Pippo Spampinato
( La pompa di famiglia )
Commedia in due atti in dialetto siciliano
1
PERSONAGGI:
Don Giuvanni Santonocito, artigiano carradore ( anni 45 )
Donna Pippina, sua moglie ( anni 40 )
Anna, loro figlia ( anni 20 )
Zu Brasi, padre di Pippina ( anni 70 )
Micio, suo figlio ( anni 45 )
Ninu, lavorante di Giuvanni ( anni 25 )
Cunpari Santu ( anni 40 )
Don Peppi ( anni 50 )
U farmacista Curto ( anni 50 )
Ricu ( anni 10 )
Un ragazzo ( anni 10 )
Lazione si svolge in un paese etneo agli inizi degli anni 50
2
ATTO PRIMO
LA SCENA:
Una stanza a pianoterra nella modesta casa di don Giovanni Santonocito, artigiano carradore.
Nella parete in fondo, proprio al centro, vi una porta a due battenti che d sulla strada e fa da comune. Nella parete di destra vi una porta interna che immette nelle altre stanze e nella parete di sinistra unaltra porta immette nella bottega.
Larredamento modesto caratteristico dellambiente siciliano.
Sono in scena, come arredamento indispensabile: un com, una credenza, un piccolo tavolo posto addossato alla parete sinistra, un appendiabiti attaccato al muro e posto sul lato destro della stanza, alcune sedie.
3
LULTIMU CARRETTU ( 1 atto )
SCENA PRIMA
( Giuvanni e Santu )
GIUVANNI
( E senza giacca e sta misurando con larghi passi la parete di fondo, da sinistra sino alla porta e da questa sino alla parete di destra ) Eccu!... Cchi vi
SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI
diceva? A porta ammatti propriu nto menzu. Mit e mit.
Ma cumpari, ppi daveru u stati dicennu?
Allura comu, ppi scherzu?
Cci vuliti jsari n muru cc nto menzu ppi divdiri a stanza?
Propriu! E devi ssiri utu...
... Sinu o dammusu. Lhaiu ntisu.
Non devi passari mancu llitu.
E vui cc banna ( Santo si trova nella met destra della stanza ) e vostra
muggheri dda banna...
No, cumpari. J cc banna ( indica la met sinistra della stanza dove lui si
trova ) e me mu... e idda dda banna. J attagghiu alla mia bottega di
carradre e idda ncugnata alla sua nuova pompa di binzina. Accuss
ognunu ppi cuntu so e p fari chiddu ca voli.
Ma allura a scerra grossa?!
( Senza dargli ascolto ) Isannu stu muru e dividnnu sta cammira, si
dividi tutta la casa in due parti uguali, e cos ne usuffruirmu met
ciascuno, senza dannu di na parti a nautra. ( Pausa ) Non si pu fare
altrimnti. A casa di tutti dui!
Avajah, cumpari! Cchi chista a prima vota ca succdunu malintsi in
famigghia? Ca poi tuttu si chiarisci e ogni cosa si aggiusta. Ora, dicu ju:
cchi c di mali siddu a cummari si voli grpiri sta pompa? Ca vui faciti
carretti e idda vinni binzina.
( C. s. ) Nunca, datimi u metru. A cmmira ad ssiri mit e mit. Non
vogghiu rubari nenti.. viniti cc, misurti vui stissu... u filu du muru
devi ammiscri propriu nto menzu... e accuss a porta servi ppi dui
ingressi... Dtimi u metru, vi dicu!
Ma quali metru? Cumpari non mi faciti arrdiri.
Rdiri?! Ma cchi vi pari ca scherzu? Cci vogghiu u muru ddocu! Da oggi
in poi, j non ci haju nenti cchi sprtiri cu dda signura.
Non faciti arrdiri i genti, cumpari. ( Pausa ) Vah, ora ci sugnu j e vi
fazzu fari paci. Unn a cummari? A chiamu?
Cumpari, non aviti capitu nenti! I vi fici vniri per farvi esegure un
lavoro. Siti o non siti muratri?
Cu la facci!
Oh! E allura i, nta stu mumentu, haiu bisognu di un muratri e non
autru.
Innanzi tuttu sugnu vostru cumpari, non dimintictilu!
Appunto! Siti me cumpari! E allura, i, avennu bisognu di n muratri,
cci pirmittti ca a prifirnza scegghiu a me cumpari? Perci, u muru...
4
SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI
E torna cu muru! Cumpari scusati, vi vogghiu fari prisenti ca essennu
cumpari vostru, sugnu macari cumpari di vostra muggheri... Di
consegunza...
Perfettu! Siti macari cumpari di dda signura...
Vostra muggheri!
Dda signura! Dunque: siti macari cumpari per laltra parte. Bene! Ed
per questo che vi ho chiamato. Pirch essennu vui, cumpari di na parte
allautra, cio di tutte e due le parti contendnti, putemu ssiri sicuri e
certi che farete le cose senza favorre n luna parte n laltra. Cio: u
muru lu jsati beddu rittu, senza panza e... dividnnu a casa propriu nto
menzu spaccatu.
Ca era muluni!...
Non schirzati, cumpari. Viditi ca a cosa seria.
Ca comu?! Trgica! ( Ridendo ) A mia, vidnnuvi accuss nfunciatu, mi
veni drridiri...
Oh! E vardati quantu allegru?! Cumpari, i di sti tempi cci haiu n
divulu ppi capiddu... e vui a pigghiti a rdiri?! Vi ho pregato ca cci
aviti a jsari sta filarta di ntosti...
Cumpari, lassati prdiri sti discursi. Vah, ppi chiddu ca ha statu du
passatu, ascutti a mia, cci mittemu na petra di supra...
( Subito ) Cc! Cc!... ( Indica a terra ) Na petra supra lutra e facemu
stu muru.
E torna! Sempri dda laviti a testa?! Ora aggiustmu tuttu cosi... Cci
pirmittti ca chiamu a cummari?... ( Vedendo apparire Pippina dalla porta
di destra ) Oh, idda cc ! ( Le va incontro ).
( Allapparire della moglie si ritira in silenzio dalla porta a sinistra ).
SCENA SECONDA
( Santu e Pippina )
SANTU PIPPINA SANTU PIPPINA SANTU PIPPINA SANTU PIPPINA SANTU PIPPINA SANTU
Cummari Pippina di vui si parrava; della vostra bella prisenza. Comu
siti?
Non c mali, cumpari. Bona, grazi a Diu! E a cummari?
O slitu, cummatti cu ddi carusi. U zu Brasi comu sta?
Ca comu ha stari? Sempri u stissu. Trimannu comu na virga.
Ca mischinu!...
Ntantu si voli ssiri e smnia facnnuni dispirri.
Mischinu! P stari sempri curcatu
Accuss dici u dutturi... Ma oggi carriva me frati Miciu, u fazzu ssiri,
pviru vecchiu. Ca ppi daveru non ha abbrazzri a so figghiu?!
Eh, maliditta a vicchinia!... Cu laveva a diri ca u zu Brasi sava
arriddciri accuss? Maniva u pinnellu ca u faceva parrari...
Niscvunu carretti appitturti sutta a so manu, ca runu capolavri. u
cchi granni pitturi di carretti da Sicilia! Eh, sangu di Giuda! Comu
narriducmu... senza putricci dari rimdiu... ( Pausa ) Nunca, jemu o
nostru, ora. Pinsamu daggiustri i cosi ca si ponu aggiustri. Cchi su sti
scerri tra maritu e muggheri?
Macari vui ni siti a canuscnza?
Comu?! C n paisi chinu! Ma i non mi crideva ssiri i cosi a stu
puntu.
5
PIPPINA SANTU PIPPINA SANTU PIPPINA SANTU PIPPINA SANTU PIPPINA SANTU PIPPINA SANTU PIPPINA SANTU PIPPINA SANTU
Cchi cci putemu fari, cumpari? Quannu unu riddculu e pazzu...
( Non facendola proseguire ) Nunca, cci stava priannu o cumpari
Giuvanni... ( Voltandosi si accorge solo ora dellassenza di Giuvanni ) E
uun? Cumpari!... Comu? Ora ora si truvava cc... Unni spiru? Unni
sinficcu?
Si nfirittu. Puddicindda!... Oh, cumpari cchi staiu vidennu di sti
tempi! Comu si p arriddciri un omu seriu... n patri di famighia?!...
Calmtivi, cummari!... Ca bonu... ora aggiustmu ogni cosa.
Ca quali aggiustri, quali aggiustri? Chiddu non ragiuna. E tistardu e
si mostra scunchiudtu e riddculu allocchi di tutti.
Cummari... veramnti... na parti di ragiuni lhavi u cumpari. U viditi
nuautri mini semu attaccti o nostru misteri...
E cchi cci dati ragiuni macari vui, ora? Quali misteri? Na vota era
misteri fari u mastru carrittri, ma no ora ca i tempi sunu cangiati. U
sapiti quanthavi ca me maritu non fa n carrettu novu? Puuh! Macari
mi lu scurdai. Cu nni voli fatti chi carretti? Cui? Scumparru da
circulzione i carretti! Oramai i genti saccttunu lautombili, i camii...
Comu mi diceva allautru jornu un rappresentante: La mchina ha
sostitoto lattrazione animla. E aveva ragiuni! Cu non si nadduna
orvu! Comu a me maritu carristu anticu.
E cchi fa, cangia misteri? Alla so et?! Inveci di carretti fa autombili?
Mi duna na manu daiutu a mia nta pompa. Pirch comu prtunu u
carburnti e a pompa funzina, c sempri di bisognu di n omu. I e
me figghia non cci putemu badari comu di giustu. Sempri fmmini
semu!
O binidttu cristinu! Ntantu non sta ragiunnnu.
Pazzu! E pazzu!
U sapiti pirch mi mannau a chiamri? Voli jsatu n muru cc nto
menzu, ppi sprtiri a casa.
U viditi quantu scunchiudtu?! Riddculu! Puddicindda! Cci la
dugnu i a spartta da casa... Beddamtri ca cci spaccu i sintimnti e u
fazzu ragiunari i!
Cummari ppi favurddu... ristamu calmi pirch allura i cosi si
cmplicanu chi assai.
Mi mi cridi cumpari, non nni pozzu chi. Non ci resistu e qualchi jornu...
A casa mi voli sprtiri?!... Riddculu! Vacabbnnu e pazzu!
Cummari, i sugnu cc ppi frivi fari paci. Parola donuri ca non mi cci
avissi ammisctu. Tra moglie e maritu, si soli diri, non cci mttiri jtu. Ma
datu ca i cosi sunu a stu puntu... e datu ca mi trovu cc, vhaiu a fri
mttiri daccordu. ( Vedendo ritornare Giuvanni che entra dalla porta di
sinistra ) Oh! Cc c u cumpari.
SCENA TERZA
( Detti Giuvanni )
GIUVANNI PIPPINA
( Ha in mano un pezzo di gesso col quale comimcia a segnare sul pavimento una linea perpendicolare, iniziando dal centro della porta in fondo, in modo da dividere la stanza in due parti uguali ). ( Scattando ) Paschinu!...
6
SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU PIPPINA SANTU GIUVANNI PIPPINA
( Calmandola ) Cummari... ppi favurddu... ( Le accosta una sedia ) Cc,
assitttivi. ( La fa sedere nella parte destra della stanza ).
( Fermandosi a met percorso ) Cumpari Santu, passati cc banna, prima
ca jsu u muru.
Quali muru?
Ca datu ca vui non mi vuliti favurri, cci pensu i stissu.
Cchi vuliti diri? Non vi staiu capennu.
Staiu jsannu u muru. Viditi: tutto sta nella immaginazione ca si fa
lindividuo per una determinata cosa. E quannu limmaginazione fatta
con vera convinzione, comu si fussi la realt. Ora cc, ppi mia, comu
si ci fussi u muru ppi daveru. Basta signallu ed fatta! U vogghiu di
ntosti di trenta? Basta immaginrlu... ed n muru di ntosti di trenta.
Macari di cimentu armatu u putissi fari. Ma a mia mi basta accuss.
( Una breve pausa ) Nunca, passati prima ca jsu.
Cumpari, lasstivi parrari n mumentu, arragiunmu. Viditi ca ogni
cosa saggiusta...
Cumpari, i haiu cchi fari e staiu chiudennu. Avanti, passati!
Cumpari, arragiunmu...
( Continua a segnare la linea ) Mah! Voldiri ca si mi vuliti fare lonore di
vniri nti mia, faciti u giru da porta. ( Segna fino al proscenio ).
Cumpari, sintiti: a cummari mi diceva ca avissi vulutu na manu
daiutu... ( Vedendo che Giuvanni non lascolta, affaccendato com in altre
cose ) Ah?! Mi sintiti? Dicu i: cchi giustu lassari suli du pviri
fmmini nta na attivit nova e sparti alliniziu? Cci voli sempri la manu
di lomu... du capufamgghia. Cchi nni diciti? ( C. s. ) A mia ascutati. Ca
na manu daiutu cci la jti dannu. Certamenti nte ritagghi di tempu... E
giustu ca cci dati n aitu. Vui siti lomu cc jntra!... ( C. s. ) Ah?
Cumpari?!... Mi sintiti?... Cumpari?!... Cumpari?!?!...
( Ad alta voce ) Ah??? Cu mia parrati?
Comu cu vui?! Havi menzura ca dicu cumpari.
( C. s. ) Ah?... Comu?... Parrati chi forti ca non vi sentu.
Cchi addivintstivu surdu ntuttuna?
( C. s. ) Cchi diciti?
( Parlando forte ) Dicu: non cci sintiti bonu? Nsurdstivu?
Comu vi pozzu sntiri si c u muru nto menzu?
( Dopo una pausa ) Iiih! Sangu di Giuda! Ca cci aveva cridutu ppi daveru.
( Scattando in piedi ed inveiendo contro il marito )Paschinu!...
Scunchisu!... Puddicindda!...
( Calmandola ) Cummari... ppi favurddu, assitttivi! ( Fa sedere Pippina,
poi rivolto a Giuvanni ) Dictimi na cosa cumpari, cchi faciti mirculi,
vui? Oppuri nte manu aviti a bacchetta mgica? Comu fu ca jsstivu
stu muru tuttu nta na vota? I, ca sugnu muratri, cci avissi misu
quantumnu du jorna.
Giustu! Aviti ragiuni, cumpari. U muru devi ssiri forti e fattu a rgula
darti. Va beni, marriscu!... Voldiri ca ppi jsallu tuttu cci stamu na
quattrina di jorna... Pirmittti, allura, ca cci jsu a prima filarta di
ntosti, ppi oggi? ( Fa latto di costruire il muro da vero muratore ) Eccu!...
Anzi du filarti... quaranta centmitri daltezza... Ppi oggi cci basta! Poi
si finisci. Limportante dari linziu!
Puddicindda!... Linziu havi n misi ca u dasti... e ancora non ti
nadduni quantu si riddculu.
7
SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU PIPPINA SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI PIPPINA GIUVANNI PIPPINA
Cumpari, poi cci pinsamu ppu muru, per ora circamu darragiunri n
pocu. Si pirmittti, i vi vuleva fari na proposta. Mi sintiti?
Si aviti a parrari cu mia, aviti a passari cc banna, nta me casa.
E siccomu haiu a parrari macari ca cummari... non mi pozzu mttiri a
fari viaggi. I ca soffru di scitica! Nunca, mi sintiti?
Cchi non pozzu ricviri lonuri davrivi ospiti nta me casa?
Cchi centra?... Cumpari, haiu a parrari a tutti dui. Vardati cchi fazzu:
mi mettu cc nto menzu e accuss pozzu parrari a tutti dui, va beni? ( Si
porta la sedia sulla linea e siede ) Ppi autru u muru non ancora jsatu...
Comu non jsatu?! Vhaiu dittu ca ddocu c quasi menzu metru di
muru. Ppi mia limmaginazione comu siddu fussi realt.
Vuleva diri ca ancora non utu. Voldiri ca mi mettu in equilbriu.
( Colloca la sedia in modo da essere bilanciata sulla linea da una parte e
dallaltra ) Va beni accuss? ( Pausa ) Oh! Nunca...
Attentu, cumpari!...
Cchi fu?
Mi pari ca stati pinnennu tuttu din latu e vi putiti rmpiri u coddu.
Non vi scantati ca aria cci nhai... Non ppi nenti fazzu u muratri.
( Con un sorriso ) Veru cummari?
Miatddu vui caviti vogghia di schirzari. I staiu vugghennu!
Pazienza, cummari... allinttici a fiamma! Ora aggiustmu tuttu, non vi
preoccupti. Nunca cumpari, cc u puntu unu. Jemu cu rdini.
Perci: vostra muggheri, a cummari, ha ritenuto opportuno impiegare
ddi soddi ca vi spartstivu dalla vendita dellortu. Cci semu? Nunca: visti
ca nto paisi non crunu pompi di binzina, e siccomu i tempi cangiru e
non tutti vannu cchi carretti, pinsau di graprisi na pompa ppi vnniri
binzina. Vui, intantu, faciti carretti... e sinu a quannu, nto paisi, vlunu
fatti carretti, vui li favurti cu vostru misteri e aviti clienti; mentri
vostra muggheri si va accaparrnnu i novi clienti ca non vlunu chi
carretti, ma saccttunu i mchini. E finu a ddocu, a mia mi pari ca non
c nenti di mali. Vadagnti vui e vadagna a cummari.
Cumpari, mi stati facennu furriri a testa.
E pirch? Mi pari ca u discursu tantu chiaru.
No, dicu: mi furra a testa pirch pari ca di n mumentu allutru aviti a
cascari di ddocu a supra.
Di unni?
Comu di unni? Ca di supra u muru. Vi lu scurdstivu ca siti in
equilbriu supra u muru?
Ca gi, mi laveva scurdatu.
U viditi? Vu scurdati e vannacti tuttu. E si poi vi sdirrubbti e vi
struppiti? Ascutti a mia, passati cc banna...
Cumpari, ma no viditi quant riddculu? Cchi non vi nacchiana sangu
ntesta a vui? I staiu scattannu... e si scuta a parrari ancora accuss
scunchiusu, parola donuri ca cci spaccu i sintimnti... e u fazzu
ragiunri bonu.
Cumpari, mi vuliti fari la cortesia di dricci a sta signura di ddocu a
banna ca cci staiu rumpennu i masciddra si parra ancora con questo
linguaggio benzinarsco di ex lavannra.
Tu si, cu lu to fari, ca mi fai parrari accuss, sbirru! Tu, ca mi stai
facennu divintri accuss!... na lavannra.
|
8 |
|
|
GIUVANNI |
Cumpari, per favore, cci vuliti diri a sta signura di non dire bugie, pirch |
|
lavannra non ca cci addivintu, cci nascu! |
|
|
PIPPINA |
( Si alza ) I nascii lavannra, mentri tu nascisti nbili, averu? Eccu |
|
pirch voi cuntinuri a fari a vita di baruni, stannu sfacinntu e |
|
|
campannu di rnnita. ( Si avvicina quasi ad oltrappassare la linea ) Ma non |
|
|
ti nadduni ca stai parrannu ammtula? Ebbeni s, fazzu a lavannra... |
|
|
a serva... a binzinra... S, a binzinra! Ma u pani i mu guadagnu |
|
|
travagghinnu e no, comu fai tu, ca stai sfacinntu da matina a sira. ( Si |
|
|
avvicina al limite della linea ) Dimmi na cosa: quanthavi ca non fai n |
|
|
GIUVANNI |
carrettu? Quanthavi? Diccillu, cc, o cumpari, quanthavi. |
|
( Ha gi afferrato una sedia ed pronto a scaraventarla alla moglie qualora |
|
|
oltrepassasse la linea divisoria ) Alt! Attenzione al lmite!... |
|
|
PIPPINA |
( Fermandosi e non andando oltre ) Quali lmiti? Scunchiusu! Cchi voi |
|
cunchidiri cu sti cretinggini? Cchi voi cunchidiri?... U lmiti, a |
|
|
divisini... a morti latra ca... U sai, per ora, cchi facissi i? ( Si avvicina |
|
|
minacciosa sempre pi al limite ). |
|
|
GIUVANNI |
Cumpari, parola donuri ca si stralmita u cunfini cci rumpu i corna! |
|
SANTU |
( Che ha cercato di calmare ora luna, ora laltro ) A propsitu di corna... |
|
Ora, i dicu: cu mi cci porta a mia di mpunrimi sti corna di nterra... |
|
|
Mah! Ca sia fatta la vulunt di Diu!... Sintiti: si vuliti ragiunri, i mi cci |
|
|
mettu, ma si valterti di na parti allutra, non cunchiudmu nenti. |
|
|
Cumpari, mi prummittti di stari calmu, senza alterrvi? |
|
|
GIUVANNI |
I altertu? No viditi quantu sugnu friscu e tranquillu? |
|
SANTU |
Oh, binidttu u Bamminu! E vui cummari, maviti a fari parrari senza |
|
intirrumpri u ragiunamentu. |
|
|
PIPPINA |
( Calmamdosi ) Scusati cumpari, macari maffruntu, beddamtri! Ppi |
|
rispettu vostru mi cusu a vucca. |
|
|
SANTU |
Oh, finalmnti! Nunca, pozzu parrari? |
|
PIPPINA |
Parrati cunpari... ( senza badarci oltrapassa la linea ). |
|
GIUVANNI |
( Con calma le scaraventa la sedia che teneva in mano ). |
|
PIPPINA |
( Gridando ) Aiaih!... Armali!... Zaurdu!... Cainu!... ( Si ritira dalla sua |
|
parte ). |
|
|
SANTU |
( Allibito ) Cumpari??? E comu?... Accuss lammazzti! Auh! E |
|
dicstivu di ssiri calmu. |
|
|
GIUVANNI |
Cchi c? A mprisa ca non sugnu patruni, nta me casa, di jttari na |
|
seggia allaria? |
|
|
SANTU |
Ca non tantu, scusati! Speci, poi, quannu cci sunu cristini di sutta. E si |
|
per casu mi truvava i ddocu a sutta... Non mi spaccuru a testa?! |
|
|
PIPPINA |
Pirch, allura a mia cchi fici, non macciuncu na jamma? |
|
SANTU |
Vui siti a muggheri. Ma i non centru completamnti... Vah, vah! Si a |
|
pigghiati nta stu modu, i mi nni vaiu... |
|
|
GIUVANNI |
Bravu! Amunnni cumpari, macari i haiu a nsciri. Amunnni, vah! |
|
Avissi a jri nto tabacchnu. ( Si d da fare pr uscire ). |
|
|
SANTU |
E cchi , ora va filati? Aspittti n mumentu, ragiunmu... |
|
GIUVANNI |
Scusati cumpari, cosa urgenti. Mi laveva scurdatu... Avissi a scrviri |
|
na littra cu primmura e haiu accattri n fugliettu e na busta. Ppi |
|
|
favuri mi la pigghiati dda giacca? ( Indica la giacca che si trova |
|
|
nellappendiabiti posto sulla parte destra della stanza ). |
|
|
SANTU |
E va beni!... Voldiri ca vi fazzu cumpagna e strata facennu ragiunmu |
|
( sta per prendere la giacca ). |
|
9 |
||
|
PIPPINA |
( Bloccandolo ) No, cumpari! N mumentu. Mi si la veni a pigghiri iddu |
|
|
a giacca, ca i pedi cci lhavi! |
||
|
SANTU |
Ah, ca certu!... Pigghiativlla vui, cumpari. |
|
|
PIPPINA |
... Ca i pedi cci lhavi!... ( E afferra una sedia ). |
|
|
SANTU |
( Notando latteggiamento di Pippina ) No, no cummari! E cchi facemu a |
|
|
lotta giappunsa? A mprisa ca i pedi cci lhavi... e vui cci li vuliti |
||
|
rmpiri?! |
||
|
PIPPINA |
Pirch a mia non mi stava acciuncnnu, larmali?! Ora, si havi curaggiu, |
|
|
si la vinissi a pigghiri iddu a giacca... |
||
|
SANTU |
Iddu sa pigghia, iddu! Ma senza cumbattimntu. Avanti, cumpari |
|
|
passati, vo pigghitivi a giacca... e finmula cu sta cummddia. |
||
|
PIPPINA |
Sta farsa aviti a diri... Oppuri sta tragedia!... ( Minacciosa ) Avanti |
|
|
passa... Passa si hai curaggiu! |
||
|
GIUVANNI |
( Dopo una pausa ) Cumpari, per casu non vu truvati di ncoddu n |
|
|
fogliettu e na busta? |
||
|
SANTU |
( Stupito ) N fugliettu e na busta??? |
|
|
GIUVANNI |
Allivti... |
|
|
VOCE DI ANNA (Dallinterno ) Om?!... Om?!... |
||
|
PIPPINA |
( |
Lascia la sedia e si avvicina alla porta di destra ) Cchi c? Cchi successi? |
|
GIUVANNI |
( Con mossa fulminea, approfittando della distrazione della moglie, va a |
|
|
prendere la giacca e ritorna subito dalla sua parte ) Auh! I cci haiu u |
||
|
portafgghiu nta giacca! |
||
|
PIPPINA |
( Fa controscena ). |
|
|
SANTU |
Beddamtri ca mi pariti u cani cu jattu, tutti dui. |
|
|
GIUVANNI |
( Indossa la giacca e portandosi alla comune ) Cumpari, pirmittti... Staiu |
|
|
turnannu! |
||
|
SANTU |
No, no! Ca vi fazzu cumpagna e accuss parramu. |
|
|
GIUVANNI |
( Poich alla comune aperta lanta della porta che d nella met destra della |
|
|
stanza, sta per oltrepassare la linea segnata, saltando limmaginario muro, ma |
||
|
si ferma rimanendo con la gamba sospesa, poich vede la moglie che gi ha |
||
|
afferrato la sedia ed pronta a lanciargliela ). |
||
|
PIPPINA |
Si ti arrsichi a pusari u pedi cc banna, ti rumpu a jamma! |
|
|
GIUVANNI |
( Piano piano ritira la gamba ). |
|
|
SANTU |
Signuri mei, finmula cu sta farsa!... |
|
|
GIUVANNI |
( Si avvede che ha la possibilit di uscire dalla porta interna a sinistra, |
|
|
attraverso la bottega ) Oh! E non pozzu nsciri da puta?! ( Si avvia, ma |
||
|
giunto davanti la porta laterale si ferma, perch ha unaltra idea ) Anzi, no! |
||
|
Nesciu dallingresso principale... Da me menza porta. ( Ritorna alla |
||
|
comune ed apre laltra anta della porta ) Cchi cci avevu pinsatu?! Cumpari, |
||
|
si vuliti nsciri du me latu... senza cumplimnti... vi lassu a porta a |
||
|
vanedda. ( Va via ). |
||
|
SCENA QUARTA |
||
|
( Detti meno Giuvanni ) |
||
|
SANTU |
( Dopo una pausa ) Cummari, va pozzu fari na proposta? |
|
|
PIPPINA |
Di cchi si tratta? |
|
|
SANTU |
Pirch non la ntistati a tutti dui sta binidtta pompa? Tutti dui: maritu e |
|
|
muggheri. Ditta coniugi Santonocto. Anzi, tuttu tri: Ditta coniugi |
||
|
Santonocto & figlia. Ppi daveru vu dicu! |
||
10
PIPPINA SANTU
Si picchissu cumpari, da parti mia non c difficolt. Basta ca me
maritu cci metti, puru iddu, a so mit di soldi.
Oh, binidttu u Bamminu! Ca comu?... E pirch non parruru prima?
Ca accuss, sugnu sicuru ca ogni cosa saggiusta. Quantu vaju a parrari
cu cumpari, vah!... Saggiusta!... Saggiusta!... ( Si avvia in fretta per la
comune e, volendo uscire dalla met di porta a sinistra, poich egli si trova
nella parte destra, salta la linea come se ci fosse il muro, ma si ravvede
subito ) Ih, diavulni! Ca mha fattu suggestionri macari a mia, cu stu
schifu di muru... ( Per la rabbia d calci a vuoto come se il muru esistesse
davvero ). Cci lu dirrubbu!... ( E va via per la comune ).
ANNA
SCENA QUINTA
( Pippina e Anna )
( Entra dalla porta interna di destra ) Om, u sai cchi ura ? A stura u ziu
PIPPINA ANNA PIPPINA ANNA PIPPINA ANNA PIPPINA ANNA PIPPINA ANNA PIPPINA ANNA PIPPINA
havi vogghia daspittri.
Casu mai a strata a sapi.
Certu ca a sapi, ma era giustu ca qualcunu cci jeva a ncuntrallu. Dopu
ca unu manca tantanni du so paisi... arriva e non trova mancu n cani
ca laspetta! ( Avviandosi verso la porta di sinistra, scorge la linea disegnata
a terra ) Cchi sta singa nterra?
I disigni ca sapi fari to patri. Nveci di jricci iddu a ncuntrari a so
cugnatu... comu fussi di giustu... mi fa i disigni... u cunfinu...
Quali cufinu? Cchi si misi a fari cufina, ora?
S, i panara... Chiddu mancu a cruci ca palma a Pasqua sapi
ntricciari... Sulu carretti! Sulu carretti sapi fari. ( Vedendo che Anna sta
per entrare nella bottega ) Unni stai jennu, tu? Taveva dittu ca ddocu a
banna, nta puta, tu non cci avevi a mttiri chi pedi. Videmu quannu
u voi capiri.
Om, cchi hai stamatna? Mi stava affaccinnu ppi vdiri, siddu allivti,
cera Ninu nta puta, ppi dricci ca cci voi parrari tu.
A Ninu u manni a chiamri a casa, e quannu veni tuppula da porta,
pirch nta puta non cci havi chi nenti cchi fari, datu ca to patri u
licinziu. ( Porgendole un vestito da uomo che ha preso dal cassetto del
com ) Veni cc, prticci sti robi a to nannu, ca si voli ssiri.
Ma si u mdicu dici ca ha stari curcatu.
Cchi cci pozzu fari, i? Ha fattu u nfernu ca si voli ssiri ppi forza...
Abbdicci, fallu mttiri assitttu o suli... e non lu fari furriri casa casa.
I cci pozzu purtari i robi e poi sa vidi iddu. A mia non mi pu vdiri!
Non lu cuntradri tu, e fa chiddu ca voli. ( Si porta davanti la porta interna
di destra e, parlando ad alta voce si rivolge allinterno ) Op... Op, cc c
Anna. ( Si sente unimprecazione di Brasi ) Mi si vesti. I staiu jennu ad
incuntrri a Miciu. ( Altra imprecazione di Brasi ).
Bonu! Attaccu a scigghiri a cruna.
Pnsacci, tu! Mi nni staiu jennu. Si veni Ninu fallu aspittri. ( Va via per
la comune, dopo aver chiuso lanta della porta che aveva perto il marito ).
|
11 |
|
|
SCENA SESTA |
|
|
( Anna sola, poi Ninu ) |
|
|
ANNA |
( Esce per la porta interna di destra per andare a portare il vestito al nonno. |
|
Subito si sente un rumore come di qualcosa che Brasi le ha scaraventato |
|
|
addosso. Anna dallinterno comincia a lamentarsi , mentre Brasi continua a |
|
|
ripetere invettive. Dopo un poco Anna rientra a ritroso parlando, ora forte |
|
|
verso linterno, ora tra s ) E cchi pazzu?! Auh, arrivnnu a na certa |
|
|
et, megghiu ca vi chiudssiru o manicmiu... Mi stava spaccannu a |
|
|
testa, larmali! E cci trmunu i manu... Pinsati?!... Cchi mi sta cuntannu |
|
|
a mia? Pirch nu sa sciurra cu so figghia? ( Imprecazione di Brasi ) Oh! |
|
|
Sparti chistu u ringraziamntu, nevveru? Di ora in poi non cci trasu |
|
|
chi ddocu intra! P mriri! ( Altra imprecazione di Brasi ) S, s, macari |
|
|
accuptu!... tuttu u fetu lu senti iddu!... Unn stu fetu? Sintemu: unn? |
|
|
Si ancora binzina non ci n... comu lu p sntiri u fetu? Ah?... Si a |
|
|
pompa leggia... Varda che bella, oh! Iddu pazzu e lutri ci hannu a |
|
|
jri ntammisca?! Si non cci voli stari cc, pirch non si nni va cu so |
|
|
figghiu Miciu in Continnti, ca si la passa megghiu? ( Si sente bussare alla |
|
|
porta interna di sinistra e va subito ad aprire ). |
|
|
NINU |
( Entrando ) Non c to patri? |
|
ANNA |
Finalmnti! Cchi cci voli ppi vidriti?! |
|
NINU |
Cchi voli diri cchi ci voli? Si non staiu travagghinnu chi cu to |
|
patri... |
|
|
ANNA |
E pirchissu non tha fari vdiri? Allura i non cuntu nenti? Veru : cu |
|
sta luntanu di facci, sta luntanu di cori. |
|
|
NINU |
Ma cchi vai dicennu? Certu ca non pozzu vniri comu prima, ora ca non |
|
si travagghia. Cchi fazzu: staiu nta puta e ammuccu comu n |
|
|
passulni?!... Ma non ca pirchissu sugnu luntanu di tia... Sempri nto |
|
|
me cori tu si, comu ha statu sempri! E non aviri paura ca sugnu chi |
|
|
nnamurtu di prima; specialmnti ora ca non ti sacciu vicinu comu ha |
|
|
statu nto passatu... Veni cc dammi n vasunddu. ( Le si accosta ). |
|
|
ANNA |
( Scostandolo ) Mutu ca c u nannu dda banna. |
|
NINU |
Non curcatu?... Veni cc gioia mia, ca ti dicu quantu ti vogghiu beni! |
|
ANNA |
Lvati ca c u nannu, ti dicu... ca si sta susnnu... E poi p vniri me |
|
NINU |
patri... |
|
( Va a chiudere la porta interna di destra girando la chiave, poi si affaccia a |
|
|
guardare dalla comune e ritorna ) Nuddu veni. ( Si avvicina ad Anna e |
|
|
labbraccia. Lei lascia fare. Stanno per baciarsi, quando, dalla strada, si sente |
|
|
la voce di don Peppi che chiama ripetutamente don Giuvanni. I due si |
|
|
staccano ). |
|
|
ANNA |
Matri!!!... E cu ? |
|
NINU |
Don Peppi , ca cerca a to patri... Affcciti e cci dici ca non c. |
|
ANNA |
( Avviandosi verso la comune ) Vattinni nta puta, tu. |
|
NINU |
( Si mette di lato, per non farsi vedere dal di fuori ) Non ti preoccupri... |
|
Affcciti! |
|
|
ANNA |
( Si affaccia alla comune e parla ad alta voce verso lesterno ) Don Peppi, |
|
non c me patri... E fora! ( Dopo un poco rientra ). |
|
|
NINU |
Si nni jvu? |
|
ANNA |
S. |
|
NINU |
( Le si avvicina e lattira a s ) Veni cc! |
12
ANNA
NINU
ANNA
NINU
ANNA
NINU
ANNA
NINU
ANNA
NINU
ANNA
NINU
ANNA
NINU
ANNA
NINU
ANNA
NINU
ANNA
NINU
ANNA
NINU
ANNA
NINU
ANNA
NINU
( Standogli vicina, cerca di tenere Nino un po distante da lei, mentre egli,
invece, cerca di stringerla a s ) Ninu, haiu limpressini ca tu non mi voi
beni comu na vota.
Ma cchi vai dicennu?... Si i staiu niscennu pazzu ppi tia. Veni cc!...
( C. s. ) Ti sentu luntanu di mia e mi pari ca talluntni sempri chi!
Ma si si tu ca malluntni...
No ora, nta stu mumentu. Ma quannu tu non cci si... Quannu non nni
videmu. ( Man mano cede alla stretta di Ninu e si fa abbracciare ).
Non veru! Anzi ti sugnu chi vicinu quannu non nni videmu, pirch
pensu sempri a tia... e vulissi stari accuss sempri abbrazztu cu tia...
accuss... comu ora.
E i macari... accuss ppi sempri... Ti vogghiu beni assai, Ninu!
I macari, curna mia!... Assai, assai!... ( Cerca di baciarla ).
Pirch non nni parri intra e nni facemu ziti giusti?
( Scostandosi di colpo ) U vidi? Appizzsti tuttu u bellu! Pari ca u to
pinseri sulu chiddu di parrari chi to. Pirch, ora cchi semu ziti
sbagghiati?
Certu! Cchi avemu a stari sempri accuss?... Ziti ammuccini, ca
navemu a scantari di n mumentu allutru? Ni maritssimu e accuss
stssimu sempri vicini. Ora ca tu non cci si chi nta puta e non ti
pozzu vdiri comu prima jornu ppi jornu, quannu aspettu ppi vidriti, mi
pari centanni ogni minutu ca passa.
Ma a cu voi ca parru, nta sti mumenti? To patri e ta matri sunu
acchiappti... Malidtta sta pompa e quannu ta matri si misi stu pinseri
ntesta! U sai, no, ca di sti tempi, cu to patri non si cci p parrari?! E
ci havi ragiuni, mischinu!
Pirch ci havi ragiuni, sintemu?
Ca certu! Tu si, ora, di idei novi comu a ta matri ca si fici a pompa di
binzina. Comu si, nte nostri parti, i carretti vannu a binzina...
Pirch non cci sunu i mchini nto paisi? ( Enumerando ) Lesattri ci
havi a mchina; u dutturi; u vitirinriu; u sigritriu...
( Interrompendola ) Mu mmaginva ca u discursu cascava ddocu: nto
sigritriu...
Pirch non cci lhavi a mchina u sigritriu?
Cci lhavi a mchina! E tu non hai utru nta vucca ca u sigritriu e so
figghiu... dda speci di jtticsu.
Quantu si scunchiudtu, beddamtri! Cchi centra ora stu discursu?
Centra, centra! Pirch si cci vidu fari ancora u smurfisu cu tia...
Quantu veru Diu, cci rumpu i masciddra!
Ma iddu p fari chiddu ca voli. Cchi minterssa a mia?
( Con rabbia ) Interssa a mia, inveci... ca ti vogghiu beni e non
pirmettu...
Ma cu cci sta dannu cuntu?
Stutra cci mancava, ca cci davi cuntu.
Ninu, u vidi ca si tu ca non mi voi beni comu na vota? Ti siddii ppi
nenti!
Cchi veni a diri ppi nenti? Perci: mi scumpnunu a zita... e non
mhaiu a siddiri?
|
13 |
|
|
ANNA |
Ma cu ca sta scumpunnnu cosa? Non essiri accuss fucusu! Non mi |
|
piaci ca si accuss!... Non sta succidnnu nenti; non aviri paura ca |
|
|
nuddu mi cumpni, pirch, ormai, u sannu tutti ca semu ziti e ni vulemu |
|
|
beni. |
|
|
NINU |
Perci voi diri ca... dda speci di cosa, non ti fa i passiti? Ti pari ca non |
|
mi nhaiu adduntu? |
|
|
ANNA |
Ma quali passiti?... Cu sa ppi cu passa?!... |
|
NINU |
S, ppi to nannu! Ca allivti cci passa a to nannu?! Sangu di Giuda! Si |
|
u ngagghiu i, cci rumpu i jammi! |
|
|
ANNA |
( Sorridendo ) Mischinu! Iddu ca non ci havi nenti cchi prdiri... Pari |
|
sticchinu! ( Gli si avvicina ) Nveci mi piaci ca si accuss... Pirch voldiri |
|
|
ca mi voi beni... Non veru ca mi voi beni? |
|
|
NINU |
( La stringe a s ) Ti nni vogghiu tantu, ca sugnu gilusu macari di lria ca |
|
ti sta attornu... gioia mia! Non ti sacciu diri quantu granni lu me |
|
|
amuri... Non cci sunu palori... Sulu accuss abbrazzti e vasnnuti lu p |
|
|
capiri... Curna!... Gioia!... Duci du me cori!... ( Stanno per baciarsi, ma si |
|
|
sente bussare forte e ripetutamente alla porta interna di destra. E Brasi che |
|
|
vuole entrare e schiamazza, trovando la porta chiusa a chiave ). |
|
|
ANNA |
( Scostandosi subito ) Ges!... u nannu!... Vattnni nta puta!... |
|
NINU |
Morti subitnia! Macari ddutru vecchiu, ora?! |
|
ANNA |
( Spingendolo verso la porta di sinistra ) Mutu!... Non ti fari sntiri... |
|
Vattnni!... |
|
|
NINU |
( Andandosene a malincuore ) Auh! Non fu possbili driti stu vasuni! ( Va |
|
via dalla porta interna a sinistra ). |
|
|
SCENA SETTIMA |
|
|
( Anna, Brasi, poi Giuvanni ) |
|
|
ANNA |
( Dopo essersi assicurata che Nino andato via, apre la porta di destra ) E |
|
BRASI |
cchi ?... Cchi ?... Cchi cci sta pigghinnu?... |
|
( Entra con furia. E un vecchio tutto nervi e brontolii. Cammina a stento |
|
|
trascinando i piedi e tremando in tutta la persona, specialmente alle mani. Si |
|
|
trova mezzo vestito, cio: indossa i pantaloni, tenuti dalle bretelle, ma ancora |
|
|
sbottonati; anche la camicia, che pende fuori dai calzoni, sbottonata e le |
|
|
scarpe sono slacciate. Con le mani, che gli tremano continuamente, tiene |
|
|
chiusi nel davanti, come meglio pu, i pantaloni ) Mulaccini chi cudi |
|
|
raduti!... Cchi mi vuliti fari mriri affuctu? Bastardi!... Cchi sugnu |
|
|
carzartu, ora? Pirch mi chiudsti a porta zivttula nica? |
|
|
ANNA |
Ma quali porta? Quali chidiri? E vossa ca non sapi grpiri... A porta |
|
era aperta. |
|
|
BRASI |
Accuptu dda jntra mi vlunu fari mriri... Mulacciunzzi!... |
|
ANNA |
Pirch accuptu? Pirch aveva a mriri? |
|
BRASI |
ria, ria vogghiu! Non vogghiu mriri di fetu! |
|
ANNA |
E torna cu fetu. Unn stu fetu? Si ancora hannu a purtari a binzina. |
|
Vah, mi sassetta o suli, dda banna...e si jetta u sciallu di ncoddu. |
|
|
BRASI |
( Va girando per la stanza in cerca di qualcosa ) Unn? Unni u |
|
mpurtusau? Bastarda! |
|
|
ANNA |
Ma cchi ca cerca? Si p sapiri? |
|
BRASI |
U vastuni. Unni u nficcu? Cajrda! |
|
14 |
|
|
ANNA |
Cchi nha fari du vastuni? Vossa assitttu ha stari. Non mi |
|
GIUVANNI |
raccumannu utru a om. Vah, mi sassetta!... |
|
( Entra dalla comune con in mano un foglio da lettera. Si meraviglia nel |
|
|
vedere il suocero ) Cchi fa vossa susutu? Cu ca u fici ssiri? |
|
|
BRASI |
( Senza dargli retta ) Unni u mpurtusu dda cajrda?... |
|
ANNA |
Si vosi ssiri ppi forza... e a om u fici ssiri... ppi oggi ca veni u ziu. |
|
GIUVANNI |
Ma cchi siti pazzi?! Si chiddu non p stari additta!... Unn ca va |
|
furrinnu, vossa?... ( Vedendo che Brasi passa sopra la linea disegnata a |
|
|
terra e col suo andare, strisciando i piedi, cancella tutto ) Alleggiu!... Alle... |
|
|
Bravu! Tutti cosi sta cancillnnu... |
|
|
BRASI |
Cajrda! Apposta u mmucciu. Ma si u trovu cci lu rumpu nte corna! |
|
( Sta per cadere e subito Giuvanni lo trattiene. Ma lui si svincola ) Lvati, tu! |
|
|
Annunca cu tia sciurru. (Come prima gira per la stanza ) Cci ammciunu |
|
|
u vastuni a n vecchiu... Curnuti!... Bastardi e mulaccini!... |
|
|
GIUVANNI |
Ma quali vastuni? Vossa assitttu ha stari! |
|
BRASI |
I haiu a nsciri! ( Alzando la voce ) Haiu a nsciri! |
|
GIUVANNI |
Stutra cci mancava ca si faceva a passita. Vah, mi sasse... Alle... E |
|
scuppulu n utru menzu muru! Auh, e cchi passa a levicatrci?!... |
|
|
Tuttu cosi cancillu! ( A Brasi ) Vossa mi si nni va dda banna, sassetta |
|
|
o suli... e si fa buttunri sti robbi. |
|
|
ANNA |
( Cerca di portarlo di l ) Mi camina dda banna, ca u buttunu... |
|
BRASI |
( Svincolandosi ) Lvati, cajrda nica!... Di ora in poi, i mi fazzu |
|
abbuttunri da Suprira! |
|
|
GIUVANNI |
Di cu si fa abbuttunri? |
|
BRASI |
Da Suprira. |
|
GIUVANNI |
Quali suprira? |
|
BRASI |
Chidda di lospziu... Pirch dda mi nni vaju!... Dda! |
|
GIUVANNI |
Ah! Perci si nni voli jri allospziu... e si fa abbuttunri da Suprira?! |
|
ANNA |
Mancu di na mnica qualsiasi: da Superiora! |
|
GIUVANNI |
Certu! E si qualchi vota veni a Matribatssa, si fa abbuttunri didda. |
|
BRASI |
Di cu mi pari e piaci!... |
|
GIUVANNI |
Poi cci pinsamu ppi lospziu... Per ora aspetta ca veni so figghiu |
|
Miciu... |
|
|
ANNA |
Iddu, cridu, ca voli nsciri ppi non ncuntrrlu. |
|
BRASI |
Bastardu!... Bastardu!... Bastardu!... ( Va via dalla porta di destra, dopo |
|
aver camminato strisciando su tutta la linea disegnata a terra ). |
|
|
GIUVANNI |
( Vedendo che Brasi ha cancellato tutto ) E tirminu u muru divisriu! Ca |
|
quali singa e singa, specialmnti quannu unu havi a disgrzia dviri |
|
|
ncasa u cilindru. ( Ad Anna ) Vo bdicci, vah! E fallu assittri, |
|
|
annunca chiddu daveru nesci, basta ca cci ngrana a quarta... |
|
|
ANNA |
( Va via per la porta di destra ). |
|
SCENA OTTAVA |
|
|
( Giuvanni solo, poi Ninu ) |
|
|
GIUVANNI |
( Appena rimane solo, si porta al tavolo, si siede, apre il cassetto e ne esce un |
|
piccolo calamaio e una penna; poi stende sopra il tavolo il foglio da lettera e, |
|
|
dopo aver attinto la penna, si accinge a scrivere sul foglio, ma non ha ancora |
|
|
cominciato che si sente bussare alla porta di sinistra. Subito, non volendo far |
|
|
vedere la lettera, nasconde il foglio in tasca e si alza ) Cu ? |
15
NINU
GIUVANNI
NINU
GIUVANNI
NINU
GIUVANNI
NINU
GIUVANNI
NINU
GIUVANNI
NINU
GIUVANNI
NINU
GIUVANNI
NINU
GIUVANNI
NINU
GIUVANNI
NINU
GIUVANNI
NINU
GIUVANNI
NINU
GIUVANNI
NINU
GIUVANNI
NINU
GIUVANNI
NINU
GIUVANNI
NINU
GIUVANNI
( Affacciandosi dalla porta ) Mastru... cc sugnu!
Ah, tu si?! Trasi... trasi!
( Entrando ) Sabbenedca! U zu Peppi mi dissi ca vossa mi vuleva.
Maveva a parrari?
S! Ti mannai a chiamari pirch c di fari n travagghiu. Avemu a fari n
carrettu ed haiu bisognu di tia.
( Stupito ) N carettu? N carrettu novu?
( Subito ) Nuovissimo! ( Correggendosi ) Cchi voli diri novu? cchi si
fannu carretti vecchi? Se si deve fare: nuovo, no?
Mi crideva ca cera daggiustri qualchi carrettu. Havi ca vossa non fa
chi n carrettu...
E ora u fazzu! N carrettu di chiddu bonu. Scolpito, appitturtu...
Scolpitu?
S, s! Scolpitu di tia! Facemu n carrettu ppi fallu partecipri ad un
concorso... a na gara, vah! Mhai capitu?
Haiu capitu! O cuncursu di Agrigentu?!
Com ca u sai? Cu tu dissi?
Nhaiu ntisu parrari. Sacciu ca c stu cuncursu per il meglio carrettu
sicilinu. Va beni, mastru! Cci facemu u carrettu! Cu chistu? Cci
nhavi soldi?
Cci nhavi! Non ti preoccupri.
E cu ?
Nuddu !
Comu nuddu?
U carrettu u vogghiu fari i. Propriet privata.
Vossa??? Vossa voli partecipri a gara dAgrigentu?
S! Pirch non cci pozzu partecipri?
E cu quali carrettu?
Cu chiddu di to soru a mnica. Cchi veni a diri cu quali carrettu? Ca
cu chistu ca avemu a fari.
Ah, ca gi!... Perci di vossa?!... Voldiri ca fa stu carrettu... e si u teni
vossa stissu?...
Ninu, mi stai parennu ntrunatu. No u pozzu fari n carrettu ppi mia
stissu?
S. Ma cchi nni fa?
Oh bella! Ma si ti dicu ca haiu a partecipri o cuncursu.
Perci: fa n carrettu sulu ppi partecipari o cuncursu? Ma oltri o
carrettu cci voli u cavaddu... i finimenti...
Certu! Cchi non sacciu?! Ppi u cavaddu mi lu staiu accattnnu. Gi desi
parola! E i finimenti i staju facennu fari di Carmelu Puleu.
Bravu! E cchi ci havi soddi di jttari?
Pirch su di jttari? Vincennu u primu premiu, mhaiu pagatu gi na
bona parti di spisi... e u carrettu al completu, mi resta sempri per essere
sfruttatu alla prima occasione... U pozzu affittri...
Affittri?
S! A Quadarni, quannu ci affittu u carrettu ppi fari u film da
Cavalleria Rusticana, cci dsiru centumla liri ppi na sula simana. U
pozzu mttiri espostu... ppi turisti stranieri, mintemu, ca pvunu ppi
vidillu o ppi fricci a fotografa. Oggi u carrettu addivintu na cosa di
mustra.
16
NINU
GIUVANNI
NINU
GIUVANNI
NINU
GIUVANNI
NINU
GIUVANNI
NINU
GIUVANNI
U sapi ca chista du carrettu mi piaci? Approvu! E na bellissima
pinsata!
Allura, tabbasta larmu di sculpiri stu carrettu?
Mabbasta larmu? A mia? Vossa cu stu carrettu, cchi fa voli vnciri?
No, vogghiu prdiri! Ca crtu ca vogghiu vnciri. Si dumanna? Allura
pirch cci partcipu a gara?
E vincer!
Mi stai parennu il Duce. Ninu, vidi ca sha vnciri ppi daveru.
Vossa mi non si preccupa! E macari intersse miu di vnciri.
Certu! A cumparsa macari tu a fai.
Non sulu ppa cumparsa. E ca vincennu u primu premiu, vossa mi
pava di sicuru.
Auh! Si fissatu nte soddi?! Non ti preoccupri ca i non guardu a spisi.
Mi costa chiddu ca costa, ma si cci partcipu, haiu a vnciri. Basta!
Quantu cci scrivu a littra di partecipazione... (Prende il foglio e si
accinge a riprendere a scrivere, ma si ferma poich si sente la voce di Ricu
che lo chiama dalla strada ) Cu ?
SCENA NONA
( Detti e Ricu )
RICU
GIUVANNI
RICU
GIUVANNI
NINU
GIUVANNI
NINU
GIUVANNI
NINU
GIUVANNI
NINU
GIUVANNI
NINU
GIUVANNI
NINU
GIUVANNI
NINU
GIUVANNI
( Affacciandosi dalla porta della comune )Ah, intra vossa?!
Sabbendica!... ( Sta per scappare via ).
Cchi c, Ricu?
Nenti... don Peppi vuleva sapiri si vossa ssaveva ritirtu intra... Ora cci
lu vo dicu!... Sabbendica! ( Scappa via di corsa ).
( A Ninu ) Mannai a don Peppi nti Liotta... ppi mpignarlu.
( Stupito ) A Liotta??? U carrettu lha dipngiri Liotta?
S, Liotta. E u firraru don Janu Salera.
Comu? Non lha dipnciri Anna?... So figghia?
Si ti dicu ca devi essiri na cosa bona...
E pirch, Anna, forsi, non u dipingi megghiu di Liotta? Non si lu
ricorda, vossa, u carrettu ca cci fcimu a don Puddu Croccu? Cchi c
megghiu pitturi di so figghia?!
Va beni... tannu cci dava locchiu me sggiru... Ora non p essiri. Basta!
U dipingi Liotta. Accuss stabili!
E appizzmu u carrettu!
Ma cchi voi diri ca Liotta non capaci?
Di ssiri fussi capaci, ma so figghia Anna nutra cosa. Vossa cchi
nha fari... Cu Anna arrislta megghiu!
E non p ssiri!
A mprisa ca non voli donna Pippina? Mastru, si vossa cci pirmetti cci
parru i.
( Sperando che Nino riesca a convincere la figlia ) A cui ad Anna?
No. ca mastra. Cu so muggheri. Pirch si dipenni didda...
Nenti, nenti! Non c bisognu. Non dipenni di nuddu. Dipenni sulu di mia
ca non vogghiu. Anzi, per quanto riguarda me muggheri... Comu si non
cci fussi. Idda cu so lavoro, nuutri cu nostru. Hai capitu? Senza
distrazini... Si lavora e basta!
17
NINU
GIUVANNI
NINU
GIUVANNI
NINU
Quali distrazini?
Allivti hannu bisognu di tia... ppi qualchi cosa nta pompa... Tu stai
lavorando cu mia in esclusvo! Cci semu?
Certu! Cchi semu piccirddi? Si sha travagghiri, si travagghia.
Oh! Bravu! ( Gli indica di andare nella bottega ) Passa!... I staiu vinennu.
Videmu si cci pozzu scrviri sta binidtta littra.
( Va via per la porta di sinistra ).
SCENA DECIMA
( Giuvanni solo, poi Peppi )
GIUVANNI PEPPI GIUVANNI PEPPI GIUVANNI PEPPI GIUVANNI PEPPI GIUVANNI PEPPI GIUVANNI PEPPI GIUVANNI PEPPI GIUVANNI PEPPI GIUVANNI PEPPI GIUVANNI PEPPI GIUVANNI PEPPI
( Rimane solo e si accinge, come prima, a scrivere la lettera, ma appena sta
per cominciare, entra dalla comune don Peppi. Allora riconserva in fretta il
foglio in tasca ).
Don Giuvanni... semu cunsumti!... Semu cunsumti!... ( Si accascia su
una sedia, stanco dalla corsa fatta ).
Cchi fu? Cchi successi?
Malidittzzu vui e quantu siti friscu. Botta di sali! Semu cunsumti!
Cchi fu, don Peppi?
Ca quali vnciri?! Quali vnciri?! Siti friscu, botta di sali! Friscu comu e
rosi. E cu stu passu mancu lltimu prmiu pigghiti. Nenti... nenti!... Vi
putiti ritirri!
Pirch?
Liotta si mpignau! Cci arrivstiru tardu.
Si mpignau? E cu cui?
Chi paturnsi. Chiddi non ci prdunu tempu... e vnciunu! Botta di sali,
vnciunu! Signuri mei, sha diri ca n paturnsi...
( Disorientato ) Cchi voli diri simpignu? Non p ssiri!
Cchi cci vuliti pruibri di mpignrisi cu cui voli iddu? Chiddi cci
arrivru prima. Sunu organizzti ca hannu a vnciri ppi forza...
Quali prima? Cchi jti ncucchinnu? Non cci lu dicstiru ca i cci
cuncurru macari?
Quannu? Ora cci lu dissi. Ora! Menzura arredi! Si siti friscu, botta di
sali!
Vo dicticci ca cci dugnu chi assai di paturnsi... e sta ppi mia esclusvu.
A cui? Cchi vi pari ca n pupu? Orami si mpignau! Viditi:
maddannu, i! Maddannu comu pensu ca siti accuss affilimmtu nta
sti cosi... Signuri mei, sha diri ca n paturnsi...
Cci dugnu u duppiu! Non vardu a spisi... Tutti chiddi ca voli! Orami
ppi currvu. Vo jticci... Quantu voli voli!
E intili! U sacciu i, comu nsisti. Non questini di soddi, no! Havi
ottu jorna ca si mpignau. Cchi fa si rimangia a parola?
( Dopo una pausa ) E va beni!... Attruvmu a n utru.
( Scattando ) A vostra soru attruvti! Non cci nn utri pitturi boni. Non
cci nn! Salvu... ca vi cunvincti a farlu pitturri a vostra figghia.
Vhaiu dittu ca non p ssiri! Quantu voti?
Allura cchi cci jti circannu? Cchi cspita di premiu vuliti?
|
18 |
|
|
SCENA UNDICESIMA |
|
|
( Detti e Brasi ) |
|
|
BRASI |
( Entra dalla porta di destra. Indossa la giacca, il gil, la cravatta e porta il |
|
cappello sulle ventitr. E pronto per uscire, ma gli manca il bastone, che non |
|
|
trova, quindi lo cerca andando per la stanza trascinando i piedi come prima e |
|
|
con le mani che gli tremano sempre di pi ). |
|
|
PEPPI |
( Andando incontro a Brasi ) Cc, cc! Chistu fussi lnica soluzini!... U |
|
mastru sempri mastru! Vossa sulu, zu Brasi, avissi pututu rislviri |
|
|
tuttu, cu dda so arti granni, cu sti so manu binidtti, ca hannu |
|
|
dipingitu capulavri!... |
|
|
GIUVANNI |
Lasstilu stari... Cchi cci jti dicennu?... |
|
PEPPI |
( Volendo baciare le mani a Brasi, cerca di prendergliele ) Vossa... mi li |
|
duna sti manu, ca li vogghiu vasari... |
|
|
BRASI |
( Schermendosi ) Lvati, Peppi... Non mi rmpiri... la testa, cu lu to slitu |
|
parrari ammtula. Bastardunzzu fitusu, unn mpurtustu?... |
|
|
GIUVANNI |
( Tra s ) Ancora u vastuni cerca! |
|
PEPPI |
( Insistendo ) Mi si li fa vasari sti manu santi... ( Riesce a prendergli le |
|
mani che tremano continuamente; cerca di portarle alle labbra, ma non riesce |
|
|
a baciarle per il forte e continuo tremore ). |
|
|
BRASI |
( Volendosi svincolare ) Lvati!... Lssami jri!... |
|
GIUVANNI |
( Osservando la scena ) E cchi : n martellu pinneumticu?! N muturi a |
|
PEPPI |
scoppiu?! |
|
( Dopo che Brasi si svincolato, non riuscendo in alcun modo a poggiare le |
|
|
labbra, ma solamente a muovere continuamente la testa, si accascia su una |
|
|
sedia ) Botta di sali! Mammaraggii! ( Dopo una pausa ) Possbili ca n |
|
|
cristinu si p arridciri nta stu statu? |
|
|
GIUVANNI |
Doppu ca ci hannu a pirmttiri di susrisi. Misu curcatu non trema nta |
|
stu modu. |
|
|
BRASI |
( Avviandosi per la porta di destra ) Si lu trovu... cci lu rumpu nte corna a |
|
tutti dui: matri e figghia. ( Va via ). |
|
|
PEPPI |
Ntantu iddu sulu navissi pututu salvari. Botta di sali! Si avissi pututu |
|
tniri u pinnellu comu na vota... ( Ha unidea ) Don Giuvanni, forsi |
|
|
facnnucci na bella cura ricostitunte?... Ca chista tutta dibulzza ! Cci |
|
|
facemu qualchi sctulu di gnizini di chiddi forti... Ah? |
|
|
GIUVANNI |
A cui? |
|
PEPPI |
Ca o zu Brasi! Na bella cura di gnizini di fcutu... e u rimittmu |
|
BRASI |
nsestu. Cci fazzu i! |
|
( Che era ritornato ed aveva ascoltato, stando fermo sulla porta di destra ) |
|
|
Vo facclli a to soru i gnizini! Bastardu e mulu ca cuda raduta! A to |
|
|
soru!... Sannunca ti ntrucciunu li corna comu a ddi crasti curditi o |
|
|
munti Sona. Curnutu, crastu e mulaccini fitusu!... ( E va via dalla porta |
|
|
di destra ). |
|
|
PEPPI |
Semu persi! Cci putemu rinunziri!... ( Sta per andare via dalla comune e |
|
vede che sta arrivando Santu ) Cc c vostru cumpari Santu... Facitivllu |
|
|
allattri diddu u carrettu. Vah, megghiu ca mi nni vaiu, pirch |
|
|
sannunca sbuttu!... ( V a via ). |
19
SCENA DODICESIMA
( Giuvanni e Santu )
SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU
( Entra dalla comune ) Oh! Finalmnti! Ma unni vi mpurtusti? Si p
sapiri? ( Si siede e dopo una pausa ) Nunca cumpari, oggi, orami ppi
mia, jurnta persa, per marrizzttu sulu quannu vi fazzu fari paci.
Cumpari...
Maveva parsu ca ruvu turnatu cu loccorrnti ppi cuminciri u
travagghiu. Vi la pagu tutta a jurnta, cumpari.
A testa sempri dda laviti, averu? Perci, jemu o nostru: ora sta
vinennu a cummari, ca lincuntri ca vineva cu so frati, vostru
cugnatu Miciu. Passaru di nta lucanna di donna Furtunata a pusari ddu
furastri, pirch vostru cugnatu vinni n cunmpagna di n amicu so
furastri. Nunca, prima carrvunu nhamu a parrari, cumpari e avemu
ad aggiustari a faccenna da scerra. Non giustu carriva vostru
cugnatu e vha truvari acchiappti, speci ca cu iddu c stamicu
furastri.
Cchi minterssa a mia? I vicinu di casa sugnu! Basta ca rispittmu u
vicintu... ponu fari chiddu ca vlunu: frati, soru... amicu... Ognuno
per la sua casa. Hannu tantu spziu. Anzi, si cci fa mpacciu ddu pviru
vecchiu di me sggiru, sugnu dispostu a purtarimmllu cu mia, cc
banna nta me casa.
Cumpari, non semu a stu puntu. Anzi vi devo fare una proposta ca veni
di parti da cummari. Nunca: vostra muggheri vi fa a proposta
dintistrivi a pompa macari vui. E accuss a pompa di tutta a
famigghia. Cci semu? Cchi nni pinsati?
Mi sta parennu di ssiri o campusntu.
Cchi centra u campusntu?
Ca... dda c a tomba di famigghia, cc, inveci, c a pompa di
famigghia. Vah, non mi faciti rridiri.
Cchi c drridiri, scusati. Sia vui, ca vostra muggheri, siti patruni e cci
badati di na parti a nutra. Certamnti, vui partecipti macari ca
vostra parti di spisi... I soddi laviti!
Cumpari, non nhaiu soddi.
Comu? I soddi ca pigghistivu da vnnita di lortu? Cchi mi vuliti diri
ca vi mangistivu?
Chistu fussi u desidrio di me muggheri. Ma i, inveci, vi dicu ca di ddi
soddi non nhaiu tuccatu mancu na palanca ed ora li sto impiegando... e
boni! Pirch i, i me soddi non li malinchcu nta n affari scunchisu e
sicuramnti passivu, comu per esempio: pompe, benzina ed affini. A mia,
cumpari, u cirivddu mi furra ed ho delle buone idee.
Aviti n menti di impiegrli chi megghiu? Cchi vuliti fari?
( Dandosi delle arie da uomo che ci sa fare. Perci, alle volte, parla anche in
italiano ) Sto per realizzare un progetto... Come vedete, anchio cambio,
non resto sempre antico come dice mia moglie. Sto per realizzare una
certa idea... Una novit!... Sto facendo:... una cosa nuova, ecco!
E cchi stati facennu? Si p sapiri?
Non vu pozzu diri, per ora. Capci ca vui u jti dicennu e... sappizza
tutta loriginalit della cosa.
Avaiah! Cumpari, allura non mi canuscti?! Si cosa ca non si devi
sapiri, non si sapr! Perci cchi stati facennu? Cchi sta cosa nova?
|
20 |
|
|
GIUVANNI |
( Quasi con circospezione ) Staiu facennu: n carrettu. |
|
SANTU |
( Alquanto stupito ) Comu??? |
|
GIUVANNI |
( C. s. ) N carrettu! Un carretto siciliano! |
|
SANTU |
( C. s. ) N carrettu??? Stati dicennu: n carrettu? |
|
GIUVANNI |
Propriu! |
|
SANTU |
E... chista ... a cosa nova? |
|
GIUVANNI |
Nuovissima! |
|
SANTU |
( Tra s ) E cchi niscu pazzu? Si ha fattu sempri carretti... |
|
GIUVANNI |
( Che si era allontanato passeggiando per la stanza ) Gi ho iniziato il |
|
lavoro. A lignami lhaiu! U firraru c! Mi manca solo... ( Si ricorda ad |
|
|
un tratto di qualcosa ed allora, scattando come uma molla, dice prima a s |
|
|
stesso ) Oh, lu bstia! Cchi ci aveva pinsatu? Ca comu! Dopu di Liotta, |
|
|
iddu c: u jacitnu! U truvai! Saro Bella... ( Ora, assai contento, rivolto |
|
|
a Santu, gli grida in faccia ) Cumpari: Saro Bella!... Bella! |
|
|
SANTU |
( Capendo male, riesce a dirgli ) ...Bello?!?!... |
|
GIUVANNI |
( Saltando dalla gioia ) No! Bella! Saro Bella! Saro Bella!... ( E scappa per |
|
SANTU |
la porta di sinistra chiamando Ninu ). |
|
( Rimasto solo, si convince che ha da fare con un esaltato. Difatti, interpreta |
|
|
il nome Saro Bella con le parole sar bella!. Vuole andarsene, ma poi |
|
|
decide di rimanere ) Scungiru!... Comu potti ssiri??... Niscu pazzu ppi |
|
|
daveru. Certu! Antra iddu videva u muru di sicuru... E ora, capaci ca |
|
|
si cridi fmmina... Scanztini! E comu sarrichiva a dillu forti: sar |
|
|
bella; sar bella!... Vih! E cu mi cci purtu stamatna? Mi nni avissi |
|
|
jutu a travagghiri... ( Sentendo gridare Giuvanni, che invita Ninu ad |
|
|
affrettarsi per andare ad impegnare il pittore Saro Bella ). Auh! E furisu!... |
|
|
Intantu u pozzu lassari sulu?... Vinssiru... |
|
|
GIUVANNI |
( Rientra dalla porta di sinistra ) Ah! Ora si, ca mi sentu chi tranquillu ( si |
|
siede ). |
|
|
SANTU |
Menu mali! ( Cauto, gli sta dietro le spalle, pronto ad intervenire ) Cumpari, |
|
vi sintiti tranquillizztu? |
|
|
GIUVANNI |
Ca certu! Mi livai n pinseru grossu. ( Dopo una pausa ) Perci cumpari, |
|
non cci criditi ca staiu facennu n carrettu? ( Prende dalla tasca il foglio |
|
|
della lettera che ancora non ha scritto e glielo porge ) Ddocu! Liggiti! ( Si |
|
|
SANTU |
allontana voltandogli le spalle ). |
|
( Trovando il foglio bianco, dopo averlo girato e rigirato, non sa come |
|
|
comportarsi ). |
|
|
GIUVANNI |
Liggiti! Liggiti! |
|
SANTU |
( Per assecondarlo fa finta di leggere biascicando qualcosa dincomprensibile ). |
|
GIUVANNI |
( Ricordandosi, solo ora, di non aver scritto il foglio, con mossa fulminea, |
|
glielo strappa di mano, suscitando un vivo movimento di Santu ) Bih! E non |
|
|
mi aveva parsu ca lavevu scrittu?! Doppu ca lhaiu cumincitu na |
|
|
quattrina di voti... ( Notando latteggiamento difensivo di Santu ) Cchi c, |
|
|
cumpari? |
|
|
SANTU |
Ma allura... siti cunvintu ca stu fogghiu jancu?!... Ca non c scrittu |
|
nenti?!... |
|
|
GIUVANNI |
Ca certu! Cchi sugnu cretinu? Mi fissai ca laveva scittu... |
|
SANTU |
( Tra s ) Allura non sempri. Cci pigghia a scatti. ( A Giuvanni ) |
|
Cumpari... stati calmu ora... Stati calmu... |
|
|
GIUVANNI |
Cchi stati vidennu? Non sugnu calmu? |
|
SANTU |
( Impaurito ) S, s... va beni! stati calmu ca ora vi passa... Calmu!... |
|
Calmu!... |
|
21 |
|
|
SCENA TREDICESIMA |
|
|
( Detti e Ninu ) |
|
|
NINU |
( Entrando dalla comune ) Mastru, nenti da fari! Ddocu avanti cera don |
|
Peppi e dici ca don Saru, u jacitnu, carzartu. |
|
|
GIUVANNI |
Carzartu? Possbili??? |
|
NINU |
Dici ca cci nhavi ancora ppi nautra para danni. |
|
GIUVANNI |
( Andando su tutte le furie ) Porcu Giuda! Ha jri sempri stortu!... Cu ca |
|
cci preja? Cui? ( Strappa in mille pezzi il foglio che ha ancora in mano ) Non |
|
|
cci fu distinu ppi stu pitturi. Porcu Giuda latru!... |
|
|
NINU |
( Si azzarda a dire) Vossa ascuta a mia, mastru: non c megghiu di Anna! |
|
GIUVANNI |
( Gridando come un ossesso ) Nooo!!! Nooo!... No! Di dda veni a jttatra! |
|
Iddi cci priunu! Iddi!... Porcu Giuda latru assassinu!...U muru!... U |
|
|
muru cci vogghiu! ( Battendo i piedi a terra ) Cc! Cc! Ora stissu! Sbitu! |
|
|
E non devi passari mancu llitu. ( Gridando pi di prima ) Jttatri! |
|
|
Mavari!... Buttani matri e figghia! Binzinri fitusi! ( Di scatto rivolto a |
|
|
SANTU |
Santu ) Cumpari, cci voli sbitu a mancula!... |
|
( Che rimasto di stucco, convinto sempre pi delle pazzia di Giuvanni, dice |
|
|
tra s ) Cci vulissi a cammisa di forza! |
|
|
GIUVANNI |
Intra sta sira avemu a jsari stu muru! |
|
SANTU |
Va beni, cumpari... per calmtivi. |
|
GIUVANNI |
Porcu Giuda, quantu siti friscu! Curriti! Vo pigghiati a mancula! |
|
SANTU |
S, cumpari cci vaju... Ma vui stati calmu... ( Facendo dei segni a Ninu ) |
|
Ninu, resta cc tu... Facci cumpagna a me cumpari... I vaiu a pigghiari |
|
|
a cammisa... |
|
|
GIUVANNI |
( Con gli occhi fuori dalle orbite ) Quali cammisa? |
|
SANTU |
( Correggendosi ) Vogghiu diri a mancula... Cci vaju!... Cci vaju!... Vo |
|
NINU |
pigghiu a mancula di forza... ( E scppa via per la comune ). |
|
( Dopo un poco, vedendo che Giuvanni sta ritornando ad essere calmo ) |
|
|
Principli, i dicissi: ntantu si travagghia!... |
|
|
GIUVANNI |
( Prendendo una decisione ) Giustu! Si travagghia! Amunnni!... ( Si toglie |
|
la giacca, si rimbocca le maniche della camicia e si avvia per la porta di |
|
|
sinistra ) Ntantu si travagghia!... |
|
|
NINU |
U pitturi veni allltimu. P drisi ca u zu Brasi si ristabilsci... |
|
GIUVANNI |
Chiddu, oltri a trimari tuttu, sta rimbambnnu sempri di chi. Non |
|
cosa! |
|
|
NINU |
Allivti... misu assitttu fermu... |
|
GIUVANNI |
Macari assitttu pari na mchina di csiri. |
|
NINU |
Chissacciu... attaccnnucci i manu... |
|
GIUVANNI |
Bravu lu bestia! Si cci attacchi i manu, comu appittra cu culu? ( E va |
|
via seguito da Ninu ). |
|
|
SCENA QUATTORDICESIMA |
|
|
( Micio, Pippina, Anna e poi Giuvanni ) |
CONTEMPORANEAMENTE ENTRANO:
ANNA DALLA PORTA DI DESTRA E MICIO CON PIPPINA DALLA COMUNE.
ANNA
MICIO
( Andando incontro allo zio e abbracciandolo ) Ziu!... Benvenuto!...
( Abbracciando la nipote ) Oh! La mia cara nipotina... Sei cresciuta, neh?!
22
ANNA MICIO PIPPINA ANNA PIPPINA MICIO GIUVANNI MICIO GIUVANNI MICIO GIUVANNI MICIO GIUVANNI PIPPINA MICIO GIUVANNI MICIO GIUVANNI ANNA
Sugnu cuntenta di vidriti... Si magnificni!... E quantu si elegnti?!
Appena disf le valigie c un bel regalo per te. ( Rivolto alla sorella ) Al
babbo ho portato un cappello tirolese allultima moda.
A mia stu fattu da lucanna, mi sta dispiacnnu.
Quali lucanna?
To ziu vinni ncumpagna di n amicu so. ( A Micio ) Per, sempri ni
avssimu accumudtu... Capisciu ppi lamicu to, ca sar abitutu nta
lalbergu... ma tu putevi arristri cc.
Cara mia, che ti credi? Pure mi sono abituato a vivere in albergo. Lass
vado sempre in albergo e passo col tutto il fine settimana, neh!
( Entra dalla porta di sinistra ).
( Scorgendo il cognato ) Giovanni!... Ostregheta! Ti trovo bene, neh?! ( Lo
abbraccia ).
( Ricambiando labbraccio ) Macari tu, si sempri u stissu.
Mi? Sempre lo stesso? Ti sbagli. Mi, sono cambiato, e come!
A mia mi pari sempri u stissu di quannu partisti.
Sono cambiato nello spirito. E di molto, sai? Lass, caro mio, tutto
unaltra cosa di quaggi. Ostregheta che differenza! Mi, caro te, scendo
di lass.
( Guardando in alto ) Di unni du celu? Caru Miciu, tuttu u munnu paisi!
( Che nel frattempo aveva preso la caffettiera dalla credenza ) Pirmttimi
Miciu, ti vaju a fari na tazza di caf ( e va via dalla porta di destra ).
Grazie! Lo prendo volentieri. ( Poi a Giuvanni ) Sapessi i caff di lass...
( indica in alto ).
( C. s. ) Cchi fannu chivunu?
( Dopo una pausa ) E il babbo? Dov il babbo?
Quali babbu? Cu stu babbu?
Ca u nannu. ( Prende da sopra il com delle tazzine e le pulisce con un
tovagliolo, rimanendo nella stanza ).
GIUVANNI MICIO GIUVANNI MICIO GIUVANNI ANNA MICIO GIUVANNI MICIO ANNA MICIO GIUVANNI MICIO GIUVANNI
To patri?! E u chiami babbu? Abbirsti semu! Iddu, ca non ti p
vdiri; tu, cci accumnci cu babbu... Di quannu partisti, cci lhavi a
morti cu tia!
Lo so! Non voleva, mica, che andassi in Continente. Poveretto! Gli
passer! Vedrai che appena gli dar il cappello tirolese che gli ho
portato...
...Ti lu ncppula ntesta. Poi ti nni adduni.
C un pensierino anche per te. Ho lasciato tutto in albergo...
Quali albergu?
Nti donna Furtunata. U ziu vinni cu n amicu so.
Alloggio in quel locale, l. Il mio amico venuto per visitare la Sicilia. Sai?
E un maestro, che ti pare? Un ma-e-stro!
Cchi minterssa?! P ssiri macari bannista...
( Scoppiando in una larga risata ) Ma no!... Quaggi, quando si dice
maestro si pensa solo alla banda musicale. Ostregheta che gente! Il mio
amico non maestro di musica.
Maestro di scola. Averu, ziu?
Ma che scuola?! No! n di musica n di scuola. Eun maestro di pittura.
Di pit-tu-ra!
( Subito ) E i mi nni staiu futte... ( si ravvede ). Cchi dicisti: di pittura?
Proprio! Di pittura! ( Dopo una breve pausa ) E un maestro!
( Volendo capire meglio ) N mumemtu... E pitturi o maestru?
23
MICIO GIUVANNI MICIO
Un pittore, s! un pittore!
Ara! Un pittore: pitturi?
Ostregheta! S, s!
SI SENTE LA VOCE DI PIPPINA CHE CHIAMA ANNA.
ANNA GIUVANNI MICIO GIUVANNI MICIO GIUVANNI MICIO GIUVANNI MICIO GIUVANNI MICIO GIUVANNI MICIO GIUVANNI MICIO GIUVANNI MICIO GIUVANNI
( Va via per la porta di destra ).
Ed pitturi bonu?
Ma se ti dico che un maestro...
E torna?! ( Quasi gridando ) E pitturi, s o no?
Ma s: un pittore. Un...
Basta! Senza diri autri paroli inutili. Perci, stabilto ca stu to amicu
pitturi; ora io ti domando: sapi appitturri?
Altroch! Fa dei capolavori.
Comu a to patri?
Meglio! Lui insegna. Mio padre, poveretto, no.
Comu, no?! Macari to patri disegna. O megghiu: disegnva. E bonu
sparti.
Insegna, insegna! Non disegna. Ho detto: insegna.
Non ti staiu capennu. Disegna o non disegna? Nsumma pitturi, s o no?
Porca vacca! Ti dico di s. E un bravissimo pittore. Bra-vis-si-mo!
Mzzica! Varda che abbiamo risolto ogni cosa.
Lo sai che questo mio amico molto interessato ai carretti siciliani?
( Contento pi che mai ) Ara?!
E venuto in Sicilia proprio per il carretto.
E... cu ci u dissi?...
DALLA PORTA DI DESTRA ENTRA ANNA E VA A PRENDERE UN VASSOIO DALLA CREDENZA.
ANNA GIUVANNI ANNA GIUVANNI MICIO GIUVANNI MICIO GIUVANNI MICIO GIUVANNI MICIO GIUVANNI MICIO GIUVANNI
Ziu, poi cci vogghiu fari vdiri qualchi disegnu miu, a stu maestru.
( Subito ) Non cumincimu. Non cci hai cchi fricci vdiri nenti, tu. E
impegnto!
( Avviandosi alla porta di destra ) Cchi ci fa?... ( Va via ).
Miciu, quantu tempu vi firmati cc?
Ma non so... dipende... Dieci, quindici giorni...
Un mese! Almeno un mese! Vi fermerete un mese, e macari dui. Pago
tutto io! albergu, lucanna, taverna, ristornte... Tutto! Sarete spisati di
tuttu. Vitto e alloggio gratis. Pago io! tuttu a spisi mei! Da oggi, tu ed il
tuo amico pittore, siti spiti graditssimi mei!
Ostregheta! Grazie! Mi, glielo sempre detto al mio amico: i siciliani
hanno un cuore cos ( allarga le braccia ) quanto una ruota di carretto.
Alt! Fermati ddocu.
Dove?
Nto carrettu. ( Dopo una brevisima pausa ) Dimmi na cosa: stu to micu
si la fidassi dappitturri... un carrettu?
Corbezzoli!
No, no! Un carrettu! Un carrettu sicilinu.
S, s! Ho capito! Se se la fidasse? Altroch! Ti dico che fa dei capolavori.
Ma ci vorrebbe il carretto?
( Subito ) C! U staiu facennu.
|
24 |
|||
|
MICIO |
Stai costruendo un carretto? Bravo Giovanni! Hai ripreso a lavorare, |
||
|
neh?! Giuseppina mi aveva scritto, invece... |
|||
|
GIUVANNI |
Giuseppina, to soru, na bestia! Non ha capito mai niente. |
||
|
PIPPINA |
( Rientra dalla porta di destra portando una tazzina di caff ) Ti lu fici forti |
||
|
comu si usa in citt. |
|||
|
MICIO |
( Prende la tazzina ) E a Giovanni? Non lo prendi un caff, tu? |
||
|
PIPPINA |
No. Pirch di sti tempi, to cugnatu havi a nirvitra alterta. |
||
|
GIUVANNI |
I, inveci, mi pigghiu bellu biccheri di vinu, ppi fistiggiri la vostra |
||
|
vinuta. E n utru ti lu offru a tia. ( Dalla credenza prende una bottiglia di |
|||
|
vino e due bicchieri ) Vinu sicilinu, forti e sinceru comu li cosi antichi. |
|||
|
( Si porta al tavolo e riempie un bicchiere ). |
|||
|
MICIO |
Grazie! Preferisco il caff. Perch non lo offri a tua moglie? Giuseppina, |
||
|
bevi anche tu un sorso. |
|||
|
PIPPINA |
Ppi friti cumpagna... Un sorso. ( Si avvicina al tavolo e prende il bicchiere |
||
|
col vino ). |
|||
|
GIUVANNI |
( Bloccandola ) Alt! Posa losso!... Niente sorso! ( Le toglie il bicchiere ). |
||
|
PIPPINA |
Scunchiudtu! |
||
|
MICIO |
( Intervenendo ) Su, Giovanni... non si ubriaca, mica! |
||
|
GIUVANNI |
E ca to soru gi mbrica di utri cosi. |
||
|
PIPPINA |
( Prende la bottiglia e riempie laltro bicchiere, servendosi da sola ) |
||
|
Veramnti non u sacciu cu u mpricu cc intra... Ca pazinza! |
|||
|
GIUVANNI |
( Alzando il bicchiere a mo di brindisi ) Alla salute e alla vostra vinuta! |
||
|
MICIO |
( Alzando la tazzina ) Alla Sicilia, al carretto siciliano... |
||
|
GIUVANNI |
S! Al carretto... ( si porta il bicchiere in bocca e beve ). |
||
|
MICIO |
... e alla nuova pompa di benzina! |
||
|
GIUVANNI |
( Gli va di traverso il vino e comincia a tossire ). |
||
|
PIPPINA |
( Ne approfitta per battergli con forza la schiena ). |
||
|
GIUVANNI |
( Sempre tossendo ) Vilenu mi fici! |
||
|
PIPPINA |
Tssicu, spiramu! |
||
|
CALA RAPIDO IL SIPARIO |
|||
( fine del primo atto )
25
ATTO SECONDO
LA SCENA:
Spiazzo esterno antistante la casa dei coniugi Santonocito.
Di fronte, un poco portata in avanti e occupando oltre la met del fondo della scena, c la casa con al centro del prospetto la porta dingresso, sollevata da alcuni gradini.
La casa stata divisa a met, e la divisione cade proprio al centro della porta. Ci evidenziato da opere di rifacimento che fanno vedere il contrasto tra la met della casa rifatta a nuovo, in uso alla moglie e laltra met rimasta vecchia, in uso al marito.
La met di casa restaurata quella a sinistra della porta, mentre il lato destro ha la facciata di colore sbiadito ed screpolata in pi punti.
Sul lato destro della scena, unita alla casa, c la bottega di carradore, dove si accede per mezzo di un vecchio, largo ed alto portone di legno. Da sopra il portone, volendo, si pu far ripartire un largo telone, caratteristico nelle botteghe dei carradori, che serviva per ripararsi dal sole nelle afose giornate estive. Sullo stesso lato si trovano gli arnesi da lavoro, qualche manufatto, ecc. Allangolo in fondo a destra, tra la casa e la bottega, c un mucchio di pietre di varia grandezza; mentre sul davanti, limitante con la bottega, c una strada che fa da ingresso nello spiazzo.
Sul lato sinistro della scena vi sono altre abitazioni ed in fondo c unaltra strada che va da sinistra a destra. Sulla destra di questa strada, allangolo in fondo della casa, si intravede il dietro della colonnina della pompa di benzina. Accanto alla colonnina c unaiola con fiori e verde.
26
LULTIMU CARRETTU ( 2 atto )
SCENA PRIMA
( Ninu e Peppi )
ALLAPERTURA DEL SIPARIO, NINU E IN SCENA
E SE NE STA IN PIEDI CON LE SPALLE POGGIATE AL MURO,
PROPRIO ALLANGOLO DELLA BOTTEGA CON LA STRADA A DESTRA, INTENTO A SCOLPIRE UN PEZZO DI LEGNO CON UN PICCOLO COLTELLO.
PEPPI
NINU
PEPPI
NINU
PEPPI
NINU
PEPPI
NINU
PEPPI
NINU
( Entra dalla strada a destra, diretto per uscire dalla strada in fondo, ma
incontrando Ninu, si ferma ) Oh! Ninu, cc si?! ( Chiede con intenzione ) A
cchi puntu semu?
Sempri nto stissu puntu! Cu ni sapi cosa?! Oggi, mintemu, ancora a
minzijrnu non si travagghia.
Comu??? ( Indicando il portone ) Non intra u maestru?
Nuddu c!
Ed tuttu chiusu, averu? Chistu... sta speci di pitturi. Ss cchi sta
mpastizznnu. Non mi cunvinci, no! Pirch ha travagghiri ammuccini
di tutti? Pirch? Ngannu c!
Almenu sapssimu a cchi puntu ...
( Avviandosi ) Staiu jennu a chiamari o farmacsta; videmu si fa trsiri a
iddu.
Ddu jttatri? Toccu ferru!
U farmacsta, dciunu, ca visti u carrettu di Patern. Allivti cci parra e
lu fa trsiri. Staiu turnannu! ( Va via per il fondo a sinistra ).
O mastru, no! E fa trsiri o farmacsta... ( Gli grida dietro ) Don Peppi,
trficu persu ! Lassatlu stari unn a ddu jttatri!
SCENA SECONDA
( Ninu e Anna )
NINU RIMANE SOLO PER UN ATTIMO.
POI, DAL FONDO A DESTRA, APPARE ANNA.
E VESTITA CON UNA TUTA A PANTALONI
E TIENE IN MANO UN ANNAFFIATOIO.
CON QUESTO INIZIA AD ANNAFFIARE I FIORI DELLAIUOLA.
I DUE, RIMANENDO IN SILENZIO, E COME SE SI IGNORASSERO.
NINU
( Quando Anna si porta nel punto a lui pi vicino, le rivolge la parola )
Perci, si pu sapiri cchi hai?
27
ANNA
NINU
ANNA
NINU
ANNA
NINU
ANNA
NINU
ANNA
NINU
ANNA
NINU
ANNA
NINU
ANNA
NINU
ANNA
NINU
ANNA
NINU
ANNA
NINU
ANNA
NINU
ANNA
NINU
( Non risponde ).
Veni cc... sintemu pirch si siddita?
Haiu chiffari!...
Lassa stari, ca non sccunu. I ancora non haiu saputu u to pariri
supra u carrettu.
Non ti basta chiddu da genti? Mi pari ca scasu n paisi ppi vidillu...
finu a quannu non era chiusu. Cci fu na processini di genti da matina
a sira.
E u vidisti macari tu. Ma non mha dittu ancora si ti piacu.
Basta ca narristu cuntentu me patri... Non iddu ca ti pava? ( Ha gi
smesso dannaffiare ).
( Arrabbiandosi ) Haiu caputu, vah! Sangu di Giuda!
Oh! Pirch ti stai siddinnu?
I mi staiu siddinnu?!... Tu, no? tu si cuntenta? Havi tri jorna ca mi
porti a funcia. Pirch? Pirch non vogghiu fari u binzinru? No! non mi
piaci... Per ci haiu n progettu nta testa, ca vogghiu realizzri appena
accucchiu n pocu di soddi... Varda: ancora to patri mha pavari, e
mha pavari bonu, pirch ci haiu fattu ntravagghiu ca cci vali. Poi, si
vincemu u primu premiu, dici ca mi fa n rialu...
Ammucca, s! Ca u stati vincennu u primu premiu.
Pirch? Forsi non fattu bonu u carrettu? Non ppi vantrimi, ma di
chiddi di Patern nni vogghiu centu! ( Pausa ) Non ti piaci, ah?!
( Accalorandosi man mano ) E intili, si di na mala razza, tu! Quannu ti
metti ntesta na cosa... ppi ripiccu... ha disprizzri sempri. Ma non
veru, no! Pirch u carrettu bonu! E aviti a cripri di dannazza, tu e ta
matri.
I non thaiu dittu ca u carrettu tintu e ca non mi piaci. I ti dicu ca
non vinci.
Pirch non havi a vnciri?
Ca... pirch... pirch...
Pirch sempri ha disprizzri, tu. Eccu pirch!
( Affettuosa ) I non disprezzu u to travagghiu... Anzi mi piaci!...
Ah! Ora ti piaci?!
Beddamatrzza, Ninu, mha piaciutu sempri! ( Gli si avvicina ) Veru !
U carrettu bonu. Ed bonu, non sulu u to travagghiu, ma macari
chiddu di me patri e du firraru. U sai, inveci, di cchi mi scantu? ( Breve
pausa ) Du pitturi.
( Lavvicina a s ) Quantu ti vogghiu beni, Annuzza!... U voi sapiri?
Macari i mi scantu du pitturi.
Non pirch non lu staiu appitturnnu i... Ma chissacciu... stu pitturi
furastru... Stu maestru curisu! Pirch tuttu stu segretu? Pirch lha
tniri chiusu u carrettu?
Tu lavevi a pitturri! E allura si vinceva di sicuru!
Si mi lavissi dittu me patri... forsi a cunvincva a ddutra ( allude alla
madre ).
Sunu abbirsti maritu e muggheri. Unu ci fa u mpegnu allutra. Oh,
ma quantu prima ti nni vai di sta casa. Senti: quantu prima cci fazzu na
proposta a ta matri.
Cchi proposta?
Di fari suciet cu idda. I cci mettu u me capitli e facemu suciet ca
pompa.
|
28 |
||
|
ANNA |
( Con gioia ) U stai dicennu ppi daveru? ( Gli si accosta di pi ) Ninu, si |
|
|
fai chistu voldiri ca ni putemu maritri. |
||
|
NINU |
E accuss ti levi sti causzzi... Ca non ti pozzu vdiri vistuta accuss. |
|
|
ANNA |
Fazzu tuttu chiddu ca voi tu. |
|
|
NINU |
Cu i soddi ca mha dari to patri, e cu chiddi caccucchiu a n utru |
|
|
annu... accmudu bellu capitli e putemu fari societ, i e ta matri. |
||
|
ANNA |
Comu, comu? Cu chiddi caccucchi a n utru annu? Perci ancora |
|
|
accucchiri i soddi? Ancora n utru annu? Cchi vistentu ca mi duni, |
||
|
Ninu? |
||
|
NINU |
Pirch vistentu? To patri mha pavari... E utru travagghiu u trovu... |
|
|
ANNA |
U sai cchi ti dicu, Ninu? E a mia ca non trovi chi! Vah, lassamu |
|
|
prdiri! Ognunu ppi fatti so, ca megghiu. Poi, si lu voi sapiri, mi piaci |
||
|
vstiri accuss. |
||
|
NINU |
A mia, no! sangu di Giuda! Non ti pozzu vdiri vistuta di msculu. Si |
|
|
scunnessa! E tutti locchi sunu supra di tia. |
||
|
ANNA |
Sntimi, Ninu: non devu dari cuntu a tia, i! |
|
|
NINU |
U sai cchi dciunu i genti? Ca cu stu modu to e di ta matri, di vuliri |
|
|
fari i muderni... stati facennu, inveci... Non vogghiu diri cosa. Difatti, |
||
|
vistuta accuss laspettu cci lhai! |
||
|
ANNA |
Non devu dari cuntu a nuddu, ti staiu dicennu! Siddu mi mettu i cusi, si |
|
|
lu voi sapiri, pirch mi veni chi cmudu. |
||
|
NINU |
S, ammucca ca cci cridu. ( Facendole il verso ) Portu u cmici pirch |
|
|
mhaiu accalri... Haiu a firi... Pirch lautri ca ci hannu a vesti, non |
||
|
sacclunu? Non fjunu? |
||
|
ANNA |
Si riddculu! ( Si avvia per il fondo ). |
|
|
NINU |
( Gridandole dietro ) E si ti vidu fari a smurfisa cu ddu cascamrtu du |
|
|
figghiu du sigritriu... |
||
|
ANNA |
( Dal fondo ) Auh! Quantu voti?! Non devu dari cuntu a nuddu, i! ( Va |
|
|
via verso destra, per la strada in fondo ). |
||
|
NINU |
( Imprecando, dopo che rimasto solo ) Santu e santssimu!... |
|
|
SCENA TERZA |
||
|
( Ninu, il Farmacista e Peppi ) |
||
|
NELLA STRADA IN FONDO, VENENDO DALLA SINISTRA, |
||
|
APPAIONO IL FARMACISTA SEGUITO DA PEPPI. |
||
|
FARMACISTA |
( Portandosi avanti ) Cchi su sti bestemmi? Ci sunu cosi storti, |
|
|
Ninuzzu? |
||
|
NINU |
( Fingendo ) Nenti, farmacsta... mi pici u jtu e mi sta dulennu. Cosa di |
|
|
nenti! |
||
|
FARMACISTA |
Ca stacci attentu, figghizzu, allivti ti p cgghiri... A cumpari Ciccu |
|
|
Doca, ppi n smplici sgraggiuni nta manu, cci ppiru a tagghiari u |
||
|
vrazzu. |
||
|
NINU |
( Subito ) Sangu! ( Fa le corna ). |
|
|
FARMACISTA Comu? |
||
|
NINU |
( Correggendosi ) Sangu... dicu, non nni niscu... E chistu beni, no? |
|
|
FARMACISTA |
Peggiu! Cci sar sangu pistatu. I ti cunsigghiu di tinillu in caldo- |
|
|
umido. Non si sa mai... |
||
|
29 |
||
|
NINU |
( Continuando a fare le corna ) Veramnti mi sentu chi tranquillu a |
|
|
tinillu tisu... accuss. |
||
|
FARMACISTA |
Nunca, veru ca u carrettu chiusu? |
|
|
NINU |
Sissignra! Havi cincu jorna ca cci sta travagghinnu u pitturi. E non fa |
|
|
trsiri a nuddu, mancu o mastru. |
||
|
PEPPI |
( E andato subito al portone per scrutare da qualche fessura ) Si cci dicu ca |
|
|
cci nchiuvu macari a porta dammenzu... Non veru, Ninu? |
||
|
NINU |
Veru ! Non voli ssiri disturbtu di nuddu. Quannu trasi si chiudi |
|
|
dintra e quannu nesci si porta a chiavi. |
||
|
FARMACISTA |
Ma comu fu ca pigghistivu a stu pitturi furastri? |
|
|
NINU |
Ca don Giuvanni circava n pitturi... e si vo desi u casu ca, vinennu so |
|
|
cugnatu Miciu, era accumpagntu di stu pitturi amicu so, e allura non si |
||
|
lu fici scappari. |
||
|
PEPPI |
Propriu accuss! Comu savissi attruvtu a Raffaellu. |
|
|
FARMACISTA |
Allura havi ca cc di quannu vinni Miciu? E unni ha statu, ca non |
|
|
lavemu vistu? |
||
|
NINU |
Ha statu a girari ppi cansciri la Sicilia; ppi ispirrisi, dici don Miciu. |
|
|
PEPPI |
Ca... annunca! Tuttu a spisi di don Giuvanni. Cci pagau macari u |
|
|
travagghiu anticiptu. An-ti-ci-pa-tu. |
||
|
FARMACISTA |
Cci sta custannu stu carrettu. |
|
|
NINU |
I, ancora non haiu vistu na lira. |
|
|
PEPPI |
Vossa, farmacsta ca ha vistu macari chiddu di Patern... Cchi giudziu |
|
|
duna? Cci p fari parani a chistu? |
||
|
FARMACISTA |
Chissacciu... Chiddu di nutra manu... Non affinnnnu cc a |
|
|
Ninuzzu... Nta chistu, per, in quantu a lpira du firraru pirfetta. Mi |
||
|
piacu! Cu fu u firraru? |
||
|
NINU |
Don Janu Salera. |
|
|
PEPPI |
Ah!... Ah!... Mastru finu! Cosa di prmiu, ppi daveru, dda cascia di fusu. |
|
|
Non veru? E a bsciula?... Auh, puru locchi di lasta su travagghiti |
||
|
a mmorsa. Per nuutri stamu vantannu u firraru, ma u mastru |
||
|
ntagghiatri, ca prisenti e fici tuttu u restu... U sapi cchi nni vali, |
||
|
farmacsta? Dda sula ballerna. Ed bellu di locchi di lasta davanti, a li |
||
|
murra di lasta darredi; da li barrunddi di supra, a li chiumazzdda e |
||
|
contrachiumazzdda di sutta. Nenti... ni li mmugghimu a li paturnsi! |
||
|
Ni li mmugghimu! ( Dopo una pausa ) Botta di sali! Si non era ppi stu |
||
|
pitturi!... |
||
|
FARMACISTA |
Dimmi na cosa, Ninuzzu: com ca non lu sta appitturnnu Anna? |
|
|
NINU |
Don Giuvanni non vosi. |
|
|
PEPPI |
A figghia da parti di donna Pippina. Cosi storti! Signuri mei: arrivri |
|
|
a spartrisi a casa... E cu ni chiancu li consegunzi fu ddu pviru zu |
||
|
Brasi, ca si nhappi a jri nta lospziu. |
||
|
FARMACISTA |
Dda, nte monache, u zu Brasi, si la passa bonu. |
|
|
PEPPI |
Ca quali bonu? Sugnu sicuru ca u fannu mriri di pulmunti sicca. |
|
|
FARMACISTA |
Pirch? |
|
|
PEPPI |
Ddi munaczzi cci fannu u bagnu. |
|
|
FARMACISTA |
Anzi ca li sgddunu. |
|
|
PEPPI |
Comu: anzi? |
|
|
FARMACISTA |
Cci lu fannu, certamnti, cu lacqua cuda, don Peppi. |
|
|
PEPPI |
Cuda o fridda, sempri bagnu ! |
|
|
NINU |
( Intervenendo ) U zu Brasi, non si nni fa fari bagnu. Oggi sarritra a |
|
|
casa. Dici ca si cuntenta, megghiu, du fetu da binzina. |
||
30
PEPPIBravu! E fa beni! Certu ca si u carrettu lavissi appitturtu iddu... Non
veru, farmacsta? Non cci vuleva stu pitturi furastru. Tutta cosa
nustrana ava ad ssiri. Botta di sali!
NINUDon Peppi, ricurdtivi ca u crrettu tuttu sculpitu.
PEPPICertu!... Certu! E, secunnu mia, a pittura non vali nenti. Non veru,
farmacsta?
FARMACISTA Vi sbagghiati! U pitturi fa assai. E comu si na cosa di valuri, vi
lammugghissiru nta fogghiu di giurnali. Cchi cumparsa vi fa?
PEPPIBravu! Allura lpira du ntagghiatri, secunnu sti discursi, non vali
nenti?
FARMACISTA Non ca non vali... E...
NINU( Risentito )... Ca non servi! Vah, tuttu travagghiu persu.
FARMACISTA Cchi fu: taffinnsti, Ninuzzu? Vuleva diri ca u pitturi cumpleta.
SCENA QUARTA
( Detti, Giuvanni e poi il Gruppo Folkloristico )
GIUVANNI( Viene fuori dalla parte destra della porta di fronte. Ha in mano una bacinella
con dellacqua ) Farmacsta, cci baciu li manu!
FARMACISTA Vi salutu, don Giuvanni.
GIUVANNI Cu cci lu porta a vossa cc?
|
FARMACISTA |
Mi stava facennu du passi... cc, cu don Peppi... e spirava di vdiri u |
|
|
carrettu bellu appitturtu... |
||
|
GIUVANNI |
Questini di jorna, ! U pitturi havi quattru jurnati sani ca cci |
|
|
travagghia... |
||
|
PEPPI |
Cincu! Havi cincu jorna ca chiusu dda intra. Cincu jorna! Cin-cu! |
|
|
GIUVANNI |
Va beni... O primu jornu, per, non cci travagghiu. Mi dissi me |
|
|
cugnatu ca, u maestru, stesi tutta na jurnta a studirlu. Primo |
||
|
giorno: studio del carretto. |
||
|
FARMACISTA |
Cspita! Una gionata di studio?! |
|
|
GIUVANNI |
Farmacsta, stu pitturi un grossu maestru... Un grande artista... Cosa |
|
|
di valuri, vah! Fa cuntu carriva e cci lu presentu. ( Chiama Ninu che si |
||
|
era portato sulla strada in fondo per vedere Anna ) Ninu, veni cc! ( Gli d la |
||
|
bacinella ) Dacci na sbaggnta nterra... |
||
|
NINU |
( Prendendo la bacinella ) Cchi fa si mpruvulazza i pedi? ( Suo malgrado |
|
|
comincia a bagnare a terra, portandosi subito verso il fondo ). |
||
DOPO UN POCO,
MENTRE SI SVOLGE IL DIALOGO CHE SEGUE,
APPARE ANNA PERCHE E STATA CHIAMATA DA NINU.
APPENA SI AVVICINA A LUI, NINU LE PRENDE UNA MANO,
MA LEI SI STACCA E VA VIA CON DISPETTO.
FARMACISTA A chiddu ca vidu, troppu lu stati tinennu in cunsiderazioni a stu pitturi.
PEPPIBotta di sali! Mancu savissi a passari lu Sacramntu, cu sta sbagnata.
GIUVANNI No! Non ppi u maestru. E, inveci, ca hannu a vniri i sunatri... e
abballnnu si fa pruvulzzu.
PEPPIComu? Comu? I sunatri?... Quali sunatri?
GIUVANNI Nenti!... Su cosi ca non putiti capiri, don Peppi. Cosi n pocu cumplicti,
ppi vui. Dicu giustu, farmacsta?
|
NINU GIUVANNI NINU |
|
NINU GIUVANNI |
|
NINU GIUVANNI |
|
GIUVANNI |
31
FARMACISTA Ppi ssiri sinceru, non vi staiu capennu mancu i. Di quali sunatri
|
stati parrannu? |
|
|
GIUVANNI Ca del... Di ddu cosu... Il... |
cosu sicilinu. Comu si dici? Non mi veni a |
|
parola nta stu mumentu. Nsumma: di sunatri vistuti a sicilina, cu |
|
|
friscalttu, a quartara, u marranznu... Il cosu sicilinu... ( Accenna ad |
|
|
un passo di danza ) E tonchi |
... tichititonchti... tonchi tonchi tonchit... Mi |
capisci, farmacsta?
FARMACISTA Il folklore? Vuliti diri il folklore sicilianu?
GIUVANNI Eccu! Propriu! Il fo... ( Non riesce a dire la parola ) Chistu ca dissi vossa.
PEPPIStaiu attrunznnu! Perci... stu pitturi ppi appitturri havi di bisognu di
tuttu stu trficu?
GIUVANNI Certu! Senti a musica... Vidi a chiddi ca cci abbllunu dattornu... Si
cattigghia e... si ispira.
PEPPIMi si vo spara, inveci! Nto jmmu, ca mori abballnnu!... Pirch non cci
purtati a banna di carrubinri, macari? E poi vui, cu na tuvagghia di
facci, cci asciugti a sudura. Botta di sali! Vah, vah! Quantu mi nni
vaju... ( Borbottando va via per la strada a sinistra ).
FARMACISTA Ca veramnti n pocu cumplictu stu pitturi.
GIUVANNI Farmacsta... furastri... du Cuntinnti... e bisogna coinvolgerlo.
Accuss dici me cugnatu. E i u coinvlgiu... cchi sunatri e cu ballettu.
Ca pacinza, chisti assemi allutri spisi.
FARMACISTA Mah! Cosi vostri sunu!... Vi salutu e spiramu beni! ( Si avvia per la strada
in fondo, ma prima di uscire, saluta Ninu ) Statti beni, Ninuzzu! ( Via ).
( Chiamando ) Ninu!... Ma unni a stai jttannu stacqua? Cc! Cc davanti ha sbagnari.
( Avvicinandosi ) Ddocu cci la jttai!...
( Con tono arrabbiato ) E allura basta! Cci abbastu! Casumi si npruvulzza n pocu... si nni trasi jntra e travagghia chi lestu. ( Pausa ) Cchi ura ?
Antura sunau mimzijrnu.
Sangu di Giuda! E ancora non spunta!... Ajeri accuminciu a luna...
Avantjeri, ancora e dui stava mangiannu ppi fari a colazini...
SI ODE LA MUSICA DEL GRUPPO FOLKLORISTICO
CHE SI AVVICINA DALLA STRADA IN FONDO.
Cc c don Luigi cchi sunatri...
( Ancora arrabbiato ) Abbdacci, tu! ( Va via rientrando in casa ).
DALLA STRADA IN FONDO ENTRA IL GRUPPO FOLKLORISTICO.
SI PORTA IN AVANTI
E SI ESIBISCE CON UN BALLO CARATTERISTICO SICILIANO.
DAL FONDO SI AFFACCIA ANNA, CHE RIMANE A GUARDARE.
DOPO UN POCO,
UNA RAGAZZA DEL GRUPPO INVITA NINU A BALLARE CON LEI,
MA LUI RIFIUTA.
ANNA, INDISPETTITA, VA VIA.
ALLORA NINU, ACCETTANDO LINVITO, BALLA.
32
(
SCENA QUINTA
Ninu, il Gruppo folkloristico, Micio e poi Giuvanni )
MICIO
NINU
MICIO
NINU
GIUVANNI
MICIO
GIUVANNI
MICIO
GIUVANNI
MICIO
GIUVANNI
NINU
GIUVANNI
NINU
( Venendo dalla strada a destra, entra ed assiste estasiato. Poi, alla fine del
ballo, applaude a lungo ) Bene!... Bravi! Bravi!... Sentite, ragazzi: appena
arriva il maestro, voi lo immischiate nel mezzo tuttintorno e lo
coinvolgete nel vortice del ballo.
Non megghiu ca mentri iddi ballanu, u maestru travagghia?
Due sgambettate, prima diniziare la fatica del lavoro, gli daranno pi
ispirazione, neh! Ostregheta! Questa del costume siciliano stata unidea
formidabile. Bisogna immischiarlo!
Ca.. u mmischiamu... ( A s, mentre il Gruppo, rimanendo in scena, si
mette in disparte ) Comu si savissi a fari na partita di carti a brscula...
( Venendo fuori ) Miciu... Cchi si sulu? E u pitturi? Capaci ca sta
durmennu?!
S! Riposa.
E quantu friscu! A minzijrnu ancora dormi? Quannu ha cuminciri
stamatna? Cu stu passu, cu sapi quannu finisci? U voi vdiri ca non
cci arrivmu?
Giovanni, sei un incredulo.
Cchi sugnu?
Un in-cre-du-lo.
No! sugnu cre-ti-nu!
Mastru, pirch non cci manna i sunatri e u vannu a rusbigghiri?
Ca bonu ! Forza, portatlli cu tia! ( Rivolto agli altri ) Picciotti, jtavnni
cu Ninu.
S, s! Cu mia! Amunnni, don Luigi...
IL GRUPPO FOLKLORISTICO, RIPRENDENDO A SUONARE E BALLARE, SI AVVIA , PER LA STRADA A DESTRA, SEGUENDO NINU.
MICIO
GIUVANNI
NINU
MICIO
GIUVANNI
MICIO
GIUVANNI
Ostregheta! Che musica! ( Alzando la voce e rivolto al Gruppo )
Giovanotti, mi raccomando, suonategli un motivo dolce e melodioso...
Come una ninna-nanna...
( Gridando loro ) No! No! Na musica forti, inveci! Quali ninna-nanna?
Ca a chiddu, capaci, ca cci pari di ssiri nto primu sonnu. Ninu, mi
raccumnnu a tia. Cci devi fari sunari a sveglia!
Cci pensu i, mastru. Cci pensu i!... ( Va via insieme al gruppo).
Peggio per te, Giovanni! Quando vuoi fare di testa tua, io mi sctolo di
ogni responsabilit.
Miciu, vidi ca oggi haiu a trsiri! Haiu a tra-si-ri! Vogghiu vdiri chiddu
ca fa e chiddu ca ha fattu. Oggi trasu!
E inutile, Giovanni. C stato un patto e bisogna rispettarlo. Il maestro
ha detto che non vuole essere disturbato. Tu hai accettato il patto, no?
Ma i mi crideva... Va beni ppi genti, ca non bisogna disturbrlu... Ed
giustu! Ma scusa, i sugnu u patruni du carrettu. Io pago. Lhaiu o non
lhaiu u dirittu di vdiri, almenu, il lavoro che ha fatto? Senti: ora, senza
disturbrlu, quannu iddu non lavora... Mentri ca riposa... Vah, vo fatti
dari a chiavi!
33
MICIO GIUVANNI MICIO GIUVANNI MICIO GIUVANNI MICIO GIUVANNI MICIO GIUVANNI MICIO GIUVANNI
Ostregheta! Ricordati che il patto stato quello che nessuno, te
compreso, doveva entrare se non a lavoro finito. Caro mio, il maestro si
infastidisce... Lui ha bisogno di quiete, di tranquillit, di solitudine... Lui
si sforza!
Ca faceva lovu?! Vo pigghia sta chiavi, ti dicu, e accuss, prima ca si
sforza, videmu chiddu ca ha fattu. Va, va!
E va bene! Mi vado... per io non rispondo se il maestro si adira.
Cchi fa?
Ostregheta! Si adira,. Si incvola, vah!
Iddu sincvula? I, no? I haiu a stari alloscuro...
Ricordati che anche il Papa... quando fu di Michelangelo...
Mi la cuntasti: ...quannu si fici appitturri a chesa... non u faceva
trsiri... U sapemu! Ma, siccomu i non sugnu u Papa, mi vogghiu
vardari linterssi. Spcciti, porta a chiavi e fallu ssiri ca tardu.
( Avviandosi per la strada a destra ) Ora vedrai come soscura.
( Accompagnandolo ) Cchi fa?
Ostregheta, non capisci mai! Si oscura... in viso... ( Va via ).
Casumi, si lava a facci ca candiggna e si schiarisci... ( va via anchegli ).
SCENA SESTA
( Pippina, Anna, Ricu, un Ragazzo, poi Giuvanni e Peppi )
PIPPINA ANNA PIPPINA ANNA PIPPINA ANNA PIPPINA ANNA PIPPINA
( Viene fuori dalla sua met di porta e chiama ) Anna!... Anna!...
( Accorrendo dal fondo ) Cchi c?
Si veni u figghiu du sigritriu, cunncilu ca i staiu turnannu.
Ajeri cci fici u pienu e cridu ca oggi non veni.
Ajeri? E comu o slitu?
S! Dici ca aveva parratu cu tia...
Cu mia? I, nveci, non lhaiu pututu ncagghiri... Poi videmu si cci
dava a binzina. Ancora ha pagari tutta chidda di n misi arredi. E semu
abbirsti... C to patri ca sallnchi a panza da cuntintzza... Mi canta,
macari, chidda du mastru pittinru.
Chiddu canta, inveci, ppi calmrisi i nervi ca havi. Cridu ca si putissi
sfunnari stu purtictu...
Peggiu ppi iddu! Cu troppu si fida, si dici, resta gabbatu.
DALLA STRADA IN FONDO ENTRANO RICU E UN RAGAZZO CHE PORTANO I FINIMENTI DEL CAVALLO. RICU PORTA IL TISTLI ED IL RAGAZZO PORTA IL SIDDNI.
RICU PIPPINA ANNA PIPPINA RAGAZZO ANNA PIPPINA RICU
Donna Pippina, unni i mittemu? I pusamu nterra?
No, no! aspittti... Anzami i schifiti... ( Ad Anna ) Vo chiama a to
patri... Vidi ca di ddocu u visti jri ( indica la strada a destra ).
Chimulu, tu. Cu mia non cci voli parrari.
Tu! Tu! Ca i havi chi di n misi ca non cci parru.
Auh! I mi staiu scunucchinnu!...
Faccilli pusari ddocu nterra e quannu veni li trova.
No! Ca si ponu allurdri... ed piccatu! Veni cc Ricu, affacciti di ddocu
( indica la strada a destra ). Vidi si c me maritu.
( Eseguendo ) Dda !
|
34 |
|
|
PIPPINA |
E forza, chimulu e ti fai vdiri. |
|
RICU |
( Chiamando a gran voce ) Don Giuvanni!... Don Giuvanni!... |
|
PIPPINA |
( Avvicinandosi al Ragazzo ) Vidi ca u nasu ti sta culannu... Attentu |
|
RAGAZZO |
anzami cci allordi stu bellu pinnacchiu... |
|
( Cerca di pulirsi il naso con la manica della giacca, ma non vi riesce ed allora |
|
|
si scarica affidando il siddni a Pippina ) Vossa u teni, n mumintddu... |
|
|
GIUVANNI |
( Poi, con le mani libere, si pulisce ). |
|
( Rientra dalla strada a destra e rimane alquanto stupito nel vedere la moglie |
|
|
che porta il siddni ). |
|
|
RICU |
( Appena Giuvanni entra, gli consegna il tistli ) Vossa pigghia, don |
|
Giuvanni. A zotta, dici don Carmelu, pronta e poi si la veni a pigghiari |
|
|
vossa. Sabbenedca! ( Va via per la strada a destra, seguito dal Ragazzo ). |
|
|
PIPPINA |
( Imbarazzata e volendosi liberare dal siddni ) Anna... veni cc... teni!... |
|
GIUVANNI |
( Interviene premuroso e cedendo subito il tistli ad Anna, cerca di alleviare |
|
dal peso la moglie ) Dammllu a mia... ca pisanti. |
|
|
PIPPINA |
( Scostandolo garbatamente ) Lssilu!... Dimmi unni lhaiu a mttiri... ( e si |
|
avvia per entrare nellingresso a destra della porta che d nella met di casa |
|
|
del marito. Prima di entrare dice ad Anna ) Camina macari tu e... sistmulu |
|
|
bonu stu tistli, ca bellu ppi daveru. |
|
|
GIUVANNI |
( Precedendola ) Mittmuli... supra u lettu... ( Entra seguita da Pippina e |
|
Anna ). |
DALLA STRADA A DESTRA, GUARDINGO SI AFFACCIA DON PEPPI.
NON TROVANDO NESSUNO SI DECIDE AD ENTRARE
TIRANDO PER MANO RICU.
SI PORTANO AL CENTRO CON CAUTELA,
MA SCAPPANO SUBITO,
POICHE DALLA PORTA VENGONO FUORI ANNA E PIPPINA.
|
ANNA |
Om, certu ca sunu ppi daveru cosi di prmiu. |
|
PIPPINA |
A to patri cci arridvunu locchi. ( Dopo una pausa ) Vah, stai jennu a |
|
ANNA |
pigghiri a to nannu, ca si fici tardu... ( Va via per la strada a destra ). |
|
( Rimasta sola, va a guardare nel portone sperando di vedere qualcosa, ma |
|
|
resta delusa e va via per la strada in fondo verso la pompa di benzina ). |
|
|
SCENA SETTIMA |
|
|
( Peppi e Ricu, poi Ninu e Giuvanni ) |
|
|
PEPPI |
( Appare ancora una volta dalla strada a destra e, dopo essersi assicurato di |
|
trovarsi solo, chiama Ricu invitandolo ad entrare ). |
|
|
RICU |
( Entrando dalla strada a destra ) Nuddu c? |
|
PEPPI |
Nuddu. ( Indicandogli il portone ) Acchina! |
|
RICU |
( Ubbidendo, si arrampica sul portone e si porta nella parte alta dove ci sono |
|
delle fessure pi larghe ). |
|
|
PEPPI |
( Parlando a bassa voce ) U stai vidennu? |
|
RICU |
Di cc non si vidi nenti. |
|
PEPPI |
Mutu!... Varda chi megghiu. |
|
RICU |
( Spostandosi ) Di cc si vdunu i lanni cchi culuri... |
35
PEPPI
NINU
RICU
PEPPI
NINU
U carrettu ha vdiri! Mi nni futtu di culura! Acchina chi jutu. ( Ricu
sta per salire pi in alto, ma si sente che viene qualcuno dalla strada a destra.
Allora gli grida ) Scinni!... Scinni!...
( Entra dalla strada a destra ).
( Con un salto tocca terra ).
( Sollevato dallapparire di Ninu ) Botta di sali! Mi facisti satri, Ninu.
( Che ha capito ) Arrivstiru a vdiri cosa?
PEPPI
RICU
PEPPI
NINU
PEPPI
RICU
Cci stava tintannu.
I visti sulu i culuri.
Acchina nutra vota e tala unni p vdiri u carrettu.
E intili! Dici, ca quannu trmina, u cummogghia ca ncirata.
E videmu si veru. ( A Ricu ) Tu acchina!... Spcciti, acchina!
( Si arrampica come prima ).
NINU
RICU
Per u mastru si sidda. Viditi ca jntra !
( Ridiscende ).
PEPPI
RICU
NINU
PEPPI
RICU
PEPPI
RICU
PEPPI
GIUVANNI
PEPPI
GIUVANNI
RICU
GIUVANNI
RICU
GIUVANNI
RICU
PEPPI
GIUVANNI
PEPPI
GIUVANNI
Sparti?! Si sidda, lu bestia?! Botta di sali a iddu!... A mia stu pitturi
furastru non mi cunvinci. Cchi tutta stammuccigna? Voi vdiri ca c
ngannu? ( A Ricu ) Torna ad acchianri, tu! E tala bonu.
Cchi fazzu pozzu acchanri, Ninu?
Ppi mia putiti sfunnari macari u purtictu. ( Si avvia per la strada a destra,
dopo aver dato, prima, uno sguardo verso la pompa ) Don Peppi, si saffaccia
u mastru, dicticci ca havi menzura ca cci sunamu sutta u balcuni, ma
chiddu ancora dormi. ( E va via ).
Mi nni futtu i! Di iddu e di sunatri!... ( A Ricu, che nel frattempo era
salito ) Cchi stai vidennu?
Non vidu nenti...
Spstati di dda ngagghia.
Si vdunu i culuri di cc.
( Afferra una grossa pietra ) Vah, scinni!... ca cci fazzu n caflu e sfunnu
tuttu... ( Si prepara a lanciare la pietra, quando dalla porta esce fuori
Giuvanni. Allora cambia subito atteggiamento e, per non scoprirsi, finge di
lanciarla a Ricu per farlo scendere ) Gran figghiu di tappinra!... Scinni!...
Scinni!... Scinni thaiu dittu... ca tammazzu!...
( Intervenendo ) Cchi siti pazzu? Pusti sta petra! Lasstilu stari... I carusi
jcunu... Lasstilu stari!
S, jcunu?! Sunu dannfichi. Cchi cci stesi ad acchianri, non appena
vuti locchi. Scinni!... Scinni thaiu dittu!
Lasstilu stari! ( Rivolto a Ricu ) P ristari!... Non cci fa nenti...
( Rimane fermo, non sapendo come comportarsi ).
Tala... Tala... si voi taliri... Cchi cha vistu?
( Pauroso ) Nenti! Beddamatrzza! Non haiu vistu nenti!...
U viditi? U facstivu scantri. ( A Ricu ) Pirch non acchini chi utu?
Tala chi megghiu... di dda... Di dda ncagghia...
( Mentre scende ) Orvu di locchi!... Nenti haiu vistu!
( Che ha capito lintenzione di Giuvanni ) E intili! Trficu persu! Dici ca
u cummgghia ca ncirta. Anzami cci ccunu i muschi.
Cchi cummgghia? Di cchi stati parrannu?
Di chiddu ca vuliti sapiri vui.
Ma cchi jti dicennu? Cchi ca haiu a sapiri?
36
PEPPI GIUVANNI PEPPI GIUVANNI PEPPI
Chiddu ca sta cumminnnu stu pitturi, datu ca non vi fa trsiri... Signuri
mei, unni sha dittu mai ca u patruni, ca nesci i pcciuli, non p sapiri n
vdiri chiddu ca sta facennu.
Ma non parrati ammtula. Sugnu i ca non ho voluto. Ed giustu! Se il
maestro non vuole essere disturbato, giusto ca non si disturba! Si p
macari mttiri in suggestine... vidnnusi talitu... Ognuno ha il suo
mtodo.
Ca certu! Mtudu continentli. U vuliti vdiri ca chistu vi sta
abbuffininnu? Signuri mei: n pitturi di Minezia, ammenzu u mari,
suttacqua... Unni nha vistu mai, chistu, carretti? Cchi nni p capri?!
Nni capti vui, ora. Vi vogghiu cuntari na cosa, don Peppi: na vota u
Papa cci desi lncaricu a Michelangilu dappitturri na chesa a Roma, e
Michelangilu accittu a pattu, per, ca nuddu duveva entrari nta chesa si
non prima tirminva u travagghiu. E u Papa, ca era u Papa, non potti
trsiri. Ora, i cchi sugnu u Papa?
No! Vui siti un paparajnni! ( Avviandosi ) Amunnni, Ricu! Botta di
sali! Amunnni!... ( Va via per la strada a destra, seguito da Ricu ).
SCENA OTTAVA
( Giuvanni, Santu, poi Pippina e Brasi )
SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI
( Entra dalla strada in fondo, venendo da sinistra. Ha ingessato tutto il busto
ed un braccio che tiene sollevato. Appena si porta in avanti, incontra Giuvanni
che sta per rientrare a casa ) Cumpari... scusati, vaiu a dari na priera...
Oh, cumpari Santu... Comu semu? A postu!... Mi pariti chi culurtu nta
facci... A postu! ( Sta per dargli una pacca sulle spalle ).
( Scansandosi ) Alleggiu!... Alleggiu!... Sugnu ancora ngnisstu.
Ancora ngnisstu?! E allura alleggiu pirch?
Ppi vui, ca vi tutiti struppiri a manu. I nenti sentu. Mi putssiru dari
corpa di mazza... Ntantu, comu viditi, non mi pozzu arriminri.
Cumpari, havi chi di n misi...
Ca santu cristinu, com ca non videvvu a scalunta?
Cu dda fria e dda preoccupazini... Cumpari, beddamtri santssima, a
dda matina mi nni scappi di cc frasturntu assai. Eru preoccuptu ca
vui mi stavuu assicutnnu. Ca quali scalunta? Cchi visti nenti. Appena
misi u pedi nto primu scalni, mi la fici arruzulinnu finu allltimu.
Cc: na spadda rutta, tri costi ammaccti e n vrazzu cunsumtu.
Cchi cci vuliti fari, cumpari?! Cosi ca succdunu.
Succdunu cu gravi consegunzi. Vui, cumpari, ora siti bonu, ngrzia di
Diu, i inveci... U viditi, no? Havi chi di n misi ca non travagghiu e cu
sapi ppi quantu tempu haiu a stari, ancora, a riposu?!
Cumpari, parola donuri ca mi dispici...
Vi dispici, a vui? Allura i, ca haiu na famigghia supra i spaddi...
Cumpari Santu, cridtimi, ora comu ora, sugnu cummintu malamnti,
ppi stu carrettu. Haiu fattu troppu spisi e non vi pozzu dari aiutu. Mancu
ppi pristrivi milli liri.
Pristari? Cc non si tratta di pristari. Allutra sira... parrannu cu
Carbonaru, chiddu da Cmmira du Lavoru... dici ca ppi giusta liggi...
fstivu vui ca mi mannstivu a chiamri ppi u muru, no? E perci...
Perci?
37
SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI PIPPINA BRASI
Ca... secunnu il diritto del lavoratore... Poi, siccomu vui avstivu dda
botta di pazza... furisa... Cchi cci vuliti fari, cumpari, a menti du
cristinu comu n filu di capiddu. Dda matina eruvu veramnti furisu.
Vui non vi naddunvuu... Scanstini Signuri! Locchi di fora
scaddarizzti daccuss... Poi parrari scunnessu... Cannunca! Erivu
cunvintu di ssiri fmmina. ( Imitando la voce femminile ) Sugnu bella!...
Ci haiu fatta a pirmannti!... Pazzu! Pazzu furisu, cumpari.
Viditi ca pazzu mi stati parennu vui. Cchi mi vuliti fari capiri ca si vi
sdirrubbstivu a culpa mia?
Allura di cui?
Ma u stati dicennu ppi daveru?
Senza vulirlu, cumpari... Vui rivu nta ddu statu... ( Vedendo arrivare
dalla strada a destra, Pippina che accompagna Brasi ) Oh! Cc c a
cummari e p testimuniri. Cummari buongirnu. Zu Brasi vossa
benedca!
( Andando incontro a Brasi ) Op!... Comu si senti?... ( Lo prende
sottobraccio ).
Buongirnu cumpari. ( Lascia Brasi e va dentro casa a prendere una sedia ).
( Ha una larga sciarpa che gli bavaglia la bocca e il naso ) Bastardi!...
GIUVANNI PIPPINA GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI SANTU GIUVANNI PIPPINA SANTU
Mulacciunzzi fitusi!... Munacazzi cajrdi!...
Cchi ca dici? Ma pirch cu sta sciarpa? Mancu si jrimu nta jnnaru.
Vossa mi sa leva, ca c cudu. ( Cerca di toglierla, ma Brasi non vuole ed
impreca senza farsi capire ).
( Che ritornata con la sedia ) Lassacclla stari... Accuss si ripara du fetu
da binzna.
Ah?! Ancora ascutva?!... Mi si la leva! Ca quali fetu? Ciuru c! Vossa
no lu senti cchi ciuru ca c? ( Per non dare soddisfazione alla moglie ) I
marrichu!... Oh!... Ciuru di lignu lavurtu... Ciuru di roti firrati...
Ciuru di culura... Ciuru... ( Guardando il portone della bottega, smorza
lentusiasmo e mormora tra s ) Ca quali culura? Mancu u ciuru si senti.
( Poi a Brasi ) Vossa mi sa lassa, vah! Ca n pocu di fetu di nafta c ppi
daveru. ( Lo fa mettere pi in l, sistemandolo accanto al portone ) Mi si
metti cc ca chi luntanu.
Cummari Pippina, na prijera, si pirmetti. Cci stava dicennu, cc, o
cumpari Giuvanni, ca quannu iddu mi chiamu, dda malidtta matina...
vui erivu tistimnia ca non tantu era bonu u cumpari... Vogghiu diri ca
di sintimnti, a dda matina, non era tantu legttimu. E vui stissa,
cummari, u dicstivu chi di na vota. Non veru?
Cumpari Santu mu faciti u favuri ca vi nni jti a casa... prima ca oggi
haiu a prdiri a pacinza.
Mi nni vaju? Comu? I vinni apposta.
Apposta? Apposta ppi drimi ca i vaju a pavari i spisi du spitali? I???
No, no cumpari! Ppi spisi du spitali cci pensa a Comuni. Sunu, inveci, i
jurnati di travagghiu ca haiu appizztu, e chiddi cappizzu ancora sinu a
quannu non mi lvunu stu issu. E spiramu, sempri, ca non cci fussi
invalidit... Dicu beni, cummari?
( Subito ) Cumpari, lasstila prdiri sta tistimuninza... pirch non vali.
Cchi voli diri: non vali? A cummari era prisenti...
( A denti stretti ) Non vali!...
( Risentita ) Varda ca ancora falluta non cci sugnu.
Brava a cummari!
|
38 |
|
|
GIUVANNI |
( Cercando di essere concilante verso la moglie ) Non vuleva diri chistu. |
|
Vogghiu diri ca tra maritu e... moglie, ogni testimoninza non ha alcun |
|
|
valore. |
|
|
SANTU |
Cci sunu i fatti ca prrunu. I fatti! A mprisa ca vuliti negari levidnza |
|
dei fatti? I, certu, ca sugnu cc gnisstu... Vostra muggheri era |
|
|
prisenti... Diciticcllu vui, cummari, ca cci sunu i fatti. |
|
|
PIPPINA |
Quali fatti e arezi?!... Cchi cci jti ncucchinnu? Nutra vota, cumpari, |
|
circati megghiu di non ssiri rvulu, quannu caminti. |
|
|
SANTU |
Comu??? |
|
PIPPINA |
rvulu! rvulu e ntruntu. |
|
SANTU |
Cui??? |
|
GIUVANNI |
( Gridando ) Vui!!! Ca cci stati rumpennu... i baddi... |
|
PIPPINA |
... di locchi! A i cristini ca cci lhannu vunchi ppi fatti s. Cci |
|
mancavu vui sulu?! |
|
|
SANTU |
Cummari, scusati: vostru maritu... u sapemu... Ma vui inveci arragiunti |
|
PIPPINA |
Viditi ca si c qualcunu ca non ragiuna, chistu siti vui! Me maritu, tantu |
|
ppi sapillu, i sintimnti lha avutu sempri a postu. E si qualchi vota ci |
|
|
acchinunu i nervi, sulu pirch ha cummttiri cu genti scunchiudti |
|
|
comu a vui. |
|
|
GIUVANNI |
( Incalzando ) Nta nostra famigghia, caru cumpari, arragiunmu tutti |
|
perfettamente! E u ciricppulo nni furra bonu a tutti: a mia... a me |
|
|
muggheri, a me figghia... e macari a me sggiru, ca ppi non sntiri fetu, |
|
|
cci attruvu u sistema di ntupprisi u nasu. Non veru, op? Poi, |
|
|
BRASI |
quannu cci va pigghiannu labitdini, si lu stuppa. |
|
( Che aveva biascicato qualche parola incomprensibile, capisce che giunto il |
|
|
momento della riappacificazione tra il genero e la figlia e si toglie la sciarpa ) |
|
|
Veru ! Mi staiu gi abitunnu. ( Porgendo la sciapa a Pippina ) Teni cc, |
|
|
PIPPINA |
srvala intra ca... non nni sentu chi fetu. |
|
( Prende la sciapa e si avvia per andare dentro, ma davanti la porta, si ferma e |
|
|
chiede a Brasi ) Op, voli ca cci pigghiu a cppula? |
|
|
BRASI |
No. pigghimi u cappeddu... chiddu novu ca mi purtu Miciu. |
|
PIPPINA |
( Va via contenta ). |
|
GIUVANNI |
E bravu a me sggiru, ca si voli mttiri u cappeddu novu! |
SCENA NONA
( Detti, Peppi, poi Ninu e Anna )
SI SENTE LA VOCE DI PEPPI CHE CHIAMA RIPETUTAMENTE DON GIUVANNI.
PEPPI GIUVANNI PEPPI GIUVANNI PEPPI GIUVANNI
( Entra di corsa dalla strada a destra ) Don Giuvanni!... Cchi vi diceva i?...
Non puteva ssiri altrimnti, botta di sali!... Cchi vi diceva?... Cchi vi
diceva?... Cosi ca ponu succdiri nta stu paisi...
Parrati chiaru. Cchi cosa successi?
Chiddu ca ava a succdiri: si nni scappu!... Nte matinti... Ammuccini
di tutti... Oh, lu nannalu ca siti?!
Di cu stati parrannu?Cu ca si nni scappu?
Chiddu ca vi futtu i soddi. Dda speci di pitturi.
Comu??? Cchi vol diri: si nni scappu? Unni?
|
39 |
|
|
PEPPI |
Dda supra... Di unni schifu . Si nni ju a stamatna prestu, a muta a |
|
muta. A vostru cugnatu cci pareva ca ancora durmeva... Poi attruvu u |
|
|
bigliettu unni cera scrittu: Mi nni ritorno a Minezia. Addio! E macari |
|
|
vostru cugnatu arristu comu n passulni. |
|
|
GIUVANNI |
E u carrettu?... U carrettu?... Sangu di Giuda latru! Livtivi di ddocu... |
|
( Indietreggiando si porta verso sinistra, proprio di fronte al portone, in modo |
|
|
da prendere la rincorsa e sfondarlo con una spallata ) Livtivi davanti... ca |
|
|
tutti cosi sfunnu... ( Indietreggiando ancora, va a sbattere con Santu ) |
|
|
Cumpari, sangu di Giuda! Ancora cc siti? Livtivi, annunca cu vui |
|
|
sciurru. |
|
|
SANTU |
Non mi nni vaju si prima... |
|
GIUVANNI |
( Gridando al colmo dellira ) Sangazzu di Giuda!... Pigghitimi dda |
|
petra... Pigghitimi dda petra, don Peppi... ( Peppi va a prendergli un |
|
|
grossa pietra dal mucchio che si trova in fondo a destra, ma Giuvanni gli grida |
|
|
SANTU |
ancora ) No! chidda chi grossa... Chidda! |
|
( Che dapprima era indeciso, ora, temendo che la pietra sar rivolta a lui, si |
|
|
decide ad andare via in fretta ). |
|
|
PEPPI |
( Solleva un grosso macigno e lo porge a Giuvanni ) Finalmnti vi |
|
decidstivu a grpiri stu purtictu. Ddocu, tiniti! |
|
|
GIUVANNI |
( Fa latto di scaraventare la pietra contro il portone ). |
|
BRASI |
( Si alza e sallontata in fretta ) Aspetta... prima ca sbagghi... |
|
GIUVANNI |
Non sbagghiu... Tutti cosi spu...( Si blocca vedendo entrare Ninu ). |
|
NINU |
( Appare dalla strada a destra, avendo in mano la chiave del portone ) Mastru, |
|
GIUVANNI |
cc c a chiavi! |
|
( Lascia cadere a terra la pietra che, inavvertitamente va a finire sul piede di |
|
|
Peppi, facendolo imprecare e, dolorante, saltellare su un piede solo. Poi |
|
|
afferra la chiave, quasi a strappargliela dalle mani di Ninu, va ad aprire il |
|
|
portone ed entra con furia, seguito da Ninu e da Peppi che zoppica |
|
|
BRASI |
vistosamente ). |
|
( Rimasto solo si aggira per lo spiazzo, indeciso se entrare nella bottega o |
|
|
restare fuori ). |
|
|
ANNA |
( Viene di corsa dalla strada in fondo e si ferma con Brasi ) Nannu... veru ? |
|
Si nni scappu? |
|
|
BRASI |
Veru! Cchi setti matinti, dici. |
|
ANNA |
Ma... forsi tirminu dappitturri?!... |
|
BRASI |
Lavissi cunsigntu, a stura. Cu sa, inveci, cchi pastizzu ha cummintu. |
|
Vo tala, ca i non mi sentu di trsiri. |
|
|
PEPPI |
( Viene fuori dal portone moggio moggio ). |
|
ANNA |
( Con apprensione ) Don Peppi, cchi fici? |
|
PEPPI |
U tincu! |
|
ANNA |
( Quasi incredula, ma fiduciosa ) ...Bonu? |
|
PEPPI |
Pirfettu! |
|
ANNA |
( Notando latteggiamento triste di Peppi ) Ma... allura?!... Si u tingu?!... |
|
PEPPI |
( Scattando ) A to patri tingu! U tingu propriu bonu!... Signuri mei, n |
|
travagghiu pagatu anticipatamnti... Havi chi di n misi e... u carrettu |
|
|
sempri u stissu. Mancu u pinnellu ha tucctu. ( Avviandosi per la strada a |
|
|
destra, si ferma allangolo e si appoggia al muro quasi piangendo ) Botta di |
|
|
sali! Comu pensu ca i paturnsi sunu pronti... |
SI SENTE PROVENIRE DALLA STRADA A DESTRA UN CANTO TRISTE.
SONO I SUONATORI E TUTTO IL GRUPPO FOLKLORISTICO CHE SI AVVICINANO.
40
GIUVANNI( Viene fuori dal portone. E affranto. Si accascia su un gradino della porta, ma subito ha uno scatto dira e va ad aprire con un calcio laltra anta del portone, spalancandolo tutto. Poi si accascia nuovamente sedendo come prima. A questo punto, venendo dalla bottega, appare Ninu, che rimane affranto davanti il portone. Allora con tono pacato e deciso gli dice: ) Ninu, ti
lu puoi purtari. U carrettu e t!
NINU( Portandosi avanti ) No! U carrettu resta cc... e lappittra Anna!
ANNA( Si avvicina al padre e senza parlare gli chiede il permesso; poi, dopo che Giuvanni le fa segno di s, corre da Ninu e, tenendosi per mano, si avviano per entrare nella bottega ).
SI ODE IL SUONO DI UN CLACSON PROVENIRE DALLA STRADA IN FONDO.
|
. |
|
|
PIPPINA |
( Affacciandosi dalla porta ) Anna... vacci tu nta pompa. |
|
ANNA |
Non pozzu... Haiu chiffri!... ( Ed entra nella bottega assieme a Ninu ). |
|
SI ODE ANCORA IL SUONO DEL CLACSON. |
|
|
GIUVANNI |
( Si alza ) Ci vaiu i! ( Ormai rassegnato, si avvia per il fondo ed esce dal lato |
|
PIPPINA |
destro della strada, dove c la colonnina della pompa di benzina ). |
|
( Rimane davanti la porta a guardare il marito. Poi porge a Brasi il cappello |
|
|
vecchio ) Op, mi teni chistu! Non lu trovu chiddu novu. ( A passi lenti si |
|
|
avvia anche lei verso il fondo e rimane ad osservare il marito affaccendato nel |
|
|
BRASI |
far funzionare la pompa ). |
|
( Ritrovando, come per miracolo, la lena di una volta, si mette in testa il |
|
|
cappello e, pur con un lieve tremolo alle mani, si toglie la giacca; si rimbocca |
|
|
le maniche della camicia e si aggiusta il gil; infine si gira di sbieco il |
|
|
cappello alla ventitr ed pronto ad entrare nella bottega per iniziare il lavoro |
|
|
PEPPI |
assieme ad Anna ). |
|
( Era rimasto a guardare lo svolgersi delle varie azioni, ma soprattutto rimane |
|
|
colpito dallatteggiamento di Brasi. Allora gli va incontro, gli si inginocchia |
|
|
davanti e gli bacia le mani che non tremano tanto. Poi, quando Brasi, deciso, |
|
|
entra nella bottega, si alza e trova i suonatori, che assieme al Gruppo |
|
|
folkloristico, stanno entrando in silenzio dalla strada a destra. Allora con |
|
|
grande gioia grida: ) Forza picciotti, musica! Musica, ca vincemu! |
I SUONATORI INTONANO UN MOTIVO ALLEGRO E I BALLERINI BALLANO FESTANTI DAVANTI IL PORTONE, COINVOLGENDO ANCHE DON PEPPI.
GIUVANNI( Rientra dal fondo a destra ).
PIPPINA( Gli va in contro ).
QUANDO GIUVANNI E PIPPINA SI TROVANO DI FRONTE
SI ABBRACCIANO CALOROSAMENTE.
TUTTINTORNO LA FESTA CONTINUA,
MENTRE LENTAMENTE SI CHIUDE IL S I P A R I O.
F I N E
Pippo spampinato
Via 18^ Traversa, 46 95032 BELPASSO
Tel. 095- 91 20 24 cell. 347 1493411 IMAIL PIPPO. SPAMPINATO @ tele2. it
- Questo copione è stato visto:


