L’ultimu carrettu

Pippo Spampinato

( La pompa di famiglia )

Commedia in due atti in dialetto siciliano


1

PERSONAGGI:

Don Giuvanni Santonocito, artigiano carradore ( anni 45 )

Donna Pippina, sua moglie ( anni 40 )

Anna, loro figlia ( anni 20 )

Zu Brasi, padre di Pippina ( anni 70 )

Micio, suo figlio ( anni 45 )

Ninu, lavorante di Giuvanni ( anni 25 )

Cunpari Santu ( anni 40 )

Don Peppi ( anni 50 )

U farmacista Curto ( anni 50 )

Ricu ( anni 10 )

Un ragazzo ( anni 10 )

Lazione si svolge in un paese etneo agli inizi degli anni 50


2

ATTO PRIMO

LA SCENA:

Una stanza a pianoterra nella modesta casa di don Giovanni Santonocito, artigiano carradore.

Nella parete in fondo, proprio al centro, vi una porta a due battenti che d sulla strada e fa da comune. Nella parete di destra vi una porta interna che immette nelle altre stanze e nella parete di sinistra unaltra porta immette nella bottega.

Larredamento modesto caratteristico dellambiente siciliano.

Sono in scena, come arredamento indispensabile: un com, una credenza, un piccolo tavolo posto addossato alla parete sinistra, un appendiabiti attaccato al muro e posto sul lato destro della stanza, alcune sedie.


3

LULTIMU CARRETTU ( 1 atto )

SCENA PRIMA

( Giuvanni e Santu )


GIUVANNI


( E senza giacca e sta misurando con larghi passi la parete di fondo, da sinistra sino alla porta e da questa sino alla parete di destra ) Eccu!... Cchi vi


SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI


diceva? A porta ammatti propriu nto menzu. Mit e mit.

Ma cumpari, ppi daveru u stati dicennu?

Allura comu, ppi scherzu?

Cci vuliti jsari n muru cc nto menzu ppi divdiri a stanza?

Propriu! E devi ssiri utu...

... Sinu o dammusu. Lhaiu ntisu.

Non devi passari mancu llitu.

E vui cc banna ( Santo si trova nella met destra della stanza ) e vostra

muggheri dda banna...

No, cumpari. J cc banna ( indica la met sinistra della stanza dove lui si

trova ) e me mu... e idda dda banna. J attagghiu alla mia bottega di

carradre e idda ncugnata alla sua nuova pompa di binzina. Accuss

ognunu ppi cuntu so e p fari chiddu ca voli.

Ma allura a scerra grossa?!

( Senza dargli ascolto ) Isannu stu muru e dividnnu sta cammira, si

dividi tutta la casa in due parti uguali, e cos ne usuffruirmu met

ciascuno, senza dannu di na parti a nautra. ( Pausa ) Non si pu fare

altrimnti. A casa di tutti dui!

Avajah, cumpari! Cchi chista a prima vota ca succdunu malintsi in

famigghia? Ca poi tuttu si chiarisci e ogni cosa si aggiusta. Ora, dicu ju:

cchi c di mali siddu a cummari si voli grpiri sta pompa? Ca vui faciti

carretti e idda vinni binzina.

( C. s. ) Nunca, datimi u metru. A cmmira ad ssiri mit e mit. Non

vogghiu rubari nenti.. viniti cc, misurti vui stissu... u filu du muru

devi ammiscri propriu nto menzu... e accuss a porta servi ppi dui

ingressi... Dtimi u metru, vi dicu!

Ma quali metru? Cumpari non mi faciti arrdiri.

Rdiri?! Ma cchi vi pari ca scherzu? Cci vogghiu u muru ddocu! Da oggi

in poi, j non ci haju nenti cchi sprtiri cu dda signura.

Non faciti arrdiri i genti, cumpari. ( Pausa ) Vah, ora ci sugnu j e vi

fazzu fari paci. Unn a cummari? A chiamu?

Cumpari, non aviti capitu nenti! I vi fici vniri per farvi esegure un

lavoro. Siti o non siti muratri?

Cu la facci!

Oh! E allura i, nta stu mumentu, haiu bisognu di un muratri e non

autru.

Innanzi tuttu sugnu vostru cumpari, non dimintictilu!

Appunto! Siti me cumpari! E allura, i, avennu bisognu di n muratri,

cci pirmittti ca a prifirnza scegghiu a me cumpari? Perci, u muru...


4


SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI


E torna cu muru! Cumpari scusati, vi vogghiu fari prisenti ca essennu

cumpari vostru, sugnu macari cumpari di vostra muggheri... Di

consegunza...

Perfettu! Siti macari cumpari di dda signura...

Vostra muggheri!

Dda signura! Dunque: siti macari cumpari per laltra parte. Bene! Ed

per questo che vi ho chiamato. Pirch essennu vui, cumpari di na parte

allautra, cio di tutte e due le parti contendnti, putemu ssiri sicuri e

certi che farete le cose senza favorre n luna parte n laltra. Cio: u

muru lu jsati beddu rittu, senza panza e... dividnnu a casa propriu nto

menzu spaccatu.

Ca era muluni!...

Non schirzati, cumpari. Viditi ca a cosa seria.

Ca comu?! Trgica! ( Ridendo ) A mia, vidnnuvi accuss nfunciatu, mi

veni drridiri...

Oh! E vardati quantu allegru?! Cumpari, i di sti tempi cci haiu n

divulu ppi capiddu... e vui a pigghiti a rdiri?! Vi ho pregato ca cci

aviti a jsari sta filarta di ntosti...

Cumpari, lassati prdiri sti discursi. Vah, ppi chiddu ca ha statu du

passatu, ascutti a mia, cci mittemu na petra di supra...

( Subito ) Cc! Cc!... ( Indica a terra ) Na petra supra lutra e facemu

stu muru.

E torna! Sempri dda laviti a testa?! Ora aggiustmu tuttu cosi... Cci

pirmittti ca chiamu a cummari?... ( Vedendo apparire Pippina dalla porta

di destra ) Oh, idda cc ! ( Le va incontro ).

( Allapparire della moglie si ritira in silenzio dalla porta a sinistra ).


SCENA SECONDA

( Santu e Pippina )


SANTU PIPPINA SANTU PIPPINA SANTU PIPPINA SANTU PIPPINA SANTU PIPPINA SANTU


Cummari Pippina di vui si parrava; della vostra bella prisenza. Comu

siti?

Non c mali, cumpari. Bona, grazi a Diu! E a cummari?

O slitu, cummatti cu ddi carusi. U zu Brasi comu sta?

Ca comu ha stari? Sempri u stissu. Trimannu comu na virga.

Ca mischinu!...

Ntantu si voli ssiri e smnia facnnuni dispirri.

Mischinu! P stari sempri curcatu

Accuss dici u dutturi... Ma oggi carriva me frati Miciu, u fazzu ssiri,

pviru vecchiu. Ca ppi daveru non ha abbrazzri a so figghiu?!

Eh, maliditta a vicchinia!... Cu laveva a diri ca u zu Brasi sava

arriddciri accuss? Maniva u pinnellu ca u faceva parrari...

Niscvunu carretti appitturti sutta a so manu, ca runu capolavri. u

cchi granni pitturi di carretti da Sicilia! Eh, sangu di Giuda! Comu

narriducmu... senza putricci dari rimdiu... ( Pausa ) Nunca, jemu o

nostru, ora. Pinsamu daggiustri i cosi ca si ponu aggiustri. Cchi su sti

scerri tra maritu e muggheri?

Macari vui ni siti a canuscnza?

Comu?! C n paisi chinu! Ma i non mi crideva ssiri i cosi a stu

puntu.


5


PIPPINA SANTU PIPPINA SANTU PIPPINA SANTU PIPPINA SANTU PIPPINA SANTU PIPPINA SANTU PIPPINA SANTU PIPPINA SANTU


Cchi cci putemu fari, cumpari? Quannu unu riddculu e pazzu...

( Non facendola proseguire ) Nunca, cci stava priannu o cumpari

Giuvanni... ( Voltandosi si accorge solo ora dellassenza di Giuvanni ) E

uun? Cumpari!... Comu? Ora ora si truvava cc... Unni spiru? Unni

sinficcu?

Si nfirittu. Puddicindda!... Oh, cumpari cchi staiu vidennu di sti

tempi! Comu si p arriddciri un omu seriu... n patri di famighia?!...

Calmtivi, cummari!... Ca bonu... ora aggiustmu ogni cosa.

Ca quali aggiustri, quali aggiustri? Chiddu non ragiuna. E tistardu e

si mostra scunchiudtu e riddculu allocchi di tutti.

Cummari... veramnti... na parti di ragiuni lhavi u cumpari. U viditi

nuautri mini semu attaccti o nostru misteri...

E cchi cci dati ragiuni macari vui, ora? Quali misteri? Na vota era

misteri fari u mastru carrittri, ma no ora ca i tempi sunu cangiati. U

sapiti quanthavi ca me maritu non fa n carrettu novu? Puuh! Macari

mi lu scurdai. Cu nni voli fatti chi carretti? Cui? Scumparru da

circulzione i carretti! Oramai i genti saccttunu lautombili, i camii...

Comu mi diceva allautru jornu un rappresentante: La mchina ha

sostitoto lattrazione animla. E aveva ragiuni! Cu non si nadduna

orvu! Comu a me maritu carristu anticu.

E cchi fa, cangia misteri? Alla so et?! Inveci di carretti fa autombili?

Mi duna na manu daiutu a mia nta pompa. Pirch comu prtunu u

carburnti e a pompa funzina, c sempri di bisognu di n omu. I e

me figghia non cci putemu badari comu di giustu. Sempri fmmini

semu!

O binidttu cristinu! Ntantu non sta ragiunnnu.

Pazzu! E pazzu!

U sapiti pirch mi mannau a chiamri? Voli jsatu n muru cc nto

menzu, ppi sprtiri a casa.

U viditi quantu scunchiudtu?! Riddculu! Puddicindda! Cci la

dugnu i a spartta da casa... Beddamtri ca cci spaccu i sintimnti e u

fazzu ragiunari i!

Cummari ppi favurddu... ristamu calmi pirch allura i cosi si

cmplicanu chi assai.

Mi mi cridi cumpari, non nni pozzu chi. Non ci resistu e qualchi jornu...

A casa mi voli sprtiri?!... Riddculu! Vacabbnnu e pazzu!

Cummari, i sugnu cc ppi frivi fari paci. Parola donuri ca non mi cci

avissi ammisctu. Tra moglie e maritu, si soli diri, non cci mttiri jtu. Ma

datu ca i cosi sunu a stu puntu... e datu ca mi trovu cc, vhaiu a fri

mttiri daccordu. ( Vedendo ritornare Giuvanni che entra dalla porta di

sinistra ) Oh! Cc c u cumpari.


SCENA TERZA

( Detti Giuvanni )


GIUVANNI PIPPINA


( Ha in mano un pezzo di gesso col quale comimcia a segnare sul pavimento una linea perpendicolare, iniziando dal centro della porta in fondo, in modo da dividere la stanza in due parti uguali ). ( Scattando ) Paschinu!...


6


SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU PIPPINA SANTU GIUVANNI PIPPINA


( Calmandola ) Cummari... ppi favurddu... ( Le accosta una sedia ) Cc,

assitttivi. ( La fa sedere nella parte destra della stanza ).

( Fermandosi a met percorso ) Cumpari Santu, passati cc banna, prima

ca jsu u muru.

Quali muru?

Ca datu ca vui non mi vuliti favurri, cci pensu i stissu.

Cchi vuliti diri? Non vi staiu capennu.

Staiu jsannu u muru. Viditi: tutto sta nella immaginazione ca si fa

lindividuo per una determinata cosa. E quannu limmaginazione fatta

con vera convinzione, comu si fussi la realt. Ora cc, ppi mia, comu

si ci fussi u muru ppi daveru. Basta signallu ed fatta! U vogghiu di

ntosti di trenta? Basta immaginrlu... ed n muru di ntosti di trenta.

Macari di cimentu armatu u putissi fari. Ma a mia mi basta accuss.

( Una breve pausa ) Nunca, passati prima ca jsu.

Cumpari, lasstivi parrari n mumentu, arragiunmu. Viditi ca ogni

cosa saggiusta...

Cumpari, i haiu cchi fari e staiu chiudennu. Avanti, passati!

Cumpari, arragiunmu...

( Continua a segnare la linea ) Mah! Voldiri ca si mi vuliti fare lonore di

vniri nti mia, faciti u giru da porta. ( Segna fino al proscenio ).

Cumpari, sintiti: a cummari mi diceva ca avissi vulutu na manu

daiutu... ( Vedendo che Giuvanni non lascolta, affaccendato com in altre

cose ) Ah?! Mi sintiti? Dicu i: cchi giustu lassari suli du pviri

fmmini nta na attivit nova e sparti alliniziu? Cci voli sempri la manu

di lomu... du capufamgghia. Cchi nni diciti? ( C. s. ) A mia ascutati. Ca

na manu daiutu cci la jti dannu. Certamenti nte ritagghi di tempu... E

giustu ca cci dati n aitu. Vui siti lomu cc jntra!... ( C. s. ) Ah?

Cumpari?!... Mi sintiti?... Cumpari?!... Cumpari?!?!...

( Ad alta voce ) Ah??? Cu mia parrati?

Comu cu vui?! Havi menzura ca dicu cumpari.

( C. s. ) Ah?... Comu?... Parrati chi forti ca non vi sentu.

Cchi addivintstivu surdu ntuttuna?

( C. s. ) Cchi diciti?

( Parlando forte ) Dicu: non cci sintiti bonu? Nsurdstivu?

Comu vi pozzu sntiri si c u muru nto menzu?

( Dopo una pausa ) Iiih! Sangu di Giuda! Ca cci aveva cridutu ppi daveru.

( Scattando in piedi ed inveiendo contro il marito )Paschinu!...

Scunchisu!... Puddicindda!...

( Calmandola ) Cummari... ppi favurddu, assitttivi! ( Fa sedere Pippina,

poi rivolto a Giuvanni ) Dictimi na cosa cumpari, cchi faciti mirculi,

vui? Oppuri nte manu aviti a bacchetta mgica? Comu fu ca jsstivu

stu muru tuttu nta na vota? I, ca sugnu muratri, cci avissi misu

quantumnu du jorna.

Giustu! Aviti ragiuni, cumpari. U muru devi ssiri forti e fattu a rgula

darti. Va beni, marriscu!... Voldiri ca ppi jsallu tuttu cci stamu na

quattrina di jorna... Pirmittti, allura, ca cci jsu a prima filarta di

ntosti, ppi oggi? ( Fa latto di costruire il muro da vero muratore ) Eccu!...

Anzi du filarti... quaranta centmitri daltezza... Ppi oggi cci basta! Poi

si finisci. Limportante dari linziu!

Puddicindda!... Linziu havi n misi ca u dasti... e ancora non ti

nadduni quantu si riddculu.


7


SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU PIPPINA SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI PIPPINA GIUVANNI PIPPINA


Cumpari, poi cci pinsamu ppu muru, per ora circamu darragiunri n

pocu. Si pirmittti, i vi vuleva fari na proposta. Mi sintiti?

Si aviti a parrari cu mia, aviti a passari cc banna, nta me casa.

E siccomu haiu a parrari macari ca cummari... non mi pozzu mttiri a

fari viaggi. I ca soffru di scitica! Nunca, mi sintiti?

Cchi non pozzu ricviri lonuri davrivi ospiti nta me casa?

Cchi centra?... Cumpari, haiu a parrari a tutti dui. Vardati cchi fazzu:

mi mettu cc nto menzu e accuss pozzu parrari a tutti dui, va beni? ( Si

porta la sedia sulla linea e siede ) Ppi autru u muru non ancora jsatu...

Comu non jsatu?! Vhaiu dittu ca ddocu c quasi menzu metru di

muru. Ppi mia limmaginazione comu siddu fussi realt.

Vuleva diri ca ancora non utu. Voldiri ca mi mettu in equilbriu.

( Colloca la sedia in modo da essere bilanciata sulla linea da una parte e

dallaltra ) Va beni accuss? ( Pausa ) Oh! Nunca...

Attentu, cumpari!...

Cchi fu?

Mi pari ca stati pinnennu tuttu din latu e vi putiti rmpiri u coddu.

Non vi scantati ca aria cci nhai... Non ppi nenti fazzu u muratri.

( Con un sorriso ) Veru cummari?

Miatddu vui caviti vogghia di schirzari. I staiu vugghennu!

Pazienza, cummari... allinttici a fiamma! Ora aggiustmu tuttu, non vi

preoccupti. Nunca cumpari, cc u puntu unu. Jemu cu rdini.

Perci: vostra muggheri, a cummari, ha ritenuto opportuno impiegare

ddi soddi ca vi spartstivu dalla vendita dellortu. Cci semu? Nunca: visti

ca nto paisi non crunu pompi di binzina, e siccomu i tempi cangiru e

non tutti vannu cchi carretti, pinsau di graprisi na pompa ppi vnniri

binzina. Vui, intantu, faciti carretti... e sinu a quannu, nto paisi, vlunu

fatti carretti, vui li favurti cu vostru misteri e aviti clienti; mentri

vostra muggheri si va accaparrnnu i novi clienti ca non vlunu chi

carretti, ma saccttunu i mchini. E finu a ddocu, a mia mi pari ca non

c nenti di mali. Vadagnti vui e vadagna a cummari.

Cumpari, mi stati facennu furriri a testa.

E pirch? Mi pari ca u discursu tantu chiaru.

No, dicu: mi furra a testa pirch pari ca di n mumentu allutru aviti a

cascari di ddocu a supra.

Di unni?

Comu di unni? Ca di supra u muru. Vi lu scurdstivu ca siti in

equilbriu supra u muru?

Ca gi, mi laveva scurdatu.

U viditi? Vu scurdati e vannacti tuttu. E si poi vi sdirrubbti e vi

struppiti? Ascutti a mia, passati cc banna...

Cumpari, ma no viditi quant riddculu? Cchi non vi nacchiana sangu

ntesta a vui? I staiu scattannu... e si scuta a parrari ancora accuss

scunchiusu, parola donuri ca cci spaccu i sintimnti... e u fazzu

ragiunri bonu.

Cumpari, mi vuliti fari la cortesia di dricci a sta signura di ddocu a

banna ca cci staiu rumpennu i masciddra si parra ancora con questo

linguaggio benzinarsco di ex lavannra.

Tu si, cu lu to fari, ca mi fai parrari accuss, sbirru! Tu, ca mi stai

facennu divintri accuss!... na lavannra.


8

GIUVANNI

Cumpari, per favore, cci vuliti diri a sta signura di non dire bugie, pirch

lavannra non ca cci addivintu, cci nascu!

PIPPINA

( Si alza ) I nascii lavannra, mentri tu nascisti nbili, averu? Eccu

pirch voi cuntinuri a fari a vita di baruni, stannu sfacinntu e

campannu di rnnita. ( Si avvicina quasi ad oltrappassare la linea ) Ma non

ti nadduni ca stai parrannu ammtula? Ebbeni s, fazzu a lavannra...

a serva... a binzinra... S, a binzinra! Ma u pani i mu guadagnu

travagghinnu e no, comu fai tu, ca stai sfacinntu da matina a sira. ( Si

avvicina al limite della linea ) Dimmi na cosa: quanthavi ca non fai n

GIUVANNI

carrettu? Quanthavi? Diccillu, cc, o cumpari, quanthavi.

( Ha gi afferrato una sedia ed pronto a scaraventarla alla moglie qualora

oltrepassasse la linea divisoria ) Alt! Attenzione al lmite!...

PIPPINA

( Fermandosi e non andando oltre ) Quali lmiti? Scunchiusu! Cchi voi

cunchidiri cu sti cretinggini? Cchi voi cunchidiri?... U lmiti, a

divisini... a morti latra ca... U sai, per ora, cchi facissi i? ( Si avvicina

minacciosa sempre pi al limite ).

GIUVANNI

Cumpari, parola donuri ca si stralmita u cunfini cci rumpu i corna!

SANTU

( Che ha cercato di calmare ora luna, ora laltro ) A propsitu di corna...

Ora, i dicu: cu mi cci porta a mia di mpunrimi sti corna di nterra...

Mah! Ca sia fatta la vulunt di Diu!... Sintiti: si vuliti ragiunri, i mi cci

mettu, ma si valterti di na parti allutra, non cunchiudmu nenti.

Cumpari, mi prummittti di stari calmu, senza alterrvi?

GIUVANNI

I altertu? No viditi quantu sugnu friscu e tranquillu?

SANTU

Oh, binidttu u Bamminu! E vui cummari, maviti a fari parrari senza

intirrumpri u ragiunamentu.

PIPPINA

( Calmamdosi ) Scusati cumpari, macari maffruntu, beddamtri! Ppi

rispettu vostru mi cusu a vucca.

SANTU

Oh, finalmnti! Nunca, pozzu parrari?

PIPPINA

Parrati cunpari... ( senza badarci oltrapassa la linea ).

GIUVANNI

( Con calma le scaraventa la sedia che teneva in mano ).

PIPPINA

( Gridando ) Aiaih!... Armali!... Zaurdu!... Cainu!... ( Si ritira dalla sua

parte ).

SANTU

( Allibito ) Cumpari??? E comu?... Accuss lammazzti! Auh! E

dicstivu di ssiri calmu.

GIUVANNI

Cchi c? A mprisa ca non sugnu patruni, nta me casa, di jttari na

seggia allaria?

SANTU

Ca non tantu, scusati! Speci, poi, quannu cci sunu cristini di sutta. E si

per casu mi truvava i ddocu a sutta... Non mi spaccuru a testa?!

PIPPINA

Pirch, allura a mia cchi fici, non macciuncu na jamma?

SANTU

Vui siti a muggheri. Ma i non centru completamnti... Vah, vah! Si a

pigghiati nta stu modu, i mi nni vaiu...

GIUVANNI

Bravu! Amunnni cumpari, macari i haiu a nsciri. Amunnni, vah!

Avissi a jri nto tabacchnu. ( Si d da fare pr uscire ).

SANTU

E cchi , ora va filati? Aspittti n mumentu, ragiunmu...

GIUVANNI

Scusati cumpari, cosa urgenti. Mi laveva scurdatu... Avissi a scrviri

na littra cu primmura e haiu accattri n fugliettu e na busta. Ppi

favuri mi la pigghiati dda giacca? ( Indica la giacca che si trova

nellappendiabiti posto sulla parte destra della stanza ).

SANTU

E va beni!... Voldiri ca vi fazzu cumpagna e strata facennu ragiunmu

( sta per prendere la giacca ).


9

PIPPINA

( Bloccandolo ) No, cumpari! N mumentu. Mi si la veni a pigghiri iddu

a giacca, ca i pedi cci lhavi!

SANTU

Ah, ca certu!... Pigghiativlla vui, cumpari.

PIPPINA

... Ca i pedi cci lhavi!... ( E afferra una sedia ).

SANTU

( Notando latteggiamento di Pippina ) No, no cummari! E cchi facemu a

lotta giappunsa? A mprisa ca i pedi cci lhavi... e vui cci li vuliti

rmpiri?!

PIPPINA

Pirch a mia non mi stava acciuncnnu, larmali?! Ora, si havi curaggiu,

si la vinissi a pigghiri iddu a giacca...

SANTU

Iddu sa pigghia, iddu! Ma senza cumbattimntu. Avanti, cumpari

passati, vo pigghitivi a giacca... e finmula cu sta cummddia.

PIPPINA

Sta farsa aviti a diri... Oppuri sta tragedia!... ( Minacciosa ) Avanti

passa... Passa si hai curaggiu!

GIUVANNI

( Dopo una pausa ) Cumpari, per casu non vu truvati di ncoddu n

fogliettu e na busta?

SANTU

( Stupito ) N fugliettu e na busta???

GIUVANNI

Allivti...

VOCE DI ANNA (Dallinterno ) Om?!... Om?!...

PIPPINA

(

Lascia la sedia e si avvicina alla porta di destra ) Cchi c? Cchi successi?

GIUVANNI

( Con mossa fulminea, approfittando della distrazione della moglie, va a

prendere la giacca e ritorna subito dalla sua parte ) Auh! I cci haiu u

portafgghiu nta giacca!

PIPPINA

( Fa controscena ).

SANTU

Beddamtri ca mi pariti u cani cu jattu, tutti dui.

GIUVANNI

( Indossa la giacca e portandosi alla comune ) Cumpari, pirmittti... Staiu

turnannu!

SANTU

No, no! Ca vi fazzu cumpagna e accuss parramu.

GIUVANNI

( Poich alla comune aperta lanta della porta che d nella met destra della

stanza, sta per oltrepassare la linea segnata, saltando limmaginario muro, ma

si ferma rimanendo con la gamba sospesa, poich vede la moglie che gi ha

afferrato la sedia ed pronta a lanciargliela ).

PIPPINA

Si ti arrsichi a pusari u pedi cc banna, ti rumpu a jamma!

GIUVANNI

( Piano piano ritira la gamba ).

SANTU

Signuri mei, finmula cu sta farsa!...

GIUVANNI

( Si avvede che ha la possibilit di uscire dalla porta interna a sinistra,

attraverso la bottega ) Oh! E non pozzu nsciri da puta?! ( Si avvia, ma

giunto davanti la porta laterale si ferma, perch ha unaltra idea ) Anzi, no!

Nesciu dallingresso principale... Da me menza porta. ( Ritorna alla

comune ed apre laltra anta della porta ) Cchi cci avevu pinsatu?! Cumpari,

si vuliti nsciri du me latu... senza cumplimnti... vi lassu a porta a

vanedda. ( Va via ).

SCENA QUARTA

( Detti meno Giuvanni )

SANTU

( Dopo una pausa ) Cummari, va pozzu fari na proposta?

PIPPINA

Di cchi si tratta?

SANTU

Pirch non la ntistati a tutti dui sta binidtta pompa? Tutti dui: maritu e

muggheri. Ditta coniugi Santonocto. Anzi, tuttu tri: Ditta coniugi

Santonocto & figlia. Ppi daveru vu dicu!


10


PIPPINA SANTU


Si picchissu cumpari, da parti mia non c difficolt. Basta ca me

maritu cci metti, puru iddu, a so mit di soldi.

Oh, binidttu u Bamminu! Ca comu?... E pirch non parruru prima?

Ca accuss, sugnu sicuru ca ogni cosa saggiusta. Quantu vaju a parrari

cu cumpari, vah!... Saggiusta!... Saggiusta!... ( Si avvia in fretta per la

comune e, volendo uscire dalla met di porta a sinistra, poich egli si trova

nella parte destra, salta la linea come se ci fosse il muro, ma si ravvede

subito ) Ih, diavulni! Ca mha fattu suggestionri macari a mia, cu stu

schifu di muru... ( Per la rabbia d calci a vuoto come se il muru esistesse

davvero ). Cci lu dirrubbu!... ( E va via per la comune ).


ANNA


SCENA QUINTA

( Pippina e Anna )

( Entra dalla porta interna di destra ) Om, u sai cchi ura ? A stura u ziu


PIPPINA ANNA PIPPINA ANNA PIPPINA ANNA PIPPINA ANNA PIPPINA ANNA PIPPINA ANNA PIPPINA


havi vogghia daspittri.

Casu mai a strata a sapi.

Certu ca a sapi, ma era giustu ca qualcunu cci jeva a ncuntrallu. Dopu

ca unu manca tantanni du so paisi... arriva e non trova mancu n cani

ca laspetta! ( Avviandosi verso la porta di sinistra, scorge la linea disegnata

a terra ) Cchi sta singa nterra?

I disigni ca sapi fari to patri. Nveci di jricci iddu a ncuntrari a so

cugnatu... comu fussi di giustu... mi fa i disigni... u cunfinu...

Quali cufinu? Cchi si misi a fari cufina, ora?

S, i panara... Chiddu mancu a cruci ca palma a Pasqua sapi

ntricciari... Sulu carretti! Sulu carretti sapi fari. ( Vedendo che Anna sta

per entrare nella bottega ) Unni stai jennu, tu? Taveva dittu ca ddocu a

banna, nta puta, tu non cci avevi a mttiri chi pedi. Videmu quannu

u voi capiri.

Om, cchi hai stamatna? Mi stava affaccinnu ppi vdiri, siddu allivti,

cera Ninu nta puta, ppi dricci ca cci voi parrari tu.

A Ninu u manni a chiamri a casa, e quannu veni tuppula da porta,

pirch nta puta non cci havi chi nenti cchi fari, datu ca to patri u

licinziu. ( Porgendole un vestito da uomo che ha preso dal cassetto del

com ) Veni cc, prticci sti robi a to nannu, ca si voli ssiri.

Ma si u mdicu dici ca ha stari curcatu.

Cchi cci pozzu fari, i? Ha fattu u nfernu ca si voli ssiri ppi forza...

Abbdicci, fallu mttiri assitttu o suli... e non lu fari furriri casa casa.

I cci pozzu purtari i robi e poi sa vidi iddu. A mia non mi pu vdiri!

Non lu cuntradri tu, e fa chiddu ca voli. ( Si porta davanti la porta interna

di destra e, parlando ad alta voce si rivolge allinterno ) Op... Op, cc c

Anna. ( Si sente unimprecazione di Brasi ) Mi si vesti. I staiu jennu ad

incuntrri a Miciu. ( Altra imprecazione di Brasi ).

Bonu! Attaccu a scigghiri a cruna.

Pnsacci, tu! Mi nni staiu jennu. Si veni Ninu fallu aspittri. ( Va via per

la comune, dopo aver chiuso lanta della porta che aveva perto il marito ).


11

SCENA SESTA

( Anna sola, poi Ninu )

ANNA

( Esce per la porta interna di destra per andare a portare il vestito al nonno.

Subito si sente un rumore come di qualcosa che Brasi le ha scaraventato

addosso. Anna dallinterno comincia a lamentarsi , mentre Brasi continua a

ripetere invettive. Dopo un poco Anna rientra a ritroso parlando, ora forte

verso linterno, ora tra s ) E cchi pazzu?! Auh, arrivnnu a na certa

et, megghiu ca vi chiudssiru o manicmiu... Mi stava spaccannu a

testa, larmali! E cci trmunu i manu... Pinsati?!... Cchi mi sta cuntannu

a mia? Pirch nu sa sciurra cu so figghia? ( Imprecazione di Brasi ) Oh!

Sparti chistu u ringraziamntu, nevveru? Di ora in poi non cci trasu

chi ddocu intra! P mriri! ( Altra imprecazione di Brasi ) S, s, macari

accuptu!... tuttu u fetu lu senti iddu!... Unn stu fetu? Sintemu: unn?

Si ancora binzina non ci n... comu lu p sntiri u fetu? Ah?... Si a

pompa leggia... Varda che bella, oh! Iddu pazzu e lutri ci hannu a

jri ntammisca?! Si non cci voli stari cc, pirch non si nni va cu so

figghiu Miciu in Continnti, ca si la passa megghiu? ( Si sente bussare alla

porta interna di sinistra e va subito ad aprire ).

NINU

( Entrando ) Non c to patri?

ANNA

Finalmnti! Cchi cci voli ppi vidriti?!

NINU

Cchi voli diri cchi ci voli? Si non staiu travagghinnu chi cu to

patri...

ANNA

E pirchissu non tha fari vdiri? Allura i non cuntu nenti? Veru : cu

sta luntanu di facci, sta luntanu di cori.

NINU

Ma cchi vai dicennu? Certu ca non pozzu vniri comu prima, ora ca non

si travagghia. Cchi fazzu: staiu nta puta e ammuccu comu n

passulni?!... Ma non ca pirchissu sugnu luntanu di tia... Sempri nto

me cori tu si, comu ha statu sempri! E non aviri paura ca sugnu chi

nnamurtu di prima; specialmnti ora ca non ti sacciu vicinu comu ha

statu nto passatu... Veni cc dammi n vasunddu. ( Le si accosta ).

ANNA

( Scostandolo ) Mutu ca c u nannu dda banna.

NINU

Non curcatu?... Veni cc gioia mia, ca ti dicu quantu ti vogghiu beni!

ANNA

Lvati ca c u nannu, ti dicu... ca si sta susnnu... E poi p vniri me

NINU

patri...

( Va a chiudere la porta interna di destra girando la chiave, poi si affaccia a

guardare dalla comune e ritorna ) Nuddu veni. ( Si avvicina ad Anna e

labbraccia. Lei lascia fare. Stanno per baciarsi, quando, dalla strada, si sente

la voce di don Peppi che chiama ripetutamente don Giuvanni. I due si

staccano ).

ANNA

Matri!!!... E cu ?

NINU

Don Peppi , ca cerca a to patri... Affcciti e cci dici ca non c.

ANNA

( Avviandosi verso la comune ) Vattinni nta puta, tu.

NINU

( Si mette di lato, per non farsi vedere dal di fuori ) Non ti preoccupri...

Affcciti!

ANNA

( Si affaccia alla comune e parla ad alta voce verso lesterno ) Don Peppi,

non c me patri... E fora! ( Dopo un poco rientra ).

NINU

Si nni jvu?

ANNA

S.

NINU

( Le si avvicina e lattira a s ) Veni cc!


12


ANNA

NINU

ANNA

NINU

ANNA

NINU

ANNA

NINU

ANNA

NINU

ANNA

NINU

ANNA

NINU

ANNA

NINU

ANNA

NINU

ANNA

NINU

ANNA

NINU

ANNA

NINU

ANNA

NINU


( Standogli vicina, cerca di tenere Nino un po distante da lei, mentre egli,

invece, cerca di stringerla a s ) Ninu, haiu limpressini ca tu non mi voi

beni comu na vota.

Ma cchi vai dicennu?... Si i staiu niscennu pazzu ppi tia. Veni cc!...

( C. s. ) Ti sentu luntanu di mia e mi pari ca talluntni sempri chi!

Ma si si tu ca malluntni...

No ora, nta stu mumentu. Ma quannu tu non cci si... Quannu non nni

videmu. ( Man mano cede alla stretta di Ninu e si fa abbracciare ).

Non veru! Anzi ti sugnu chi vicinu quannu non nni videmu, pirch

pensu sempri a tia... e vulissi stari accuss sempri abbrazztu cu tia...

accuss... comu ora.

E i macari... accuss ppi sempri... Ti vogghiu beni assai, Ninu!

I macari, curna mia!... Assai, assai!... ( Cerca di baciarla ).

Pirch non nni parri intra e nni facemu ziti giusti?

( Scostandosi di colpo ) U vidi? Appizzsti tuttu u bellu! Pari ca u to

pinseri sulu chiddu di parrari chi to. Pirch, ora cchi semu ziti

sbagghiati?

Certu! Cchi avemu a stari sempri accuss?... Ziti ammuccini, ca

navemu a scantari di n mumentu allutru? Ni maritssimu e accuss

stssimu sempri vicini. Ora ca tu non cci si chi nta puta e non ti

pozzu vdiri comu prima jornu ppi jornu, quannu aspettu ppi vidriti, mi

pari centanni ogni minutu ca passa.

Ma a cu voi ca parru, nta sti mumenti? To patri e ta matri sunu

acchiappti... Malidtta sta pompa e quannu ta matri si misi stu pinseri

ntesta! U sai, no, ca di sti tempi, cu to patri non si cci p parrari?! E

ci havi ragiuni, mischinu!

Pirch ci havi ragiuni, sintemu?

Ca certu! Tu si, ora, di idei novi comu a ta matri ca si fici a pompa di

binzina. Comu si, nte nostri parti, i carretti vannu a binzina...

Pirch non cci sunu i mchini nto paisi? ( Enumerando ) Lesattri ci

havi a mchina; u dutturi; u vitirinriu; u sigritriu...

( Interrompendola ) Mu mmaginva ca u discursu cascava ddocu: nto

sigritriu...

Pirch non cci lhavi a mchina u sigritriu?

Cci lhavi a mchina! E tu non hai utru nta vucca ca u sigritriu e so

figghiu... dda speci di jtticsu.

Quantu si scunchiudtu, beddamtri! Cchi centra ora stu discursu?

Centra, centra! Pirch si cci vidu fari ancora u smurfisu cu tia...

Quantu veru Diu, cci rumpu i masciddra!

Ma iddu p fari chiddu ca voli. Cchi minterssa a mia?

( Con rabbia ) Interssa a mia, inveci... ca ti vogghiu beni e non

pirmettu...

Ma cu cci sta dannu cuntu?

Stutra cci mancava, ca cci davi cuntu.

Ninu, u vidi ca si tu ca non mi voi beni comu na vota? Ti siddii ppi

nenti!

Cchi veni a diri ppi nenti? Perci: mi scumpnunu a zita... e non

mhaiu a siddiri?


13

ANNA

Ma cu ca sta scumpunnnu cosa? Non essiri accuss fucusu! Non mi

piaci ca si accuss!... Non sta succidnnu nenti; non aviri paura ca

nuddu mi cumpni, pirch, ormai, u sannu tutti ca semu ziti e ni vulemu

beni.

NINU

Perci voi diri ca... dda speci di cosa, non ti fa i passiti? Ti pari ca non

mi nhaiu adduntu?

ANNA

Ma quali passiti?... Cu sa ppi cu passa?!...

NINU

S, ppi to nannu! Ca allivti cci passa a to nannu?! Sangu di Giuda! Si

u ngagghiu i, cci rumpu i jammi!

ANNA

( Sorridendo ) Mischinu! Iddu ca non ci havi nenti cchi prdiri... Pari

sticchinu! ( Gli si avvicina ) Nveci mi piaci ca si accuss... Pirch voldiri

ca mi voi beni... Non veru ca mi voi beni?

NINU

( La stringe a s ) Ti nni vogghiu tantu, ca sugnu gilusu macari di lria ca

ti sta attornu... gioia mia! Non ti sacciu diri quantu granni lu me

amuri... Non cci sunu palori... Sulu accuss abbrazzti e vasnnuti lu p

capiri... Curna!... Gioia!... Duci du me cori!... ( Stanno per baciarsi, ma si

sente bussare forte e ripetutamente alla porta interna di destra. E Brasi che

vuole entrare e schiamazza, trovando la porta chiusa a chiave ).

ANNA

( Scostandosi subito ) Ges!... u nannu!... Vattnni nta puta!...

NINU

Morti subitnia! Macari ddutru vecchiu, ora?!

ANNA

( Spingendolo verso la porta di sinistra ) Mutu!... Non ti fari sntiri...

Vattnni!...

NINU

( Andandosene a malincuore ) Auh! Non fu possbili driti stu vasuni! ( Va

via dalla porta interna a sinistra ).

SCENA SETTIMA

( Anna, Brasi, poi Giuvanni )

ANNA

( Dopo essersi assicurata che Nino andato via, apre la porta di destra ) E

BRASI

cchi ?... Cchi ?... Cchi cci sta pigghinnu?...

( Entra con furia. E un vecchio tutto nervi e brontolii. Cammina a stento

trascinando i piedi e tremando in tutta la persona, specialmente alle mani. Si

trova mezzo vestito, cio: indossa i pantaloni, tenuti dalle bretelle, ma ancora

sbottonati; anche la camicia, che pende fuori dai calzoni, sbottonata e le

scarpe sono slacciate. Con le mani, che gli tremano continuamente, tiene

chiusi nel davanti, come meglio pu, i pantaloni ) Mulaccini chi cudi

raduti!... Cchi mi vuliti fari mriri affuctu? Bastardi!... Cchi sugnu

carzartu, ora? Pirch mi chiudsti a porta zivttula nica?

ANNA

Ma quali porta? Quali chidiri? E vossa ca non sapi grpiri... A porta

era aperta.

BRASI

Accuptu dda jntra mi vlunu fari mriri... Mulacciunzzi!...

ANNA

Pirch accuptu? Pirch aveva a mriri?

BRASI

ria, ria vogghiu! Non vogghiu mriri di fetu!

ANNA

E torna cu fetu. Unn stu fetu? Si ancora hannu a purtari a binzina.

Vah, mi sassetta o suli, dda banna...e si jetta u sciallu di ncoddu.

BRASI

( Va girando per la stanza in cerca di qualcosa ) Unn? Unni u

mpurtusau? Bastarda!

ANNA

Ma cchi ca cerca? Si p sapiri?

BRASI

U vastuni. Unni u nficcu? Cajrda!


14

ANNA

Cchi nha fari du vastuni? Vossa assitttu ha stari. Non mi

GIUVANNI

raccumannu utru a om. Vah, mi sassetta!...

( Entra dalla comune con in mano un foglio da lettera. Si meraviglia nel

vedere il suocero ) Cchi fa vossa susutu? Cu ca u fici ssiri?

BRASI

( Senza dargli retta ) Unni u mpurtusu dda cajrda?...

ANNA

Si vosi ssiri ppi forza... e a om u fici ssiri... ppi oggi ca veni u ziu.

GIUVANNI

Ma cchi siti pazzi?! Si chiddu non p stari additta!... Unn ca va

furrinnu, vossa?... ( Vedendo che Brasi passa sopra la linea disegnata a

terra e col suo andare, strisciando i piedi, cancella tutto ) Alleggiu!... Alle...

Bravu! Tutti cosi sta cancillnnu...

BRASI

Cajrda! Apposta u mmucciu. Ma si u trovu cci lu rumpu nte corna!

( Sta per cadere e subito Giuvanni lo trattiene. Ma lui si svincola ) Lvati, tu!

Annunca cu tia sciurru. (Come prima gira per la stanza ) Cci ammciunu

u vastuni a n vecchiu... Curnuti!... Bastardi e mulaccini!...

GIUVANNI

Ma quali vastuni? Vossa assitttu ha stari!

BRASI

I haiu a nsciri! ( Alzando la voce ) Haiu a nsciri!

GIUVANNI

Stutra cci mancava ca si faceva a passita. Vah, mi sasse... Alle... E

scuppulu n utru menzu muru! Auh, e cchi passa a levicatrci?!...

Tuttu cosi cancillu! ( A Brasi ) Vossa mi si nni va dda banna, sassetta

o suli... e si fa buttunri sti robbi.

ANNA

( Cerca di portarlo di l ) Mi camina dda banna, ca u buttunu...

BRASI

( Svincolandosi ) Lvati, cajrda nica!... Di ora in poi, i mi fazzu

abbuttunri da Suprira!

GIUVANNI

Di cu si fa abbuttunri?

BRASI

Da Suprira.

GIUVANNI

Quali suprira?

BRASI

Chidda di lospziu... Pirch dda mi nni vaju!... Dda!

GIUVANNI

Ah! Perci si nni voli jri allospziu... e si fa abbuttunri da Suprira?!

ANNA

Mancu di na mnica qualsiasi: da Superiora!

GIUVANNI

Certu! E si qualchi vota veni a Matribatssa, si fa abbuttunri didda.

BRASI

Di cu mi pari e piaci!...

GIUVANNI

Poi cci pinsamu ppi lospziu... Per ora aspetta ca veni so figghiu

Miciu...

ANNA

Iddu, cridu, ca voli nsciri ppi non ncuntrrlu.

BRASI

Bastardu!... Bastardu!... Bastardu!... ( Va via dalla porta di destra, dopo

aver camminato strisciando su tutta la linea disegnata a terra ).

GIUVANNI

( Vedendo che Brasi ha cancellato tutto ) E tirminu u muru divisriu! Ca

quali singa e singa, specialmnti quannu unu havi a disgrzia dviri

ncasa u cilindru. ( Ad Anna ) Vo bdicci, vah! E fallu assittri,

annunca chiddu daveru nesci, basta ca cci ngrana a quarta...

ANNA

( Va via per la porta di destra ).

SCENA OTTAVA

( Giuvanni solo, poi Ninu )

GIUVANNI

( Appena rimane solo, si porta al tavolo, si siede, apre il cassetto e ne esce un

piccolo calamaio e una penna; poi stende sopra il tavolo il foglio da lettera e,

dopo aver attinto la penna, si accinge a scrivere sul foglio, ma non ha ancora

cominciato che si sente bussare alla porta di sinistra. Subito, non volendo far

vedere la lettera, nasconde il foglio in tasca e si alza ) Cu ?


15


NINU

GIUVANNI

NINU

GIUVANNI

NINU

GIUVANNI

NINU

GIUVANNI

NINU

GIUVANNI

NINU

GIUVANNI

NINU

GIUVANNI

NINU

GIUVANNI

NINU

GIUVANNI

NINU

GIUVANNI

NINU

GIUVANNI

NINU

GIUVANNI

NINU

GIUVANNI

NINU

GIUVANNI

NINU

GIUVANNI

NINU

GIUVANNI


( Affacciandosi dalla porta ) Mastru... cc sugnu!

Ah, tu si?! Trasi... trasi!

( Entrando ) Sabbenedca! U zu Peppi mi dissi ca vossa mi vuleva.

Maveva a parrari?

S! Ti mannai a chiamari pirch c di fari n travagghiu. Avemu a fari n

carrettu ed haiu bisognu di tia.

( Stupito ) N carettu? N carrettu novu?

( Subito ) Nuovissimo! ( Correggendosi ) Cchi voli diri novu? cchi si

fannu carretti vecchi? Se si deve fare: nuovo, no?

Mi crideva ca cera daggiustri qualchi carrettu. Havi ca vossa non fa

chi n carrettu...

E ora u fazzu! N carrettu di chiddu bonu. Scolpito, appitturtu...

Scolpitu?

S, s! Scolpitu di tia! Facemu n carrettu ppi fallu partecipri ad un

concorso... a na gara, vah! Mhai capitu?

Haiu capitu! O cuncursu di Agrigentu?!

Com ca u sai? Cu tu dissi?

Nhaiu ntisu parrari. Sacciu ca c stu cuncursu per il meglio carrettu

sicilinu. Va beni, mastru! Cci facemu u carrettu! Cu chistu? Cci

nhavi soldi?

Cci nhavi! Non ti preoccupri.

E cu ?

Nuddu !

Comu nuddu?

U carrettu u vogghiu fari i. Propriet privata.

Vossa??? Vossa voli partecipri a gara dAgrigentu?

S! Pirch non cci pozzu partecipri?

E cu quali carrettu?

Cu chiddu di to soru a mnica. Cchi veni a diri cu quali carrettu? Ca

cu chistu ca avemu a fari.

Ah, ca gi!... Perci di vossa?!... Voldiri ca fa stu carrettu... e si u teni

vossa stissu?...

Ninu, mi stai parennu ntrunatu. No u pozzu fari n carrettu ppi mia

stissu?

S. Ma cchi nni fa?

Oh bella! Ma si ti dicu ca haiu a partecipri o cuncursu.

Perci: fa n carrettu sulu ppi partecipari o cuncursu? Ma oltri o

carrettu cci voli u cavaddu... i finimenti...

Certu! Cchi non sacciu?! Ppi u cavaddu mi lu staiu accattnnu. Gi desi

parola! E i finimenti i staju facennu fari di Carmelu Puleu.

Bravu! E cchi ci havi soddi di jttari?

Pirch su di jttari? Vincennu u primu premiu, mhaiu pagatu gi na

bona parti di spisi... e u carrettu al completu, mi resta sempri per essere

sfruttatu alla prima occasione... U pozzu affittri...

Affittri?

S! A Quadarni, quannu ci affittu u carrettu ppi fari u film da

Cavalleria Rusticana, cci dsiru centumla liri ppi na sula simana. U

pozzu mttiri espostu... ppi turisti stranieri, mintemu, ca pvunu ppi

vidillu o ppi fricci a fotografa. Oggi u carrettu addivintu na cosa di

mustra.


16


NINU

GIUVANNI

NINU

GIUVANNI

NINU

GIUVANNI

NINU

GIUVANNI

NINU

GIUVANNI


U sapi ca chista du carrettu mi piaci? Approvu! E na bellissima

pinsata!

Allura, tabbasta larmu di sculpiri stu carrettu?

Mabbasta larmu? A mia? Vossa cu stu carrettu, cchi fa voli vnciri?

No, vogghiu prdiri! Ca crtu ca vogghiu vnciri. Si dumanna? Allura

pirch cci partcipu a gara?

E vincer!

Mi stai parennu il Duce. Ninu, vidi ca sha vnciri ppi daveru.

Vossa mi non si preccupa! E macari intersse miu di vnciri.

Certu! A cumparsa macari tu a fai.

Non sulu ppa cumparsa. E ca vincennu u primu premiu, vossa mi

pava di sicuru.

Auh! Si fissatu nte soddi?! Non ti preoccupri ca i non guardu a spisi.

Mi costa chiddu ca costa, ma si cci partcipu, haiu a vnciri. Basta!

Quantu cci scrivu a littra di partecipazione... (Prende il foglio e si

accinge a riprendere a scrivere, ma si ferma poich si sente la voce di Ricu

che lo chiama dalla strada ) Cu ?


SCENA NONA

( Detti e Ricu )


RICU

GIUVANNI

RICU

GIUVANNI

NINU

GIUVANNI

NINU

GIUVANNI

NINU

GIUVANNI

NINU

GIUVANNI

NINU

GIUVANNI

NINU

GIUVANNI

NINU

GIUVANNI


( Affacciandosi dalla porta della comune )Ah, intra vossa?!

Sabbendica!... ( Sta per scappare via ).

Cchi c, Ricu?

Nenti... don Peppi vuleva sapiri si vossa ssaveva ritirtu intra... Ora cci

lu vo dicu!... Sabbendica! ( Scappa via di corsa ).

( A Ninu ) Mannai a don Peppi nti Liotta... ppi mpignarlu.

( Stupito ) A Liotta??? U carrettu lha dipngiri Liotta?

S, Liotta. E u firraru don Janu Salera.

Comu? Non lha dipnciri Anna?... So figghia?

Si ti dicu ca devi essiri na cosa bona...

E pirch, Anna, forsi, non u dipingi megghiu di Liotta? Non si lu

ricorda, vossa, u carrettu ca cci fcimu a don Puddu Croccu? Cchi c

megghiu pitturi di so figghia?!

Va beni... tannu cci dava locchiu me sggiru... Ora non p essiri. Basta!

U dipingi Liotta. Accuss stabili!

E appizzmu u carrettu!

Ma cchi voi diri ca Liotta non capaci?

Di ssiri fussi capaci, ma so figghia Anna nutra cosa. Vossa cchi

nha fari... Cu Anna arrislta megghiu!

E non p ssiri!

A mprisa ca non voli donna Pippina? Mastru, si vossa cci pirmetti cci

parru i.

( Sperando che Nino riesca a convincere la figlia ) A cui ad Anna?

No. ca mastra. Cu so muggheri. Pirch si dipenni didda...

Nenti, nenti! Non c bisognu. Non dipenni di nuddu. Dipenni sulu di mia

ca non vogghiu. Anzi, per quanto riguarda me muggheri... Comu si non

cci fussi. Idda cu so lavoro, nuutri cu nostru. Hai capitu? Senza

distrazini... Si lavora e basta!


17


NINU

GIUVANNI

NINU

GIUVANNI

NINU


Quali distrazini?

Allivti hannu bisognu di tia... ppi qualchi cosa nta pompa... Tu stai

lavorando cu mia in esclusvo! Cci semu?

Certu! Cchi semu piccirddi? Si sha travagghiri, si travagghia.

Oh! Bravu! ( Gli indica di andare nella bottega ) Passa!... I staiu vinennu.

Videmu si cci pozzu scrviri sta binidtta littra.

( Va via per la porta di sinistra ).


SCENA DECIMA

( Giuvanni solo, poi Peppi )


GIUVANNI PEPPI GIUVANNI PEPPI GIUVANNI PEPPI GIUVANNI PEPPI GIUVANNI PEPPI GIUVANNI PEPPI GIUVANNI PEPPI GIUVANNI PEPPI GIUVANNI PEPPI GIUVANNI PEPPI GIUVANNI PEPPI


( Rimane solo e si accinge, come prima, a scrivere la lettera, ma appena sta

per cominciare, entra dalla comune don Peppi. Allora riconserva in fretta il

foglio in tasca ).

Don Giuvanni... semu cunsumti!... Semu cunsumti!... ( Si accascia su

una sedia, stanco dalla corsa fatta ).

Cchi fu? Cchi successi?

Malidittzzu vui e quantu siti friscu. Botta di sali! Semu cunsumti!

Cchi fu, don Peppi?

Ca quali vnciri?! Quali vnciri?! Siti friscu, botta di sali! Friscu comu e

rosi. E cu stu passu mancu lltimu prmiu pigghiti. Nenti... nenti!... Vi

putiti ritirri!

Pirch?

Liotta si mpignau! Cci arrivstiru tardu.

Si mpignau? E cu cui?

Chi paturnsi. Chiddi non ci prdunu tempu... e vnciunu! Botta di sali,

vnciunu! Signuri mei, sha diri ca n paturnsi...

( Disorientato ) Cchi voli diri simpignu? Non p ssiri!

Cchi cci vuliti pruibri di mpignrisi cu cui voli iddu? Chiddi cci

arrivru prima. Sunu organizzti ca hannu a vnciri ppi forza...

Quali prima? Cchi jti ncucchinnu? Non cci lu dicstiru ca i cci

cuncurru macari?

Quannu? Ora cci lu dissi. Ora! Menzura arredi! Si siti friscu, botta di

sali!

Vo dicticci ca cci dugnu chi assai di paturnsi... e sta ppi mia esclusvu.

A cui? Cchi vi pari ca n pupu? Orami si mpignau! Viditi:

maddannu, i! Maddannu comu pensu ca siti accuss affilimmtu nta

sti cosi... Signuri mei, sha diri ca n paturnsi...

Cci dugnu u duppiu! Non vardu a spisi... Tutti chiddi ca voli! Orami

ppi currvu. Vo jticci... Quantu voli voli!

E intili! U sacciu i, comu nsisti. Non questini di soddi, no! Havi

ottu jorna ca si mpignau. Cchi fa si rimangia a parola?

( Dopo una pausa ) E va beni!... Attruvmu a n utru.

( Scattando ) A vostra soru attruvti! Non cci nn utri pitturi boni. Non

cci nn! Salvu... ca vi cunvincti a farlu pitturri a vostra figghia.

Vhaiu dittu ca non p ssiri! Quantu voti?

Allura cchi cci jti circannu? Cchi cspita di premiu vuliti?


18

SCENA UNDICESIMA

( Detti e Brasi )

BRASI

( Entra dalla porta di destra. Indossa la giacca, il gil, la cravatta e porta il

cappello sulle ventitr. E pronto per uscire, ma gli manca il bastone, che non

trova, quindi lo cerca andando per la stanza trascinando i piedi come prima e

con le mani che gli tremano sempre di pi ).

PEPPI

( Andando incontro a Brasi ) Cc, cc! Chistu fussi lnica soluzini!... U

mastru sempri mastru! Vossa sulu, zu Brasi, avissi pututu rislviri

tuttu, cu dda so arti granni, cu sti so manu binidtti, ca hannu

dipingitu capulavri!...

GIUVANNI

Lasstilu stari... Cchi cci jti dicennu?...

PEPPI

( Volendo baciare le mani a Brasi, cerca di prendergliele ) Vossa... mi li

duna sti manu, ca li vogghiu vasari...

BRASI

( Schermendosi ) Lvati, Peppi... Non mi rmpiri... la testa, cu lu to slitu

parrari ammtula. Bastardunzzu fitusu, unn mpurtustu?...

GIUVANNI

( Tra s ) Ancora u vastuni cerca!

PEPPI

( Insistendo ) Mi si li fa vasari sti manu santi... ( Riesce a prendergli le

mani che tremano continuamente; cerca di portarle alle labbra, ma non riesce

a baciarle per il forte e continuo tremore ).

BRASI

( Volendosi svincolare ) Lvati!... Lssami jri!...

GIUVANNI

( Osservando la scena ) E cchi : n martellu pinneumticu?! N muturi a

PEPPI

scoppiu?!

( Dopo che Brasi si svincolato, non riuscendo in alcun modo a poggiare le

labbra, ma solamente a muovere continuamente la testa, si accascia su una

sedia ) Botta di sali! Mammaraggii! ( Dopo una pausa ) Possbili ca n

cristinu si p arridciri nta stu statu?

GIUVANNI

Doppu ca ci hannu a pirmttiri di susrisi. Misu curcatu non trema nta

stu modu.

BRASI

( Avviandosi per la porta di destra ) Si lu trovu... cci lu rumpu nte corna a

tutti dui: matri e figghia. ( Va via ).

PEPPI

Ntantu iddu sulu navissi pututu salvari. Botta di sali! Si avissi pututu

tniri u pinnellu comu na vota... ( Ha unidea ) Don Giuvanni, forsi

facnnucci na bella cura ricostitunte?... Ca chista tutta dibulzza ! Cci

facemu qualchi sctulu di gnizini di chiddi forti... Ah?

GIUVANNI

A cui?

PEPPI

Ca o zu Brasi! Na bella cura di gnizini di fcutu... e u rimittmu

BRASI

nsestu. Cci fazzu i!

( Che era ritornato ed aveva ascoltato, stando fermo sulla porta di destra )

Vo facclli a to soru i gnizini! Bastardu e mulu ca cuda raduta! A to

soru!... Sannunca ti ntrucciunu li corna comu a ddi crasti curditi o

munti Sona. Curnutu, crastu e mulaccini fitusu!... ( E va via dalla porta

di destra ).

PEPPI

Semu persi! Cci putemu rinunziri!... ( Sta per andare via dalla comune e

vede che sta arrivando Santu ) Cc c vostru cumpari Santu... Facitivllu

allattri diddu u carrettu. Vah, megghiu ca mi nni vaiu, pirch

sannunca sbuttu!... ( V a via ).


19

SCENA DODICESIMA

( Giuvanni e Santu )


SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU


( Entra dalla comune ) Oh! Finalmnti! Ma unni vi mpurtusti? Si p

sapiri? ( Si siede e dopo una pausa ) Nunca cumpari, oggi, orami ppi

mia, jurnta persa, per marrizzttu sulu quannu vi fazzu fari paci.

Cumpari...

Maveva parsu ca ruvu turnatu cu loccorrnti ppi cuminciri u

travagghiu. Vi la pagu tutta a jurnta, cumpari.

A testa sempri dda laviti, averu? Perci, jemu o nostru: ora sta

vinennu a cummari, ca lincuntri ca vineva cu so frati, vostru

cugnatu Miciu. Passaru di nta lucanna di donna Furtunata a pusari ddu

furastri, pirch vostru cugnatu vinni n cunmpagna di n amicu so

furastri. Nunca, prima carrvunu nhamu a parrari, cumpari e avemu

ad aggiustari a faccenna da scerra. Non giustu carriva vostru

cugnatu e vha truvari acchiappti, speci ca cu iddu c stamicu

furastri.

Cchi minterssa a mia? I vicinu di casa sugnu! Basta ca rispittmu u

vicintu... ponu fari chiddu ca vlunu: frati, soru... amicu... Ognuno

per la sua casa. Hannu tantu spziu. Anzi, si cci fa mpacciu ddu pviru

vecchiu di me sggiru, sugnu dispostu a purtarimmllu cu mia, cc

banna nta me casa.

Cumpari, non semu a stu puntu. Anzi vi devo fare una proposta ca veni

di parti da cummari. Nunca: vostra muggheri vi fa a proposta

dintistrivi a pompa macari vui. E accuss a pompa di tutta a

famigghia. Cci semu? Cchi nni pinsati?

Mi sta parennu di ssiri o campusntu.

Cchi centra u campusntu?

Ca... dda c a tomba di famigghia, cc, inveci, c a pompa di

famigghia. Vah, non mi faciti rridiri.

Cchi c drridiri, scusati. Sia vui, ca vostra muggheri, siti patruni e cci

badati di na parti a nutra. Certamnti, vui partecipti macari ca

vostra parti di spisi... I soddi laviti!

Cumpari, non nhaiu soddi.

Comu? I soddi ca pigghistivu da vnnita di lortu? Cchi mi vuliti diri

ca vi mangistivu?

Chistu fussi u desidrio di me muggheri. Ma i, inveci, vi dicu ca di ddi

soddi non nhaiu tuccatu mancu na palanca ed ora li sto impiegando... e

boni! Pirch i, i me soddi non li malinchcu nta n affari scunchisu e

sicuramnti passivu, comu per esempio: pompe, benzina ed affini. A mia,

cumpari, u cirivddu mi furra ed ho delle buone idee.

Aviti n menti di impiegrli chi megghiu? Cchi vuliti fari?

( Dandosi delle arie da uomo che ci sa fare. Perci, alle volte, parla anche in

italiano ) Sto per realizzare un progetto... Come vedete, anchio cambio,

non resto sempre antico come dice mia moglie. Sto per realizzare una

certa idea... Una novit!... Sto facendo:... una cosa nuova, ecco!

E cchi stati facennu? Si p sapiri?

Non vu pozzu diri, per ora. Capci ca vui u jti dicennu e... sappizza

tutta loriginalit della cosa.

Avaiah! Cumpari, allura non mi canuscti?! Si cosa ca non si devi

sapiri, non si sapr! Perci cchi stati facennu? Cchi sta cosa nova?


20

GIUVANNI

( Quasi con circospezione ) Staiu facennu: n carrettu.

SANTU

( Alquanto stupito ) Comu???

GIUVANNI

( C. s. ) N carrettu! Un carretto siciliano!

SANTU

( C. s. ) N carrettu??? Stati dicennu: n carrettu?

GIUVANNI

Propriu!

SANTU

E... chista ... a cosa nova?

GIUVANNI

Nuovissima!

SANTU

( Tra s ) E cchi niscu pazzu? Si ha fattu sempri carretti...

GIUVANNI

( Che si era allontanato passeggiando per la stanza ) Gi ho iniziato il

lavoro. A lignami lhaiu! U firraru c! Mi manca solo... ( Si ricorda ad

un tratto di qualcosa ed allora, scattando come uma molla, dice prima a s

stesso ) Oh, lu bstia! Cchi ci aveva pinsatu? Ca comu! Dopu di Liotta,

iddu c: u jacitnu! U truvai! Saro Bella... ( Ora, assai contento, rivolto

a Santu, gli grida in faccia ) Cumpari: Saro Bella!... Bella!

SANTU

( Capendo male, riesce a dirgli ) ...Bello?!?!...

GIUVANNI

( Saltando dalla gioia ) No! Bella! Saro Bella! Saro Bella!... ( E scappa per

SANTU

la porta di sinistra chiamando Ninu ).

( Rimasto solo, si convince che ha da fare con un esaltato. Difatti, interpreta

il nome Saro Bella con le parole sar bella!. Vuole andarsene, ma poi

decide di rimanere ) Scungiru!... Comu potti ssiri??... Niscu pazzu ppi

daveru. Certu! Antra iddu videva u muru di sicuru... E ora, capaci ca

si cridi fmmina... Scanztini! E comu sarrichiva a dillu forti: sar

bella; sar bella!... Vih! E cu mi cci purtu stamatna? Mi nni avissi

jutu a travagghiri... ( Sentendo gridare Giuvanni, che invita Ninu ad

affrettarsi per andare ad impegnare il pittore Saro Bella ). Auh! E furisu!...

Intantu u pozzu lassari sulu?... Vinssiru...

GIUVANNI

( Rientra dalla porta di sinistra ) Ah! Ora si, ca mi sentu chi tranquillu ( si

siede ).

SANTU

Menu mali! ( Cauto, gli sta dietro le spalle, pronto ad intervenire ) Cumpari,

vi sintiti tranquillizztu?

GIUVANNI

Ca certu! Mi livai n pinseru grossu. ( Dopo una pausa ) Perci cumpari,

non cci criditi ca staiu facennu n carrettu? ( Prende dalla tasca il foglio

della lettera che ancora non ha scritto e glielo porge ) Ddocu! Liggiti! ( Si

SANTU

allontana voltandogli le spalle ).

( Trovando il foglio bianco, dopo averlo girato e rigirato, non sa come

comportarsi ).

GIUVANNI

Liggiti! Liggiti!

SANTU

( Per assecondarlo fa finta di leggere biascicando qualcosa dincomprensibile ).

GIUVANNI

( Ricordandosi, solo ora, di non aver scritto il foglio, con mossa fulminea,

glielo strappa di mano, suscitando un vivo movimento di Santu ) Bih! E non

mi aveva parsu ca lavevu scrittu?! Doppu ca lhaiu cumincitu na

quattrina di voti... ( Notando latteggiamento difensivo di Santu ) Cchi c,

cumpari?

SANTU

Ma allura... siti cunvintu ca stu fogghiu jancu?!... Ca non c scrittu

nenti?!...

GIUVANNI

Ca certu! Cchi sugnu cretinu? Mi fissai ca laveva scittu...

SANTU

( Tra s ) Allura non sempri. Cci pigghia a scatti. ( A Giuvanni )

Cumpari... stati calmu ora... Stati calmu...

GIUVANNI

Cchi stati vidennu? Non sugnu calmu?

SANTU

( Impaurito ) S, s... va beni! stati calmu ca ora vi passa... Calmu!...

Calmu!...


21

SCENA TREDICESIMA

( Detti e Ninu )

NINU

( Entrando dalla comune ) Mastru, nenti da fari! Ddocu avanti cera don

Peppi e dici ca don Saru, u jacitnu, carzartu.

GIUVANNI

Carzartu? Possbili???

NINU

Dici ca cci nhavi ancora ppi nautra para danni.

GIUVANNI

( Andando su tutte le furie ) Porcu Giuda! Ha jri sempri stortu!... Cu ca

cci preja? Cui? ( Strappa in mille pezzi il foglio che ha ancora in mano ) Non

cci fu distinu ppi stu pitturi. Porcu Giuda latru!...

NINU

( Si azzarda a dire) Vossa ascuta a mia, mastru: non c megghiu di Anna!

GIUVANNI

( Gridando come un ossesso ) Nooo!!! Nooo!... No! Di dda veni a jttatra!

Iddi cci priunu! Iddi!... Porcu Giuda latru assassinu!...U muru!... U

muru cci vogghiu! ( Battendo i piedi a terra ) Cc! Cc! Ora stissu! Sbitu!

E non devi passari mancu llitu. ( Gridando pi di prima ) Jttatri!

Mavari!... Buttani matri e figghia! Binzinri fitusi! ( Di scatto rivolto a

SANTU

Santu ) Cumpari, cci voli sbitu a mancula!...

( Che rimasto di stucco, convinto sempre pi delle pazzia di Giuvanni, dice

tra s ) Cci vulissi a cammisa di forza!

GIUVANNI

Intra sta sira avemu a jsari stu muru!

SANTU

Va beni, cumpari... per calmtivi.

GIUVANNI

Porcu Giuda, quantu siti friscu! Curriti! Vo pigghiati a mancula!

SANTU

S, cumpari cci vaju... Ma vui stati calmu... ( Facendo dei segni a Ninu )

Ninu, resta cc tu... Facci cumpagna a me cumpari... I vaiu a pigghiari

a cammisa...

GIUVANNI

( Con gli occhi fuori dalle orbite ) Quali cammisa?

SANTU

( Correggendosi ) Vogghiu diri a mancula... Cci vaju!... Cci vaju!... Vo

NINU

pigghiu a mancula di forza... ( E scppa via per la comune ).

( Dopo un poco, vedendo che Giuvanni sta ritornando ad essere calmo )

Principli, i dicissi: ntantu si travagghia!...

GIUVANNI

( Prendendo una decisione ) Giustu! Si travagghia! Amunnni!... ( Si toglie

la giacca, si rimbocca le maniche della camicia e si avvia per la porta di

sinistra ) Ntantu si travagghia!...

NINU

U pitturi veni allltimu. P drisi ca u zu Brasi si ristabilsci...

GIUVANNI

Chiddu, oltri a trimari tuttu, sta rimbambnnu sempri di chi. Non

cosa!

NINU

Allivti... misu assitttu fermu...

GIUVANNI

Macari assitttu pari na mchina di csiri.

NINU

Chissacciu... attaccnnucci i manu...

GIUVANNI

Bravu lu bestia! Si cci attacchi i manu, comu appittra cu culu? ( E va

via seguito da Ninu ).

SCENA QUATTORDICESIMA

( Micio, Pippina, Anna e poi Giuvanni )

CONTEMPORANEAMENTE ENTRANO:

ANNA DALLA PORTA DI DESTRA E MICIO CON PIPPINA DALLA COMUNE.


ANNA

MICIO


( Andando incontro allo zio e abbracciandolo ) Ziu!... Benvenuto!...

( Abbracciando la nipote ) Oh! La mia cara nipotina... Sei cresciuta, neh?!


22


ANNA MICIO PIPPINA ANNA PIPPINA MICIO GIUVANNI MICIO GIUVANNI MICIO GIUVANNI MICIO GIUVANNI PIPPINA MICIO GIUVANNI MICIO GIUVANNI ANNA


Sugnu cuntenta di vidriti... Si magnificni!... E quantu si elegnti?!

Appena disf le valigie c un bel regalo per te. ( Rivolto alla sorella ) Al

babbo ho portato un cappello tirolese allultima moda.

A mia stu fattu da lucanna, mi sta dispiacnnu.

Quali lucanna?

To ziu vinni ncumpagna di n amicu so. ( A Micio ) Per, sempri ni

avssimu accumudtu... Capisciu ppi lamicu to, ca sar abitutu nta

lalbergu... ma tu putevi arristri cc.

Cara mia, che ti credi? Pure mi sono abituato a vivere in albergo. Lass

vado sempre in albergo e passo col tutto il fine settimana, neh!

( Entra dalla porta di sinistra ).

( Scorgendo il cognato ) Giovanni!... Ostregheta! Ti trovo bene, neh?! ( Lo

abbraccia ).

( Ricambiando labbraccio ) Macari tu, si sempri u stissu.

Mi? Sempre lo stesso? Ti sbagli. Mi, sono cambiato, e come!

A mia mi pari sempri u stissu di quannu partisti.

Sono cambiato nello spirito. E di molto, sai? Lass, caro mio, tutto

unaltra cosa di quaggi. Ostregheta che differenza! Mi, caro te, scendo

di lass.

( Guardando in alto ) Di unni du celu? Caru Miciu, tuttu u munnu paisi!

( Che nel frattempo aveva preso la caffettiera dalla credenza ) Pirmttimi

Miciu, ti vaju a fari na tazza di caf ( e va via dalla porta di destra ).

Grazie! Lo prendo volentieri. ( Poi a Giuvanni ) Sapessi i caff di lass...

( indica in alto ).

( C. s. ) Cchi fannu chivunu?

( Dopo una pausa ) E il babbo? Dov il babbo?

Quali babbu? Cu stu babbu?

Ca u nannu. ( Prende da sopra il com delle tazzine e le pulisce con un

tovagliolo, rimanendo nella stanza ).


GIUVANNI MICIO GIUVANNI MICIO GIUVANNI ANNA MICIO GIUVANNI MICIO ANNA MICIO GIUVANNI MICIO GIUVANNI


To patri?! E u chiami babbu? Abbirsti semu! Iddu, ca non ti p

vdiri; tu, cci accumnci cu babbu... Di quannu partisti, cci lhavi a

morti cu tia!

Lo so! Non voleva, mica, che andassi in Continente. Poveretto! Gli

passer! Vedrai che appena gli dar il cappello tirolese che gli ho

portato...

...Ti lu ncppula ntesta. Poi ti nni adduni.

C un pensierino anche per te. Ho lasciato tutto in albergo...

Quali albergu?

Nti donna Furtunata. U ziu vinni cu n amicu so.

Alloggio in quel locale, l. Il mio amico venuto per visitare la Sicilia. Sai?

E un maestro, che ti pare? Un ma-e-stro!

Cchi minterssa?! P ssiri macari bannista...

( Scoppiando in una larga risata ) Ma no!... Quaggi, quando si dice

maestro si pensa solo alla banda musicale. Ostregheta che gente! Il mio

amico non maestro di musica.

Maestro di scola. Averu, ziu?

Ma che scuola?! No! n di musica n di scuola. Eun maestro di pittura.

Di pit-tu-ra!

( Subito ) E i mi nni staiu futte... ( si ravvede ). Cchi dicisti: di pittura?

Proprio! Di pittura! ( Dopo una breve pausa ) E un maestro!

( Volendo capire meglio ) N mumemtu... E pitturi o maestru?


23


MICIO GIUVANNI MICIO


Un pittore, s! un pittore!

Ara! Un pittore: pitturi?

Ostregheta! S, s!


SI SENTE LA VOCE DI PIPPINA CHE CHIAMA ANNA.


ANNA GIUVANNI MICIO GIUVANNI MICIO GIUVANNI MICIO GIUVANNI MICIO GIUVANNI MICIO GIUVANNI MICIO GIUVANNI MICIO GIUVANNI MICIO GIUVANNI


( Va via per la porta di destra ).

Ed pitturi bonu?

Ma se ti dico che un maestro...

E torna?! ( Quasi gridando ) E pitturi, s o no?

Ma s: un pittore. Un...

Basta! Senza diri autri paroli inutili. Perci, stabilto ca stu to amicu

pitturi; ora io ti domando: sapi appitturri?

Altroch! Fa dei capolavori.

Comu a to patri?

Meglio! Lui insegna. Mio padre, poveretto, no.

Comu, no?! Macari to patri disegna. O megghiu: disegnva. E bonu

sparti.

Insegna, insegna! Non disegna. Ho detto: insegna.

Non ti staiu capennu. Disegna o non disegna? Nsumma pitturi, s o no?

Porca vacca! Ti dico di s. E un bravissimo pittore. Bra-vis-si-mo!

Mzzica! Varda che abbiamo risolto ogni cosa.

Lo sai che questo mio amico molto interessato ai carretti siciliani?

( Contento pi che mai ) Ara?!

E venuto in Sicilia proprio per il carretto.

E... cu ci u dissi?...


DALLA PORTA DI DESTRA ENTRA ANNA E VA A PRENDERE UN VASSOIO DALLA CREDENZA.


ANNA GIUVANNI ANNA GIUVANNI MICIO GIUVANNI MICIO GIUVANNI MICIO GIUVANNI MICIO GIUVANNI MICIO GIUVANNI


Ziu, poi cci vogghiu fari vdiri qualchi disegnu miu, a stu maestru.

( Subito ) Non cumincimu. Non cci hai cchi fricci vdiri nenti, tu. E

impegnto!

( Avviandosi alla porta di destra ) Cchi ci fa?... ( Va via ).

Miciu, quantu tempu vi firmati cc?

Ma non so... dipende... Dieci, quindici giorni...

Un mese! Almeno un mese! Vi fermerete un mese, e macari dui. Pago

tutto io! albergu, lucanna, taverna, ristornte... Tutto! Sarete spisati di

tuttu. Vitto e alloggio gratis. Pago io! tuttu a spisi mei! Da oggi, tu ed il

tuo amico pittore, siti spiti graditssimi mei!

Ostregheta! Grazie! Mi, glielo sempre detto al mio amico: i siciliani

hanno un cuore cos ( allarga le braccia ) quanto una ruota di carretto.

Alt! Fermati ddocu.

Dove?

Nto carrettu. ( Dopo una brevisima pausa ) Dimmi na cosa: stu to micu

si la fidassi dappitturri... un carrettu?

Corbezzoli!

No, no! Un carrettu! Un carrettu sicilinu.

S, s! Ho capito! Se se la fidasse? Altroch! Ti dico che fa dei capolavori.

Ma ci vorrebbe il carretto?

( Subito ) C! U staiu facennu.


24

MICIO

Stai costruendo un carretto? Bravo Giovanni! Hai ripreso a lavorare,

neh?! Giuseppina mi aveva scritto, invece...

GIUVANNI

Giuseppina, to soru, na bestia! Non ha capito mai niente.

PIPPINA

( Rientra dalla porta di destra portando una tazzina di caff ) Ti lu fici forti

comu si usa in citt.

MICIO

( Prende la tazzina ) E a Giovanni? Non lo prendi un caff, tu?

PIPPINA

No. Pirch di sti tempi, to cugnatu havi a nirvitra alterta.

GIUVANNI

I, inveci, mi pigghiu bellu biccheri di vinu, ppi fistiggiri la vostra

vinuta. E n utru ti lu offru a tia. ( Dalla credenza prende una bottiglia di

vino e due bicchieri ) Vinu sicilinu, forti e sinceru comu li cosi antichi.

( Si porta al tavolo e riempie un bicchiere ).

MICIO

Grazie! Preferisco il caff. Perch non lo offri a tua moglie? Giuseppina,

bevi anche tu un sorso.

PIPPINA

Ppi friti cumpagna... Un sorso. ( Si avvicina al tavolo e prende il bicchiere

col vino ).

GIUVANNI

( Bloccandola ) Alt! Posa losso!... Niente sorso! ( Le toglie il bicchiere ).

PIPPINA

Scunchiudtu!

MICIO

( Intervenendo ) Su, Giovanni... non si ubriaca, mica!

GIUVANNI

E ca to soru gi mbrica di utri cosi.

PIPPINA

( Prende la bottiglia e riempie laltro bicchiere, servendosi da sola )

Veramnti non u sacciu cu u mpricu cc intra... Ca pazinza!

GIUVANNI

( Alzando il bicchiere a mo di brindisi ) Alla salute e alla vostra vinuta!

MICIO

( Alzando la tazzina ) Alla Sicilia, al carretto siciliano...

GIUVANNI

S! Al carretto... ( si porta il bicchiere in bocca e beve ).

MICIO

... e alla nuova pompa di benzina!

GIUVANNI

( Gli va di traverso il vino e comincia a tossire ).

PIPPINA

( Ne approfitta per battergli con forza la schiena ).

GIUVANNI

( Sempre tossendo ) Vilenu mi fici!

PIPPINA

Tssicu, spiramu!

CALA RAPIDO IL SIPARIO

( fine del primo atto )


25

ATTO SECONDO

LA SCENA:

Spiazzo esterno antistante la casa dei coniugi Santonocito.

Di fronte, un poco portata in avanti e occupando oltre la met del fondo della scena, c la casa con al centro del prospetto la porta dingresso, sollevata da alcuni gradini.

La casa stata divisa a met, e la divisione cade proprio al centro della porta. Ci evidenziato da opere di rifacimento che fanno vedere il contrasto tra la met della casa rifatta a nuovo, in uso alla moglie e laltra met rimasta vecchia, in uso al marito.

La met di casa restaurata quella a sinistra della porta, mentre il lato destro ha la facciata di colore sbiadito ed screpolata in pi punti.

Sul lato destro della scena, unita alla casa, c la bottega di carradore, dove si accede per mezzo di un vecchio, largo ed alto portone di legno. Da sopra il portone, volendo, si pu far ripartire un largo telone, caratteristico nelle botteghe dei carradori, che serviva per ripararsi dal sole nelle afose giornate estive. Sullo stesso lato si trovano gli arnesi da lavoro, qualche manufatto, ecc. Allangolo in fondo a destra, tra la casa e la bottega, c un mucchio di pietre di varia grandezza; mentre sul davanti, limitante con la bottega, c una strada che fa da ingresso nello spiazzo.

Sul lato sinistro della scena vi sono altre abitazioni ed in fondo c unaltra strada che va da sinistra a destra. Sulla destra di questa strada, allangolo in fondo della casa, si intravede il dietro della colonnina della pompa di benzina. Accanto alla colonnina c unaiola con fiori e verde.


26

LULTIMU CARRETTU ( 2 atto )

SCENA PRIMA

( Ninu e Peppi )

ALLAPERTURA DEL SIPARIO, NINU E IN SCENA

E SE NE STA IN PIEDI CON LE SPALLE POGGIATE AL MURO,

PROPRIO ALLANGOLO DELLA BOTTEGA CON LA STRADA A DESTRA, INTENTO A SCOLPIRE UN PEZZO DI LEGNO CON UN PICCOLO COLTELLO.


PEPPI

NINU

PEPPI

NINU

PEPPI

NINU

PEPPI

NINU

PEPPI

NINU


( Entra dalla strada a destra, diretto per uscire dalla strada in fondo, ma

incontrando Ninu, si ferma ) Oh! Ninu, cc si?! ( Chiede con intenzione ) A

cchi puntu semu?

Sempri nto stissu puntu! Cu ni sapi cosa?! Oggi, mintemu, ancora a

minzijrnu non si travagghia.

Comu??? ( Indicando il portone ) Non intra u maestru?

Nuddu c!

Ed tuttu chiusu, averu? Chistu... sta speci di pitturi. Ss cchi sta

mpastizznnu. Non mi cunvinci, no! Pirch ha travagghiri ammuccini

di tutti? Pirch? Ngannu c!

Almenu sapssimu a cchi puntu ...

( Avviandosi ) Staiu jennu a chiamari o farmacsta; videmu si fa trsiri a

iddu.

Ddu jttatri? Toccu ferru!

U farmacsta, dciunu, ca visti u carrettu di Patern. Allivti cci parra e

lu fa trsiri. Staiu turnannu! ( Va via per il fondo a sinistra ).

O mastru, no! E fa trsiri o farmacsta... ( Gli grida dietro ) Don Peppi,

trficu persu ! Lassatlu stari unn a ddu jttatri!


SCENA SECONDA

( Ninu e Anna )

NINU RIMANE SOLO PER UN ATTIMO.

POI, DAL FONDO A DESTRA, APPARE ANNA.

E VESTITA CON UNA TUTA A PANTALONI

E TIENE IN MANO UN ANNAFFIATOIO.

CON QUESTO INIZIA AD ANNAFFIARE I FIORI DELLAIUOLA.

I DUE, RIMANENDO IN SILENZIO, E COME SE SI IGNORASSERO.


NINU


( Quando Anna si porta nel punto a lui pi vicino, le rivolge la parola )


Perci, si pu sapiri cchi hai?


27


ANNA

NINU

ANNA

NINU

ANNA

NINU

ANNA

NINU

ANNA

NINU

ANNA

NINU

ANNA

NINU

ANNA

NINU

ANNA

NINU

ANNA

NINU

ANNA

NINU

ANNA

NINU

ANNA

NINU


( Non risponde ).

Veni cc... sintemu pirch si siddita?

Haiu chiffari!...

Lassa stari, ca non sccunu. I ancora non haiu saputu u to pariri

supra u carrettu.

Non ti basta chiddu da genti? Mi pari ca scasu n paisi ppi vidillu...

finu a quannu non era chiusu. Cci fu na processini di genti da matina

a sira.

E u vidisti macari tu. Ma non mha dittu ancora si ti piacu.

Basta ca narristu cuntentu me patri... Non iddu ca ti pava? ( Ha gi

smesso dannaffiare ).

( Arrabbiandosi ) Haiu caputu, vah! Sangu di Giuda!

Oh! Pirch ti stai siddinnu?

I mi staiu siddinnu?!... Tu, no? tu si cuntenta? Havi tri jorna ca mi

porti a funcia. Pirch? Pirch non vogghiu fari u binzinru? No! non mi

piaci... Per ci haiu n progettu nta testa, ca vogghiu realizzri appena

accucchiu n pocu di soddi... Varda: ancora to patri mha pavari, e

mha pavari bonu, pirch ci haiu fattu ntravagghiu ca cci vali. Poi, si

vincemu u primu premiu, dici ca mi fa n rialu...

Ammucca, s! Ca u stati vincennu u primu premiu.

Pirch? Forsi non fattu bonu u carrettu? Non ppi vantrimi, ma di

chiddi di Patern nni vogghiu centu! ( Pausa ) Non ti piaci, ah?!

( Accalorandosi man mano ) E intili, si di na mala razza, tu! Quannu ti

metti ntesta na cosa... ppi ripiccu... ha disprizzri sempri. Ma non

veru, no! Pirch u carrettu bonu! E aviti a cripri di dannazza, tu e ta

matri.

I non thaiu dittu ca u carrettu tintu e ca non mi piaci. I ti dicu ca

non vinci.

Pirch non havi a vnciri?

Ca... pirch... pirch...

Pirch sempri ha disprizzri, tu. Eccu pirch!

( Affettuosa ) I non disprezzu u to travagghiu... Anzi mi piaci!...

Ah! Ora ti piaci?!

Beddamatrzza, Ninu, mha piaciutu sempri! ( Gli si avvicina ) Veru !

U carrettu bonu. Ed bonu, non sulu u to travagghiu, ma macari

chiddu di me patri e du firraru. U sai, inveci, di cchi mi scantu? ( Breve

pausa ) Du pitturi.

( Lavvicina a s ) Quantu ti vogghiu beni, Annuzza!... U voi sapiri?

Macari i mi scantu du pitturi.

Non pirch non lu staiu appitturnnu i... Ma chissacciu... stu pitturi

furastru... Stu maestru curisu! Pirch tuttu stu segretu? Pirch lha

tniri chiusu u carrettu?

Tu lavevi a pitturri! E allura si vinceva di sicuru!

Si mi lavissi dittu me patri... forsi a cunvincva a ddutra ( allude alla

madre ).

Sunu abbirsti maritu e muggheri. Unu ci fa u mpegnu allutra. Oh,

ma quantu prima ti nni vai di sta casa. Senti: quantu prima cci fazzu na

proposta a ta matri.

Cchi proposta?

Di fari suciet cu idda. I cci mettu u me capitli e facemu suciet ca

pompa.


28

ANNA

( Con gioia ) U stai dicennu ppi daveru? ( Gli si accosta di pi ) Ninu, si

fai chistu voldiri ca ni putemu maritri.

NINU

E accuss ti levi sti causzzi... Ca non ti pozzu vdiri vistuta accuss.

ANNA

Fazzu tuttu chiddu ca voi tu.

NINU

Cu i soddi ca mha dari to patri, e cu chiddi caccucchiu a n utru

annu... accmudu bellu capitli e putemu fari societ, i e ta matri.

ANNA

Comu, comu? Cu chiddi caccucchi a n utru annu? Perci ancora

accucchiri i soddi? Ancora n utru annu? Cchi vistentu ca mi duni,

Ninu?

NINU

Pirch vistentu? To patri mha pavari... E utru travagghiu u trovu...

ANNA

U sai cchi ti dicu, Ninu? E a mia ca non trovi chi! Vah, lassamu

prdiri! Ognunu ppi fatti so, ca megghiu. Poi, si lu voi sapiri, mi piaci

vstiri accuss.

NINU

A mia, no! sangu di Giuda! Non ti pozzu vdiri vistuta di msculu. Si

scunnessa! E tutti locchi sunu supra di tia.

ANNA

Sntimi, Ninu: non devu dari cuntu a tia, i!

NINU

U sai cchi dciunu i genti? Ca cu stu modu to e di ta matri, di vuliri

fari i muderni... stati facennu, inveci... Non vogghiu diri cosa. Difatti,

vistuta accuss laspettu cci lhai!

ANNA

Non devu dari cuntu a nuddu, ti staiu dicennu! Siddu mi mettu i cusi, si

lu voi sapiri, pirch mi veni chi cmudu.

NINU

S, ammucca ca cci cridu. ( Facendole il verso ) Portu u cmici pirch

mhaiu accalri... Haiu a firi... Pirch lautri ca ci hannu a vesti, non

sacclunu? Non fjunu?

ANNA

Si riddculu! ( Si avvia per il fondo ).

NINU

( Gridandole dietro ) E si ti vidu fari a smurfisa cu ddu cascamrtu du

figghiu du sigritriu...

ANNA

( Dal fondo ) Auh! Quantu voti?! Non devu dari cuntu a nuddu, i! ( Va

via verso destra, per la strada in fondo ).

NINU

( Imprecando, dopo che rimasto solo ) Santu e santssimu!...

SCENA TERZA

( Ninu, il Farmacista e Peppi )

NELLA STRADA IN FONDO, VENENDO DALLA SINISTRA,

APPAIONO IL FARMACISTA SEGUITO DA PEPPI.

FARMACISTA

( Portandosi avanti ) Cchi su sti bestemmi? Ci sunu cosi storti,

Ninuzzu?

NINU

( Fingendo ) Nenti, farmacsta... mi pici u jtu e mi sta dulennu. Cosa di

nenti!

FARMACISTA

Ca stacci attentu, figghizzu, allivti ti p cgghiri... A cumpari Ciccu

Doca, ppi n smplici sgraggiuni nta manu, cci ppiru a tagghiari u

vrazzu.

NINU

( Subito ) Sangu! ( Fa le corna ).

FARMACISTA Comu?

NINU

( Correggendosi ) Sangu... dicu, non nni niscu... E chistu beni, no?

FARMACISTA

Peggiu! Cci sar sangu pistatu. I ti cunsigghiu di tinillu in caldo-

umido. Non si sa mai...


29

NINU

( Continuando a fare le corna ) Veramnti mi sentu chi tranquillu a

tinillu tisu... accuss.

FARMACISTA

Nunca, veru ca u carrettu chiusu?

NINU

Sissignra! Havi cincu jorna ca cci sta travagghinnu u pitturi. E non fa

trsiri a nuddu, mancu o mastru.

PEPPI

( E andato subito al portone per scrutare da qualche fessura ) Si cci dicu ca

cci nchiuvu macari a porta dammenzu... Non veru, Ninu?

NINU

Veru ! Non voli ssiri disturbtu di nuddu. Quannu trasi si chiudi

dintra e quannu nesci si porta a chiavi.

FARMACISTA

Ma comu fu ca pigghistivu a stu pitturi furastri?

NINU

Ca don Giuvanni circava n pitturi... e si vo desi u casu ca, vinennu so

cugnatu Miciu, era accumpagntu di stu pitturi amicu so, e allura non si

lu fici scappari.

PEPPI

Propriu accuss! Comu savissi attruvtu a Raffaellu.

FARMACISTA

Allura havi ca cc di quannu vinni Miciu? E unni ha statu, ca non

lavemu vistu?

NINU

Ha statu a girari ppi cansciri la Sicilia; ppi ispirrisi, dici don Miciu.

PEPPI

Ca... annunca! Tuttu a spisi di don Giuvanni. Cci pagau macari u

travagghiu anticiptu. An-ti-ci-pa-tu.

FARMACISTA

Cci sta custannu stu carrettu.

NINU

I, ancora non haiu vistu na lira.

PEPPI

Vossa, farmacsta ca ha vistu macari chiddu di Patern... Cchi giudziu

duna? Cci p fari parani a chistu?

FARMACISTA

Chissacciu... Chiddu di nutra manu... Non affinnnnu cc a

Ninuzzu... Nta chistu, per, in quantu a lpira du firraru pirfetta. Mi

piacu! Cu fu u firraru?

NINU

Don Janu Salera.

PEPPI

Ah!... Ah!... Mastru finu! Cosa di prmiu, ppi daveru, dda cascia di fusu.

Non veru? E a bsciula?... Auh, puru locchi di lasta su travagghiti

a mmorsa. Per nuutri stamu vantannu u firraru, ma u mastru

ntagghiatri, ca prisenti e fici tuttu u restu... U sapi cchi nni vali,

farmacsta? Dda sula ballerna. Ed bellu di locchi di lasta davanti, a li

murra di lasta darredi; da li barrunddi di supra, a li chiumazzdda e

contrachiumazzdda di sutta. Nenti... ni li mmugghimu a li paturnsi!

Ni li mmugghimu! ( Dopo una pausa ) Botta di sali! Si non era ppi stu

pitturi!...

FARMACISTA

Dimmi na cosa, Ninuzzu: com ca non lu sta appitturnnu Anna?

NINU

Don Giuvanni non vosi.

PEPPI

A figghia da parti di donna Pippina. Cosi storti! Signuri mei: arrivri

a spartrisi a casa... E cu ni chiancu li consegunzi fu ddu pviru zu

Brasi, ca si nhappi a jri nta lospziu.

FARMACISTA

Dda, nte monache, u zu Brasi, si la passa bonu.

PEPPI

Ca quali bonu? Sugnu sicuru ca u fannu mriri di pulmunti sicca.

FARMACISTA

Pirch?

PEPPI

Ddi munaczzi cci fannu u bagnu.

FARMACISTA

Anzi ca li sgddunu.

PEPPI

Comu: anzi?

FARMACISTA

Cci lu fannu, certamnti, cu lacqua cuda, don Peppi.

PEPPI

Cuda o fridda, sempri bagnu !

NINU

( Intervenendo ) U zu Brasi, non si nni fa fari bagnu. Oggi sarritra a

casa. Dici ca si cuntenta, megghiu, du fetu da binzina.


30

PEPPIBravu! E fa beni! Certu ca si u carrettu lavissi appitturtu iddu... Non

veru, farmacsta? Non cci vuleva stu pitturi furastru. Tutta cosa

nustrana ava ad ssiri. Botta di sali!

NINUDon Peppi, ricurdtivi ca u crrettu tuttu sculpitu.

PEPPICertu!... Certu! E, secunnu mia, a pittura non vali nenti. Non veru,

farmacsta?

FARMACISTA Vi sbagghiati! U pitturi fa assai. E comu si na cosa di valuri, vi

lammugghissiru nta fogghiu di giurnali. Cchi cumparsa vi fa?

PEPPIBravu! Allura lpira du ntagghiatri, secunnu sti discursi, non vali

nenti?

FARMACISTA Non ca non vali... E...

NINU( Risentito )... Ca non servi! Vah, tuttu travagghiu persu.

FARMACISTA Cchi fu: taffinnsti, Ninuzzu? Vuleva diri ca u pitturi cumpleta.

SCENA QUARTA

( Detti, Giuvanni e poi il Gruppo Folkloristico )

GIUVANNI( Viene fuori dalla parte destra della porta di fronte. Ha in mano una bacinella

con dellacqua ) Farmacsta, cci baciu li manu!

FARMACISTA Vi salutu, don Giuvanni.

GIUVANNI Cu cci lu porta a vossa cc?

FARMACISTA

Mi stava facennu du passi... cc, cu don Peppi... e spirava di vdiri u

carrettu bellu appitturtu...

GIUVANNI

Questini di jorna, ! U pitturi havi quattru jurnati sani ca cci

travagghia...

PEPPI

Cincu! Havi cincu jorna ca chiusu dda intra. Cincu jorna! Cin-cu!

GIUVANNI

Va beni... O primu jornu, per, non cci travagghiu. Mi dissi me

cugnatu ca, u maestru, stesi tutta na jurnta a studirlu. Primo

giorno: studio del carretto.

FARMACISTA

Cspita! Una gionata di studio?!

GIUVANNI

Farmacsta, stu pitturi un grossu maestru... Un grande artista... Cosa

di valuri, vah! Fa cuntu carriva e cci lu presentu. ( Chiama Ninu che si

era portato sulla strada in fondo per vedere Anna ) Ninu, veni cc! ( Gli d la

bacinella ) Dacci na sbaggnta nterra...

NINU

( Prendendo la bacinella ) Cchi fa si mpruvulazza i pedi? ( Suo malgrado

comincia a bagnare a terra, portandosi subito verso il fondo ).

DOPO UN POCO,

MENTRE SI SVOLGE IL DIALOGO CHE SEGUE,

APPARE ANNA PERCHE E STATA CHIAMATA DA NINU.

APPENA SI AVVICINA A LUI, NINU LE PRENDE UNA MANO,

MA LEI SI STACCA E VA VIA CON DISPETTO.

FARMACISTA A chiddu ca vidu, troppu lu stati tinennu in cunsiderazioni a stu pitturi.

PEPPIBotta di sali! Mancu savissi a passari lu Sacramntu, cu sta sbagnata.

GIUVANNI No! Non ppi u maestru. E, inveci, ca hannu a vniri i sunatri... e

abballnnu si fa pruvulzzu.

PEPPIComu? Comu? I sunatri?... Quali sunatri?

GIUVANNI Nenti!... Su cosi ca non putiti capiri, don Peppi. Cosi n pocu cumplicti,

ppi vui. Dicu giustu, farmacsta?


NINU GIUVANNI NINU

NINU GIUVANNI

NINU GIUVANNI

GIUVANNI

31

FARMACISTA Ppi ssiri sinceru, non vi staiu capennu mancu i. Di quali sunatri

stati parrannu?

GIUVANNI Ca del... Di ddu cosu... Il...

cosu sicilinu. Comu si dici? Non mi veni a

parola nta stu mumentu. Nsumma: di sunatri vistuti a sicilina, cu

friscalttu, a quartara, u marranznu... Il cosu sicilinu... ( Accenna ad

un passo di danza ) E tonchi

... tichititonchti... tonchi tonchi tonchit... Mi

capisci, farmacsta?

FARMACISTA Il folklore? Vuliti diri il folklore sicilianu?

GIUVANNI Eccu! Propriu! Il fo... ( Non riesce a dire la parola ) Chistu ca dissi vossa.

PEPPIStaiu attrunznnu! Perci... stu pitturi ppi appitturri havi di bisognu di

tuttu stu trficu?

GIUVANNI Certu! Senti a musica... Vidi a chiddi ca cci abbllunu dattornu... Si

cattigghia e... si ispira.

PEPPIMi si vo spara, inveci! Nto jmmu, ca mori abballnnu!... Pirch non cci

purtati a banna di carrubinri, macari? E poi vui, cu na tuvagghia di

facci, cci asciugti a sudura. Botta di sali! Vah, vah! Quantu mi nni

vaju... ( Borbottando va via per la strada a sinistra ).

FARMACISTA Ca veramnti n pocu cumplictu stu pitturi.

GIUVANNI Farmacsta... furastri... du Cuntinnti... e bisogna coinvolgerlo.

Accuss dici me cugnatu. E i u coinvlgiu... cchi sunatri e cu ballettu.

Ca pacinza, chisti assemi allutri spisi.

FARMACISTA Mah! Cosi vostri sunu!... Vi salutu e spiramu beni! ( Si avvia per la strada

in fondo, ma prima di uscire, saluta Ninu ) Statti beni, Ninuzzu! ( Via ).

( Chiamando ) Ninu!... Ma unni a stai jttannu stacqua? Cc! Cc davanti ha sbagnari.

( Avvicinandosi ) Ddocu cci la jttai!...

( Con tono arrabbiato ) E allura basta! Cci abbastu! Casumi si npruvulzza n pocu... si nni trasi jntra e travagghia chi lestu. ( Pausa ) Cchi ura ?

Antura sunau mimzijrnu.

Sangu di Giuda! E ancora non spunta!... Ajeri accuminciu a luna...

Avantjeri, ancora e dui stava mangiannu ppi fari a colazini...

SI ODE LA MUSICA DEL GRUPPO FOLKLORISTICO

CHE SI AVVICINA DALLA STRADA IN FONDO.

Cc c don Luigi cchi sunatri...

( Ancora arrabbiato ) Abbdacci, tu! ( Va via rientrando in casa ).

DALLA STRADA IN FONDO ENTRA IL GRUPPO FOLKLORISTICO.

SI PORTA IN AVANTI

E SI ESIBISCE CON UN BALLO CARATTERISTICO SICILIANO.

DAL FONDO SI AFFACCIA ANNA, CHE RIMANE A GUARDARE.

DOPO UN POCO,

UNA RAGAZZA DEL GRUPPO INVITA NINU A BALLARE CON LEI,

MA LUI RIFIUTA.

ANNA, INDISPETTITA, VA VIA.

ALLORA NINU, ACCETTANDO LINVITO, BALLA.


32


(


SCENA QUINTA

Ninu, il Gruppo folkloristico, Micio e poi Giuvanni )


MICIO

NINU

MICIO

NINU

GIUVANNI

MICIO

GIUVANNI

MICIO

GIUVANNI

MICIO

GIUVANNI

NINU

GIUVANNI

NINU


( Venendo dalla strada a destra, entra ed assiste estasiato. Poi, alla fine del

ballo, applaude a lungo ) Bene!... Bravi! Bravi!... Sentite, ragazzi: appena

arriva il maestro, voi lo immischiate nel mezzo tuttintorno e lo

coinvolgete nel vortice del ballo.

Non megghiu ca mentri iddi ballanu, u maestru travagghia?

Due sgambettate, prima diniziare la fatica del lavoro, gli daranno pi

ispirazione, neh! Ostregheta! Questa del costume siciliano stata unidea

formidabile. Bisogna immischiarlo!

Ca.. u mmischiamu... ( A s, mentre il Gruppo, rimanendo in scena, si

mette in disparte ) Comu si savissi a fari na partita di carti a brscula...

( Venendo fuori ) Miciu... Cchi si sulu? E u pitturi? Capaci ca sta

durmennu?!

S! Riposa.

E quantu friscu! A minzijrnu ancora dormi? Quannu ha cuminciri

stamatna? Cu stu passu, cu sapi quannu finisci? U voi vdiri ca non

cci arrivmu?

Giovanni, sei un incredulo.

Cchi sugnu?

Un in-cre-du-lo.

No! sugnu cre-ti-nu!

Mastru, pirch non cci manna i sunatri e u vannu a rusbigghiri?

Ca bonu ! Forza, portatlli cu tia! ( Rivolto agli altri ) Picciotti, jtavnni

cu Ninu.

S, s! Cu mia! Amunnni, don Luigi...


IL GRUPPO FOLKLORISTICO, RIPRENDENDO A SUONARE E BALLARE, SI AVVIA , PER LA STRADA A DESTRA, SEGUENDO NINU.


MICIO

GIUVANNI

NINU

MICIO

GIUVANNI

MICIO

GIUVANNI


Ostregheta! Che musica! ( Alzando la voce e rivolto al Gruppo )

Giovanotti, mi raccomando, suonategli un motivo dolce e melodioso...

Come una ninna-nanna...

( Gridando loro ) No! No! Na musica forti, inveci! Quali ninna-nanna?

Ca a chiddu, capaci, ca cci pari di ssiri nto primu sonnu. Ninu, mi

raccumnnu a tia. Cci devi fari sunari a sveglia!

Cci pensu i, mastru. Cci pensu i!... ( Va via insieme al gruppo).

Peggio per te, Giovanni! Quando vuoi fare di testa tua, io mi sctolo di

ogni responsabilit.

Miciu, vidi ca oggi haiu a trsiri! Haiu a tra-si-ri! Vogghiu vdiri chiddu

ca fa e chiddu ca ha fattu. Oggi trasu!

E inutile, Giovanni. C stato un patto e bisogna rispettarlo. Il maestro

ha detto che non vuole essere disturbato. Tu hai accettato il patto, no?

Ma i mi crideva... Va beni ppi genti, ca non bisogna disturbrlu... Ed

giustu! Ma scusa, i sugnu u patruni du carrettu. Io pago. Lhaiu o non

lhaiu u dirittu di vdiri, almenu, il lavoro che ha fatto? Senti: ora, senza

disturbrlu, quannu iddu non lavora... Mentri ca riposa... Vah, vo fatti

dari a chiavi!


33


MICIO GIUVANNI MICIO GIUVANNI MICIO GIUVANNI MICIO GIUVANNI MICIO GIUVANNI MICIO GIUVANNI


Ostregheta! Ricordati che il patto stato quello che nessuno, te

compreso, doveva entrare se non a lavoro finito. Caro mio, il maestro si

infastidisce... Lui ha bisogno di quiete, di tranquillit, di solitudine... Lui

si sforza!

Ca faceva lovu?! Vo pigghia sta chiavi, ti dicu, e accuss, prima ca si

sforza, videmu chiddu ca ha fattu. Va, va!

E va bene! Mi vado... per io non rispondo se il maestro si adira.

Cchi fa?

Ostregheta! Si adira,. Si incvola, vah!

Iddu sincvula? I, no? I haiu a stari alloscuro...

Ricordati che anche il Papa... quando fu di Michelangelo...

Mi la cuntasti: ...quannu si fici appitturri a chesa... non u faceva

trsiri... U sapemu! Ma, siccomu i non sugnu u Papa, mi vogghiu

vardari linterssi. Spcciti, porta a chiavi e fallu ssiri ca tardu.

( Avviandosi per la strada a destra ) Ora vedrai come soscura.

( Accompagnandolo ) Cchi fa?

Ostregheta, non capisci mai! Si oscura... in viso... ( Va via ).

Casumi, si lava a facci ca candiggna e si schiarisci... ( va via anchegli ).


SCENA SESTA

( Pippina, Anna, Ricu, un Ragazzo, poi Giuvanni e Peppi )


PIPPINA ANNA PIPPINA ANNA PIPPINA ANNA PIPPINA ANNA PIPPINA


( Viene fuori dalla sua met di porta e chiama ) Anna!... Anna!...

( Accorrendo dal fondo ) Cchi c?

Si veni u figghiu du sigritriu, cunncilu ca i staiu turnannu.

Ajeri cci fici u pienu e cridu ca oggi non veni.

Ajeri? E comu o slitu?

S! Dici ca aveva parratu cu tia...

Cu mia? I, nveci, non lhaiu pututu ncagghiri... Poi videmu si cci

dava a binzina. Ancora ha pagari tutta chidda di n misi arredi. E semu

abbirsti... C to patri ca sallnchi a panza da cuntintzza... Mi canta,

macari, chidda du mastru pittinru.

Chiddu canta, inveci, ppi calmrisi i nervi ca havi. Cridu ca si putissi

sfunnari stu purtictu...

Peggiu ppi iddu! Cu troppu si fida, si dici, resta gabbatu.


DALLA STRADA IN FONDO ENTRANO RICU E UN RAGAZZO CHE PORTANO I FINIMENTI DEL CAVALLO. RICU PORTA IL TISTLI ED IL RAGAZZO PORTA IL SIDDNI.


RICU PIPPINA ANNA PIPPINA RAGAZZO ANNA PIPPINA RICU


Donna Pippina, unni i mittemu? I pusamu nterra?

No, no! aspittti... Anzami i schifiti... ( Ad Anna ) Vo chiama a to

patri... Vidi ca di ddocu u visti jri ( indica la strada a destra ).

Chimulu, tu. Cu mia non cci voli parrari.

Tu! Tu! Ca i havi chi di n misi ca non cci parru.

Auh! I mi staiu scunucchinnu!...

Faccilli pusari ddocu nterra e quannu veni li trova.

No! Ca si ponu allurdri... ed piccatu! Veni cc Ricu, affacciti di ddocu

( indica la strada a destra ). Vidi si c me maritu.

( Eseguendo ) Dda !


34

PIPPINA

E forza, chimulu e ti fai vdiri.

RICU

( Chiamando a gran voce ) Don Giuvanni!... Don Giuvanni!...

PIPPINA

( Avvicinandosi al Ragazzo ) Vidi ca u nasu ti sta culannu... Attentu

RAGAZZO

anzami cci allordi stu bellu pinnacchiu...

( Cerca di pulirsi il naso con la manica della giacca, ma non vi riesce ed allora

si scarica affidando il siddni a Pippina ) Vossa u teni, n mumintddu...

GIUVANNI

( Poi, con le mani libere, si pulisce ).

( Rientra dalla strada a destra e rimane alquanto stupito nel vedere la moglie

che porta il siddni ).

RICU

( Appena Giuvanni entra, gli consegna il tistli ) Vossa pigghia, don

Giuvanni. A zotta, dici don Carmelu, pronta e poi si la veni a pigghiari

vossa. Sabbenedca! ( Va via per la strada a destra, seguito dal Ragazzo ).

PIPPINA

( Imbarazzata e volendosi liberare dal siddni ) Anna... veni cc... teni!...

GIUVANNI

( Interviene premuroso e cedendo subito il tistli ad Anna, cerca di alleviare

dal peso la moglie ) Dammllu a mia... ca pisanti.

PIPPINA

( Scostandolo garbatamente ) Lssilu!... Dimmi unni lhaiu a mttiri... ( e si

avvia per entrare nellingresso a destra della porta che d nella met di casa

del marito. Prima di entrare dice ad Anna ) Camina macari tu e... sistmulu

bonu stu tistli, ca bellu ppi daveru.

GIUVANNI

( Precedendola ) Mittmuli... supra u lettu... ( Entra seguita da Pippina e

Anna ).

DALLA STRADA A DESTRA, GUARDINGO SI AFFACCIA DON PEPPI.

NON TROVANDO NESSUNO SI DECIDE AD ENTRARE

TIRANDO PER MANO RICU.

SI PORTANO AL CENTRO CON CAUTELA,

MA SCAPPANO SUBITO,

POICHE DALLA PORTA VENGONO FUORI ANNA E PIPPINA.

ANNA

Om, certu ca sunu ppi daveru cosi di prmiu.

PIPPINA

A to patri cci arridvunu locchi. ( Dopo una pausa ) Vah, stai jennu a

ANNA

pigghiri a to nannu, ca si fici tardu... ( Va via per la strada a destra ).

( Rimasta sola, va a guardare nel portone sperando di vedere qualcosa, ma

resta delusa e va via per la strada in fondo verso la pompa di benzina ).

SCENA SETTIMA

( Peppi e Ricu, poi Ninu e Giuvanni )

PEPPI

( Appare ancora una volta dalla strada a destra e, dopo essersi assicurato di

trovarsi solo, chiama Ricu invitandolo ad entrare ).

RICU

( Entrando dalla strada a destra ) Nuddu c?

PEPPI

Nuddu. ( Indicandogli il portone ) Acchina!

RICU

( Ubbidendo, si arrampica sul portone e si porta nella parte alta dove ci sono

delle fessure pi larghe ).

PEPPI

( Parlando a bassa voce ) U stai vidennu?

RICU

Di cc non si vidi nenti.

PEPPI

Mutu!... Varda chi megghiu.

RICU

( Spostandosi ) Di cc si vdunu i lanni cchi culuri...


35


PEPPI

NINU

RICU

PEPPI

NINU


U carrettu ha vdiri! Mi nni futtu di culura! Acchina chi jutu. ( Ricu

sta per salire pi in alto, ma si sente che viene qualcuno dalla strada a destra.

Allora gli grida ) Scinni!... Scinni!...

( Entra dalla strada a destra ).

( Con un salto tocca terra ).

( Sollevato dallapparire di Ninu ) Botta di sali! Mi facisti satri, Ninu.

( Che ha capito ) Arrivstiru a vdiri cosa?


PEPPI

RICU

PEPPI

NINU

PEPPI

RICU


Cci stava tintannu.

I visti sulu i culuri.

Acchina nutra vota e tala unni p vdiri u carrettu.

E intili! Dici, ca quannu trmina, u cummogghia ca ncirata.

E videmu si veru. ( A Ricu ) Tu acchina!... Spcciti, acchina!

( Si arrampica come prima ).


NINU

RICU


Per u mastru si sidda. Viditi ca jntra !

( Ridiscende ).


PEPPI

RICU

NINU

PEPPI

RICU

PEPPI

RICU

PEPPI

GIUVANNI

PEPPI

GIUVANNI

RICU

GIUVANNI

RICU

GIUVANNI

RICU

PEPPI

GIUVANNI

PEPPI

GIUVANNI


Sparti?! Si sidda, lu bestia?! Botta di sali a iddu!... A mia stu pitturi

furastru non mi cunvinci. Cchi tutta stammuccigna? Voi vdiri ca c

ngannu? ( A Ricu ) Torna ad acchianri, tu! E tala bonu.

Cchi fazzu pozzu acchanri, Ninu?

Ppi mia putiti sfunnari macari u purtictu. ( Si avvia per la strada a destra,

dopo aver dato, prima, uno sguardo verso la pompa ) Don Peppi, si saffaccia

u mastru, dicticci ca havi menzura ca cci sunamu sutta u balcuni, ma

chiddu ancora dormi. ( E va via ).

Mi nni futtu i! Di iddu e di sunatri!... ( A Ricu, che nel frattempo era

salito ) Cchi stai vidennu?

Non vidu nenti...

Spstati di dda ngagghia.

Si vdunu i culuri di cc.

( Afferra una grossa pietra ) Vah, scinni!... ca cci fazzu n caflu e sfunnu

tuttu... ( Si prepara a lanciare la pietra, quando dalla porta esce fuori

Giuvanni. Allora cambia subito atteggiamento e, per non scoprirsi, finge di

lanciarla a Ricu per farlo scendere ) Gran figghiu di tappinra!... Scinni!...

Scinni!... Scinni thaiu dittu... ca tammazzu!...

( Intervenendo ) Cchi siti pazzu? Pusti sta petra! Lasstilu stari... I carusi

jcunu... Lasstilu stari!

S, jcunu?! Sunu dannfichi. Cchi cci stesi ad acchianri, non appena

vuti locchi. Scinni!... Scinni thaiu dittu!

Lasstilu stari! ( Rivolto a Ricu ) P ristari!... Non cci fa nenti...

( Rimane fermo, non sapendo come comportarsi ).

Tala... Tala... si voi taliri... Cchi cha vistu?

( Pauroso ) Nenti! Beddamatrzza! Non haiu vistu nenti!...

U viditi? U facstivu scantri. ( A Ricu ) Pirch non acchini chi utu?

Tala chi megghiu... di dda... Di dda ncagghia...

( Mentre scende ) Orvu di locchi!... Nenti haiu vistu!

( Che ha capito lintenzione di Giuvanni ) E intili! Trficu persu! Dici ca

u cummgghia ca ncirta. Anzami cci ccunu i muschi.

Cchi cummgghia? Di cchi stati parrannu?

Di chiddu ca vuliti sapiri vui.

Ma cchi jti dicennu? Cchi ca haiu a sapiri?


36


PEPPI GIUVANNI PEPPI GIUVANNI PEPPI


Chiddu ca sta cumminnnu stu pitturi, datu ca non vi fa trsiri... Signuri

mei, unni sha dittu mai ca u patruni, ca nesci i pcciuli, non p sapiri n

vdiri chiddu ca sta facennu.

Ma non parrati ammtula. Sugnu i ca non ho voluto. Ed giustu! Se il

maestro non vuole essere disturbato, giusto ca non si disturba! Si p

macari mttiri in suggestine... vidnnusi talitu... Ognuno ha il suo

mtodo.

Ca certu! Mtudu continentli. U vuliti vdiri ca chistu vi sta

abbuffininnu? Signuri mei: n pitturi di Minezia, ammenzu u mari,

suttacqua... Unni nha vistu mai, chistu, carretti? Cchi nni p capri?!

Nni capti vui, ora. Vi vogghiu cuntari na cosa, don Peppi: na vota u

Papa cci desi lncaricu a Michelangilu dappitturri na chesa a Roma, e

Michelangilu accittu a pattu, per, ca nuddu duveva entrari nta chesa si

non prima tirminva u travagghiu. E u Papa, ca era u Papa, non potti

trsiri. Ora, i cchi sugnu u Papa?

No! Vui siti un paparajnni! ( Avviandosi ) Amunnni, Ricu! Botta di

sali! Amunnni!... ( Va via per la strada a destra, seguito da Ricu ).


SCENA OTTAVA

( Giuvanni, Santu, poi Pippina e Brasi )


SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI


( Entra dalla strada in fondo, venendo da sinistra. Ha ingessato tutto il busto

ed un braccio che tiene sollevato. Appena si porta in avanti, incontra Giuvanni

che sta per rientrare a casa ) Cumpari... scusati, vaiu a dari na priera...

Oh, cumpari Santu... Comu semu? A postu!... Mi pariti chi culurtu nta

facci... A postu! ( Sta per dargli una pacca sulle spalle ).

( Scansandosi ) Alleggiu!... Alleggiu!... Sugnu ancora ngnisstu.

Ancora ngnisstu?! E allura alleggiu pirch?

Ppi vui, ca vi tutiti struppiri a manu. I nenti sentu. Mi putssiru dari

corpa di mazza... Ntantu, comu viditi, non mi pozzu arriminri.

Cumpari, havi chi di n misi...

Ca santu cristinu, com ca non videvvu a scalunta?

Cu dda fria e dda preoccupazini... Cumpari, beddamtri santssima, a

dda matina mi nni scappi di cc frasturntu assai. Eru preoccuptu ca

vui mi stavuu assicutnnu. Ca quali scalunta? Cchi visti nenti. Appena

misi u pedi nto primu scalni, mi la fici arruzulinnu finu allltimu.

Cc: na spadda rutta, tri costi ammaccti e n vrazzu cunsumtu.

Cchi cci vuliti fari, cumpari?! Cosi ca succdunu.

Succdunu cu gravi consegunzi. Vui, cumpari, ora siti bonu, ngrzia di

Diu, i inveci... U viditi, no? Havi chi di n misi ca non travagghiu e cu

sapi ppi quantu tempu haiu a stari, ancora, a riposu?!

Cumpari, parola donuri ca mi dispici...

Vi dispici, a vui? Allura i, ca haiu na famigghia supra i spaddi...

Cumpari Santu, cridtimi, ora comu ora, sugnu cummintu malamnti,

ppi stu carrettu. Haiu fattu troppu spisi e non vi pozzu dari aiutu. Mancu

ppi pristrivi milli liri.

Pristari? Cc non si tratta di pristari. Allutra sira... parrannu cu

Carbonaru, chiddu da Cmmira du Lavoru... dici ca ppi giusta liggi...

fstivu vui ca mi mannstivu a chiamri ppi u muru, no? E perci...

Perci?


37


SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI PIPPINA BRASI


Ca... secunnu il diritto del lavoratore... Poi, siccomu vui avstivu dda

botta di pazza... furisa... Cchi cci vuliti fari, cumpari, a menti du

cristinu comu n filu di capiddu. Dda matina eruvu veramnti furisu.

Vui non vi naddunvuu... Scanstini Signuri! Locchi di fora

scaddarizzti daccuss... Poi parrari scunnessu... Cannunca! Erivu

cunvintu di ssiri fmmina. ( Imitando la voce femminile ) Sugnu bella!...

Ci haiu fatta a pirmannti!... Pazzu! Pazzu furisu, cumpari.

Viditi ca pazzu mi stati parennu vui. Cchi mi vuliti fari capiri ca si vi

sdirrubbstivu a culpa mia?

Allura di cui?

Ma u stati dicennu ppi daveru?

Senza vulirlu, cumpari... Vui rivu nta ddu statu... ( Vedendo arrivare

dalla strada a destra, Pippina che accompagna Brasi ) Oh! Cc c a

cummari e p testimuniri. Cummari buongirnu. Zu Brasi vossa

benedca!

( Andando incontro a Brasi ) Op!... Comu si senti?... ( Lo prende

sottobraccio ).

Buongirnu cumpari. ( Lascia Brasi e va dentro casa a prendere una sedia ).

( Ha una larga sciarpa che gli bavaglia la bocca e il naso ) Bastardi!...


GIUVANNI PIPPINA GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI PIPPINA SANTU


Mulacciunzzi fitusi!... Munacazzi cajrdi!...

Cchi ca dici? Ma pirch cu sta sciarpa? Mancu si jrimu nta jnnaru.

Vossa mi sa leva, ca c cudu. ( Cerca di toglierla, ma Brasi non vuole ed

impreca senza farsi capire ).

( Che ritornata con la sedia ) Lassacclla stari... Accuss si ripara du fetu

da binzna.

Ah?! Ancora ascutva?!... Mi si la leva! Ca quali fetu? Ciuru c! Vossa

no lu senti cchi ciuru ca c? ( Per non dare soddisfazione alla moglie ) I

marrichu!... Oh!... Ciuru di lignu lavurtu... Ciuru di roti firrati...

Ciuru di culura... Ciuru... ( Guardando il portone della bottega, smorza

lentusiasmo e mormora tra s ) Ca quali culura? Mancu u ciuru si senti.

( Poi a Brasi ) Vossa mi sa lassa, vah! Ca n pocu di fetu di nafta c ppi

daveru. ( Lo fa mettere pi in l, sistemandolo accanto al portone ) Mi si

metti cc ca chi luntanu.

Cummari Pippina, na prijera, si pirmetti. Cci stava dicennu, cc, o

cumpari Giuvanni, ca quannu iddu mi chiamu, dda malidtta matina...

vui erivu tistimnia ca non tantu era bonu u cumpari... Vogghiu diri ca

di sintimnti, a dda matina, non era tantu legttimu. E vui stissa,

cummari, u dicstivu chi di na vota. Non veru?

Cumpari Santu mu faciti u favuri ca vi nni jti a casa... prima ca oggi

haiu a prdiri a pacinza.

Mi nni vaju? Comu? I vinni apposta.

Apposta? Apposta ppi drimi ca i vaju a pavari i spisi du spitali? I???

No, no cumpari! Ppi spisi du spitali cci pensa a Comuni. Sunu, inveci, i

jurnati di travagghiu ca haiu appizztu, e chiddi cappizzu ancora sinu a

quannu non mi lvunu stu issu. E spiramu, sempri, ca non cci fussi

invalidit... Dicu beni, cummari?

( Subito ) Cumpari, lasstila prdiri sta tistimuninza... pirch non vali.

Cchi voli diri: non vali? A cummari era prisenti...

( A denti stretti ) Non vali!...

( Risentita ) Varda ca ancora falluta non cci sugnu.

Brava a cummari!


38

GIUVANNI

( Cercando di essere concilante verso la moglie ) Non vuleva diri chistu.

Vogghiu diri ca tra maritu e... moglie, ogni testimoninza non ha alcun

valore.

SANTU

Cci sunu i fatti ca prrunu. I fatti! A mprisa ca vuliti negari levidnza

dei fatti? I, certu, ca sugnu cc gnisstu... Vostra muggheri era

prisenti... Diciticcllu vui, cummari, ca cci sunu i fatti.

PIPPINA

Quali fatti e arezi?!... Cchi cci jti ncucchinnu? Nutra vota, cumpari,

circati megghiu di non ssiri rvulu, quannu caminti.

SANTU

Comu???

PIPPINA

rvulu! rvulu e ntruntu.

SANTU

Cui???

GIUVANNI

( Gridando ) Vui!!! Ca cci stati rumpennu... i baddi...

PIPPINA

... di locchi! A i cristini ca cci lhannu vunchi ppi fatti s. Cci

mancavu vui sulu?!

SANTU

Cummari, scusati: vostru maritu... u sapemu... Ma vui inveci arragiunti

PIPPINA

Viditi ca si c qualcunu ca non ragiuna, chistu siti vui! Me maritu, tantu

ppi sapillu, i sintimnti lha avutu sempri a postu. E si qualchi vota ci

acchinunu i nervi, sulu pirch ha cummttiri cu genti scunchiudti

comu a vui.

GIUVANNI

( Incalzando ) Nta nostra famigghia, caru cumpari, arragiunmu tutti

perfettamente! E u ciricppulo nni furra bonu a tutti: a mia... a me

muggheri, a me figghia... e macari a me sggiru, ca ppi non sntiri fetu,

cci attruvu u sistema di ntupprisi u nasu. Non veru, op? Poi,

BRASI

quannu cci va pigghiannu labitdini, si lu stuppa.

( Che aveva biascicato qualche parola incomprensibile, capisce che giunto il

momento della riappacificazione tra il genero e la figlia e si toglie la sciarpa )

Veru ! Mi staiu gi abitunnu. ( Porgendo la sciapa a Pippina ) Teni cc,

PIPPINA

srvala intra ca... non nni sentu chi fetu.

( Prende la sciapa e si avvia per andare dentro, ma davanti la porta, si ferma e

chiede a Brasi ) Op, voli ca cci pigghiu a cppula?

BRASI

No. pigghimi u cappeddu... chiddu novu ca mi purtu Miciu.

PIPPINA

( Va via contenta ).

GIUVANNI

E bravu a me sggiru, ca si voli mttiri u cappeddu novu!

SCENA NONA

( Detti, Peppi, poi Ninu e Anna )

SI SENTE LA VOCE DI PEPPI CHE CHIAMA RIPETUTAMENTE DON GIUVANNI.


PEPPI GIUVANNI PEPPI GIUVANNI PEPPI GIUVANNI


( Entra di corsa dalla strada a destra ) Don Giuvanni!... Cchi vi diceva i?...

Non puteva ssiri altrimnti, botta di sali!... Cchi vi diceva?... Cchi vi

diceva?... Cosi ca ponu succdiri nta stu paisi...

Parrati chiaru. Cchi cosa successi?

Chiddu ca ava a succdiri: si nni scappu!... Nte matinti... Ammuccini

di tutti... Oh, lu nannalu ca siti?!

Di cu stati parrannu?Cu ca si nni scappu?

Chiddu ca vi futtu i soddi. Dda speci di pitturi.

Comu??? Cchi vol diri: si nni scappu? Unni?


39

PEPPI

Dda supra... Di unni schifu . Si nni ju a stamatna prestu, a muta a

muta. A vostru cugnatu cci pareva ca ancora durmeva... Poi attruvu u

bigliettu unni cera scrittu: Mi nni ritorno a Minezia. Addio! E macari

vostru cugnatu arristu comu n passulni.

GIUVANNI

E u carrettu?... U carrettu?... Sangu di Giuda latru! Livtivi di ddocu...

( Indietreggiando si porta verso sinistra, proprio di fronte al portone, in modo

da prendere la rincorsa e sfondarlo con una spallata ) Livtivi davanti... ca

tutti cosi sfunnu... ( Indietreggiando ancora, va a sbattere con Santu )

Cumpari, sangu di Giuda! Ancora cc siti? Livtivi, annunca cu vui

sciurru.

SANTU

Non mi nni vaju si prima...

GIUVANNI

( Gridando al colmo dellira ) Sangazzu di Giuda!... Pigghitimi dda

petra... Pigghitimi dda petra, don Peppi... ( Peppi va a prendergli un

grossa pietra dal mucchio che si trova in fondo a destra, ma Giuvanni gli grida

SANTU

ancora ) No! chidda chi grossa... Chidda!

( Che dapprima era indeciso, ora, temendo che la pietra sar rivolta a lui, si

decide ad andare via in fretta ).

PEPPI

( Solleva un grosso macigno e lo porge a Giuvanni ) Finalmnti vi

decidstivu a grpiri stu purtictu. Ddocu, tiniti!

GIUVANNI

( Fa latto di scaraventare la pietra contro il portone ).

BRASI

( Si alza e sallontata in fretta ) Aspetta... prima ca sbagghi...

GIUVANNI

Non sbagghiu... Tutti cosi spu...( Si blocca vedendo entrare Ninu ).

NINU

( Appare dalla strada a destra, avendo in mano la chiave del portone ) Mastru,

GIUVANNI

cc c a chiavi!

( Lascia cadere a terra la pietra che, inavvertitamente va a finire sul piede di

Peppi, facendolo imprecare e, dolorante, saltellare su un piede solo. Poi

afferra la chiave, quasi a strappargliela dalle mani di Ninu, va ad aprire il

portone ed entra con furia, seguito da Ninu e da Peppi che zoppica

BRASI

vistosamente ).

( Rimasto solo si aggira per lo spiazzo, indeciso se entrare nella bottega o

restare fuori ).

ANNA

( Viene di corsa dalla strada in fondo e si ferma con Brasi ) Nannu... veru ?

Si nni scappu?

BRASI

Veru! Cchi setti matinti, dici.

ANNA

Ma... forsi tirminu dappitturri?!...

BRASI

Lavissi cunsigntu, a stura. Cu sa, inveci, cchi pastizzu ha cummintu.

Vo tala, ca i non mi sentu di trsiri.

PEPPI

( Viene fuori dal portone moggio moggio ).

ANNA

( Con apprensione ) Don Peppi, cchi fici?

PEPPI

U tincu!

ANNA

( Quasi incredula, ma fiduciosa ) ...Bonu?

PEPPI

Pirfettu!

ANNA

( Notando latteggiamento triste di Peppi ) Ma... allura?!... Si u tingu?!...

PEPPI

( Scattando ) A to patri tingu! U tingu propriu bonu!... Signuri mei, n

travagghiu pagatu anticipatamnti... Havi chi di n misi e... u carrettu

sempri u stissu. Mancu u pinnellu ha tucctu. ( Avviandosi per la strada a

destra, si ferma allangolo e si appoggia al muro quasi piangendo ) Botta di

sali! Comu pensu ca i paturnsi sunu pronti...

SI SENTE PROVENIRE DALLA STRADA A DESTRA UN CANTO TRISTE.

SONO I SUONATORI E TUTTO IL GRUPPO FOLKLORISTICO CHE SI AVVICINANO.


40

GIUVANNI( Viene fuori dal portone. E affranto. Si accascia su un gradino della porta, ma subito ha uno scatto dira e va ad aprire con un calcio laltra anta del portone, spalancandolo tutto. Poi si accascia nuovamente sedendo come prima. A questo punto, venendo dalla bottega, appare Ninu, che rimane affranto davanti il portone. Allora con tono pacato e deciso gli dice: ) Ninu, ti

lu puoi purtari. U carrettu e t!

NINU( Portandosi avanti ) No! U carrettu resta cc... e lappittra Anna!

ANNA( Si avvicina al padre e senza parlare gli chiede il permesso; poi, dopo che Giuvanni le fa segno di s, corre da Ninu e, tenendosi per mano, si avviano per entrare nella bottega ).

SI ODE IL SUONO DI UN CLACSON PROVENIRE DALLA STRADA IN FONDO.

.

PIPPINA

( Affacciandosi dalla porta ) Anna... vacci tu nta pompa.

ANNA

Non pozzu... Haiu chiffri!... ( Ed entra nella bottega assieme a Ninu ).

SI ODE ANCORA IL SUONO DEL CLACSON.

GIUVANNI

( Si alza ) Ci vaiu i! ( Ormai rassegnato, si avvia per il fondo ed esce dal lato

PIPPINA

destro della strada, dove c la colonnina della pompa di benzina ).

( Rimane davanti la porta a guardare il marito. Poi porge a Brasi il cappello

vecchio ) Op, mi teni chistu! Non lu trovu chiddu novu. ( A passi lenti si

avvia anche lei verso il fondo e rimane ad osservare il marito affaccendato nel

BRASI

far funzionare la pompa ).

( Ritrovando, come per miracolo, la lena di una volta, si mette in testa il

cappello e, pur con un lieve tremolo alle mani, si toglie la giacca; si rimbocca

le maniche della camicia e si aggiusta il gil; infine si gira di sbieco il

cappello alla ventitr ed pronto ad entrare nella bottega per iniziare il lavoro

PEPPI

assieme ad Anna ).

( Era rimasto a guardare lo svolgersi delle varie azioni, ma soprattutto rimane

colpito dallatteggiamento di Brasi. Allora gli va incontro, gli si inginocchia

davanti e gli bacia le mani che non tremano tanto. Poi, quando Brasi, deciso,

entra nella bottega, si alza e trova i suonatori, che assieme al Gruppo

folkloristico, stanno entrando in silenzio dalla strada a destra. Allora con

grande gioia grida: ) Forza picciotti, musica! Musica, ca vincemu!

I SUONATORI INTONANO UN MOTIVO ALLEGRO E I BALLERINI BALLANO FESTANTI DAVANTI IL PORTONE, COINVOLGENDO ANCHE DON PEPPI.

GIUVANNI( Rientra dal fondo a destra ).

PIPPINA( Gli va in contro ).

QUANDO GIUVANNI E PIPPINA SI TROVANO DI FRONTE

SI ABBRACCIANO CALOROSAMENTE.

TUTTINTORNO LA FESTA CONTINUA,

MENTRE LENTAMENTE SI CHIUDE IL S I P A R I O.

F I N E


Pippo spampinato

Via 18^ Traversa, 46 95032 BELPASSO

Tel. 095- 91 20 24 cell. 347 1493411 IMAIL PIPPO. SPAMPINATO @ tele2. it

    Questo copione è stato visto: