M A L I A
DRAMMA IN TRE ATTI
DI LUIGI CAPUANA
P I R S U N A G G I
Massaru Paulu Nsiddu ( 65 anni )
Jana ( s figghia 22 anni )
Nedda ( so figghia 19 anni )
COLA ( maritu di Nedda 25 anni )
Ninu (prumissu sposu di Jana 28 anni
Don Sciaveriu Teri ( 60 anni )
Taddarita (varveri ( 30 anni )
Mastru Nunziu ( Sunaturi di viulinu 40 anni )
La zia Pina ( 50 anni )
Catarina (serva )
La vecchia Carestia , ca un comparisci nni la scena
Dui autri sunaturi
Nvitati
Contadini e Vinnignatrici
( la scena un paiseddu di la Sicilia. epuca nostra . 1910 )
ATTU PRIMU
Curtigghiu , chiusu nfunnu da un muru ccu un purtuni nmenzu, Darreri lu muru si Vidunu li casi di lautru latu di la strata. A dritta di lu spittaturi, la casa di Massaru Paulu, ccu la porta aperta e du finestri ccu grasti di iarofuli e bacilic. A manu manca Nautra casa ccu scala esterna. A dritta , accostu a lu muru, rozzu tavulinu . pi terra E supra li seggi, bicchieri, cannistri ccu calia, piatti ccu cosi duci. Allalzata di lu Sipariu Taddarita e c ummari Pina cumincianu a stenniri la tuvagghia ppi priparari lu Buff. Mastru Nunziu lautri dui snaturi nfunnu a la scena accorduni i strumenti. Poi Caterina e Jana. Si sentunu forti corpi a lu purtuni.
SCENA I
Z Pina Taddarita, Mastru Nunziu e dui sunaturi. Poi Caterina e Jana
Z Pina (trattinennu Taddarita ) Sunu li Carusi
Taddarita Si nun rumpu quarchi testa!
Z Pina Finciti di nun sintiri
Taddarita (finennu di stenniri a tuvagghia supra la tavula) Ora lassati fari a mia; misteri miu, doppu chiddu di radiri a genti ( mentri ca iddi parrunu, da porta di Massaru Paulu trasunu Catarina ccu un piattu di calia,poi Jana ccu du buttigghi di Vinu. Jana vistuta di festa ma pallida e ngrunnata).
Z Pina Vuatri varveri ppi solitu, faciti puru nautru misteri
Taddarita Quannu capita, pirchi no? Riditi cummari Catarina?A li vostri Cumanni! (a la z Pina ) ccu idda per vulissi fari comu San Giuseppe.
Z Pina Chi fici San Giuseppi ?
Taddarita Prima fa a so varva e poi chidda di l autri
Z Pina ( ridendo ) Scumunicatu !
Taddarita Scherzu, cummari. Catarina nun avi bisognu di mia; di li figghi di Maria e ni porta la midagghia a lu pettu ( tuccannu la midagghia ccu ngestu significativu e baciannusi la punta di li ita) Fussi i sta midagghia ! Dati cca. e li buttigghi?
Jana Ecculi, vaiu a pigghiari l autri ( nesci )
Taddarita E veru, cummari Catarina ca ppi li figghi di Maria ci pensa lu patri spirituali ?
Catarina Nun sacciu nenti. Badati ad apparicchiari ( nesci )
Mastru Nunziu E nui semu pronti. E pirmissu assaggiari stu vinu? Alla saluti di li zziti ! Cosa ranni ! Risuscitassi un mortu !
(lautri du sunaturi si assittano nfunnu e parranu suttavuci ntra iddi)
Taddarita Parravamu di li figghi di Maria. O chi nun era figghia di Maria macari
Cummari Nedda ? A idda per lu maritu nun ci lha truvatu lu patrispirituali. Cci haiu misu li manu i, e minni vantu. Quannu si tratta di bon fini.
Z Pina Matrimoniu ? E comu cumprari na jatta ntun saccu. I nun muvissi un jditu ppi cumminarini unu; navissi scrupulu di cuscenza. Si lu matrimoniu rrinesci mali, Diu mi ni scanza, maledizioni allarma di cu ci misi li manu, dicu beni Mastru Nunziu ?
Mastru Nunzi ( cuntinua a sursiari ) Parrati di stu vinu ? E di chiddu ca stimpagna na vutti.
Taddarita Itici adaciu perci !
Mastru Nunziu Stipa solida; nun aviti paura.
Taddarita Chi sintissivu diri, Z Pina? Chi forsi lu matrimoniu di cummari Nedda cu Compari COLA..
Z Pina Bih ! Mi vulissi tagghiari a lingua !
Taddarita Capisciu ! Capisciu ! Fumi di picciuttanza, la giuvint divi aviri lu so sfogu.
Z Pina N ha fattu chianciri beddi figghi di mamma!
Taddarita Lomu cacciatori si sapi. COLA per un bravu giovini. Lu matrimoniu laggiusta.
( battunu a lu purtuni )
Taddarita Si nun nni struppiu unu nun sunnu contenti!
Mastru Nunziu Carusi su, lassatili fari
Taddarita - (a la z Pina) I ci lhaiu dittu: Compari COLA, badamu ! Finemula ora ccu li fimmini! Sapiti chi mha rispunnutu ? Un sulu Diu e na sula muggheri. Palori doru.
Z Pina - Palori. Aspittamu i fatti
Jana - ( entra purtannu du buttigghi di vinu ) Bastunu Mastru Nunziu ?
Taddarita - Cchi ci nn megghiu
Mastru Nunziu - Lu vinu fa allegria. E poi ccu tanta bedda calia ca menti siti ! Lannu vignenti, cummari Jana vivemu alla vostra saluti.
Jana - Di cc a lannu vignenti ! ( nesci )
Z Pina - Jana ammussata pirchi so soru a nica si marita prima didda.
Taddarita - Daveru ? Nun mi nnhaiu accortu.
Za Pina - Comu ? Nun aviti vistu chi grunna ?
Taddarita - Sar ppi lu dispiaceri di ristari sula ncasaGiudiziu Mastru Nunziu ! Ca lu vinu spezza li razza.
Mastru Nunziu - Anzi ! Vinu letifica cori omini, dici don Puddu u sacristanu. Lu viulinu cantir comu un ricignolu.
Taddarita - Cu oggi nun canta, ma mastica tossicu la Carestia. Cci avia misu locchi supra COLA, ppi la niputi. Si lavia attiratu ncasa. COLA di cca, COLA di dd. Gi cci paria affari cunchiusu. Puru la picciotta si lavia misu ntestachi cosa successi nun lu vogghiu sapiri, si la vidissuru ntra iddi! Ora lhannu a morti ccu mia. Si mavissiru ntra lugni i per mi nni ridu di li jastimi di la vecchia.
Z Pina - Li Jastimi, prestu o tardu , arrivunu.
Taddarita - E forsi curpa mia? Voli diri ca nun c stata la vulunt di Diu, Mi nni vivu un bicchireddu macari i, mi lhaiu guadagnatu (varda la tavula apparicchiata) Oh ! Tuttu a lu so postu ?
Z Pina - Pari naltaru ppi la missa cantata.
Catarina - ( entra purtannu un mazzu di galofari )
Taddarita - Brava ! cci vulianu sti ciuri ! ( quasi suttavuci, ccu malizia ) La z Pina dici ca pari naltaru ppi la missa cantata. La cantami nui Cummari Catarina e senza lu patri spirituali?
Catarina E zzittitivi na vota! Sti discursi a mia nun mi piaciunu. Cchi tostu viniti a dari na manu daiutu dda banna.
( soliti colpi a lu purtuni )
Taddarita - Ancora ! Figghiazzi di cani !
Catarina - Viniti o nun viniti ? Puru vui z Pina.
Z Pina - Eccumi
( Taddarita, Z Pina e Catarina nesciunu)
Mastru Nunziu - Cc ci restu i e maddumu a pipa ( ai sunaturi ) Vuiatri nun nnaviti siti ? (versa lu vinu a li compagni) Nautru bicchieri, marmotta. Nun capita ogni jornu un jditu di vinu comu chistu.
SCENA II
Jana, poi Ninu eDetti
Mastru Nunziu - ( un pocu mbarazzatu accurgennusi di Jana ) Lu cuntrabassu avia la gula arsa, cummari Jana scusati. E allegra ! allegra ! vuliti favuriri ? Vivi di lu to comu si soli diri. E vecchiu stamicu.
Jana - ( tra idda) Tardanu !
Mastru Nunziu - Chi aviti cummari Jana ? nun vi sintiti beni ?
Jana - Un pocu di duluri di testa; cosa di nenti.
Mastru Nunziu - Aviti faticatu assai nti sti jorna. Li zziti, si capisci, hannu autru ppi la testa ca pinsari a li facenti di casa. Lannu vignenti cummari Nedda sar nfacenni ppi vui.
Jana - Si ci campamu !
Mastru Nunziu - Si ci campamu ? Ah siti daveru di malumori ! Nun sta beni. Oggi ca si spusa vostra sorella, bisogna aviri bona cera, si n malauguriu.
Jana - ( quasi parlannu tra idda) A stura sunnu a la Matrici.
Mastru Nunziu - E attaccati stritti ca nun si ponnu sciogghiri cchi. Vostra sori per divi tiniri tantu docchi aperti. Lu lupu cancia u pilu ma non lu viziu nun parru ppi malu; Cola havi lu cori di stuppa e a la prima gunnedda ca vidi pigghia subitu focu. Chi ci po fari? Natura ! I lu vogghiu beni. Amicu di lamici, tanticchia maniscu, ma allegru. Oh ccu iddu bisogna stari allegri ppi forza. ( battunu a lu purtuni du colpi sulamenti)
Jana - ( trasalennu ) Ecculi ! iddi sunnu !
Mastru Nunziu - Sunu li carusi ca hannu li murriti nni li manu.
Jana - Nun mi pari; guardati ( Mastru Nunziu va ad apriri lu purtuni entra Ninu )
Mastru Nunziu - E compari Ninu. E li zziti ?
Ninu - Lhaiu lassatu a la Matrici. Na missa ca nun finia cchi ! ( a Jana) La testa lavia cc.
Jana - Pirch ?
Ninu - Lu pirch lu sapiti vui e nun mi lu vuliti diri !
Mastru Nunziu - Sta buttigghia vacantila fazzu inchiri ?
Jana - Purtatila a Catarina , mastru Nunziu.
Mastru Nunziu - Occurrennu, sacciu unni mettiri li manu; sugnu di casa ( nesci )
Ninu - Chi cosa stata , a la mpruvvisa? Tutti mi dumannunu Cummari Jana chi avi?
Jana - Nenti. Chi haiu ad aviri ?
Ninu - Un mussu longu un parmu ! Muta comu si Sebastianu vi avissi livata la parola ! Eccu chiddu ca aviti, e non da oggi, ma da tri o quattro jorna. Nun vi si po diri nenti !
Jana - Nun mi sentu beni, lu strapazzu forsi.
Ninu - No! No! Ccu cui laviti ccu mia ?
Jana - Chi mali maviti fattu !
Ninu - Chiddu ca ricu i. Si nun era la disgrazia di me patri , vui lu sapiti, Jana.Vi giuru ca a lu Municipiu, vidennu a vostra soru parata comu na madonna, ccu locchi ca cci ridevunu di filicit, mi avissi misu a chianciri comu un picciriddu, vi lu giuru! Ora la divisioni ccu li me frati quasi accumudata.Lavvucatu spera beni. La custioni sultantu ppi la vigna, tra li dui maritati. I nun centru. Haiu dittu allAvvucatu: Facissi voscenza! I calu la testa, basta ca ni nni niscemu - E statu vostru padri ca ha vulutu accuss -. Havi ragioni. omu di spirienza: li liti tra parenti sunu li peiu.O dunca ?
Jana - Dunca chi cosa?
Ninu - Si nun mi dati retta ! Laviti ntisu chiddu ca vi haiu dittu ? Nun laviti ntisu. Parru ccu lu muru ! Ma chi aviti, chi aviti Jana?
Jana - Oh bedda Matri Maria ! mi turturiati ppi capricciu ( pausa )
Ninu - Nannu, nfini, nun un seculu !
Jana - E cu si nni lagna ?
Ninu - A palori no, chistu lu vostru tortu, i non pozzu vidirivi accuss! E mancu nannu giustu ci voli. Appena finuta la divisioni, lu tempu di fari li pubblicazioni nchiesa e a lu Municipiu ed terminata. Vi vidir contenti, allura , Jana ? Avriti cchi sta facci di funerali ? E facitilu puru ppi vostra soru, ppi locchiu di la genti. La genti maligna, sapiti chi diciunu ? - E ppi nvidia , ppi la raggia ca Nedda si marita prima didda! - Stupitaggini (pausa) Mi lu diranno poi cu star megghiu. I dessi tuttu lu sangu miu ppi vidirivi risulenti. Gi i moccupu di li cosi nostri comu si nnavissimu a spusari tra ottu jorna..pirch annacati a testa ?
Jana - Quannu cumincianu li mpidimenta !
Ninu - Ma chi mpidimenta mi iti cuntannu! C la vostra vulunt ? C la mia ? Mi vuliti beni? Vi vogghiu beni ? Ppi mia comu si fussimu maritu e muggheri
Jana - Quannu ncumincianu li mpidimenta? Nun si sa mai chiddu ca po succedirii. Sintiti Ninu nun ni parramu cchi ppi comora. Si voli Diu
Mastru Nunziu - (rientra ccu la buttigghia china nmanu) Oh chi ? Rubinu? Dici vivimi!vivimi! Cumpari Ninu, si lu graditi.
Ninu - Grazii!
Mastru Nunziu - ( battennu supra la spadda a Ninu) Chistu si un picciottu bravu, cummari Jana. Nun ha fraschi ppi la testa. Tinitilu caru !( posa a buttigghia supra a la tavula a va parrari ccu lautri sunaturi )
Ninu - ( insistennu a Jana) Ma pirch si voli Diu ?
Jana - Chi sacciu? Lassatumi stari; nun mi diciti nenti; megghiu. Si vi paru strana nun ci badati. Passer, lassatimi stari. Sapiti, quannu a una ci parra lu cori (tra idda) Signuri , Signuri ! Chi turmentu! (forti ) Vui diciti: ntra nannu, ntra sei misi. e a mia lu cori mi dici..
(si senti rumuri di vuci nta la strata)
Mastru Nunziu Ecculi cc
SCENA III
La z Pina, Catarin, poi COLA, Massaru Paulu, Nedda Invitati Taddarita
ZA PINA - ( Trasennu nfretta ccu Catarina ) Rapiti ! Rapiti ! Ecculi
( da li finestri, li vicini jettunu orzu a li zziti gridannu : Saluti e figghi masculi ! Mastru Nunziu spalanca lu purtuni. Dietro li zziti i carusi saffuddunu dannusi spintoni, urtannusi. Mastru Nunziu, Taddarita e lautri li assicutunu. Poi chiudunu lu purtuni).
ZA PINA - (Ittannu na manata dorzu a COLA ) Saluti e figghi masculi !
COLA - Grazii! Grazii ! Mannurvati z Pina !
ZA PINA - Tri figghi ! Vidi ? Tri suli coccia di orzu ti si hannu appiccicatu.
COLA - E su troppu ( a Jana ca avi abbracciatu e vasatu a so soru ) E A mia nenti cugnata ? Arrobbu a Nedda un vostru vasuni ( vasa la mogghi ) Li sarva tutti ppi tia, Ninu.
Massaru PAULU E giustu.
ZA PINA - Ora hai lu lazzu a lu coddu, COLA miu ! Ti hai nfurcatu ccu li to stissi manu !
COLA - Ccu stu lazzu nun si mori !
NEDDA - ( a Jana ) Tanta genti ! Paria jornu di festa.
Massaru PAULU ( A linvitati ) Cca ! Cca!C postu ppi tutti, ccu stu caudu allaria aperta si sta megghiu.
TADDARITA - ( a COLA ) Prosit ! Prosit !
COLA - Grazii mastru Taddarita. Si vi chiamu accuss nun vaffinniti.
TADDARITA - La ngiuria avanti e lu veru nomu appressu.
COLA - (a Taddarita e a Catarina ) Cominciati a sirviri.Unn la cugnatuzza ? ( a Jana che ssiduta accantu a so soru ) vha passatu lu duluri di testa ? Vi lu fazzu passari subitu i ballannu Comu no ? Prima ccu mia e poi ccu Ninu. Vi servu ccu li me manu ( pigghia dui cosi duci di lu tabbar di Taddarita e poi dui biccheri di vinu di lu tabbar di Catarina ) Me mogghi ed iu facemu a mit, vivemu ni lu stissu biccheri.
NEDDA - Foddi ! Mi macchi la vesti !
COLA - La custurera ca lha fattu nni far nautra.
ZA PINA - Scialacquatori ! da oggi in poi bisogna pinsari ppi li figghi
COLA - Prima lassatili veniri.
ZA PINA - Ti lha fattu la predica lu parrucu ?
COLA - Di cc mha trasutu e di cc mha nisciutu.
ZA PINA - (a Nedda) Lu senti? Ogni tantu tirataccilli vui loricchi, Massaru Paulu !
Massaru PAULU - Nun ci nni sar bisognu, ccu laiutu di Diu,. Poi c dda santa mparadisu ca prega ppi nui, ah si fussi cc puviredda ! Comu fussi cuntenta!
COLA - Ora fazzu un brinnisi :
Chistu vinu bellu e finu
Vutti nova hannu ncignatu
Brindisi fazzu a me cugnatu.
Allegru Ninu ! Oggi a mia dumani a tia. Accuss va lu munnu, cu lavissi dittu ca i mi fussi nfurcatu prima di tia ?
NEDDA - Nfurcatu ?
COLA - Daccuss si soli diri. Nautra cosa duci, mit pri unu ( Nedda stenni la manu ) no ccu tia ma ccu la cara cugnata ( a Jana ) Accittatilu.
JANA - Nun ni vogghiu, li cosi duci nun mi piaciunu.
COLA - Ah ! ppi nun darinninni quannu tocca a vui, ma a nui li cosi duci piaciunu. A la nostra saluti ! ( ci prisenta un biccheri di vinu chi Jana assaggia appena) Lassatimi viviri li vostri billizzi. Ninu gilusu. Guardati chi facci scura! ( a Ninu ) Nun ti la toccu mancu ccu n jditu! Haiu cc un pezzu di m ugghieri, ca pari la grazia di Diu (abbrazza Nedda )
Massaru PAULU - Foddi ! Foddi !
ZA PINA - ( A Cola ) Ti fazzu la predica puru i ( a Nedda ) E sbaranca loricchi puru tu ( a COLA ) Lassami stari Oh, vasuna a mia mi nni poi dari quantu ni voi, non portanu cunsiguenza; sugnu vecchia e pozzu essiri matri e puru nanna.- Perc ti dicu; Scapizzacoddu ! Lhai nfinucchiata sta povera figghia ? Nun ti la meriti, no. Bada ora, bada!
TADDARITA - E chi siti laceddu di lu malauguriu ?
ZA PINA - Vui stati zittu! Aviti fattu lu pastizzu e parrati ppi neressi (a Cola ) Ridi , facci tosta ?
COLA - Chiddu ca haiu nti lu cori, lhaiu supra li labbra
ZA PINA - Vidi comu ti guarda to cugnata? Ccu tantu di occhi pari ca dicessi: Povera suruzza mia !
JANA - Chi vi scappa di la vucca?
ZA PINA - Nun aviri paura; nun ti mancia. Cola capisci lu scherzu. E un pocu lesu di testa ma nun malu ( a Nedda ) Pigghialu ppi lu so versu figghia mia (a Cola) Vidi? Fazzu la parti di lancilo e chidda du diavulu
COLA Nti chista du Diavulu arrinisciti megghiu.
ZA PINA (Dannucci na timpulata ppi scherzu ) Te ppi riurdaritinni, d cc Catarina, haiu parratu assai ( vivi un biccheri di vinu )
COLA - Caru Ninu, fatti curaggiu; chistu lu passu di la morti. Mi pari di essiri nautru npalora donuri. Lu Sinnacu ca leggi lu librazzu e poi lu parrinu ca ti jetta ncoddu lacqua biniditta fannu un certu effettu !.vidirai. Lacqua biniditta mi lhaiu scutulata di ncoddu. Ma lu mbrogghiu resta e ppi tutta la vita. Curaggiu! Oggi a mia , dumani a tia E bonauguriu cugnata ! ( tintannu di uniri li manu di Jana e di Ninu ) Cca li manu; fazzu di Sinnacu e anchi di Parrinue inveci di acqua biniditta ( pigghia un biccheri di vinu quasi vulissi ittarlu ncoddu a Ninu e Jana )
NEDDA - No ! ( urta lu vrazzu di Cola e fa spanniri lu vinu ppi terra )
ZA PINA Piccatu!
COLA - Vinu sparsu, allegria ! (rumuri e vuci dietro lu purtuni) zitti !
Massaru PAULU - Su li carusi !
LA CARISTIA - (Di fora gridannu) Nun ti lhai a godiri! No! No! Focu di laria Signuri !
TADDARITA - ( ca ha caputu ) Nenti Nenti Non apriti! ( c confusioni tra li invitati che si alzanu di li seggi e si accostanu a lu purtuni)
Massaru PAULU - Cu ca grida accuss ?
MASTRU NUNZIU - Nenti la Carestia , Nun ci damu cuntu !
COLA - Pigghiatila a cauci!
LA CARISTIA - Nun ti lhai a godiri! Mala fini, Signuri ! Si rumpissi lu coddu Signuri! Nun ti lhai a godiri!
COLA - (Tintannu di sfuiri a li pirsuni ca lu tratteninu) Lassatimi ! Ci vogghiu nsignari la creanza a ssa vecchia megera !
NEDDA - (affirrandulu ppi un vrazzu) No, Cola ! Oh Diu!
TADDARITA - Si nni ju ! Nenti ! Nenti !
COLA - ( ccu stizza, masticannu li paroli ) Vulia farmi spusari dda mummia di so niputi. Cu ci ha dittu mai nenti ? Cu si lha nsunnatu? ( a Nedda ) Pirch chianci? Chi successu ?
ZA PINA - La Ruggera ! La Ruggera !
TADDARITA - La Ruggera ! Viva ! Viva !
INVITATI - ( Battennu li manu ) La Ruggera ! Viva ! V iva !
COLA - Nun ci vogghiu pinsari.Musica, mastru Nunziu! Si n vecchia Magara ! ( linvitati sunu mpedi e parrunu tra di iddi, ntantu Cola assegna li posti ppi lu ballu) Vui cc patri (a Nedda ) Tu dde nun fari ssu mussu, sinn ci vaiu a rumpiri li costi a dda vicchiazza.
NEDDA - Nun tarraggiari.
COLA . I ? Ppi quattru schigghi di dda magara ? Vui cugnata , cca. A la facci di la zia e di la niputi ! Cripassiru ! ( a Jana ) Si, lu postu vostru. Nun putiti rifiutari. Moffennu.
JANA - Ma i nun sacciu chi diri.
COLA - Chiddu ca vi veni n bucca. Di li vostri labbra nun ponnu nesciri cosi brutti. Nui stamu di facci.
TADDARITA - ( a linvitati ) largu ! largu !
ZA PINA - ( a Jana) Nun ti fari priari Jana.
COLA - Unni si nni j? Eccula cc ( la cunnuci ppi forza a lu postu assignatu)
TADDARITA - Viva li zziti!
INVITATI - ( battennu li manu ) Viva !
( ballettu, Poi Preludiu)
Massaru PAULU - Nomini Patri, timuri di Diu,
Onura patri e matri tutti dui
Ama la spusa comu voli Diu
Parru di vecchiu; ora parrati vui
TUTTI - BRAVU ! BRAVU !
ZA PINA Ncumenza la donna.
NEDDA - ( ridi npocu mpacciata)
Arbulu siti, fiuritu dammuri;
Aucidduzzu mi vurrissi fari
E comu nitu appennirci lu cori
E notti e jornu tra li frunni stari.
COLA - ( con ari allegra , quasi mafiosa )
Chiantai un ciuri lu misi dabrili;
Maggio, ca mi sbuicciau russu avvampanti;
Ssu ciuri siti vui, donna gentili
Ssu ciuri siti vui donna galanti.
(Fa una piccula piruletta scruscennu lu pollici e lu mediu )
TADDARITA - Prosit ! Prosit !
INVITATI - Viva li zziti ! bravi beni!
ZA PINA - ( a Jana ) Ora tocca a tia
JANA - Nun sacciu chi diri ! Bedda Matri davvero!
TADDARITA - Silenziu signuuri mei
JANA (ccu vuci turbata , esitanti )
Vitti na stiddaca correva ncelu
Cu sa?.cu sa
( a li pirsuni ca la circunnanu quasi chiancennu)
No nun pussibili.! Nun mi forzati.
Massaru PAULU Pejiu faciti. Nun la viditi com turbata
NINU - Dicu i nveci didda
TUTTI Bravu compari Ninu !
NINU - ( A Cola ) Oggi parenti di luntanu semu
cugnati, si Diu voli, addivintamu
li du suruzzi, nni li spartiremo.
E ntantu comu frati nnabrazzamu
COLA - Abbrazzamunni a dispettu di cu nun voli!
INVITATI - Bravi ! Beni !
NINU - Pensi ancora a la vecchia ? ( a COLA )
COLA - Issi a lu nfernu ! dacci nabbraciu puru tu Nedda. I abbracciu la cugnata Jana.
JANA - ( Quasi atterrita difinnennusi ) No cugnatu, no!
COLA - Mancu si avissi la rugna , santu Diu !
Massaru PAULU - Lassala mpaci !
COLA - E ppi farivi un dispettu, ora , cara cugnata,ni nni jemu !
ZA PINA - (a Cola ) Sempri foddi !
Massaru PAULU - ( a linvitati ) Tanti grazii, amici mei, scusati si nun ci su stati cosi ppi lu vostru meritu. Accittati lu boncori Grazii ! Grazii ! ( a Nedda ) Oh ! nun vogghiu lacrimuzzi, Diu vi binidica figghi mei (a Cola ) Ora chista to mogghi; amala e rispettala comu si devi ammari e rispittari idda secunnu la santa leggi di Diu ! La me casa sempri aperta. Diu vi binidica! Prudenza figghia mia; la muggheri prudenti fa la famigghia filici. Nun chianciri, taccumpagnunu tanti amici ( a COLA ) e tu mettiti la testa a partitu. Ora si omu daveru
COLA - E chista la ciusa di la predica ! Nun dubitati viniremu spissu a basarivi li manu, com nostru duviri ( indicannu Jana e Nedda abbracciati ) Li du soru non si ponnu spiccicari
Za PINA - ( a Nedda e a Jana ) E via nun faciti chianciri la Za Pina ca vha addivatu ( a Jana ) O chi va a morti ? ( a Nedda ) lu Signuri ti fazza filici ! Thaiu vulutu beni comu na figghia. Vicinanza menza parentela.
TADDARITA - ( a Cola ) Prosit! Dumani vegnu a farivi la ben livata.
COLA - ( dannaci una munita di cincu liri ) ppi lu vostru ncomudu doggi. Scusati.
TADDARITA - Ma chi centra ( ntasca la munita ) Grazii tanti ! ( va a sbarancari lu purtuni e linvitati escono precedennu li zziti)
COLA - (ccu Nedda asottabbracciu, da lu purtuni vutannusi dietro) Ora ca nhaiu pigghiatu una, Za Pina circatimi nautra muggheri.
ZA PINA Fussi capaci, rumpicoddu !
Mastru NUNZIU (Virsannisi nfretta un biccheri di vinu ) Lu biccheri di la staffa..Marcia ! (li sunaturi ripigghiunu la musica di lu ballettu e nesciunu lultimi. La za Pina, Massaru Paulu e Ninu laccumpagnunu finu a lu purtuni salutannu).
JANA - ( ristata nnarreri, passannisi disulatamenti li manu su la frunti) Ma chi sugnu pazza ? E opra di lu dimoniu ! Opra di lu dimoniu (si copri la facci ccu li manu )
CALA LA TILA
.
-
ATTU SECUNNU
CAMMARA DI JANA, A SINISTRA, A LU MURU, ALTARINU NFUNNU FINESTRA E LETTU A DESTRA CANTARANU E UN TAVULINU
SCENA I
( La Z Pina, Massaru Paulu, poi Jana )
ZA PINA Ascutati a mia, nun vi cunfunniti ccu li medici, nun nni capiscine nenti. E poi Hannu ntiressi a tirari li cosi a longu, massima quannu sannu ca c chi Spremiri.
Massaru PAULU (sidutu, ccu li manu supra li ginocchia e a testa bassa ) Dici ca lu matrimoniu la fa guariri, nun c autru rimediu.
ZA PINA E nasinu e vi lu provu. Ppi la figghia di mastru Giuvanni u curdaru nun dicia la stissa cosa ? E cu la sanau ? Don Sciaveriu Teri, ccu la midagghia biniditta ca disfici la magaria.
Massaru PAULU Fussimu sicuri ca cc si tratta di magaria ?
ZA PINA E di chi si po trattari ? Un c autru ! Na picciotta ca paria di ferru, janca comu la ricotta russa e frisca comu li rosin quattru misi, povira figgghia nun si ricanusci.
Massaru PAULU Certi cosi lu Signuri nun li duvissi pirmettiri!
ZA PINA Cu la mala genti chi cci po fari lu Signuri ? Focu in chista e nni lautra vita, Ges Binidittu !.Ma vui zi Paulu aviti a testa dura. Quant ca vi predicu: Chiamati a Don Sciaveriu Teri ? A stura la mischinedda fussi gi libirata. Veni lu medicu, cci tocca lu pusu. - Mustrami la lingua. Unni ti doli? - Chi pusu, Chi lingua! Nun ci doli a nudda parti. Chistu lu veru signu.
(trasi Jana; porta na manata di ciuri, li posa supra lu tavulinu. Pallida, trascurata nni li vesti, parra a vuci bassa )
ZA PINA (A Massaru Paulu) Zittu!..Jana , figghia mia, veni cc. Comu ti senti oggi ?
JANA Megghiu.
Massaru PAULU Dici sempri accuss
ZA PINA - Ti doli la testa ?
JANA - No
ZA PINA - Li visciri ?
JANA - No
ZA PINA - Parra figghiuzza; non aviri russuri.
( Jana nesci)
Massaru PAULU Sempri accuss! Ci venino subitu li larmi a locchi e poi li cunvursioni.
ZA PINA Nun opra giusta! Nun opra giusta! Nun mi lu leva nuddu di la testa. Si si trattassi di na figghia mia,uh! A stura ci svissi jutu a cavacci locchi a dda vecchia magara! E stata idda, la Carestia. Ma chi centra sta bona creatura? Duvia scuttarisilla ccu iddu. E poi si lavia a guardari idda dda mucciusa di so niputi. Comu putia lusingarisi ca Cola si la spusava? Quatrru strazzi, quattro petri a lu suli unnu nun nasci mancu lu summaccu. Ben ci st, siddu veru ca Cola( si batti ccu ddu ita di la li labbra ) Pirdunatimi , Signuri! Parru ppamuri di sta creatura.
Massaru PAULU Lu peju ca nun si cci po parrari di matrimoniu
ZA PINA - Autru signu! Lu vidissi macari norbu Oh!Sintiti , Massaru Paulu: haiu fattu di testa mia ; haiu dittu a don Sciaveriu Teri: Don Sciaveriu, c narmuzza npena e bisogna libirarla. Viniti nti Massaru Paulu NsidduTuttu chiddu ca vuliti! E mha prumisu di viniri oggi. Duvissi gi essiri cc. Su discussi ca si fannu a quattrocchi.
Massaru PAULU Chi vuliti ca vi dicissi ? I nun haiu chi testa. Sta disgrazia di Jana mha livatu deci anni di vita. Veramenti oggi nun fussi jurnata appurtuna. Tra pocu veni genti ppi vidiri passari la prucissioni di la Madonna
ZA PINA Basta ca cci d nucchiatedda
Massaru PAULU Mi dispiaci ppi ddu poviru Ninu. La Beddamatri Mmaculata duvissi fari un miraculu.
ZA PINA Lu Signuri dici: Aiutiti ca taiutu !
DON SCIAVERIU (Di la strata ) Tila, fimmineddi, tila uh! Uh! Passa u lupu!
ZA PINA E don Sciaveriu ca vannia, ci vaiu a rapiri a porta. Lassati parrari a mia sula; i sacciu comu unu si divi rigulari nte sti casi; parrari comu si ssi trattassi di natrua cosa (vidennu Jana ca ritorna) Aspetta figghia mia. Haiu a cumprari un pocu di tila di don Sciaveriu. Lu fazzu trsiri cca (nesci )
Massaru PAULU Oggi veni genti, la patruna di casa ora si tu; nun ti mustrari ccu ssa facci.
JANA Gnurs patri.
Massaru PAULU Gnurs patri ! Gnurs patri ! Nun sai rispunniri autru! E statu ppi beni t; li liti su lu nfernu di na casa. Chi mportunu dui, tri misi di ritardu? Na picciotta onesta , comu a tia certi cosi nun duvissi farli capiri.
JANA Chi diciti, patri!
Massaru PAULU (ntra iddu) Havi ragioni. La strapazzu a tortu.
ZA PINA (di dintra ) Di cc, di cc, don Sciaveriu !
SCENA II
Don Sciaveriu Teri e Detti
(porta una piccula balla di pezzi di tila a la schina, firmata ccu na
cigna passata darreri li spaddi, sarvietti , asciugamanu e un metru di
lignu ca teni a manu, parra untuusamenti, tinennu u coddu un pocu
stortu, pirchi cecu dun occhiu)
ZA PINA Videmu ssa tila !
DON SCIAVERIU Deo gratia !
MASS. PAULU Trasiti don Sciaveriu. La za Pina voli fari spisa. Pigghia nautru maritu ( ridi)
DON SCIAVERIU (Mustrannu la tila) Tila di casauh!uh! Passa u Lupu! Tissuta di manu di langili. La vinninu ppi bisognu. I tempi su scarsi e avemu lu castiu di Diu di ncoddu.
ZA PINA A quantu don Sciaveriu ?
DON SCIAVERIU (A Jana ristata un pocu in disparti) Chi aviti cummari Jana? Quannu semu ngrazia di Diu si st sempri allegri, veru Massaru ?
MASS. PAULU Verissimu !
ZA PINA (ccu accentu significativu) Ma c la mala genti a stu munnu!
DON SCIAVERIU (fingennu di nun capiri e diviannu lu discursu ) Chi dicinu li favi Massaru? Nun ni currinu cchi comu chiddi di na vota!
MASS. PAULU Viniti a pigghiarivinni na manata don Sciaveriu. Ppi lamici ci nn sempri
DON SCIAVERIU Ges Cristu vi pagassi la carit! Viva li massari di lu tempu anticu ! Allegra Cummari Jana! Nun nenti! ( a la za Pina ) Sta tila dunca ? Musuramu?
ZA PINA (sutta vuci) Nun cangiati discursu. Vui aviti a midagghia miraculusa
DON SCIAVERIU ( Interrumpennula e niscennu da lu pettu na grossa midagghia attaccata a lu coddu ccu na fittuccia cilestri) Chidda di San Franciscu Saveriu, lu me santu (cu vuci cuba e turcennu lu coddu li labbra) Parra la midagghia, parra! Mala genti, diciti beni za Pina! ( mutannu tonu ) Stannu li vigni hannu avutu la binidizioni di lu celu; vutti chini , Massaru Paulu! Miatu vui! Nui puvureddi, ca lavemu a cumprari a la putia ! Cu lu sa cchi lu veru sapuri di lu vinu? O vattiatu o acitu ppi li pipi!
ZA PINA Pirch nun purtastivu lu ciascu? Massaru Paulu vi facissi assaggiari lu so..
DON SCIAVERIU (ridennu ) Uh ! Uh ! Passa u Lupu !
MASS. PAULU Finu ca cci nn, don Sciaveriu, a li vostri cumanni.
ZA PINA (sutta vuci) E tiratila fora ssa midagghia ! ( accinnannu a Jana) Nun si cci po scippari na palora di la vucca.
DON SCAIVERIU (sutta vuci, ccu aria mistiriusa) Ah! Ah! di spiriti muti.
ZA PINA Duvissivu farinni nautra cchi peggiu, e fari squagghiari dda vicchiazza comu cira a lu focu!
DON SCIAVERIU Oh! Chi diciti za Pina ! Nun haiu fattu mai mali a nissunu! Lu Signuri veru, mha cuncessu starti; ma la santa midagghia, San Franciscu Sciaveriu; i nun centru. E sempri ppi beni mai ppi mali! Sciogghiri si, attaccari no! Semu cristiani o nun semu? Cci cridemu a Ges Cristu? A la Madonna? Cci cridemu ca c lu nfernu? Gi ora non ci cridi cchi nuddu! Mali arti, bestemmii, e lu mastru di cappella di dda susu ci batti la musica tra capu e coddu, ccu li mali annati, ccu la guerra, ccu lu colera, ccu li terremoti. Lulivi chi forsi dannu cchi ogghiu comu a ddi beddi tempi? Dicitilu vui Massaru Paulu. Ppi cunzari du foggi di nsalata ci vonnu almenu d sordi ca nun ci su. C sarricorda quant ca nun tastu na stiozza dogghiu?
ZA PINA Purtati lugghialoru. Lu Massaru sapi lu s duviri.
DON SCIAVERIU Comu si parrassi ppi chissu! Lu sacciu ca cu veni cc nun si nni va mai ccu li manu vacanti. E perci lu Signuri laiuta (a la za Pina) Chi facemu ppi la tila ?
ZA PINA (sutta vuci ) Chi tila e tila!.la vera tila dda creatura ca duvissimu libirari!
DON SCIAVERIU (Ccu aria untuosa e sullenni) Cummari Jana nun vi pirditi danimu. Guardati ( si leva la midagghia di lu coddu ) Vi lassu sta midagghia; comu si mi livassi larti di manu. Diu mi ni scanza, si mi la pirdissivu fussi ruvinatu. Cc mi fidu.
JANA (agitata ) Nun vogghiu midagghi! Nun vogghiu nenti! Lassatimi mpaci! Nun ni vogghiu ( si assetta a latu a la finestra ccu li gumita supra li ginocchia e la testa tra li manu)
DON SCIAVERIU ( sutta vuci firmannu Massaru Paulu e la za Pin ca vonnu pirsuadiri Jana a pigghiarisi la la midagghia) Queta! Zitta! Si ribellanu li amici spiriti maligni! (forti) Quanti canni? A dui tar e cincu grana; rigalata! (a Massaru Paulu sutta vuci) cci la mittiti sutta lu cuscinu di lettu, senza fariccinni addunari ( a la za Pina forti ) Tagghiu o nun tagghiu? (a Massaru Paulu, sutta vuci) Nun dubitati Massaru. La cosa forti, ma ci pensa don Sciaveriu
ZA PINA (a Massaru Paulu sutta vuci) Vi lu dicia i ? ( a vuci auta) Sta tila, don Sciaveriu, nun mi pari vulissi quarchi cosa di megghiu.
DON SCIAVERIU Chi vinnu ppi cuntu miu? Vinnu chiddu ca mi dunanu ( a Massaru Paulu) Haiu na bella crucetta doru quasi nova. Sei tar
MASS. PAULU La voi Jana ?
JANA Nun vogghiu nenti ! Lassatimi mpaci !
MASS. PAULU ( A don Sciaveriu ) Nun la voli
DON SCIAVERIU (sutta vuci) Sutta lu cuscinu, non divi sapirlu. (forti ) Uh! Uh! Passa u lupu! Chista la me vita! Tessiri li strati di lu paisi di la matina a la sira ppi buscarimi lu pani ( rif la balla della stoffa)
MASS. PAULU Don Sciaveriu si faciti stu miraculu! (don Sciaveriu si carica la so roba e nesci accumpagnatu di Massaru Paulu)
ZA PINA I mi nni vaiu a la me casa. Si hai bisognu chiamami. Semu a du passi Povera figghia(nesci)
JANA (Si alza ccu nu scattu stinnennu li vrazza alla mmagini di laltarinu) Si sapissiru!Ah! bedda matri Mmaculata, salvatimi vui! Nun pozzu cchi reggiri!Comu fu? Comu fu? Vui sula lu sapiti. Si assettava accantu a miaparrava e i ridia, senza nuddu suspettu, sinceramente..Vui lu sapiti; fu accuss, fu accuss! Livatimillu di menti, Bedda Matri! Mi sentu mpazziri! Ah! Chi focu! Chi focu! Hannu ragioni: opra di lu dimoniu! Mi nni accorsi di lu primu mumentu! Ah! Si sapissiru! Madunnuzza biniditta, nun mabbannunati! Oggi la vostra festa libiratimi vui ( senti rumuri)
MASS. PAULU (trasi e pigghia na chiavi) E arrivatu lu garzoni ccu li muli carricati di ligna; scinnu nti lu catoiu un mumentu. S s , figghia mia, votati a chissa. E la Rigina di la terra. Ti dar la saluti.
SCENA III
COLA e Ditti
COLA (trasennu ccu fretta, guarda attornu ) Comu? Nedda nun ancora vinuta? Ha li nervi oggi! Comu siti cugnata?
MASS. PAULU Questioni, a lu solitu, veru?
COLA C quarcunu ca ciuscia ni lu focu! Si lu capitu , celu di Diu! Duvissivu f aricci na predica vui ca siti lu patri.
MASS. PAULU Nni parramu cchi tardu. Lassami iri, arrivatu lu garzoni cu la ligna ( Massaru Paulu nesci . Pausa)
COLA Cc unu si fa tantu di cori. Tuttu pulitu, tuttu a lu so postu; cammara ca luci comu nu specchiu!Vostra soru nun vassumigghia. E ci lu dicu spissi voti , biniditti li manu di la cugnata Jana. Comu vi sintiti oggi? Oh! Ccu mia bisogna stari allegra! Nun ci dati retta a za Pina ca vi inchi a testa di minchiunarii. Quannu avemu lu nirvusu nun c peju di starici fissati. Lu viditi comu siti ridutta? Mi faciti pena ! Pirch mi guardati accuss?
JANA ..Nun vi guardu cchi !
COLA Siti addivintata strana daveru! Pigghiati tuttu n malu sensiu. Prima eravu nautra. Ci pinsati chi ridiri na vota! N casa mia nun si ridi cchi. Vostra soru mi fa fari la vucca amara ccu la so gilusia ( vasa i du pollici ncruciati) Ppi sta cruci di Diu havi tortu; la vogghiu beni cchi di locchi mei (Jana scuote la testa ) Puru vui mi siti contraria? E i ca haiu sempri lu vostru nomu nta li labbra ! Tantu ca lautru jornu Nedda mi rispusi: Duvivi spusariti a idda ! ( ridennu) Ninu mavissi scannatu. Ci lu vogghiu diri: Facemu canciu, Ninu? Nnhaiu nvidia, chista la verit. E la curpa tutta di vostra soru ca divintata na lima surda! Zichi, Zichi, Zichi! Di la matina a la sira. Mi fa fuiri la casa.
JANA Nun mi diciti sti cosi! Stativi zittu !
COLA Ccu cui mhaiu a sfugari ? cu li stranii ? Vostru patri, mi nnhaiu accurgiutu, ncollira ccu mia. Difenni la figghia. Si mi iti contra puru vui ! Parramu dautru. E megghiu !
JANA Pirch siti vinutu ? Itavinni !
COLA Mi nni mannati ?
JANA Ah, si nun cavissivu mai misu npedi nta sta casa!
COLA Cugnata Jana !
JANA Itivinni ! Itivinni !
COLA Cugnata Jana ! Ma chi diciti nseriet ? criditi a li stupidaggini di vostra soru?
JANA Nun si tratta di me soru , no!
COLA Di cui dunca ?
JANA Vui lu sapiti ( ntra idda) Ah! Bedda Matri Maria datimi la forza ( nchiana supra na seggia e metti i ciuri nni vasetti di laltarinu)
COLA Chista nova daveru! Di cui dunca? Nun rispunniti cchi ? Mittiti i ciuri a la Madonna e poi faciti arraggiari a li pirsuni. Bella religioni ! Siti malata; vi cumpatisciu. Mi pigghiassi macari timpulati di vui, basta ca vi vidissi guarita. Va, facemu paci, datimi un garofalu, ogni ciuri signu damuri. Su assai ppi lartareddu. La Madonna non sa chi farisinni. Facemu paci. Mi lu duviti dari ccu li vostri manu., unu qualunqui. Nun mi lu vuliti dari? No? Vah! I sugnu tistardu; mi lu pigghiu ccu li me manu e vali comu si mi lavissivu datu vui; e mi lu mettu allu acchiettu, di la parti di lu cori
JANA (Scinnennu di la seggia e tintannu di strapparici lu galofaru) No! No!
COLA (schirmennusi ) Videmu cu cchi forti !
JANA ( c. s. ) No ! Nun vogghiu ! E di la Madonna !
COLA ( c: s. ) Sapiti comu dici la canzuna ?
JANA ( c. s. ) Dati cca! Dati cca!
COLA (c. s. ) Galofaru v diri gilusia
Mi lu mannasti ppi farmi dispettu.
( Jana cci strappa lu galofaru e lu sfoggia ccu raggia )
COLA Sfaldarlo accuss! Piccatu murtali!Ma chi diavulu aviti oggi ? Nun vhaiu mai vistu a sta manera1
JANA Haiu.Haiu ca nun nni pozzu cchi !
COLA E i chi cci curpu ?
JANA Vui! Vui! Mancu lu cunfissuri vi po assolviri! Tutti sti larmi, tuttu stu focu supra lanima vostra, tutti. Pirch laviti fattu? Sciugghitimi!
COLA Ma .chi? Cugnata ! E vui criditi.?
JANA Quattru misi di peni; quattro misi di chiantu! Nun vi basta chiddu ca haiu suffertu? Chi mali vhaiu fattu?
COLA Cu vi lha dittu? la za Pina?
JANA No! Puviredda no!
COLA Cugnata! I ca vi vogghiu tantu beni!
JANA Beni ca un tradimentu !
COLA I ca vi portu nchianta di manu? Cugnata !
JANA Si vui! opra vostra !
COLA Ma chi magaria ! Sunnu nervi, vi dicu
JANA Nervi ? E stu pinseri nfirnali nchiuvatu cc? Nervi ? E sta smania, stu turmentu cc ? ( tuccannusi lu pettu) No, no, nun vogghiu accunsentiri! Nun vogghiu! Nun vogghiu amarivi ppi forza! (si lassa cadiri supra la seggia , curvata ccu la facci ntra li manu )
COLA ( ntra iddu ccu gran maravigghia e cchi gran piaceri) Ah Cristu! (pausa- Poi si avvicina e ci parra quasi sutta vuci, a ntervalli, ccu accentu di manu n manu chi insinuanti) Cugnata, la vera magaria la me disgrazia. Avui mi duvia spusari e avissi statu filici. Distino nfami!Cugnata, iu vavia nni lu cori, ma vui erivu appalurata ccu Ninu. Dissi: mi pigghiu la soru, quasi lu stissu! Distino nfami ! La curpa di lu distino Chi mali c, Jana, si mi vuliti beni? Chi mali c?
JANA ( ntra idda quasi laminannisi mentri Cola parra ) Quattru misi! Iornu e Notti! Comu na pazza !
COLA Sintiti, Jana, sintiti! Pirch vi dispirati Vi haiu puru i nni lu cori!
JANA ( c. s. ) Riducirimi finu a chistu! Mischina mia!
COLA Chi putemu faricci ? E distino ppi tutti e dui, Jana.
JANA Scilliratu! Scilliratu! Nun mi tuccati! .Lassatimi stari Mi sentu muriri!
COLA Jana!Jana ! Chi mali c si mi vuliti beni ?
JANA No, no! Nun mi guardati accuss...Ah!, ssocchi ! Non mi tuccati, Cola! Ppi carit! Ppi carit! Sciugghitimi! Sciugghitimi, Cola!
COLA (insistenti , insinuanti) Vi vorrissi anzi attaccari cchi forti! Mi aviti attaccatu peju, Jana! Nun lu viditi? Nun lu capiti? Vhaiu puru i nni lu cori!
JANA Nun veru, nun po essiri, nun divessiri! Chi facistivu! Maviti misu lu nfernu nti larma! Quantu nuttati senza chiudiri occhi, Signuri ! Insumma mi vuliti fari dannari?
COLA (sempri cchi nsinuanti ) Nun vi dannassivu sula, Jana! I cci issi contenti a lu nfernu !
JANA Nun veru ca mi vuliti beni! Guardati: i moru ppi vui! Aviti vulutu sta soddisfazioni! Laviti avutu ! Piet di mia!
COLA Zitta! Si veni vostru patri! Vi spiegu doppu, Jana. Nun chianciti! Asciugativi locchi ( tenta dasciugaricci locchi, la pigghia ntra li razza e la vasa mentri Jana si dibatti dicennu:)
JANA Cugnatu no! Nun vi vogghiu beni! No (ci sfui da li razza) vi odiu! Nfamiu! Traditori ! (si lassa cascari supra la seggia comu prima)
COLA Zitta ! Sentu genti (ascuta ) Mi pari la vuci di Ninu ( torna vicinu a Jana ) Chi vuliti farimi scannari?
SCENA IV
Ninu, poi Nedda e Detti
COLA (Va incontru a Ninu e lu tratteni in disparti) Nun ci diri nenti! E ntun bruttu mumentu. Si parrava di tia, avia gi cuminciatu a ridiri, e poi tutta na vota.
NINU ( sutta vuci ) Cummari Pina havi ragiuni!
COLA La magaria, veru ? E puru tu ci cridi a ssi minchiunarii? Va a fariti binidiciri!
NINU Lhaiu vistu ccu stocchi! Na pupa di cira e cci appizzavunu ntesta na spilla o iornu. Si nun sacchiappa la pupa e nun sabbrucia, addiu, la pirsuna morta. Lhaiu vistu ccu stocchi e marrizzavanu i capiddi (pausa) Autru ha fattu lu dannu, e nni lu chiancemu, dda creatura e i. Ma cci lh mannatu a diri: O sta storia finisci o la fazzu finiri i! Ci scacciu la testa a corpi di zappuni, comu a na vipira e perdu la libertTantu!.
COLA (scossu e mpacciatu) Si fussi veru. avissi ragioni!
NINU Si fussi veru ? E chi si orbu ca non lu vidi ? Sta puviredda sinni va nsuppilu nsuppilu, si squagghia comu la cira; e a mia mi mori larma sulamenti a guardarla! Chi cci manca ora ppi spusarinni ? La divisioni ccu li me frati lavemu firmata oggi, jornu di la Mmaculata, jornu singaliatu. Ma cu si nni po ralligrari? ( voli accustarisi a Jana; Cola lu ferma ppi lu vrazzu) Laviti ntisu Jana ? La divisioni firmata.
COLA Nun siddiarla. Quannu ci pigghia a ssa manera, tu lu sai
NEDDA (trasi ccu furia ccu lu sciallu supra li spaddi a Cola) Chi nfinucchiasti a me patri ? Vi salutu compari Ninu. Comu ti senti Jana ? (di novu a Cola) Cu ca sciusci ni lu focu ? Cui? Chi nun haiu occhi forsi? Li mali compagni, la taverna, li fimminazzi mi linventu i? Sugnu na stupita ca nun capisciu?
COLA E tanticchia di prudenza, almenu ppi to soru!
NEDDA (Si leva lu sciallu e lu posa supra na seggia) Accuss mpara. Cu sa chi si mmagina, lu matrimoniu! Lu paradisu nterra! Scusati compari Ninu! Uminazzi! Siti tutti di na pasta! Doppu lu matrimoniu chiddu ca paria chi iancu di la nivi, diventa cchi niuru di la pici !
SCENA V
Za Pina, Massaru Paulu Nedda e Detti
ZA PINA Vi ficcastivu tutti cc. Dda banna c la za Santa ccu so figghia Hai vistu li Nigitu nti la strata, mmenzu la fudda. Nun li faciti trasiri cc, nun cunveni
(Nedda e Cola nesciunu)
ZA PINA (a Jana si sentunu sunari li campani) Senti li campani di lu munasteru. La pricissioni sta ppi passari. Jannuzza figghia mia fatti curaggiu!
JANA (scattando) Nun faciti trasiri a nuddu1 Nun vogghiu vidimi a nuddu! Itivinni macari vui! Lassatimi sula ccu la me mala sorti!
ZA PINA (circannu di carmarla) Nun vidi cu c cc? C compari Ninu.
JANA Chi voli? E inutili! Nun ci pinsassi cchi! Finiu lu munnu ppi mia! Si nni circassi nautra! E finuta! Lassatimi chianciri, Lassatimi moriri! Chi aspettati, Ninu ? Itivinni! Ah! Staneddu! Ecculu! Tiniti!
NINU Jana! Ddoppu tantu amuri ! Ddoppu tanti prumissi !
JANA Tiniti! Circatavinni nautra!
ZA PINA (rimittennuci laneddu a lu itu ) No, Jana! No figghia mia! Ascuta!
JANA (purtannu li manu alla gula) Cc! Cc mi sentu strinciri!
NINU Carmativi, Jana! Daccuss faciti peju; nun vi nnaccurgiti ? Mali jorna a cui cci ha misu la manu! Nun sacciu cu mi teni!
ZA PINA Accuminci tu ora?Eccu la pricissioni (spalanca la finestra e guarda nni la strata)
(trasinu Massaru Paulu e Nedda )
MASS. PAULU (a Jana) Veni dda parti; di lu balcuni si vidi megghiu.
NEDDA Jana, la za Santa ha dumannatu di tia.
NINU No, cummari Nedda; lassativa stari cc!
ZA PINA (a la finestra) Madonna biniditta! (spingennu Jana ad affaccirisi) Pregala Jana! E la Matri nostra.
JANA Nun mi senti, Nun mascuta! Lh priatu tantu! Nun pozzu priari cchi (stinnennu li vrazza fora) Ah! Madonna!Madonna tiranna! Comu laviti pirmissu?
TUTTI Jana! Jana! ( cercunu di tirarla dintra e chiudirici la vucca ccu li manu Jana si svincola ccu lu furori di laccessu istericu)
JANA (da la finestra) No, vui nun siti cchi la Matri di li piccaturi Tiranna siti! Tiranna! Nun maviti vulutu salvari !
MASS. PAULU Figghia mia chi dici?
NINU Jana !
JANA (turnannu a svincularisi un mumentu) Tiranna! Tiranna! Putissi sarvarimi e Nun voli (la za Pina chiudi la finestra)
ZA PINA Nun idda ca parra! E la magaria (a Massaru Paulu) Cci criditi ora?
MASS. PAULU Ah! Madonna santa
( Jana cadi n convursioni, dicennu palori scurretti, tutti lattorniunu ppi succurrirla)
C A L A L A T E L A
..
A T T U T E R Z U
Fatturia di Massaru Paulu. A dritta, casa rustica ccu palmentu. A manca pirgulatu ca forma Capanna, nfunnu campagna ccu vigneti, dintra la capanna du seggi e un tavulinu rusticu. Davanti la capanna Jana, Nedda e la za Pina piegunu la bancaria lavata e asciugata, cugghiuta ntun gran cannistru.
SCENA I
Jana, Nedda, la za Pina poi COLA e Taddarita
ZA PINA Eh! Lomini su fatti accuss !
NEDDA Bisognassi sapirlu prima. Ma quannu semu picciotti avemu locchi e quannu li rapemu troppu tardu (alla za Pina, dannaci un fadali) chistu vostru.
COLA (niscennu di la fatturia ccu na seggia n manu nsemula a Taddarita) Mintemuni dd vicinu a la funtana; cchi comudu.
TADDARITA (avi n manu li stigghi ppi radiri) Unni vuliti (vannu intra la capanna, fora di la vista di li spittaturi)
ZA PINA (cuntinuannu a Nedda ) A tia chi ti manca nfini?
NEDDA Mi manca la paci, za Pina. Ora di novu tutti li iorna arraggiatizzu. Nun sacciu chi havi n ccu cu lhavi. Da du misi n casa nostra c lu nfernu peju di prima.
ZA PINA Tu lu irriti di cchi ccu la to gilusia.
NEDDA Savia quitatu; veru Jana? Paria adduvintatu nagnidduzzu e ora tutta Na vota (a Jana, dannuci nautru capu di bancaria) chista t; la gnuttichi a la riversa! Unni lhai a testa? (a la za Pina) Duranti la malatia di Jana, chi nun facia ppi idda? Appena turnava di la campagna: Vaju nni la cugnata! Ora arrivatu fina diri palurazzi anchi contra didda. Si fa maluvuliri di tutti.
ZA PINA Pacenzia ci voli.
NEDDA Nhaiu avutu anchi troppu! C quarchi cosa sutta ca nun arrivu a capiri.
ZA PINA Chi vuoi ca fussi? Quarchi cajorda; cci nn tanti! Parramu di cosi allegri (a Jana ) A tia sti cosi nun ponnu succediti.
JANA Stativi zitta, za Pina!
ZA PINA Chi zitta! Nun fari la stupita. Tu lu sai; nfattu di matrimonii nun cunsigghiu n scunsigghiu. Ma ppi Ninu, vidi? Mintissi na manu supra lu focu
JANA (risulvennusi, ppi vinciri lu turbamentu ) Vaju a dari lu scagghiu a li gaddini ( esce )
ZA PINA E ancora tanticchia stralunata. Si cci parra di Ninu e idda arrunchia li spaddi.
NEDDA (ca havi tirminatu di piegari la bancaria) Havi lu me esempiu davanti a locchi. Mi vidi divintata giarna ppi la tanta bili, senza nura di paci, addivintata vecchia prima di lu tempu
ZA PINA (pigghiannu alcuni panni lassati ndisparti ) Chisti li stennu dd jusu, a lu suli; su ancora umiti. Pacenzia ci voli figghia mia!.
NEDDA A dirilu ci voli nenti (nesci purtannusi lu cannistru ccu la bancaria)
S C E N A II
COLA, Taddarita, Jana poi di novu Taddarita
COLA (asciucannusi la facci ccu lasciucamanu ) Facistivu beni a viniri, mastru Antoniu. Avia na varva comu un cappuccinu
TADDARITA Duviri, compari Cola. E vostru soggiru nun si voli radiri? (Jana ccun panaru n manu)
COLA Dumannaticcillu. I ntantu dicu na palora a me cugnata. (Taddarita nesci. A Jana sutta vuci ) Unni vai ?
JANA Nti lu gaddinaru ( cerca di sfuiri )
COLA (c. s. ) Aspettami dd. Cha vinutu a fari Ninu ?
JANA Chi sacciu ! Lassatimi passari !
COLA Aspettami dd; nun mi fari fari quarchi pazzia !
JANA Badati cugnatu ! Vi lu ripetu ppi lurtima vota! Nun mi mittiti ccu li spaddi a lu muru ! Ora ora mi sintia muriri di virgogna davanti a me soru e a la Za Pina. Badati! Chiddu ca statu statu. La me stidda vosi accuss ma nun mi mittiti ccu li spaddi a lu muru, o la pazzia la fazzu i. Lassatimi passari; nni ponnu sentiri!
COLA Nun mi trattari daccuss; fai peju, lu vidi. Aspettami dd.
JANA No !
COLA (ccu vuci di minazza) Jana !
JANA Nun haiu cchi paura di vui. Mi sentu capaci di cunfissari tuttu a me soru e a me patri! Nnhaiu avutu la tentazioni tanti voti !
COLA Fai la curaggiusa pirch c Ninu cc!
JANA C cci pensa cchi a iddu! Fussi un veru sacrilegiu! Nun mi turmintati, nun mi diciti cchi nenti! Stu martiriu di tutti li jorna, di tutti luri, di tutti li mumenti menu di chiddu ca mi meritu.
COLA (insistennu) Aspettami dd !
JANA Haiu disanuratu la me casa, haiu tradutu a me soru ppi curpa vostra. Chi nun nni sintiti rimorsu vui? Chi cori aviti? E ntantu divu finciri, mustrarimi allegra, comu si nun fussi successu nenti!Nun mi mittiti ccu li spaddi a lu muru!
COLA Tu, tu mi metti ccu li spaddi a lu muru; tu ca mi hai ridduttu peju di un picciriddu; tu ca mi fai chiangiri e dispirari, comu si fussi ora la prima vota ca viju na fimmina! Nun sugnu cchi i! Ma nun tirari troppu la corda!Jana! Jana ! Veni dd ccu mia!
JANA (a la intimazioni, torna ndietru risulutamenti. Davanti la porta incontra Taddarita ca cerca nni lu panaru, schirzannu)
TADDARITA Ova frischi nun ci neranu? ( Jana rispunti di no ccu la testa e nesci) Ora Cummari Jana sta megghiu; ssi cosi duci quannu nni limanciamu?
COLA (di malumori) Si la vidunu ntra diddi
TADDARITA Bonu partitu compari Ninu. Dicianu ca nun si nni facia cchi nenti. Li soliti sciucchizzi di li mali lingui. Viju ca iddu cc Chi aviti compari?
COLA I? Chi haiu aviri? Pinsava ca lomu comu lu mulu. Lu mulu sauta, curri, tira cauci e allurtimu si lassa pigghiari ppi la cuddana, si lassa mettiri u varduni e ncravarcari di cui? Dun pezzu di nuddu! Accuss nuatri. Curremu, facemu li mafiusi, nni passami lu capricciu ccu chista e ccu chidda, e allultimu veni na fimmina ca nni metti lu varduni, lu capizzuni e nni fa scuttari li piccati tutti nta na vota Scrivitavilli nta la frunti, mastrAntoniu, sti palori ca vh dittu. ppi chiacchiariari, e approfittati di lu nsignamentu!
TADDARITA A mia lu diciti? Li fimmini ! A mia mi parunu muschi e li cacciu: sci! Scio! Ntantu mi vaiu a manciari un grappu di racina frisca a la vigna.
COLA Vegnu puru i ppi survigghiari li vinnignaturi .
TADDARITA Locchiu di lu patroni ngrassa lu cavaddu.
COLA (chiamannu) Nedda! Porta du panara (un pocu ironicamenti) Dicci a lu cugnata si cci voli veniri a la vigna cu nui
NEDDA (trasennu ccu du panara ) Nun voli viniri.
TADDARITA Lu picciriddu com, cummari Nedda ?
NEDDA Havi la tussi, mastrAntoniu. Ora dormi.
S C E N A III
Don Sciaveriu, la za Pina, poi Ninu Massaru Paulu
( Di nfunnu comparisci don Sciaveriu purtatu ppi manu di la za Pina. mbacuccatu ccu un manteddu dabbraciu ccu lu cappucciu. Pallitu, siccu, parra ccu vuci lamintusa).
TADDARITA (Vidennu don Sciaveriu) Oh! Magari da sti parti?
ZA PINA (a don Sciaveriu ) Cc, assettativi cc. Siti stancu
DON SCIAVERIU Ah! Za Pina mia! Sugnu allorlu di la sipultura. (sassetta supra lu sidili)
TADDARITA E jti furriannu ntantu !
DON SCIAVERIU Ppi bisognu!
COLA Li genti nun ci cridunu cchi a li magarii. Jemu, Nedda; jemu mastrAntoniu! ( savvia poi torna indietru ) Vi fazzu ridiri. Na vota cci dissi: E veru don Sciaveriu ca sapiti fari li magarii? Mi arrispusi : Chi vuliti ? Modu di campari. E veru ca mi dicistivu accuss. Uh! Passa lu lupu! Nun lu gridati chhi?
ZA PINA Nun lu cutturiari , puvireddu!
NEDDA Li frevi aviti ?
DON SCIAVERIU E fussinu frevi!Cani, cani ca mi rudinu lossa. Vui riditi mastrAntoniu, ma duvissivu pruvarli, e nun ridissivu cchi !
TADDARITA Fazzu li corna ! Jemu compari Cola (nesci ccu Cola e Nedda)
ZA PINA Vuliti un jtu di vinu? Vi lu portu subitu! (nesci; trasinu Ninu e Massaru Paulu )
MASS. PAULU Guarda a cu si viri! Don Sciaveriu!
DON SCIAVERIU Mhaiu trascinatu finu a cc, comu ha vulutu compari Ninu. Cridia ca nun ci arrivassi ccu sti cani ca mi rudinu dintra. Lu Signuri cci lhavi a renniri a i Bonvinutu ca mi lha jttatu ncoddu, monacu scumunicatu, ppi vinnicarisi dopu ca mi ha livatu lu pani.
NINU E vui ccu larti vostra?
DON SCIAVERIU Nun ci la pozzu contra diddu. Ha li libbra proibiti iddu, chiddi ca si rubbau di lu cunventu , quannu livaru li monaci cappuccini
MASS. PAULU Davvero don Sciaveriu ?
DON SCIAVERIU Com veru ca c Diu, Massaru! Un Sacerdotu! Un ministru di lartaru! I, i lu facia ppi beni, pigghiava ddu pocu ca mi davunu ppi limosina, vui lu sapiti. Cummari Jana dd, bedda e china di saluti ora. I lu facia ppi campari. Iddu no, ccu ddi so librazza maliditti. Mi dissi: don Sciaveriu aviti la lingua longa! - Pirch mi maravigghiava ca un sacerdotu si mmiscassi nti sti cosi. E mi ha jttatu ncoddu li dulura romatici Cci jivi a dumannari pirdunu! Nenti! Nenti! Mi chiusi la porta nfacci. Monsignori per cci ha livatu la missa, lha scumunicatu.
MASS. PAULU No, don Sciaveriu nun vogghiu ca si dicessi mali di nessunu ncasa mia. E sempri nsacerdotu.
NINU Nnaviti lesmpiu e continuati ccu la lingua longa?
DON SCIAVERIU Lu viu, metti paura a tutti!Sugnu vinutu puru ppi tanticchia di mustu. Vinu cottu cci voli ppi sti cani, si Ges Cristu mi lu binidici.
ZA PINA (trasennu a don Sciaveriu ) Viniti a pigghiari un buccuni, sar megghiu
MASS, PAULU Aviti la caputa ppi lu mustu? Va beni, vi lu mannu a casa. E nun chiacchiariati troppu! (a za Pina e don Sciaveriu nesciunu)
MASS. PAULU (a Ninu ) E guarita, si, comu ti stava dicennu; ma si si cci parra di matrimoniu.
NINU Significa ca la magaria nun sciota di lu tunnu. Ppi chistu ha fattu viniri a don Sciaveriu. Ccu iddu nnavevu vistu spirimentu
MASS. PAULU Nun c chi rispunniri; stata na santa cosa, quasi un miraculu! Da principiu, i nun ci cridia (chiamannu) Jana! Jana! ( a Ninu ) Cc sutta la preula: lhaiu nnistata i ( chiama ) Ti movi Jana ? (a Ninu ) Lu sai: ppi mia tantu piaciri. Tu si saviu, prudenti, parraccinni tu stissu ( a la za Pina ca trasi a stu puntu purtannu na butticedda di vinu e un biccheri ca posa supra lu tavulinu) Chi fa Jana? Veni o nun veni?
ZA PINA Sta cucennu du ova ppi don Sciaveriu ( a Ninu ) Mentri ca iddu cc, senza ca lu sapissi nissunu
NINU Zitta; haiu vinutu apposta. Chiamatila
ZA PINA Lu Signuri ti divi aiutari, ti lu meriti! (nesci )
NINU Comu si cci avissi fattu quarchi offesa!
MASS. PAULU Lu sacciu ca nun ci hai fattu nenti. Anzi! Nautru a stura.
NINU A me palora vali cchi dun cuntrattu!
S C E N A IV
Za Pina , Jana e Detti
ZA PINA (quasi trascinannu Jana ppi forza ) E veni cc! Puvireddu, nun ti dir nenti. Ti voli sempri beni ( spingennuli tutti e dui dintra la capanna) Oh! Sbrugghiativilla ntra vuatri e facitila finuta! Ora ca San Franciscu Saveriu th cuncessu la grazia di la saluti (a Jana) Brava! Mettiti a chianciri!
MASS. PAULU Chi mutivu c?
NINU Jana bellaccuglienza mi faciti, dopu tanti misi ca nun ni videmu!
JANA (turbatissima, frinannu li larmi ) Scusati compari Ninu
NINU Chi compari Ninu! Chiamatimi Ninu , comu na vota.
ZA PINA ( sutta vuci a Massaru Paulu) Lassamuli suli (a Ninu ) Assettiti (a Jana ) Dunicci a biviri ( si alluntananu e trasinu nni la casa)
NINU (doppu ca Jana ha inchiutu lu biccheri) Lu vilenu mi duvissivu dari cchi tostu ! Mi lu vivissi ccu tuttu lu cori!
JANA Zittu , compari Ninu ppi carit!
NINU Ninu vogghiu essiri chiamato, vi lh dittu. I sugnu sempri u stissu. Haiu aspittatu, agghiuttennu vuccuna amari. La genti mi dumanna: Nsumma sti nozzi ? Prima cera la scusa Ora siti guarita Chi c dautru?
JANA Nenti. Nun nni parramu cchi, vi nni preju !
NINU Navemu a parrai anzi! Shaiu quarchi tortu vogghiu purtarmi la pena. Nun nhaiu. La me cuscenza tranquilla. Vhaiu vulutu beni, e ppi nun esistunu autri fimmini a lu munnu. Mi ittassi nni lu focu ppi vuiAlmenu sapissi pirch?Parrati: pirchi?
JANA La me disgrazia accuss vosi !
NINU Quali disgrazia? Si aviti nni la testa a quarchi autru..nun vogghiu mancu pinsarici. Ccu tuttu, si sapissi ca ci aviti n testa a quarchi autru.
JANA A nuddu, nun mi vogghiu cchi maritari. Guardati chiddu cha successu a me soru. Nun mi vogghiu cchi maritari.
NINU I nun sugnu Cola, Jana
JANA E veru !
NINU No, cci divessiri nautra ragioni. Quarcunu vha guastatu la testa. Chi vhannu ciusciatu nni loricchi ? E vui ci aviti datu retta. Vui ca mi canusciti? Vui ca sapiti ?.
JANA La me disgrazia, Ninu ! La m mala stidda !
NINU Pirch diciti accuss? Mi faciti smaniari, mi faciti pinsari a tanti mali cosi!
JANA Nun mi vogghiu chi maritari.
NINU (amaramente) Chi vi vuliti fari ?.Monaca ?
JANA Mi crideva ca nun ci pinsassivu cchi, ca vavissivu misu lu cori mpaci.
NINU I nun pinsari cchi a vui? I mettirmi lu cori mpaci ? Viditi siddu veru ca c quarcunu ca vha guastatu la testa! Mallunatanai ppi quarchi tempu di casa vostra , ma ppi nun vangustiari, ppi nun vi turmintari finu a tantu ca nun fussivu guarita. Vostru patri nn testimoniu; la za Pina nn testimonia, mi purtava ogni jornu li vostri notizii; nun sacciu comu ringraziarla. Idda vi voli beni, Jana; no hiddi ca vi hannu ciusciati nni loricchi: Nun ci pensa cchi! Chistu forsi vulissiru ssi mali pirsuni; ma ccu mia ssu piaciri nun lhannu. No! No! Si vui vuliti.
JANA E mpossibili Ninu !
NINU Mpossibili? Dicitilu natra vota!
JANA Ah! Signuri!
NINU E vui criditi ca i mi cunortu ccu ssa sula palora? mpossibili! Chi voli diri ?Lu faciti apposta ? Nun siti cchi vui!
JANA Si, si Ninu! Nun sugnu cchi i!
NINU (maravigghiatu e affittuusu ) Nun vi sintiti bona? Nun veru dunca ca siti guarita.
JANA Peju, peju assai! Nun ni parramu; si mi vuliti beni scurdatimi!
NINU Cu vi capisci ? Vui mammucciati quarchi cosa. Vi lu viju nti la facci, lu sentu nti la vostra vuci.Vui mammucciati quarchi cosa !
JANA Nun nsistiti , ppi lamuri di Diu! Figurativi ca fussi morta. Si murissi nun vi spusassivu a nautra? Faciti cuntu ca sugnu morta!
NINU Mentri vi viju cc sana e china di vita? Ora ca nun c cchi nuddu mpidimentu di nessuna parti? Ma lassativillu scappari di la vucca ca vuliti beni a nautru! Lu scannu! Vi lu scannu comu na pecora sutta locchi, e mi nni vaiu ngalera !
JANA No, Ninu vi lu giuru !
NINU Ah! Pirch mi viditi bonu, tranquillu, pazienti ! Diu nni scanza di la livata di lomu bonu, comu si soli diri ! Mpossibili ! Pirch ? diciti na ragioni e mi levu ppi sempri di davanti a locchi e di mia nun sintiriti cchi mancu lu nomu. Vi turciti li manu ! Chianciti?
JANA Distinu! Distinu !
NINU E nun vi pozzu scippari autra palora di la vucca?
JANA (smaniannu) Distinu! Distinu!Vui lu sapiti: lopra mala!
NINU Cc c don Sciaveriu. Si nun lu vuliti diri a mia, dicitilu a iddu. Ha fattu lassai, po fari lumenu! Fidativi lu chiamu?
JANA No! Ah chi turmentu ! Nun reggiu cchi! Ammazzatimi ccu li vostri stissi manu ! Mi lu meritu!
NINU Jana !
JANA Lopra mala! Vi lu giuru Lopra mala! Vi nni preju, vi nni scunciuru, nun nsistiti, Ninu, scurdatimi! Scurdativi di st disgraziata!Compassioni, meritu, amuri, no!
NINU (la guarda stupito ) Ancora ? ancora la magaria?
JANA Ascutatimi! Datimi nultima prova daffizioni, diciti a me patri ca nun mi vuliti cchi, dicitilu a tutti. Chi mi nni mporta di chiddu ca ponnu pinsari, di chiddu ca ponnu invintari!Oramai!..Scurdatimi; vi lu dumannu ppi opira di Carit!
NINU Mi faciti nesciri pazzu! Ju mpazzisciu! Parrati Jana ! ppi la santa memoria di vostra matri, parrati Jana ! parrati !
JANA (dicidennusi dopu quarchi tempu di riflessioni) S Ninu ! Ma prima giuratimi ppi lu nomu di Diu.!
NINU Giuru ! ppi tutti li santi di lu Paradisi !
JANA Comu cunfissioni mpuntu di morti, sutta sigillu di cunfissioni Giurati !
NINU Giuru !
JANA Nun vi dannati larmuzza!Sapiti pirch mpussibili? Lu vuliti sapiri? Ammazzatimi ccu li vostri stissi manu! Ppi la vergini Santissima! Nun sacciu, nun sacciu comu fu, ma nta ddu mumentu nun era cchi i!
NINU Nun veru! Lu diciti apposta ppilludirimi , ppi ngannarimi. Nun vi criju! E si veru ca vaviti misu sutta i pedi ogni liggi di Diu...Cu ? Cu chissu ?
JANA Ninu, aviti giuratu !
NINU Cu fu ? Comu si chiama ? Vui nvintati ssa menzogna ppi spusarivillu ccu ssa scusa !
JANA ( ccu nfilu di vuci) No! Ninu! nun pozzu spusarlu!
NINU Nun putiti? ( cerca dinduvinari) E maritatu forsi ? (un lampu cci attraversa lu pinseri pigghiannu a Jana ppi la testa, isannucci la facci e guardannula fissa dumanna) Cola? (Jana chiudi locchi ppi risposta, quasi svinennu. Ninu resta fulminatu)
NINU ( riscutennusi, frimenti di disprezzu ) Vostru cugnatu ! comu la cchi vili di li fimmini Vui, Jana ca i cridia na Madonna! Ah! Si mavissiru spaccatu lu cori ccu na cutiddata , mavissiru fattu menu mali. ( a un gestu supplichevoli di Jana, smaniannu) Haiu giuratu.. sigillu di cunfissioni ! maviti attaccatu , li manu! No! Cci divu pinsari i ppi ssu signuri, ora stissu!
JANA ( trattinennulu ) Cola !
NINU (c.s.) Tantu laviti nni lu cori! Tantu lu vuliti beni!
JANA Nun lu vogghiu beni! Nun lhaiu vulutu mai beni!
NINU Comu fu, dunca?
JANA Vi lhaiu dittu.Nun lu sacciu; nun era cchi i nni ddu mumentu! Mi si sprufrunnassi lu terrenu sutta li pedi si nun dicu la verit Era nni li so manu, nun cci putia risistiri !
NINU Senza vulirlu beni? Nun po essiri!
JANA Lodiava, lodiu, vi lu giuru! Mi cumannava! Chi cci putia fari ? Era nni li so manu!
NINU E nun siti morta?
JANA Avissi vulutu ittarimi nni lu puzzu. Nun haiu avutu curaggiu, ammazzatimi vui! Nun c autru sarvamentu ppi mia. Mi amminazza, ora ca nun cedu cchi, ora ca mopponuAh, si sapissivu quantu larmi Si sapissivu!
NINU Mi scatta lu cori!E ora? E ora?
JANA Ammazzatimi! Vi vogghiu beni, si nun vavissi vulutu beni nun vavissi dittu nenti!
NINU Fussi statu megghiu ! Vhaiu aduratu quattranni! Quattranni e finiu accuss! Cu mi lavissi dittu!
S C E N A V
Don Sciaveriu, poi la za Pina e Detti
DON SCIAVERIU Dunca figghiuzzi mei tantu cci voli ?
NINU (curri versu di iddu agitatissimu) Viniti cc don Sciveriu, sintiti.
JANA Nun mi traditi Ninu!
NINU (allontana Jana) Nun ci pinsati! Don Sciaveriu dicitimi la verit! Nni stu mumentu aviti nni li manu la vita di tri pirsuni!
DON SCIAVERIU Compari Ninu !Nun mi faciti spavintari!
NINU (ansiusu) Ci fu magaria ? Vera magaria?
DON SCIAVERIU E nni dubitati ?
NINU Doppu chiddu ca haiu ntisu ora ora, duvissi dubitari macari di sta luci di suli !
DON SCIAVERIU Magaria, e cchi razza di magaria!
NINU Ed veru, comu dicevuru lautra vota, ca sutta lu malifiziu nun semu chi libiri? Stamu mputiri dautru ?
DON SCIAVERIU Pricisamenti. I, guardati, si vulissi putissi farivi ammazzari a vostra matri cu li vostri manu, si vulissi! Ma sciogghiu nun attaccu! Iti nni patri Bonvinutu si vuliti ruinata a na creatura, comu ha ruinatu a mia.
JANA ( intra idda ) Mi sentu sviniri: chi cci dici?
NINU (c.s.) E accuss unu si po fari amari di na pirsuna a dispettu didda ?
DON SCIAVERIU Pricisamenti. Chi mi faciti suspittari compari Ninu !
NINU (mittennici na manu supra la vucca) Nun vi lhaiu dittu i! Zittu!
DON SCIAVERIU Compari, cci su autri e autri segreti nti stu stomacu!
NINU Viju russu!mi perdu !
DON SCIAVERIU Pirch ? Si nun ci f la vulunt di idda? La ntinzioni fa lu piccatu La mischinedda ntinzioni nun ci nnha avutu n cci nni ptuia aviri. Pirsuaditivinni!
NINU Si! Si ! Ma la stissa cosa!
DON SCIAVERIU Cu ? Cu mia putiti fidarivi!
NINU Cu menu duvia!
DON SCIAVERIU (intra iddu) Cc li cosi simbrogghiunu (forti) Calma, calma figghiu miu. Lu Signuri ha vulutu accuss; nun si movi fogghia senza la vulunta di Diu! Ognunu ha lu so distino a stu munnu! Chi curpa cci havi idda? E na bona picciotta, havi na bedda doti.
NINU Cu pensa alla doti! E nun c rimeddiu, don Sciaveriu! nun c rimeddiu !
DON SCIAVERIU Curaggiu! Nun vi dispirati accuss. Tantu ccu lu dispirarivi chi cosa Cunchiuriti! Ascutatimi! Nun smaniati.
JANA (intra idda) Chi cci dici!.Chi cci dici?
DON SCIAVERIU Un cunsigghiu di patri. Nuddu sapi nenti, nuddu sapr mai nenti; vi lu garantisciu i, ppi sta midagghia biniditta ( la vasa ) Vui aviti li beni di vostra matri a Ramacca. Purtativilla dd; vi parru comu un patri, nun putissivu fari megghiu! Ascutatimi! Chi curpa cci havi idda? La vuliti fari muriri di pena? Guardatila, puviredda.
NINU Nfamiu! Sulamenti accuss potti arrivarci! Aviti ragioni, chi curpa nnhavi idda? Malifiziu! Diu nni scanza ogni cristianu! Accuss devu fari, si n cu sa chi cosa fazzu! ( pigghiannu na pronta risoluzioni) Jana! (intra iddu ) Accuss divu fari. E giustizia, carit ( forti ) Jana mi vuliti beni ?
JANA Lu viditi! Laviti vistu!
NINU Vaiu a parrai ccu vostru patri. Ppi mia siti sempri la stissa!
JANA No! Vi nni putiti pentiri ddoppu. Nun sugnu digna di vui!
NINU Mi vuliti beni?
JANA Appuntu ppi chissu!
NINU (dispirannusi) Mi nnh biviri lu sangu dunca?
DON SCIAVERIU ( tra s) La viju brutta!
JANA No! Ninu no! Nun sacciu chi rispunniri! Vuliti accuss? Sar la vostra serva, Ninuma pinsatici beni prima ppi nun pintiravinni quannu nun sariti cchi ntempu. Misericurdiusu comu Ges Cristu! Nun sacciu chi rispunniri!
NINU Sta beni! Annamu don Sciaveriu; Massaru Paulu maspetta!
DON SCIAVERIU Domu di sennu Nuddu sapr mai nenti! Chiddu divi fari pipa ppi forza, ppi so muggheri.
( Ninu e don Sciveriu nesciunu)
ZA PINA ( trasennu fa un gestu itirrugativu a Jana)
JANA Ah! Za Pina ( cci jetta li razza a lu coddu)
ZA PINA Si, o no! Thai dicisu ?
JANA Comu ha vulutu iddu!
ZA PINA E mi lu dici ccu ssa facci, biniditta figghia! E Cola ca, turnatu di la vigna, vulia scummettiri e rimpruvirava a to patri: pirch vuliti forzarla? Lu matrimoniu di libira vulunt Cu th furzatu? Hai fattu beni figghiuzza mia. Ninu un giovini doru. Unni ghiutu?
JANA Ccu don Sciaveriu a parrai a me patri
ZA PINA Vogghiu vidiri com contenti Massaru Paulu !
S C E N A VI
Cola, Z Pina, Jana e poi Nedda
COLA ( trasi agitatu vidennu la z Pina si cunteni e dici a Jana) Ni nni cunsulamu, signora cugnata !
ZA PINA Sicuru! (nesci)
COLA (ccu vuci suffucata, afferra Jana e la spingi versu la capanna) E veru? E veru?
JANA Ahi !.Mi spizzati li pusa! (Cola la lascia)
COLA E veru ? Hai dittu si? Sbagghiastivu li cunti, tutti e dui! Sangu di.
JANA Nun bistimmiati! ( ccu curaggiu) Sugnu libira! Fazzu chiddu ca mi pari! ( priannulu ) Cugnatu , ppi lamuri di Diu nun mi ruinati! Nun vi basta lu tortu ca maviti fattu?
COLA Ppi chissu nun mi vulevi cchi vidiri! Ppi chissu nun mi davi cchi retta! Sbagghi Jana, lhai sbagghiatu! Vogghiu vidirilu stu matrimoniu e poi nun mi chiamino cchi Cola Sbrizza!
JANA Zittu nun mi ruinati! Chi nun siti cristianu?
COLA E quannu mi dicevi.?
JANA ( nterrumpennulu) Era pazza! La vostra magaria mi facia parrari a dda manera.
COLA E quannu giuravi.?
JANA (c. s.) Era pazza! Nun sapia chiddu ca dicia!
COLA E ora chai fattu mpazziri a mia, ora ca thai pigghiatu tuttu lu me cori , tutta larma mia, ca iu stissu nun sacciu com statuora? Lu vogghiu vidiri! S mia !Di sti granfi nun poi scappari! ( trasi Nedda da la massaria, sintennu la vuci di so maritu si ferma ad ascutari) Sunnu du misi ca ti vegnu appressu comu ncagnuleddu! Du misi ca mi fai suffriri li peni di lu nfernu! Du misi ca mi teni a bada! Ti mariterai, ma ccu lu me piaceri e quannu vogghiu, si vogghiu! Comora s mia, s mia!.
NEDDA (gridannu) Tu dunca mi lu rubavi! Latra ! Latra ! Fimminazza tinta! Tu, a soru mia ! Tu!
COLA (minazzusu a Nedda ) Zitta! Zitta!
NEDDA (c. s. ) Chi tradimentu! Chi tradimentu ! Avia la serpi nni la manica! Scilirata ! Comu putisti farlu ! Chi tradimentu !
COLA Zitta ! o fazzu un massacru! Veni genti ! Zitta !
S C E N A U L T I M A
Massaru Paulu Ninu Taddarita la z Pina don Sciaveriu- Contadini e Vinnignatrici
TADDARITA Chi f compari COLA ?
ZA PINA (macari Massaru Paulu) Chi f? Chi f?
COLA Nenti ! Questioni ntra soru! E finuta! ( sutta vuci a Nedda) Si rapi a vucca!(forti) Gi hannu fattu paci.
NEDDA ( ironica frinannusi a stentu) Sicuru! Si! Avemu stisu un cuntrattuDivi biviri nni lu me biccheri.
COLA (minacciusu, sutta vuci) Nun ti v stari zitta?
NEDDA Divi manciari nni lu me stissu piattu! Divi dormiri nni lu me stissu lettu!
MASS. PAULU Chi dici ?
COLA (a Nedda) Ppi lu diavuluni ! Nautra palora e ti scannu (a Massaru Paulu) Nenti, nenti vi dicu. Nedda strapazzava a so soru ppi lu matrimoniu.Comu si la cugnata nun fussi libira di diri no!
MASS. PAULU (a Ninu) Chi mi hai cuntatu dunca?
NINU (avvicinannusi a Jana ca smania e chianci a na gnuni) Aviti dittu di no, Jana?
COLA ( affirrannulu ppi lu vrazzu e alluntanannulu ccu aria di bravazzu) Quannu i dicu na cosa, nti stu paisi lu sannu tutti, nun ci ha tantu gustu chiddu ca pritenni di cuntradirimi ( Ninu e Cola stanu ppi affirrarisi)
TADDARITA Compari! ( li sparti )
MASS. PAULU Cola! Ninu !
ZA PINA Oh ! Bedda Matri Santissima
NEDDA (sutta vuci a Jana) Scillirata! Scillirata !
DON SCIAVERIU ( ntramittennisi ccu aria autrevuli) Cola, chaviti persu la testa? Stricitivi la manu .
NINU Nenti ! ( a Cola , alloricchiu) Sacciu tuttu! Vuleva riparari la nfami azioni.Si na carogna. Ti mangiu lu cori..( tentunu di affirrarisi ancora e su spartuti.)
TUTTI Paci ! Paci!
MASS. PAULU Nfini si po sapiri chi f?
COLA Ha bivutu tanticchia di cchi (muzzicannusi li labbra)
NINU Nenti! Nenti signuri mei! (smaniannu si cerca nni sacchetti e nun trova u cuteddu) Nun vogghiu essiri guasta festi. Si soli diri: Nun mi pozzu sfamari quannu vogghiu
Haiu lu pani e nun haiu cuteddu
COLA Li denti ti mancanu!
TADDARITA (trattinennu a Ninu ca sta ppi ittarisi supra di Cola) Compari Ninu!
NINU (vistu lu rasolu ca Taddarita havi nni la sacchetta esterna di la giacca lu pigghia senza ca nuddu si nni adduna e a li pruvucazioni di Cola rispunni) Ah! Lu vuoi ppi forza? ( lu firisci a la gula)
COLA (cadennu) Mamma mia !
JANA Ninu! Ninu!
NEDDA Cola! Assassinu!Affirratilu!
NINU (a Taddarita e a li contadini ca vurrianu affirrarlu, e cunsignannu a Massaru Paulu lu rasolu) Nun c bisognu! Nun scappu! (a don Sciaveriu) Ora si rutta la magaria, don Sciaveriu!
C A L A L A T I L A
- Questo copione è stato visto:


