriteme un castigh parei... C'a m'promeuvo nen, c'a m'dago gnune gratificassion, passienssa! ma c'a m'lasso meuire bele s ant me pais, su me cancel.
'L COMENDATOR C'a s'calma.
BARBAROT (Pover diavo! A m'fa pena).
TRAVET Sor Comendator, mi i m'arcomando a chiel... C'a m'salva pr amor di Dio!... E mia famia cosa ch'j'eu da fene?... Con d'masn!... A vd ben ch'i peus pa bogi da s. Sor Comendator, pr carit! chiel a l'ha dimostrame d'benevolenssa, chiel a l'avia dame soa protession.
'L COMENDATOR Mi gnente d'autut. I m'regolava vers chiel coma vers tuti j'autri...
TRAVET S sgnor... Ma mia fomna a m'avia dime...
'L COMENDATOR Soa fomna a l' 'na fola, e chiel ancora d'pi. So mal a lo dev an gran part a chiel istess.
TRAVET A mi? I giuro ch'j'eu fait gnente, ch'i son innocent.
'L COMENDATOR A l'ha ciaciar fora post...
TRAVET Mi? Cosa ch'j'eu dit?
'L COMENDATOR E a l'ha d'co compromtume mi. Adess, j'assicuro c'a m'fa ben pena so maleur, ma i peus pi gnente pr chiel, e s'i intercedeissa an so favor, i j faria pi d'mal che d'ben (via).
TRAVET A m'abandona d'co chiel!... E mach mes ora fa a l'era cos grassios con mi!... Ma cosa ch'j'eu fait? Cosa c'a j' arivaje?... Ah! i daria la testa ant la muraja (a va a stesse a la scrivania a drita, apogiand la testa a le man, tut disper).
BARBAROT (Bosaron! C'a sio le mie ciancie c'a l'han fait sto mal a cl povr'om? Ahi! i j la prdonria mai pi a mia lenga).
Sena nona
Moton, Rusca, Barbarot e Travet.
RUSCA Eviva! Eviva! Ciao Barbarot, t'ses giusta vn a temp. Ven con noiaitri ch'j'andma a beive 'na bna bta.
MOTON S, ven. I seu che 'l bn vin a t'pias.
RUSCA I veui ch'i pio 'na bronssa. A l'han dane la gratificassion a tuti doi... Lol a va fait bal tut an barache.
MOTON (con impostura)Oh! monss Travet, elo vera lon ch'j'eu sent a d? C'a veulo mandelo an Sicilia...
TRAVET Pur trop! pur trop! A l' mia mort sanne... c'a sento ben lon ch'i j dio, a l' mia mort.
MOTON (come sopra)I j pio ben part a so dspias.
RUSCA E mi d'co, da bn c'a m'rincress.
TRAVET J'eu pass pi d'trant'ani ant sta stanssa, ant cl cancel... E adess!...
MOTON E com'elo 'ndait 'n af parei?
BARBAROT Fa' 'l pias, tormentlo nen.
TRAVET Coma c'a l' 'ndait! Na salo quaicosa chiel? A l' tombame adoss lol coma un fulmin.
MOTON Oh! a trovr ancora la manera d'arangi lol, chiel.
TRAVET Ah! s'i saveissa coma!
MOTON Con la protession d'sor Comendator...
TRAVET I son gi racomandamje coma a un corp sant, e a veul nen saveine...
MOTON E ben, c'a manda soa sgnora a parleje.
RUSCA Moton, t'ses gram.
BARBAROT T'ses un gianfotre.
MOTON Barbarot! Rusca! Guard coma ch'i parli!...
BARBAROT S, i t'lo ripeto. T'ses un gianfotre; e a l' nen parei ch'a s'trata un galantom.
TRAVET (che a le parole d'Moton a l' stait colp, e c'a l'ha fait vde c'a comenssava a cap, a s'drissa nobilment)Monss Moton, i son un fabioch, un semplicion, ma i son peui nen un imbecil, e i capisso finalment tute soe alusion, tute soe satire cuverte da jer an s... (Batendse la front)Ah! A l' d'co lon c'a vola d 'l Cap session quand c'a l'ha parlame d'protession compr vrgognosament... Oh! ij baloss!
Sena decima
'L Cap session e detti.
TRAVET (a cor ancontra 'l Cap session e a lo ciapa pr 'l brass)A ariva giusta a temp. C'a vena s, c'a m'rsponda.
'L CAP SESSION (un po' sburd)Ehi! pian, monss Travet... Cosa falo? Cosa veullo? Chiel a l' alter... a l', i diria... fora d'chiel.
TRAVET C'a rsponda. (Vedend che Moton e Rusca a veulo andessne)C'a vado nen via lor: i veui c'a sento... S monss Moton a m'ha dime, mach adess, un po' pi ciaira, un'ingiuria che chiel a m'ha dime cuverta mes'ora fa... Da gi che chiel a l' vn, i m'la pio nen con monss Moton c'a l' mach so portavos, ma i veno a ciameje d'spiegassion diretament a chiel.
'L CAP SESSION C'a guarda coma c'a parla, e cosa c'a fa, monss Travet. C'a dsmentia nen ch'i son so superior.
TRAVET S a j' pi gnun superior, a j' doi omini d'ij quai un a l'ha ofend l'autr gravement ant l'onor. C'a s'spiega ciair: quand c'a l'ha parlame d'protession vrgognose a aludijlo a mi? Volijlo d che sto pover vei, c'a travajava coma un martire pr f so dover, a vndia so onor?
'L CAP SESSION Ma... c'a prmetta...
TRAVET I veui c'a s'spiega...
'L CAP SESSION Oh! an fin d'ij cont, peui, a s'chrdlo d'impon'me? Aj'era 'na tresca evident...
TRAVET (con un crij d'rabia)Ah! 'na tresca!
'L CAP SESSION E mi...
TRAVET (con un ecl)E chiel a l' un busiard.
'L CAP SESSION Monss Travet!
TRAVET I j lo ripeto: un busiard.
'L CAP SESSION C'a guarda che sta parola a j costr car.
TRAVET C'a m'costa lon c'a veul... J'eu soport tut fin adess: j'eu sempre chin la testa e pieg la schina e lor a l'han chrd c'a fussa prmess feje ogni sort d'tort a sto pover diao c'a l'avia gnune manere d'difendsse... Fin c'a l'han mach ofendume ant l'interessi, ant l'amor propi, i son stait ciuto, j'eu dit passienssa a tut... Sta parola a l'era divent me motto: passienssa!... Lor a l'han penss d'podeime a dritura mont con ij p a col e scarpiseme e ofendme ant lon che l'om onest a l'ha d'pi sacro: l'onor... Ma lol no ch'i lo soporto pi nen per Dio! E i veno a dije che me onor a val d'pi che 'l so, adulator con i potent, insolent con ij deboi, vil e miserabil c'a n' un!
'L CAP SESSION Monsss...
TRAVET E i dio c'a l' un mentitor, c'a l' un caluniator, e c'a l' un baloss (socrolandlo).
'L CAP SESSION Ehi! Agiut... Sgnori... C'a m'tiro via sto mat c'a ciamo j'ussi... c'a lo fasso but fora d'la porta (Moton a bgia).
BARBAROT Se quaichdun a ven a toch mach con un dit monss Travet, mi i volo adoss con sta cana. (I j perdo sicura l'impiegh, ma a i fa gnente).
TRAVET C'a l'abia nen paura... Adess ch'j'eu dije soe bne vrit, i lo lasso and.
'L CAP SESSION (a cor prest vers soa stanssa: quand c'a l' s'la porta a s'volta)Monss Travet, c'a vena pura gnanca pi a but ij so p s 'ndrinta... I vad d'sto pass a fene raport a chi di dovere... Chiel a peul consideresse coma destitu da sto moment (via).
TRAVET Destitu! Destitu!... E ben, passienssa! Mei lon che lassesse disonor... J'andreu a ciam la limosina (a tomb a st vsin a la scrivania. Gi 'l sipari).
Fin d'l'at quart
QUINT AT
La stanssa dl prim at.
Sena prima
Giachtta e Travet c'a intra.
GIACHTTA Corage! Corage! Che diavo! A bsogna pa abatse da pr parei. Alo pa fait so dover? Soa cossienssa a l' tranquila, dunque c'a s'sagrina nen che al rest j pensr la Providenssa.
TRAVET S! Chiel a fa bel d: ma coma ch'i mantnireu mia famia adess?
GIACHTTA La manera a l' gi bele trov... C'a guarda, lon c'a j' arivaje a l' sicur c'a m'fa pena, prch ch'i lo vddo cos sagrin... e mi, tut rusticon ch'i son, i veui ben ai me amis... e con chiel, an fin d'ij cont, i sma peui d'vei amis d'giovent, ma da 'n'autra part i n'ai goi, prch i trovrma la manera d'arangesse tuti.
TRAVET Ah! mi destitu! A l' 'na bruta parola, salo, cla l.
GIACI-l9TTA Veullo sent ij me proget?
TRAVET C'a dia pura.
GIACHTTA Prima d'tut soa fia a sposa Paolin.
TRAVET Uhm.
GIACHTTA A l' 'n ambarass d'meno pr chiel, e a fa 'l boneur d'doi prsone... Paolin c'a j pias la vita d'campagna a va a dirige e coltiv ij nostri beni, e a s'na fa una vita da coco l'ist an campagna, l'invern a Turin con noiaitri. A m'lassa per una part d'ij fondi ant 'l negossi, e mi ch'i j'eu la man, i lo fass and. Valo pa ben lol?
TRAVET S... mia fia almeno a l'avr 'n esistenssa assicur.
GIACHTTA E d'co chiel.
TRAVET Mi? Coma?
GIACHTTA Mi j'eu bsogn d' 'n om c'a m'tena ij liber, c'a m'fassa cl poch d'corispondenssa e c'a m'regola ij cont. I veui 'n om inteligent, fidato, onest e i lo pio chiel. I j dagh un terss d'pi d'lon c'a l'avia a so impiegh. Lol a j piir nen tut so temp, e a podr ancora ocupesse d'l'educassion d'soe masn, c'a n'han ben d'absogn.
TRAVET A l' vera.
GIACHTTA D'pi i lo associo pr 'na pcita part ant ij util, e chiel a vnir a avei sinq o ses mila lire a l'an.
TRAVET Dislo sul serio? Chiel a faria lon?
GIACHTTA C'a toca s: a l' bele fait. I fma staseira le promsse d'Paolin e doman chiel a comenssa so af.
TRAVET Ah! prima a veul che...
GIACHTTA C'a sia sicur 'l matrimoni d'Paolin.
TRAVET A l' 'n'autra cosa anlora...
GIACHTTA Prch?
TRAVET Prch c'a smia peui che mi i fassa cl matrimoni mach pr me interesse.
GIACHTTA Oh! che scrupol d'mia nona! Lassma un po' and tuti sti puntilij. J'elo pi car lass soa famia a rabel?
TRAVET A l'ha rason... 'L guai a st ancora ant 'l decide mia fomna.
GIACHTTA A j' gnun guai. Chiel a l' 'l padron e a l'ha 'l drit d'f soa volont.
TRAVET S... a l' vera...
GIACHTTA Dunque i sma inteis. Mi i vad a pi Paolin e i lo meno s subit. Chiel a na d part' a soa fia e a soa fomna... Corage, ne', risolussion.
TRAVET Ciuto! che mia fomna a l' s.
GIACHTTA Coma ciuto! C'a speta ch'i j gavo mi l'ambarass d'dijlo chiel a soa fomna.
TRAVET No, no: c'a lassa ch'i la prepara...
GIACHTTA Eh! c'a m'lassa f da mi...
Sena sconda
Madama Travet e detti.
MADAMA TRAVET Com'elo ch't'ses gi vn da l'ufissi a st'ora?... Monss Giachtta, torna chiel s?... I chrdo c'a abusa peui un po' trop...
GIACHTTA No sgnora, i abuso gnente. Ier seira j'eu fait 'l mal e stamatin i son vnulo a ripar. j'eu torn a ciam bele adess a so mar la man d'tota Marianin pr me Paolin, e a l'ha fame l'onor d'acordemla.
TRAVET (L; a l' 'ndaita).
MADAMA TRAVET Cosa? Travet astu sent? Cosa dijstu?
TRAVET Mi... eco... i t'spiegreu...
GIACHTTA A peul d nen autr che cla a l' la vrit... Madama, j'eu ben l'onor d'salutela (via).
TRAVET (E a m'lassa s ant la bagna).
MADAMA TRAVET Cosa dislo chiel l? Elo chiel c'a l' vn mat, o elo ti ch't'ses divent fol d'pianta?
TRAVET Mia cara Rosa...
MADAMA TRAVET Gnune storie... Rispond ciair: elo vera lol?
TRAVET E ben, s a l' vera... Ma a bsogna ch't'sapj...
MADAMA TRAVET I veui savei gnente... I seu mach 'na cosa. E a l' che ti t'l'as gnun riguard e gnune afession pr toa fomna...
TRAVET Ma no... ma scota...
MADAMA TRAVET I scoto gnente. I t'avia dite che cl matrimoni a m'piasia nen... e chiel che 'na volta a vola gnanca sentine a parl, falo subit pr feme dispet.
TRAVET Ma le circostansse...
MADAMA TRAVET E va ben... C'a sia pura... Daje pura toa fia a un panat... Mi gi t'sas lon ch't'eu dite... I butrai mai ij p a soa c.
TRAVET Oh santa passienssa!...
MADAMA TRAVET Oh! a l' bel vde che un Giachtta a l'ha pi d'influenssa su monss che soa fomna.
TRAVET Ma sto matrimoni a l' necessari...
MADAMA TRAVET Necessari, necessari... Pr cle gofarie c'a j' staje jer?... A s'buta cla fola d'Marianin an un colege...
TRAVET Brava! E chi c'a j paga la pension?... Cst matrimoni a l' lon c'a l'ha da salvene da la miseria.
MADAMA TRAVET Da la miseria?
TRAVET S. Giachtta a m'pia pr so segretari e a m'assicura da le sinq a le ses mila lire a l'an.
MADAMA TRAVET Cosa? So segretari ti! Segretari d'un panat!... Ma a t' franch girate la bocia, o che mi i seugno. Ti, 'n impiegato regio!...
TRAVET Ah! mia cara!... I lo son pi nen.
MADAMA TRAVET Coma! T'ses pi nen impiegato?
TRAVET No.
MADAMA TRAVET 'N'autra pi bela adess! To impiegh?
TRAVET J'eu prdulo.
MADAMA TRAVET T'l'avrijstu gi pi toa giubilassion?
TRAVET No... ma a m'dispensran dal servissi.
MADAMA TRAVET A t'han mandate via!?
TRAVET Propi.
MADAMA TRAVET A l' pa possibil!
TRAVET A l' parei.
MADAMA TRAVET A s'manda nen via un impiegato dopo 32 ani d'servissi su doi p coma un domestich.
TRAVET A m'daran quaicosa, ma tant poch ch'i n'avrma nen pro da vive.
MADAMA TRAVET Ma cos'elo staje? Astu fane quaicduna ti?
TRAVET J'eu av da d con 'l Cap session... I son scaudame, i son lassame trasport, e ansomma le cose a son andaite che un d'noi a bsogna c'a sauta: e t'sas che fra 'l vas d'fer e 'l tupin d'tera a l' sempre 'l tupin c'a va an aria.
MADAMA TRAVET Oh cosa ch'i sento!... Ti t'l'as fait lon? Un om prudent coma t'veuli esse ti?... Ma s'j'eu sempre dilo ch't'ses bn a nen!... Eco l le bele cose c'a sa f monss.... Soa famia a l'avia un toch d'pan assicur, e a bsogna c'a lo campa via pr un puntilio, pr cosa saine mi!
TRAVET Rosa!...
MADAMA TRAVET Almen s'peullo saveisse 'l motiv d'sta materia?
TRAVET 'L motiv?... No... A l' mei ch't'lo sapii nen... A l' d'roba c'a riguarda l'uffissi.
MADAMA TRAVET Quaich gofaria, i na son sicura... Pr fortuna i spero c'a j sar ancora quaich manera d'arangela.
TRAVET Ah no! A j na j' pi gnune.
MADAMA TRAVET Oh! s s... Brigida, Brigida.
TRAVET Cosa veustu f?
MADAMA TRAVET I lo seu mi.
TRAVET E mi j'eu da savei gnente?
MADAMA TRAVET Ti, c'a t'basta ch'i treuva rimedi a le gofade ch't'fas... Brigida.
Sena terssa
Brigida e detti.
BRIGIDA Ala ciam, Madama?
MADAMA TRAVET Porteme subit me caplin e me sial.
BRIGIDA S sgnora (via).
TRAVET Dova veustu and?
MADAMA TRAVET I vad da cl c'a peul agiutene.
TRAVET (con molta risolussion)Da chi? I veui saveilo.
MADAMA TRAVET Dal Comendator.
TRAVET Pr cosa f?
MADAMA TRAVET A 'rcomandessje... Chiel a trovr manera...
TRAVET (decis)Dal Comendator t'j'andarass nen.
MADAMA TRAVET No?
TRAVET No.
MADAMA TRAVET Nassio!...
TRAVET (pi ferm che mai)Idio ch'd'no.
BRIGIDA (C'a torna)Eco s so sial e so capel.
TRAVET (con forssa)Port torna lol d'd'l. Madama a seurt nen.
MADAMA TRAVET Ma coma... Travet, a t'gira da bn?
TRAVET (a Brigida)J'eve sent? I v'comando d'port lol a so post.
BRIGIDA S sgnor. Ma i sptava che Madama...
TRAVET J'eve da spt gnente. J'eu comandave mi e i veui esse ubid. Bosaron! A l' temp che ant sta c i m'fassa scot mi.
BRIGIDA (Cospeto! J'eu mai sntilo a parl parei!) (Via).
MADAMA TRAVET (tuta stupia)Cosa veullo d soss? I spero che monss a m'spiegr...
TRAVET A l' prest spieg. La protession otnua da la fomna pr so omo a ecita le calunie ant 'l mond e a disonora 'l mar...
MADAMA TRAVET Nassio!... I spero ch't'sosptrass nen...
TRAVET No, no: mi i t'conosso; ma 'l mond a l' gram, e mi i veui nen... t'capissi!... i veui nen c'a peussa d un et su nostr cont... An tut 'l rest j'eu sempre ced con tuti, tant a l'ufissi che a c, ma pr lon c'a riguarda nostr bn nom, j'eu 'na volont, i m'n'arcordo d'esse mi 'l cap famia e i veui esse ubid.
MADAMA TRAVET (sotomessa)L... Travet... va' nen an colera... I t'ubidreu.
Sena quarta
Barbarot e detti.
BARBAROT C'a scusa, monss Travet, s'i veno a rompie le scatole. J'eu trov la porta duverta e i son vn ananss. Prima d'tut i sento ancora 'l bsogn d'strensie la man, e d'feje ij me compliment...
MADAMA TRAVET (vivament)Compliment? Cosa! Avrijlo quaich bna neuva da dene?... L'impiegh pr me mar a l' nen pers?...
BARBAROT Uhm! Pr lol i chrdo c'a peul feje la cros an santa pas... e mi d'co: ma i lo regreto gnente... Ij compliment i j veno a feje, prch mi j'era present quand c'a l'ha fait cla magnifica surtia contra cl brut coso... Ah! Madama, s'a l'aveissa vdulo a saria staita fiera d'so mari: a l'era sublime!...
TRAVET I lo prego.
MADAMA TRAVET Ah! dunque chiel a sa la rason d'cla sena?
BARBAROT S sgnora. (Travet j fa segn c'a staga ciuto)C'a staga certa, Madama, che chila a podia pa trov un difensor d'la vrit pi eloquent.
MADAMA TRAVET Mi?... J'intravne mi?
BARBAROT Coma! Lo salo nen?
MADAMA TRAVET Ah! che lampo!... Nassio, a l' pr mi ch't'las prd to impiegh?
TRAVET A n'caluniavo tuti doi. Veustu ch'i lasseissa dsonor mia fomna e ij me cavei bianch?
MADAMA TRAVET A l' an causa mia... e t'm'as dime c'a l'era pr roba d'ufissi!
TRAVET I vola nen sagrinete...
MADAMA TRAVET Oh! povra mi!... Nassio, scusme tant!
TRAVET (ambrassandla)Tit'na peus pa niente, povr'anima.
MADAMA TRAVET E adess cosa j'eune da f?... Oh, disme ti coma ch'j'eu da regoleme.
TRAVET Esse 'na bona mare pr toe masn. Lass 'nd la vanit e l'ambission, e vive pr la famia, nen pr 'l mond. 'L mond a calunia mach ci c'a lo serco.
MADAMA TRAVET I fareu tut coma ch'i't'voras ti... Ah! soss a m'ha bolversame.
BARBAROT E mi d'co, monss Travet, j'eu da ciameje prdon.
TRAVET Chiel?
BARBAROT S sgnor... Anssi i son vn a posta, fasendme un corage del diasene pr lon... A j' 'na confession dificil e penosa da tir fora, ma pr dimostr ch'i son verament pent e ch'i veui coreg'me, i la fass con tuta sincerit. Chiel, monss Travet, a m'disia mach jer, bele s a sta mira, c'a l'era un difet grave cl ciaciar pr drit e pr travers, e che le mormorassion a podio f motoben d'mal, e a m'consiliava a tni a c la lenga. Chiel a l'avia tute le rason e mai pi a pensava che chiel istess a dvia restene vitima cos prest.
TRAVET Parei, i dvma dije grassie a chiel.
BARBAROT (vivament)An part.
MADAMA TRAVET Ah! monss Barbarot! Chiel a dvia peui conossne...
BARBAROT E ben, i conossia ancora nen... Cosa veulla? S'i son 'na bestia... C'a chrda, monss Travet, che mi adess i son tanto pent... S'a vdeissa ant me cheur lon ch'i preuvo... C'a guarda, pr ripar ant quaich manera 'l mal ch'j'eu fait daria doi lire d'me sang... i m'butria ant'l feu per chiel.
TRAVET I lo chrdo. I savia gi prima che chiel a l'era 'n imprudent, ma che ant'l fondo a l' un bon fieul.
BARBAROT Dunque a m'prdonlo?
TRAVET S, s, d'tut cheur.
BARBAROT E chila, Madama?
MADAMA TRAVET Ah! monss; i chrdo ch'j'abia 'l drit d'preghelo d'pi nen consideresse coma nostr'amis (a s'alontana).
BARBAROT (Gi le fomne pr prdon a l' nen so fort; dl rest a l'ha tute le rason) (a s'sent a sun 'l ciocbin).
MADAMA TRAVET Chi c'a j sar adess. (Brigida a traversa la sena)S'a l' la sartoira, ch'j'avia dije d'torn stamatin, dije ch'j'eu pi nen d'absogn d'chila.
BRIGIDA S sgnora (via con Barbarot).
TRAVET (A manda via la sartoira! Miraco, ma mia fomna sta volta a l' propi cambi).
Sena quinta
Brigida, Giachtta, Paolin, peui Marianin e detti.
BRIGIDA A l' monss Giachtta con sor Paolin.
TRAVET (a Madama)E ben? Cosa j'mne da dije?
MADAMA TRAVET C'a veno pura.
TRAVET Avanti, avanti.
GIACHTTA (pssand Paolin)Sentstu? A t'dio avanti: dunque marcia.
PAOLIN C'a scuso... J'eu ben l'onor d'riverije...
GIACHTTA Cerea, monss e madama... Ma i vddo nen tota Marianin bele s... l'mne da mandela a ciam si o no?
TRAVET (a guarda soridend soa fomna)Cosa na dijstu?
MADAMA TRAVET S, s. Brigida, dije a Marianin c'a vena s.
GIACHTTA Dunque a va benone. I sma inteis d'tut. Paolin e Marianin a s'mario. Mi j'assicuro fin d'adess mia eredit ai fieui c'a l'avran.
TRAVET Ma no, ma no...
GIACHTTA C'a m'lassa f. Ij me dn i veui pa portemje al mond d'd'l con mi. D'parent i n'eu gnun che quaich lontan, che quand ch'j'era un pover diavo a l'han mai volsume nen mach agiut, ma gnanca conosse... Dunque chiel, monss Travet, a aceta la posission ch'j'eu dije.
TRAVET Ben volont, ma...
GIACHTTA E mi, bele stamatin j'eu gi tir 'na riga ant ij nostri liber s'la partia d'so debit.
TRAVET Momenti, momenti. Lol peui a sta nen.
GIACHTTA Prch c'a sta nen?
TRAVET Lon ch'i devo i devo, e i veui paghelo.
GIACHTTA C'a fassa un po' 'l pias...
TRAVET A l' nen giust che chiel a l'abia da perde lol.
GIACHTTA E se mi i veui perdlo? E se mi i veui nen c'a m'paga? J'elo quaicadun c'a peussa obligheme?
TRAVET S sgnor; i j son mi.
GIACHTTA I voria vdla costa.
TRAVET A la vdr sicura.
GIACHTTA Gi, chiel a l' sempre stait tstass coma un mat.
PAOLIN Ma Giachtta...
TRAVET Mi i sareu tstass, ma chiel a l' d'co un bel ostin.
GIACHTTA C'a fassa 'l piasi, c'a m'irita nen.
TRAVET A l' chiel c'a m'irita.
MADAMA TRAVET Travet...
GIACHTTA Un benedet om cl l c'a s'peul nen parlessje an santa pas.
TRAVET Ah! A l' mi ch'i son parei?... Pitost chiel 'n original c'a veul sente gnune rason.
GIACHTTA A l' chiel 'n original. Dova c'a son ste rason?
TRAVET Chiel a veul umilieme. Chrdlo che cl matrimonio noi aitri i s'decido a felo mach pr interesse?
PAOLIN Pr carit! C'a s'buto nen a quistion pr lon adess...
GIACHTTA Eh! sta' ciuto ti, ch't'las nen da 'ntreje.
PAOLIN A m'smia ch'd's.
MADAMA TRAVET L, adess, pr una cianfruscola parei, veulne?...
GIACHTTA I veui nen esse trat coma un bambiflo.
TRAVET E mi i veui nen c'a m'perdo 'l rispet.
GIACHTTA Gi: chiel a s'chrd d'fene 'na grassia a dene soa fia.
PAOLIN Ma, Giachtta, pr carit.
TRAVET A l' chiel c'a s'pensa d'f nostra fortuna con cl matrimoni.
GIACHTTA Veullo forse di c'a sia soa disgrassia?
TRAVET A j smijlo che mia fia a s'merita nen un tanto onor?
PAOLIN Ma no, ma no, monss Travet, i lo prego.
MADAMA TRAVET A l' fait. Ci doi l a bsogna sempre c'a ruso.
Sena sesta
Brigida, Marianin e detti.
MARIANIN Mama, a l'ha ciamame?
TRAVET Torna d'd'l subit... T'l'as niente da f s, ti.
GIACHTTA Ven, Paolin, andma via da sta c.
PAOLIN Giachtta!
MARIANIN Pap...
GIACHTTA Gnente...
TRAVET Lassme...
MADAMA TRAVET Fame nen pi gnune folair. J'eu trov mi la manera d'buteje d'acordi tuti doi.
GIACHTTA S? Sntma.
MADAMA TRAVET Me mari a j dar gnente d'lon c'a j dev.
GIACHTTA Ah! cos a va ben.
TRAVET No, no, no.
MADAMA TRAVET Ma d'ij guadagn c'a j vniran a Travet, a s'na prelevr tut lon che chiel monss Giachtta a l' an credit vers noi.
TRAVET Ah! da pr parei a s'peul intendsse.
GIACHTTA Uhm!
MADAMA TRAVET Valo pa ben?
GIACHTTA L... pr feje pias.
TRAVET Peuh!... pr and d'acordi.
GIACHTTA C'a toca si la man, monss Travet.
TRAVET C'a pia.
GIACHTTA J'eu sempre av d'stima e d'amicissia pr chiel.
TRAVET E mi d'co pr chiel.
GIACHTTA J'eu 'n umor gram.
TRAVET No, no.
GIACHTTA S, s, ma in fond i son un bn diao. I rusrma magara quaich volta, ma i finirma sempre pr intendsla.
TRAVET I spero.
GIACHTTA J'eu dunque soa parola?
TRAVET C'a j conta ansima.
GIACHTTA Benone: e anlora, me cari fieui, a duminica le nosse.
Sena ultima
'L Comendator e detti.
'L COMENDATOR A m'prmtne?... Forsse i j dsrangio, ma sicoma j'eu 'na bna neuva da deje, monss Travet, i son ampressame a vnijla a port.
TRAVET 'Na bna neuva?
GIACHTTA (Ahi! ch'j'eu paura che chiel s a vena a guastene la frit).
'L COMENDATOR S sgnor, 'na bna neuva. A cl inconvenient c'a j' suceduje stamatin, a l' tut rimedi.
GIACHTTA (S'j'eu dilo!)
MADAMA TRAVET Da bn?
TRAVET Ma ant che manera c'a l' rimedi?
'L COMENDATOR J'eu parl mi con 'l Ministr... Ant cl prim moment i son stait d'co mi cos sbalord da cla calunia... j'era persuadume che chiel con quaich ciancia a l'aveissa daje ansa... j'era cos indispet ch'j'eu d'co parlaje a chiel un po' brusch... I lo prego d'prdoneme. Ma peui a sang freid, informandme mei coma c'a l'ero le cose, j'eu vist che chiel a n'avia nsun tort. I son dunque andait adritura dal Ministr e j'eu faje conosse la vrit. 'L Cap session a l' nomin fora d'Turin... e chiel a l'ha cla promossion c'a j ven.
TRAVET Da bn!... cla promossion ch'i speto da tanti ani! Finalment a l' vnua!...
GIACHTTA (I sma bele andait).
TRAVET Comendator, mi i lo ringrassio tant.
'L COMENDATOR I spero c'a acetr...
TRAVET S'a fussa ariv un moment prima... chi sa?... i saria magara lassame tir, ma adess i m'treuvo lig da 'na mia parola... E peui j'eu trov 'na posission c'a m'd d'pi d'guadagn, e pensand a mie masn i l'aceto ancorch a sia forse nen tant brillant...
GIACHTTA Oh! un bel brillant c'a l'avia prima! (Paolin a lo calma).
'L COMENDATOR Dunque?
TRAVET Dunque i ciamreu lon c'a m'ven d'giubilassion e i m'artiro.
'L COMENDATOR I peus nen deje tort...
GIACHTTA E mi i dagh rason gross coma 'l brass. Bravo, monss Travet! A vedr c'a s'na pentir nen.
TRAVET Tanto pi s'i vdreu mia famia fortun. C'a vena s Paolin. Marianin avsinte... D s vostre man. (A j'uniss)I seve spos.
GIACHTTA Finalment!
PAOLIN Oh! che boneur!
BRIGIDA (fasendse ananss)Tota Marianin, adess c'a buta s c, c'a m'pia mi pr soa serva.
GIACHTTA Ah! pr lol no. Pi, s a j' le sent lire ch'i j'eu promtuve, ma j'andreve a srch fortuna da 'n'autra part.
BRIGIDA Prch?
GIACHTTA Prch? Ciameilo a monss Barbarot... Paolin, comenssa a feje un regal, nen a la sposa, ma al mess. T (a j d la mostra d'Travet). Noiaitri i fma moda neuva.
PAOLIN S, me car, monss Travet... me car pap... c'a m'prmtta ch'i j presenta... s a j' 'na mostra che...
GIACHTTA I spero c'a la riconossr!
TRAVET Mia mostra!... Mia povra mostra! Ma coma c'a l'ha chiel?
GIACHTTA A l' semplice. I sma andala a dsgagi e j'ma portaila.
TRAVET Ah! i sperava nen d'arvdla cos prest... Oh! che pias!... Ah! a l'ha dame 'na vera sodisfassion.
GIACHTTA Ben, ben: parlmne pi nen.
'L COMENDATOR I j fas le mie congratulassion. A m'smia che sta s pr chiel a finissa pr esse una felice giorn.
TRAVET S; e i chrdo d'podei d che da sto moment a son finije le miserie d'monss Travet.
Fin d'la comedia
- Questo copione è stato visto:


