Maritu ‘mputenti, cummari fitenti
Belmonte Mezzagno, 27 Febbraio 2009
www.roccochinnici.it
MARITU MPUTENTI, CUMMARI FITENTI
Commedia brillante in due atti di: Rocco Chinnici
Gaitanu, brama tantissio per la comare che, per continuare a vederla, si finge persino gay; solo che
PERSONAGGI:
Gaitanu maritu
Rusulia mugghieri
Anciluzzu figghiu
Nzula cummari
Vicenzu maritu
Petru cumpari
Dottore
Minica majiara
Carmela vicina
(Scena di un interno fatto di misre cose, Rusula Tutta agghindata anche con cappellino e una borsetta al braccioe Gaitanu ritornano di aver fatto un visita di controllo del marito per avere riconosciuta linvalidit; ma non andata come lei voleva).
RUSULIA
E nnaviamu di carriari robba o dutturi! U caprettu, u biduni cu vinu lugghiceddu novu; e ora? Mu vo diri ora comu nun ti jetti a mari cu na petra o coddu? E mai possibili dicu ju ca si accussi brucculuni? Comu, jamu unni u dutturi pa visita di cuntrollu e ncuminci cu fari a ginnastica! E chi eri ginnicu!
GAITANU
Iddu mi dicia: alzi la jamma! Cavia a fari ju?
RUSULIA
Cavii a fari? Comu cavii a fari! Jazzavi u brazzu, no!
GAITANU
Ma iddu mi dica a jamma! A jamma mi dica!
RUSULIA
E si, si u capivu! E tu, ti dissi chi havi di jazzari u brazzu! U brazzu, u capisti? Non tu ricordi cchi comu ti dissi u cumpari Petru? Si vuliti chi vi ricanuscinu a pinzioni dinvalidit, aviti a fari u ntrunatu, u sturdutu, nzumma, tuttu o cuntrariu di chiddu ca vi dici u dutturi, picch a visita un va fa sulu u dutturi chiddu amicu nostru, cio u dutturi truccatu, ci nni sunnu avutri nna commissioni, e quindi aviti a circari di fari... comu a chiddu ca nun capisci nenti, nenti di nenti inveci
GAITANU
A mia mi viniva stintivu di fari chiddu ca dica u dutturi.
RUSULIA
(Esasperata e con un sottile filo di ironia) Ah, ti viniva istintivu, gioja! E certu. (Adirata) E a mia, a mia nun mi vinissi istintivu di darati un corpu di borsa nto mussu? (Rabbia contenuta) Per nun chi ta dugnu; anchi siddu ti nni dassi tanti di lintari sulu quannu mi ristassi u manicu n manu! Ma comu, era loccasioni giusta chi nni sistimavamu dun tuttu, e tu
GAITANU
Ju havi chi sugnu gi beddu e sistimatu dun tuttu di poi ca canuscivu a tia, e a pinzioni mi lavissiru duvutu dari gi dun pezzu pu sulu fattu ca ti supportu. Oh!!! Ma chi vuliti di mia tu e u cumpari! Nun vinni a vuiavutri sta bedda pinsata di linvalidit! Picch non va tu a cuntrollu, vistu chi sa recitari? Sugnu sicuru chi ti ricanuscinu a massima.
RUSULIA
Viditi, signuri me cu chi facci di baccalaru ca si metti! E allura picch non ci diciamu o cupari, di lassari perdiri, nveci di rialaricci tuttu ddu beni di diu o dutturi, chi nni cust un occhiu! Gna poi, dicu ju, stavutru crastu, si pigghi tutti sti rial, picch non ti ricanusciu ca si nvalidu!
GAITANU
Oh!!! Ancora cuntinui?
RUSULIA
Comu, ancora cuntinuu! Tavissinu ricanusciutuchi sacciu, a minima armenu! Nveci Mu vo diri, mu vodiri comu facemu a cuntinuari a jri avanti accussi? Senza un sordu n tasca e cu tia ca passii tutta la santa jurnta casa casa!
GAITANU
E chi fazzu allura? Mi fermu e ncuminciu cu guardari a tia pi quantu si bedda!
RUSULIA
Va guarda a to soru, va guarda, lagnusazzu chi nun si avutru! E cerca di nun cuntinuari a sbagghiari ca sta borsa pi davveru ta rumpu nna ssu cirividdazzu chi ha! Chi Ju nun haju nuddu bisognu di essiri guardata!
GAITANU
E allura signu ca passiu? Che fari, dimmillu tu! O puru ti pari chi pi mia facili stari senza fari nenti!
RUSULIA
Ah, si?
GAITANU
Ah, no! Dimmi na cosa, tu ta fidassi di stari senza fari nenti?
RUSULIA
Ju? E comu facissi? Ju mpazzissi!
GAITANU
Eccu ddocu! Vidi chi difficili stari senza fari nenti?
RUSULIA
Viditi, signuri me quantu a sapi longa! E allura picch nun ti stocchi lu coddu e vidi chiddu ca fari? Ti le diri ju allura di jri a travagghiari? Picch tu non ci arrivi cu ciriveddu? No capisci chi nun po stari sempri a spassu! Sta cunzumannu tuttu u pavimentu a furia di passiari. Hai na famigghia supra i spaddi! U vo capiri?
GAITANU
Ah, si! Haju na famigghia; e chi famigghia, Diu binidica!! Haju a tia, menza scunchiuduta, e davutru nchiollaru di to figghiu chi quannu parra ci voli lintrepiti anzi unni cu mannasti?
RUSULIA
Senti, non canciari discursu, chi u figghiu si vinni cos grazii a tuttu dimpegnu chi ci mittisti pu fari, e chi sforzu! Lagnusazzu puru ddocu ha statu! E ti ricordu ancora chi hai na famigghia supra i spaddi, ti dissi, nun tu scurdari.
GAITANU
E allura u sapiti chi faciti, scinniti di starimi supra i spaddi e stuccativi li jammi a jri a travagghiari tutti quantu siti!
RUSULIA
No, no, no, no! Un po essiri, tu hai sicuramenti quarchi cosa fora postu e u dutturi un a potti truvari; eccu picch non si ddun da malata! Ma comu! Unni voi co mannu a Anciluzzu chi gi e assai quannu mi fa quarchi survizzeddu. E poi, cu lhavi a campari a famigghia? Nun lomu chi havi a travagghiari? Tu scurdasti o parrinu, quannu nni maritamu chi dissi Il marito
GAITANU
Senti nun tuccamu ssu tastu! Chi u parrinu dici chissu picch nun havi na mugghieri comu a tia! E poi senti, bidditta, nun la vulistivu limancipazioni di fimmini! Chi vuliti ora? Va jtivi a circari u travagghiu macari vuiavutri. Oh, e fannu a festa delle donne puru! Avissivu a chianciri ssu jornu, vavvissivu a scippari i capiddi filu pi filu, avutru chi festa! Sapi Diu, quantu fimmini ci pizzaru a peddi pi ssa festa ca fati vuiavutri stracqua cuagghi! O puru vi pari chi si campa sulu cu a festa? Ogni accasioni bonu pi fari festa; festa e festa! E poi comu ti le spiegari chi a mia a jri a travagghiari piccamora mi sidda! U vo capiri? Mi si-ddi-a! Quindi vidi chiddu ca fari, chi quannu ju mi sentu voli diri chi pigghia e ti dugnu u canciu.
RUSULIA
Ma sicuru chi ta passaru puru ntesta, a visita?
GAITANU
Senti tempu persu chi rimini sempri i stissi cosi; ju, a travagghiari,
di jiricci per ora nun nnhaju propriu vogghia, quindi, organizzati e nnacati.
RUSULIA
Nca va, chi si nun fussi picch fussi, fussi ca fussi la vota bona di mannariti a fari nto culu nna quattru e quattrottu!
GAITANU
Senti, a mia di tutti sti to fussi, fussi, non mi nni futti propriu nenti! E si capisci chi nun ti cunveni (indicando la porta) vidi dda? chidda a porta. Oh! E ora sai chi ti dicu?
RUSULIA
(Precedendolo con ironia) Mi vaju a fazzu na durmutedda, e nun marruspigghiari prima di sira! Oramai a canuscemu sta musica.
GAITANU
(Ironico) Ah, si! E allura sai chi fai, sona e ncumincia a ballari chi servi ca ti passa (esce per laltra stanza).
RUSULIA
E si ju a curcari, oh! No, no, no, no, no! Chista vita chi nun po cuntinuari cos! Po essiri mai chi chistu dormi chioss di matarazza! Ma ju le truvari u rimeddiu!
GAITANU V.F.S.
(Da fuori scena con voce altezzosa) Va cercati u travagghiu, ti dissi!!! (Bussano).
NZULA
Cummari Rusula! Si p? Si p, cummari?
RUSULIA
Sintemu a stavutra ntrichra! Trasiti, trasiti!
NZULA
Salutamu, cummari. Nun c u cumpari? (La osserva attentamente) Chi siti strna! Chi c? Caviti?
RUSALIA
(Indisposta) Nenti! Ma dicu ju, pi vui ci nnhavi a essiri sempri una nova?
NZULA
(Risentita) E chi siti muzzicata di lapi a oj! Chi vostru figghiu, forsi, nni cummin una di so?
RUSULIA
Ma quannu!
NZULA
Allura, u cumpari! Veru?
RUSALIA
(Annuisce) Eh!
NZULA
U sapa ju! E scummetu chi nun voli jri a travagghiari!
RUSULIA
Ah, macari vui u sapiti? Ma nun sulu chissu; ca jamu a piggiurari! A piggiurari jamu, cummari.
NZULA
A piggiurari! E comu?
RUSULIA
Voli chi a travagghiari, ce jiri ju!
NZULA
Unni! A travagghiari?
RUSULIA
Gna si, cummari, e non vu dissi!
NZULA
Ma, vui nenti! E veru? (Rusulia non risponde) U sapiti chi puru ddu beddu di vostru cumpari mavia fattu u stissu discursu? Dici chi shavia siddiatu di jiri o travagghiu e shavia di stari dintra, a dormiri; a dormiri! U capistuu, cummari?
RUSULIA
E chistu non o stissu! E dda bbanna, brancicatu o matarazzu, chi dormi.
NZULA
Cosa bona! E me p mi vula America! (Un vecchio modo di dire) Ah, ma ju u truvavi u rimeddiu pi me maritu! E u sapiti a matina comu fui a jri o cantri! E sempri u primu a timbrari u cartillinu!
RUSULIA
Cu, u cumapari?
NZULA
Chi siti strana, cummari! E allura cu, ju? Iddu, iddu! Me maritu si.
RUSULIA
Pi davveru! E comu facistivu, comu facistivu?
NZULA
Comu fici, diciti? Facili, facili! Pi prima cosa ci dissi, chi ssi iddu non andava cchi o travagghiu, di ddu discursu (fare a lamore) vui mi capiti? Si nni puta stujari u mussu
RUSULIA
(Scoraggiata) E allura, cummari, tempu persu chi sicutati a jiri avanti, picch me maritu, supra stargumentu, havi gi dun pezzu chi u mussu u fici stujari a mia; u sapiti chi fa; a sira, a ura di jirinni a curcari, comu ju vaju pi spugghiarimi, pigghia e si gira
NZULA
(Gioisce) Bravu u cumpari!
RUSULIA
(Meravigliata) Comu, bravu u cumpari! Ma chi diciti!
NZULA
(Cerca di riprendersi) No nenti, vuliva diri bravu nel senzu chi educatu vui vi spugghiati e iddu pi nun vi mettiri in barazzu.. si gira, eccu.
RUSULIA
Ma chi mi stati ncucchiannu? Allura, quannu vui vi spugghiati, vostru maritu
NZULA
Cummari, ju pi evitari tuttu stu discursu, mi curcu cu tutti i robi; poi, quannu me maritu si drummenta pigghiu e mi spogghiu.
RUSULIA
Si, ma iddu mancu u tempu di spugghiarimi mi duna, e runfa chi pari addurmisciutu di centanni! (Gaitanu fa capolino e la comare saccorge di lui).
NZULA
Cu iddu? No!!! Nun possibili! Allura sbagghiu c! (Gaitanu fa capire alla comare davere sbagliato).
RUSULIA
(Impietrita) Comu comu! Sbagghiu? E vui scusati, megghiu di mia u vuliti sapiri?
NZULA
(Vuol ricredersi, far finta davere sbagliato) Ju ma cu? Ma quannu! Chi capistuu? No! Ju Ju vuliva diri nel senzu chi u cumpari avissi pututu buccari di lautra menza; chi sacciu, pigghiari dda via di (toccandosi lorecchio).
RUSULIA
Ah, ancora sinta!
NZULA
E avissi pututu divintari fimminedda; e allura
RUSULIA
E allura?
NZULA
Cummari, no viditi vui comu si cumporta? Comu camina? Comu parra, nzumma? Certu, vui, stannucci accantu, macari u viditi sempri di na manra; vi ci avissivu di mettiri a cura pi ddunarivi si havi di sti sintumi fimminili.
RUSULIA
No!!! Nun crju E comu tuttu nta na vota!
NZULA
Cummari, quannu na disgrazia havi di prisintarisi nun ca tuppula a porta!
RUSULIA
Cos diciti? E allura cu sapi. Forsi, forsi putissivu aviri raggiuni! Picch stranu pi iddu chi era comu diri vui mi capiti
NZULA
(Compiaciuta) Eh, cummari!!! E comu si vi capisciu!!!
RUSULIA
(Sbalordita) Arreri! Sapiti chi vi spiegati comu siddu vui
NZULA
Ju! Ju chi? Ma quannu! Cui! Dica: e comu!!! Nel senzu chi vi capisciu pi quantu dura pi vui, chi (Gaitanu se ne rientra).
RUSULIA
(Un po stupita) Ah! E poi diciti chi sugnu ju a strana. A oj, parrati chi pariti un telegrafu. E comu si pi davveru vui
NZULA
E ci torna! Ju! Ju chi? Ju staju sulu circannu di darivi na manu a capiri.
RUSULIA
Nenti, lassati perdiri cummari, chi oj nun a jurnta giusta. Voli diri ca di ora n poi servi ca mi ci mettu a cura. E dicitimi, picch dumannastivu du cumpari quannu rrivastivu?
NZULA
Ju du cumpari?
RUSULIA
E certu, rrivastivu dicennu: nun c u cumpari?
NZULA
(Cercando di non farsi scoprire) Ah, u cumpari, veru!!! E nenti, siccomu haju na lampadina du lampadaju chi nun funziona
RUSULIA
E chi ci trasi me maritu cu a lampadina? Nun chi elittricista.
NZULA
Si, ma pi sti survizzeddi, iddu
RUSULIA
(Ironica) Picch, si sfila i manu, o ci cadinu i vrachi a vostru maritu pa canciari? O si scanta chi svitannu a lampadina ci ponnu nesciri i murroidi?
NZULA
Nun chissu, chi vostru cumpari si scanta da currenti.
RUSULIA
Pi svitari a lampadina? (Ironica) Ih, chi lavemu finu!
NZULA
(Risentita) E bonu, cummari, bonu! Chi a stati facennu longa a oj! No nni parramu cchiu, voli diri chi mi mpristati a scala ca canciu ju.
RUSULIA
(Si sente russare Gaitanu) Maviti a scusari; non vu dissi? Sicuramenti oj nun proiu a jurnta aspittati chi chiamu o cumpari chi cu sta scusa servi ca si jarza di stari sempri abbrancicatu o matarazzu, e servi chi chiudi puru a fallignamera; u sintiti chi musica? Gaitanu, Gaitanu!
GAITANU V.F.S.
(Che aveva sentito e capito tutto, fa la voce effeminata) Chi ? A mia voi? (Rusula, sbalordita, guarda la comare che le fa le spallucce).
NZULA
(Meravigliata) Bih, cummari! E poi diciti chi vostru maritu ca dormi! Megghiu di cos lhavi a dimustrari? Si vidi beddu chiaru!
RUSULIA
(Meravigliata) Ma sicuru iddu era? Chi vuci fina chi havi! E chi, tuttu nta na vota!
NZULA
E non vu dissi? Chisti, su malatii strani chi rrivanu a timpulata.
RUSULIA
Spittati chi u chiamu nautra vota, po essiri chi ntisi mali. Gaitanu! Gaitanu!
GAITANU V.F.S.
(Sempre con voce gay e sdolcinato) Si, gioja! Ti dissi: chi voi?
RUSULIA
Oh, Madonna o Tindaru! Gna allura veru ! Chi vriogna! E ora, comu facemu cu a genti? Lamici, i parenti! Chi malafiura! Porta, porta ssa scala chi c cca a cummari chi havi na lampadina ca nun ci funziona.
GAITANU V.F.S.
Subbitu, arrivu! (Entra con la scala camminando in modo particolare e facendo finta dessere dispiaciuto) Non nnaviavu chiffari, cummari, cu ssa lampadina? Ju stava durmennu! E si sapissivu chi mi stava nzunnannu dirigia norchestra
NZULA
A sintiamu a musica! (A Rusulia che era rimasta impietrita) Ci scummettu era musica da camera; veru cummari?
GAITANU
Ma na vota chi mi jarzavu amuninni, chi va canciu ju a lampadina! Per vui maviti a teniri a scala, picch si nno mi gira a testa e mi scantu chi cadu! (Escono. Rusula rimane impietrita a guardarli).
RUSULIA
(Impietrita, fissa luscita del marito) Bih!!! E comu, tuttu nta na vota! E ju com chi nun ci avia ancora fattu casu? Signuri, signuri! Per lavia a capiri gi dun pezzu ca iddu cu mia (fa segno di niente) puureddu! E ju ca pinzava chi shavia stancatu di brazzarimi (Preoccupata) Si, ma ora comu facemu ora cu vicintu, chi vriogna! E menu mali chi vinni a cummari, si nno sta storia cu sapi quantu durava senza ca nni capiva nenti; anchi siddu a diri a virit, nun mi parsi cos un mumentu fa, o forsi nenti, sicuramente nun ci avia mai fattu casu. (Bussano).
PETRU
Si po, si po, cummari?
RUSULIA
U cumpari Petru! (Tra se) E ora, chi ci dicu? Trasiti, trasiti cumpari.
PETRU
(Preoccupato) Cummari, chi facci caviti! Sapiti chi siti strana! Ma dicitimi na cosa, visti o cumpari cu a scala n manu e chi java appressu a donna Nzula; chi mi parsi curiusu!!! Era comu si Ma janciluzzu non c?
RUSULIA
U mannavu a cattari u pani e vattrovacci unni si nni ju. Mi stavavu ducennu chi ncuntrastivu u cumpari e allura?
PETRU
Mi parsi troppu stranu! Na caminata! (Facendo un po di passi da effeminato) Ma ci dulanu i jammi? E poi sapiti chi mi dissi puru: (con la voce gay) ciau, ciau cumpari! Cummari, nun chi semu a carnilivari, e iddu mi vosi fari u scherzu?
RUSULIA
A carnivali si! Forsi u cumpari fici un bruttu sonnu e
PETRU
E nzoccu?
RUSULIA
Cumpari, po essiri chi quannu unu si sonna di essiri chi sacciu zoppu, quannu si svigghia camna scianctu?
PETRU
Allura! Ora io sonnu di essiri riccu, e comu mi svigghiu ncuminciu cu spartiri picciuli a tutti; ma di unni vi vennu certi nisciuti? E poi, chi ci trasi u cumpari unni sti discursa?
RUSULIA
(Preoccupata) E chi nni sacciu! Un mumentu fa si ju a curcari, chi era masculu
PETRU
(Meravigliato) U cumpari?
RUSULIA
U cumpari, si certu; e ora si svigghi chi mancu ju u sacciu comu si dici.
PETRU
Ah, ora capisciu! Vui pinsati chi mentri durmiva si sunno chi era fimmina, e ora divint E putissi puru succediri; ma chistu u psicoccolo u po sapiri.
RUSULIA
(Non capisce) U pischi?
PETRU
No chi; co-cco-lo! E un dutturi chi sapi tirari i virmuzza da panza e cristiani e nesciri o chianu cosi chi vui mancu vu mmagginati. E allura ora, ora chi c di fari?
RUSULIA
A mia, u diciti! (Preoccupata) E chi nni sacciu! Parsi un tronu di laria! Accuss di puntu e mbiancu, divint na fimminedda. (Alludendo al marito) Iddu ca u pitrusinu era beddu, ci pisci a jatta.
PETRU
No!!! Nun cridu chi a jatta
RUSULIA
(Meravigliata) A jatta! A jatta chi? Ma chi capistivu?
PETRU
Non dicistivu chi u pisci a jatta?
RUSULIA
A cui, a me maritu?
PETRU
A iddu si, non dicistivu chi u pisci a jatta?
RUSULIA
Cumpari, mi stati facennu cunfunniri cchi di quantu sugnu cunfusa. Chi ci trasi a jatta nna tuttu stu discursu! Ju ntinnia diri chi u pitrusinu beddu rrifirutu a vostru cumpari; ci pisci a jatta e divintau peggiu, u pitrusinu di vostru cumpari. U capistuu ora?
PETRU
Nenti di menu! E ju chi pinsva ca jatta
RUSULIA
E ora, ora chi c di fari, cumpari, si unu diventa cos?
PETRU
(Preoccupato) Oh, oh! Picch continuati a guardari a mia? Ju di sti cosi, megghiu chi u chiaremu, un nni sacciu parrari! Comu fazzu a cunsigghiarivi? E poi, stamatina, quannu pass a visita, u dutturi no vitti chi era? Nenti vi dissi? Ci a ricanusciu linvalidit, veru?
RUSULIA
Ma quannu mai, cumpari!
PETRU
Comu! Allura stamatina era bonu?
RUSULIA
Ancora, cumpari! Vi dissi chi iddu ora ci divint cos! Spiegativi megghiu chiuttostu.
PETRU
Chi c di spiegari, scusati. A sapillu, nveci, chi divintava cos, cera bisognu ci purtavamu tutti ddi riali o dutturi!
RUSULIA
Ah, picch, allura ora, u cumpari divint pi davveru nvalidu?
PETRU
Scusati, cchi nvalidu di com!
RUSULIA
Allura, chiddi ca su (facendo il gesto di gay) sunnu tutti nvalidi? (Petru annuisce) E hannu tutti a pinzioni?
PETRU
Umh! A pinzioni si! U statu nun la ricanusci a chiddi ca stannu murennu, e a ricanusci a chiddi chi su cos!
RUSULIA
Siccomu vui parravavu dinvalidit
PETRU
Dinvalidit certu! Sulu dinvalidit.
RUSULIA
E picch unu chi nvalidu nun havi a pinsioni?
PETRU
Cummari! A secunnu du tipu dinvalidit! Si u cumpari, oltri a chiddu ca ci spunt ora, avissi datu a capiri e duttura chi era: surdu, sturdutu, rimbambinutu, chinu di dulura
RUSULIA
Ma quannu! Laviavu a vidiri! Pariva un ballerinu, nveci. E un scilinguagnulu (parlantina), chi mancu navvucatu!
PETRU
E allura, cummari (fa segnale che non c niente da fare. Poi ci ripensa) vi putiti stujari u mussu. Si no
RUSULIA
Si no
PETRU
Avissimu a dichiarari chi o cumpari, siccomu u pigghi sta malata tantu si vidi beddu chiaru, pu dispiaciri ci pizz a vista.
RUSULIA
Ci pizz a vista cu, u cumpari? E comu, no vidistivu chi era tranquillu? Anzi, pu dispiaceri comu diciti vui, si nni ju a canciarici puru a lampadina a donna (Preoccupata) Aspetta, aspetta! Ma nun chi a cummari Nzula No! Non cridu chi tutti dui mi vonnu fari fissa? Na vota a porta chi nun ci chiudi bona, na vota a machina di cusiri ci fa rumura, na vota a lampadina Nni po vuliri mai di travagghiari!
PETRU
(Non capisce) Cummari chi c? Spiegativi megghiu.
RUSULIA
C chi me maritu, facennu limputenti, penza di nun mi fari capiri nenti di eventuali tradimenti. E sulu vui mi putissivu jutari a capiri sta situazioni.
PETRU
Ju! E comu?
RUSULIA
Pi prima cosa, avvissivu di divintari comu a iddu!
PETRU
Comu? Facennu(facendo il verso di gay) no, no, no, no, no!
RUSULIA
Pi finta, pi finta, sintenni!
PETRU
Ma chi stati dicennu! Mi nza ma a cummari E lamici, a genti ca mi canusci? No, no, e no!
RUSULIA
Ma quali amici e cummari! Cca, cca jntra, sulu cca jntra laviti a fari!
PETRU
Cca jntra? (Preoccupato) Cummari, u sapiti chi siti veru strana? Nun chi nveci siti vui chi ncuminciastivu
RUSULIA
Ju! Ju chi? Haju a mprissioni nveci chi me maritu e cummari Nzula (fa segno come a voler dire stanno vicini) u capistivu?
PETRU
No!!! Allura u cumpari pi finta ca fa Acuss iddu e donna Nzula No, non ci cridu!
RUSULIA
Ju, cchi ci penzu e cchi mi cunvinciu nveci chi cos; picch un mumentu fa, prima chi viniva a (ironica) signura! non mi parsi chi iddu era di sta manra. Cumpari, sulu vui u putiti sciogghiri stu ntricciu. Avissivu di divintari comu o cumpari.
PETRU
(Fa un gestaccio) Teh!!!
RUSULIA
Pi finta, pi finta si ntenni!
PETRU
E allura sapiti chi facemu? Pi dunarinni si tutta na farsa? Mi vinni na bedda pinsta: ju fazzu comu diciti vui, e vui faciti chiddu ca vi dicu ju.
RUSULIA
E sintemu; chi avissi di fari ju?
PETRU
Vistu chi ju haju di divintari comu diciti vui, fimminedda, ni nni jemu unni a stanza di lettu
RUSULIA
(Scandalizzata) Ma cumpari! Nna stanza di lettu dicistivu? Scurdativilla ssa pinsta!
PETRU
Quali pinsta si ancora nun vaju dittu nenti!
RUSULIA
Nun c bisognu chi vi spiegati propriu.
PETRU
Ma chi capistivu, cummari? Unni a stanza i lettu, sulu pi spittari chi rriva u cumpari!
RUSULIA
Puru!!! Ah, pi spittari chi rriva u cumpari?
PETRU
Mi vuliti, si o no, lassari finiri di parrari! Nuautri nni jemu nna stanza di lettu, e comu u sintemu trasiri, prima nisciti vui da stanza di lettu, comu siddu vi sintiti suddisfatta daviri fattu dicemu (A lamore) ntramenti trasu ju chi mi vaju sistimannu, e (le parla allorecchio) u capistivu, ora?
RUSULIA
Cos diciti? Nun facemu chi scippati na nsaccata di bastunati prima di chiariri lequivucu?
PETRU
Cummari, oramai u cumpari si veru chi divint cos pinsati chi ci nni futti cchi nenti si trasu o nesciu di nna stanza di lettu cu vui? (Si sente rumore, Gaiutanu che torna con la scala. Chiama sua moglie sempre come se fosse veramente gay) E mi raccumannu, ora, non ci faciti capiri nenti, chi poi i cosi vannu vinennu suli.
GAITANU V.F.S.
Rusulia! A japri a porta?
PETRU
Ca a donzella! Jamuninni, jamuninni! (Escono per laltra stanza).
GAITANU
Gioja! Unni si? Japri, chi cu a scala mi veni mali. (Silenzio) Chi fa, nun senti? (Nessuno risponde e prova ad aprire lui) Quantu japru ju allura. (Apre e riesce a prendere la scala. Poi fa un verso sdolcinato come a fare un richiamo nei boschi) Iuuuh! Iuuuh! Gioia! Iuuuh! (Entra Rusulia. Ha il viso arrossato, si va sistemando gli indumenti e i capelli). Ma chi haj chi ssi accuss culurta? Pari chi avissi i quaddanti. Chi fu chi ti successi, gioja? (Entra Petru con i capelli scombinati e che va infilandosi la giacca. Gaitanu rimane impietrito e guarda la moglie e il compare). Ih, e comu finiu? Di unni si ricogghi ddavutru? (Silenzio. Riprende sempre facendo il gay) Nun rispunniti, cumpari? (Poi alla moglie) E tu nenti dici, svirgugnata?
RUSULIA
(Sdolcinata) Ju? E che diri gioia? Finisti tu chi tostu di fari u lettricista?
GAITANU
(Si avvicina al compare con rabbia contenuta) E sicuru chi vui nun aviti nenti di dirimi? (Alla moglie) E picch puru russu e havia a giacca livata?
RUSULIA
Sai chi fu, gioia?
GAITANU
E finiscila cu stu gioja!
RUSULIA
Chi ti nni jisti tu, e si ntupp u lavandinu; e mentri tu facivi (ironica) lilittrautu, u cumpari facia u (ancora ironica) funtanri, e stupp u lavandinu.
PETRU
(Facendo anchegli il gay) Cummari, forsi megghiu chi mi nni vaju, chi cca u cumpari un pocu ncazzatu.
GAITANU
(Alla moglie) E chi fu? Picch parra cos macari iddu?
RUSULIA
E chi nni sacciu! Sicuramenti ci sunnu micoli (microbi) chi volanu laria nfetta, po essiri chi rriv da Nurveggia la finocchite.
PETRU
Vi salutu cummari! Si savissi a ntuppari ancora u lavandinu, chiamatimi, chi vegnu di cursa e Ciau, ciau, cumpari. (Esce, camminando da gay, mentre Gaitanu resta a guardarlo impietrito).
GAITANU
Senti, chi stu discursu du lavandinu? (Silenzio) Ah, nun rispunni! Scillirata! (Cominci a salire la scala, che era li a gambe aperte, adirato e rivolgendosi al Signore) Oh, Signuri, Signuri!
RUSULIA
(Con un filo di ironia) Cchiana, cchiana, ca po essiri chi u Signuri ti senti megghiu.
GAITANU
(Sale ancora) Viditi, signuruzzu, chi cosa hannu a vidiri i me occhi!
RUSULIA
Senti, nun chianari cchi avutu chi ti vennu i vertigini e po cadiri, e ca nun c a (ironica) cu-mma-ri chi ti po jutari!
GAITANU
(Pensieroso; poi ricordandosi che quella era la stanza da letto) Ma aspetta, aspetta! Chidda nun a stanza. E u lavandinu cu ci porta u lavandinu unni a stanza di lettu?
RUSULIA
Gna veru !!! Sai chi nun ci havia fattu casu! Nenti, comu veni u cumpari ci dicemu chi sbagghi stanza, va beni gioja?
GAITANU
(Sale sino allultimo gradino) Ti dissi finiscila cu stu gioja! E si nun mi spieghi u discursu du lavandinu, di cca mi jettu!
RUSULIA
Senti chi fai
GAITANU
Sintemu, e spicciati a cuntarimi di stu misteru.
RUSULIA
Si propriu hai ssu piaciri di jittariti da scala, ti cunveni chi vai dda banna chi c a scala cchi javuta (bussano).
ANCILUZZU
(Lo scemo del paese e figlio dei due, e parler come tale: la S diventa T, la F la pronunzier P e cos ad andare avanti) M, oh, ma!
RUSULIA
Trasi, Trasi, Anciluzzu. (E vestito alla sanfras e va leccandosi una lecca lecca). Non mi diri chi cu i sordi du pani ti ccattasti a licca licca!
ANCILUZZU
Tau, m! (saccorge di Gaitanu sopra la scala). E chi ti fa iddu dda tupa? U comittiu? (comiziu).
RUSULIA
Eh, stu annu to patri si metti n politica! Dici chi havi a fari u sinnacu. E ncuminciau cu fari i comizi.
ANCILUZZU
Ah, ti! E mi la fari tentiri tomu fa u tomittiu? (Silenzio). A tia appettu, u capitti? (Sempre silenzio).
RUSULIA
Senti, ma u pani unn? (Saccorge che Anciluzzu ha la camicia strappata) Ih, e chi ssa cammisa sfardata? Di unni veni si po sapiri? (Anciluzzu non risponde perch intento a guardare Gaitanu sulla scala) Cu tia parru! Unni ti sfardasti?
ANCILUZZU
Ttava (stava) niccennu di dinta lammadiu di cutta di cutta, e ssi ffaddata. (Poi a suo padre) Allura, mi la fari tentiri u comittiu?
RUSULIA
Picch, tu, ti mucci nni larmadiu?
ANCILUZZU
Ti, ti!
RUSULIA
E ju nun nni sapa nenti!
ANCILUZZU
Ju un mi muttiu unni lammadiu chiddu u nottu!
RUSULIA
Ah, no!
ANCILUZZU
U ta chi fattu, m, tatu (trasu) dinta i cati di chittiani, e, ti vidu ca un te nuddu, ti robbu i coti duti: u toccolattu, i taramelli, i biccotta; ma ti tentu chi ta vinennu coccunu, allura pigghiu e mi muttiu (ammucciu) di cutta di cutta dinta lammadiu; poi, quannu ti nni vannu, ju nettiu e ccappu di cutta di cutta fora. U capitti?
RUSULIA
(Non capisce) Eh, avogghia! Ju capivu sulu tirit tirit tirit; tirit tirit tirit! Senti chi fai, parra ntalianu, po essiri chi u capisciu megghiu chiddu ca dici. E dimmi nautra cosa, nun chi tavissi a veni a felici idea di nfilariti puru nno nostru armadiu? Picch i jammi ti rumpu, sai!
ANCILUZZU
No, nni quetto ancora non mi ti ho mettuto! E quetto (mostrando il lecca lecca) lo tai dove lho preto?
RUSULIA
Sintemu, unni?
ANCILUZZU
Unni donna Tula!
RUSULIA
(Non capisce) Donna sula! Ah, cera na signura sula n casa?
ANCILUZZU
No, no!
RUSULIA
Tu dicisti donna sula
ANCILUZZU
No, tula, Tula!
RUSULIA
Ah, no tula, tula? Io avia caputu tula!
ANCILUZZU
No, tula la no. Allora, tono venute due pettone, un maccolo e la tignora Tula, per i maccolo non mi era tembato il marito della tignora; e io mi tono naccotto di cotta di cotta dento lammadio, e mi tono ttappato (strappato) la cammita. (Indicandola) Vitto?
RUSULIA
E alloggiu!
ANCILUZZU
(Non capisce) Tome? Ambrogiu? E ti quetto?
RUSULIA
No, nenti, a chistu un u canusciu. Comu si chiffari, a oj u nnavissi.
ANCILUZZU
(A Gaitanu) Allora, me lo fai tentire il comitio?
GAITANU
(Sempre con la voce da gay) Ma dicu ju, nu nnhai chiffari e ti va buschi u panuzzu a navutra menza?
ANCILUZZU
(A Rusulia) Chi dite, vado a mantiare alla menta?
ROSALIA
Se al rosmarinu!
ANCILUZZU
E tome palla, m (mamma)? Te raffeddato?
RUSULIA
Senti, Anciluzzu, lassa perdiri e dimmi chi vo, parra.
ANCILUZZU
Devo pallare col tignor tindaco (sindaco). (Guardandolo attentamente) E pure lo tai che tu tembi tembi (Gaitanu gli fa segni di stare zitto) Ti , ti mantia il nato? Tembi popio quello te venuto con la tignora Tula, lo tai? Tolo te quello non pallava tome palli tu.
RUSULIA
(Comincia a capire) Aspetta, aspetta Senti, Anciluzzu, nun chi sula, voli diri pi casu Nzula?
ANCILUZZU
Ti, ti!!! La tignora Tula! Minta, finammente lo hai tapito!
RUSULIA
E chi ficiru, chi fici allura? Traseru unni cera larmadiu?
ANCILUZZU
Unni, dento lammadio dove ttero io?
RUSULIA
No! Dintra larmadiu! Nna stanza unni cera larmadiu! Cio nna stanza di lettu, veru?
ANCILUZZU
Cetto! Pecch lammadio, tu, dove lo tieni in cutina?
RUSULIA
E senti, questo signore
ANCILUZZU
Il tindaco?
RUSULIA
U sinnacu, si! Non tu ricordi si era (indicando il marito) iddu iddu? (Gaitanu fa segni di no e di stare zitto).
ANCILUZZU
(A Rusulia) Ma te ha te fa tempe cot (ripete gli gesti di Gaitanu)?
RUSULIA
Allura, tu ricordi o no?
ANCILUZZU
Io guaddavo dal buco del terratura, e non vedevo tutte cote bene. Per mi era tembato il tindaco.
GAITANU
(Perde la pazienza e scende per acchiapparlo.) Ah, si, ti sembrato il sindaco? Aspetta chi ora tu fazzu avvidiri io si era u sinnacu o lassissuri!
ANCILUZZU
(Scappa avanti e indietro per le stanze) Ajutu! Ajutu, m, mi vuole ammattare! Mi tome tarrabbia! E te ho detto!
RUSULIA
Ah, si! E allura aspetta ca puru ju haju di dumannari na cosa (ironica) o sinnacu littricista! (Prende un mattarello chera posato nei pressi e comincia ad inseguire Gaitanu che a sua volta inseguiva Anciluzzu. Tutto a soggetto mentre si chiude il sipario del primo atto).
ANCILUZZU
P, non ti piatuta la tignora Tula? Ora torri, ora!
RUSULIA
Veni cca, fermati! Fermati ti dissi!
FINE PRIMO ATTO
SECONDO ATTO
(Scena come la precedente. Gaitanu ha delle medicazioni e la testa fasciata per le bastonate)
RUSULIA
E ora, comu u dutturi ti dici di jazzari a jamma, mi raccumannu! Jazzala, chi comu niscemu ti dugnu u restu.
GAITANU
Ma ju
RUSULIA
Zittuti ti dissi! Chi tu, dopu tuttu chiddu ca cumminasti, nun hai nuddu dirittu di parrari.
GAITANU
Ma nzumma, si po sapiri chi cosa cumminavu? E possibili mai chi pi quantu canciavu na lampadina, mi cumminasti cos? U pisci, u baccalaru; e finiscila ora!
RUSULIA
Tu ha ringraziari Diu chi nun pozzu mettiri a manu supra u focu; picch allura tu dassi ju u pisci e u baccalru! E nautra cosa ancora chi si Diu mi nni scanza, sta vota nun ti ricanuscinu livalidit (fa come per tirare il collo ad una gallina) U capisti, veru?
GAITANU
Si, ma
RUSULIA
Ancora parri!
GAITANU
E si
ANCILUZZU
Minta! Allora duro tei! Ti devi ttare ttitto, in tilentio!
RUSULIA
E si pi casu si rrisica a mettiri un peri cca, (Anciluzzu gli fa segno come a volere indicare il proprio piede. E lei continua ironica) a si-gnu-ra, vi fazzu vidiri tutti i stiddi du firmamentu, prima a tia e poi a i-dda!!
ANCILUZZU
Hai tapito? Il piede cot, a tignora; vi fattio vedere pure tutti i toli (sole) de fimmamento! (Si gira e poi, di scatto, si rigira e lo rimprovera come se avesse parlato) E titto, ti ho detto! Hai tapito? (Poi a sua madre) M, tto venendo.
RUSULIA
Unni sta jennu tu navutru? Nni quali armadiu ti sta jennu a nfilari?
ANCILUZZU
(A suo padre, in cantilena, come a fargli dispetti) Tto andando nella tignora Tula, e tu noni! Tu noni! Non ti puoi venire, ueh!!!
RUSULIA
Unni chi sta jennu tu navutru? Nun ti rrisicari a jiri nni chidda, sai!
ANCILUZZU
Te ttota? (cosa) Io tti vado, e di cotta pure! Mi devo andare a pendere il potta monete te mi caduto dento lammadio! Ti pare che ti vado per fare quello te ha fatto lui!
RUSULIA
Comu comu! Picch, chi fici iddu? (Gaitanu gli fa segnali di bastonate e di stare zitto).
ANCILUZZU
(A sua madre, meravigliato) Ma te ha, m? Fa tempe cot! (Gaitanu fa, Con pollice e indice di tutte due le mani, la forma di un cerchio. Rusulia, si gira e Gaitanu fa finta di niente).
GAITANU
Pozzu jiri
RUSULIA
(Adirata) Tu, ne parri e ne mancu ti movi di cca!
ANCILUZZU
Pa! Allora totto (tosto) tei! Mih! li vai teccando co lantennino! (Lanternino) devi ttare femmo e muto come un pette (pesce); cot (facendo con la bocca come fa il pesce; poi si ferma pensieroso). M, lui pure cot fateva alla tignora Tula (rif il verso del pesce).
RUSULIA
Nooo!!!
ANCILUZZU
Ti, invete! Tu non che tteri (ceri). Cot, guadda (rif come il pesce, come quando si suol fare allamorosa. Poi a suo padre). Dittelo, dittelo te fatevi cot! (A sua madre, proccupato) M, e te vuol dire cot?
RUSULIA
Ora, ora mu fazzu spiegari di to patri soccu voli diri.
ANCILUZZU
Va bene. (Poi guarda suo padre che gli fa segnali di minacce, facendo con lindice e pollice delle due mani ancora un cerchio. Anciluzzu capisce un'altra cosa) M, mi ha fatto ancora cot! Tenti, inutile te mi vuoi tompare (comprare) i pallone, lo ttetto (stesso) no etti (esci). Tao, tao!
GAITANU
Senti, ora ca nisciu Anciluzzu
RUSULIA
Ti dissi di stari mutu! Mutu! Si nno cuminciu a jittari tanti di ddi vuci di fari curriri u vicinanzu! E ci cuntu tuttu, pi filu e pi signu.
GAITANU
E chi ci cunti, chi fici cu mussu cos? E tu cuntinui a cridiri ancora a chiddu ca ti dici Anciluzzu? Ma non vidi chi si diverti, nna so babbara, a pigghiarinni a tutti pi fissa? Tu nun lu sapivi chi u lampadaiu lhavi unni a stanza di lettu a cummari? Di nzoccu ti miravigghi? Quali cummari e cummari! Chi chidda nnamurata du cumpari sinu o puntu di sparagnaricci u travagghiu e fallu fari a mia. Non vidi chi tutti li camurr li veni a cerca cca? E poi, io, chi mi vinni stavutra disgrazia di divintari cos, chi cosa voi che fari cchi?
RUSULIA
Fussi veru tuttu chiddu ca mi sta cuntannu.
NZULA
E pirmissu? E pirmissu, cummari?
GAITANU
Ora, mi raccumannu, arma spittaculu senza mutivu!
NZULA
Si po?
RUSULIA
Trasiti, trasiti.
NZULA
Salutamu cummari! (Saccorge di Gaitanu medicato) Oh! E chi successi o cumpari? Comu fu? Unni fu? A chi ura fu?
RUSULIA
E bonu cummari! Chi ancora vivu me maritu!
NZULA
Eh, si cuntinua cos, picca nnhavi!
GAITANU
(Si tocca facendo scongiuri) Bih, cummari, puru vui!
RUSULIA
Scusati, ma chi sintiti diri?
NZULA
Comu chi sentu diri! Prima u dispiaciri chi divintnzumma comu divint; ora tuttu midicatu. (A Petru) Nun chi ncuminciastivu a ncuitari quarchi masculazzu e vi desi na riminata di corpa?
RUSULIA
Cummari! Ma comu vi pirmittiti?
NZULA
E bonu! Chi ci dissi? O puru pinsati di tinirivillu nvitrina ora? Certu, a cosa nun chi tantu bella; ma pascenzia, pascenia ci voli.
GAITANU
Nun po essiri chi comu vinni si nni va sta cosa?
RUSULIA
E certu chi po essiri. Sai ca fari, prima di curcariti? Tavissi a leggiri quarchi cosa chi duranti a notti putissi stimolari la papilla orfattiva, quantu ricominciassi
NZULA
Ma chi diciti? Orfattiva! Papilla ormonali, casu mai!
RUSULIA
Nzumma, quarchi cosa chi ci ncumincia a svigghiari (pensierosa) Senti, nun chi tuttu ssu dormiri chi ha fattu, fici drummintari puru tuttu u circuitu neuruviggitativu?
GAITANU
Bih, chi paroli difficili! Cos un corpu di sangu mi faciti veniri! Finitila ora!
NZULA
Si, forsi havi raggiuni u cumpari, canciamu discursu. Sapiti picch avia vinutu?
RUSULIA
A vui sintemu. Scummettu pi quarchi camurra daggiustari!
NZULA
Giustari propriu no. Si tratta di rigulari antenna chi si vidinu mali i canali, e siccomu a mumentu c centu vitrini, non mu pozzu vidiri.
RUSULIA
E vui nun vi fidati a giralla antenna?
NZULA
A giralla si; ma comu fazzu a guardari quannu ccumpari u canali?
RUSULIA
E nun viditi com u cumpari? Si pigghia friscu, un pinsati chi si po sentiri cchi mali?
GAITANU
Si pi chissu mi pozzu cummigghiari bonu, bonu!
RUSULIA
(Rabbia contenuta) A tia ti dissi Nenti, lassamu perdiri. (Bussano) Trasiti, jemu a vanti.
MINICA
(Una vecchia fattucchiera) Paci a tutti quantu siti. Nun chista a casa di donna Rusulia?
RUSULIA
A sirvilla. E vossia cu ?
MINICA
(Fattucchiera con tanti ninnoli addosso. Molto cattedratica e molto misteriosa, alcuni momenti come se entrasse in trance) Mi chiamu Minica Schera, / ma tutti mi ntenninu megra. / Sugnu na fimmina chi gira lu munnu a spanni, / pi guariri dulura, malocchi e malanni. Nun mi guardati cu occhiu stranu, / guariri vogghiu ora a Itanu! / Namicu mi manna dannumi signu, / (spettrale) unni sta casa chi regna u malignu. / Settiti Gaitanu, scuta a mia, / chi sciogghiri avemu sta majaria.
NZULA
(Impaurita) Cummari, ju rrivu a casa
MINICA
Puru vui rristati donna Nzula, / chi la cummari nun po ristari sula. / Lu mali appesta forsi tutti, / e sciogghiri avemu sta mala sorti. / Signura Rusulia, pigghiati na seggia e facemu ssittari a Gaitanu, e vuiavutri girati cu mia ntunnu, ripitennu li me paroli. Pigghiati un pocu di sali, na cannila e un piattu. (Mentre invita Gaitanu a sedersi lei prende dalla borsa una corona di peperoncino, dei corni e altri oggetti che servono a schiacciare il malocchio, e se li mettono al collo. Intanto arriva Rusulia con la candela che accender e metter accesa al centro del piatto che terr Gaitanu in testa mentre le due girano quasi ballando e facendo scongiuri; butteranno, ogni tanto un po di sale a terra).
RUSULIA
Scusati, mancu vi canusciu, ma vui sicura siti chi me maritu jappi fattu majar e ci vinni chiddu ca ci vinni?
MINICA
Ora lu scupremu subitu; si la cannila sastuta, signu chi c majaria, si rresta ddumta ci su corna pi la via. (Accende la candela, la mette a centro del piatto che si terr in testa Gaitanu, mentre le altre gireranno a torno a lui con scongiuri). Ripititi cu mia. Testa di caprettu sbullintata, / cuda di jatta morta ngrassata. / Capiddi di vecchia di centanni, / attaccati di Gaitanu li malanni! /
GAITANU
(Preoccupato) Firmativi, firmativi! Sentu un furmiculiu tra li jammi.
RUSULIA
(Smette con gli scongiuri e supplica la madonna) Santa Rita, Maria Vergini! Facitimillu stu miraculu!
MINICA
Cu mia ripititi, donna Rusulia, / si vuliti ca si sciogghi sta majara! / Chisti nun su cosi di prijeri, / scutati a mia, vui chi siti la mugghieri. / Jattareddi figghiati dintra na pila, / astutarisi javi sta cannila.
NZULA
Bedda matri, mi scantu!
GAITANU
Basta, basta, pi lamuri di Diu!
MINICA
Si di stu tintu mali voi guariri, / zittuti Gaitanu chi semu o finiri, / Sentu gi lu mali chi la vecchia sputa, / e la cannila chi lenta ora sastuta. / Chiuditi cu mia locchi donna Rusula, / pi vidiri s mali o corna pi la via; / e si la cannila ora pigghia e sastuta, / voli diri chi nisciu lu mali e finiu la siduta. / (Nzula, mentre i due hanno gli occhi chiusi, soffia sulla candela e si ricompone come se nulla fosse).
RUSULIA
(Guarda la candela contenta) Grazii, grazii donna Minica! Chi vol diri allura chi me maritu gi guarutu?
MINICA
Puureddu finarmenti si libbir di stu gran pisu; ma pi guariri dun tuttu, ora servi chi vui ci mustrati fiducia, assai fiducia! E prestu viditi chi tuttu ritorna comu prima.
NZULA
Oh, donna Minica! Aviti li manu santi!
RUSULIA
Aspittati, chi vi fazzu na piccola offerta (esce per laltra stanza; e i tre, che sembravano sconoscersi, gioiscono).
NZULA
(Va a guardare se rientra Rusulia) Grazii, grazii donna Minica; poi passati di unni mia chi vi dugnu quantu prummisu.
GAITANU
Oh, mi facistivu scantari, donna Minica! Certi mumenti pari chi diciavu pi davveru.
RUSULIA
Tiniti, nun granch, ma sempri rialu .
MINICA
Vi lassu a tutti nta la paci, / spirannu ora ca siti filici. / Lu baciu a lu Signuri desi Giura, / curaggiu e vanti, e sinu ca dura, dura. (Esce)
NZULA
Cummari, ju vaju, e vui cumpari non viniti a girari antenna?
GAITANU
Di cursa facemu, veru cummari? Aspittati chi mi mettu na cosa di supra, si nno u friddu mi trasi ntra lossa. (Si mette un indumento sulle spalle ed escono). A mumentu rrivu, (esce eccentuando la camminata gay ed inviando bacetti alla moglie che guarda incredula) gioja!
RUSULIA
Ma si, chi vaju pinsannu, non basta u problema chi avia, mischinu! Puru a maiara appimu a fari. Forsi megghiu chi mi rizzettu un pocu a casa. (Si avvia per laltra stanza e bussano). E cu ora? Po essiri chi si nni pintu?
CARMELA
(Una vecchietta che conosce Rusulia da piccola) E pirmissu, Rusulia?
RUSULIA
Oh, donna Carmela! Comu jemu, comu jemu?
CARMELA
E comu avemu di jiri, figghia mia! Lanni passanu e la vicchiaja accosta.
RUSULIA
Ma chi dici! Vossia vecchia? Un sunnu lanni ca nni nvecchianu.
CARMELA
Un sunnu lanni, si. Chiamali allura jorna, chiamali misi, chiamalu tempu; lu tempu ca nni nvecchia!
RUSULIA
Si ssetta, donna Carmela.
CARMELA
No figghia mia, haju a me maritu di jiri a dari adenzia, di poi chi u pigghi ddu duluri a jamma sta sempri ssittatu e ci voli cu servi; ma me maritu e le serviri, ma vulutu tantu beni poviru omu. (Allusiva e quasi scandendo le parole) E no comu certi avutri mariti chi davanti fannu abballa virticchiu e poi
RUSULIA
Santi paroli sunnu, donna Carmela, sulu chi certi mariti hannu (indicando la propria testa) a nu-ci va-can-ti!
CARMELA
(Sempre allusiva) I mariti dun cuntu e i mugghjeri di nautru! Na fimmina tantu po fari ricca na casa, quantu povira la porta nto nenti.
RUSULIA
(Cominciaa capire) Donna Carmela, vossia u sapi, lhaju avutu di nica comu na matri, dopu ca ju a persi di poi chi era nutrica; nun chi ora mi voli diri quarchi cosa cu tutti sti parabuli?
CARMELA
Si dici: parrami soggira e sentimi nora, anchi si tu nora non mi fusti, thaju vulutu sempri beni comu figghia. Haju vistu trasiri e nesciri spissu a Nzula, e haju di diriti chi nun mi cala a geniu, picch chissa nun fimmina, diavulu ! Signuruzzu pirdunatimi. Difficili ti veni lassalla perdiri?
RUSULIA
Ju veramenti
CARMELA
Ti purt n casa ssavutra scunchiuduta da majara, quali malocchiu havia di scacciari, si fu idda chi ammali to maritu. Pensaci, pensaci figghia mia si teni ancora a to famighia. Mi nni vaju figghia, chi u me vecchiu mi spetta. Pensaci, pensaci figghia.
RUSULIA
Grazii, grazii, matri Carmela, e salutatimi a vostru maritu. (Esce). Allura a cummari gran pezza di tappinra! E fimmina fitusa! Eccu picch chidda dissi: lu baciu a lu Signuri desi Giura, / curaggiu e avanti e sinu ca dura dura. E certu! Sinu ca dura, dura America! Eccu chi mivula diri donna Minica! E ju chi girava ntunnu! E nnavia di girari! Ma veniri havi! (Si sente arrivare Gaitanu).
GAITANU V.F.S.
Gioja! Aunni si?
RUSULIA
Ah, iddu cca ! Si parra du diavulu e a mia spuntanu i corna.
GAITANU
(Entra) Si sapissi, chi si vidi bella a talavisioni! Si pigghianu tutti i canali!
RUSULIA
Si? Tutti tutti? Puru chiddi pornografichi? (Adirata) E ora ssetati cca e mi cunti pani pani e vinu vinu!
GAITANU
(Sconvolto) Ma, ju
RUSULIA
Senza ne si e ne ma! Si nnoncuminciu a jittari tanti di ddi vuci di fari curri tuttu u vicinanzu, e servi chi leggiu u telegiornali, vistu chi i canaliora si pigghianu tu-tti!.
GAITANU
Ma
RUSULIA
Ah, si! (Apre la porta e comincia a gridare, stringendosi la gola in modo da lasciarsi i segni. Ogni tanto si gira per controllare Gaitanu che seduto) Ajutu, ajutu aiutatimi! Mi ffuca! Mi ffucca, curriti! (Durante questo gridare e mentre girata a controllare il marito, entra Petru e il dottore che rimangono sbalorditi a guardare la scena). Ajutu! Me maritu mi sta affucannu! Ajutu! Ajuuutu!
DOTTORE
(A Petru) Ah, ma qui la cosa veramente grave! Lei parlava del marito; ecco perch, non gli abbiamo riscontrato niente! Era lei a dovere essere visitata!
PETRU
(Gioca sullequivoco) Eh!
RUSULIA
Ajutu! (Ma, appena si gira e saccorge dei due che la guardavano, cerca di inventarsi una scusa per giustificare quella recita). Haju haju mi desinu na parti accuss difficili chi le pruvari tutti i jrna.
DOTTORE
Ah! Quindi lei recita? (Fa un cenno a Petru come avoler dire che pazza) E qual, qual questa commedia che sta provando?
RUSULIA
Sintissi, ma lei cu ?
PETRU
Scusassi, dutturi. (Chiama in disparte la comare). Cummari, forsi sta vota ci semu. Stu signori chi viditi cca u dutturi, e no chiddu dicemu truccatu; chistu u responsabili di lINAIL, u capistivu? E u ficimu veniri direttamenti (ogni tanto sigira e fa segni al dottore della pazza di lei) a casa comu casu urgenti, mancu si u sapiamu chi cca cera stu tiatrinu, quindi circati di cuntinuari a fari a pazza chi chista finarmenti a vota bona.
DOTTORE
E allora, signora, permette che le faccio alcune domande?
GAITANU
(Con la voce gay) Ju nun vogghiu ricitari, sugnu dda banna.
RUSULIA
(Comincia col fare la pazza isterica, parlando con gli occhi fuori dalle orbite) Tu, di cca nun ti movi!
DOTTORE
(A Petru) E lui chi , mi scusi?
PETRU
U maritu, dutturi! Non su ricorda?
DOTTORE
(Meravigliato) Ma quello non parlava cos! Sembra (A Rusulia) Quindi questo suo marito?
RUSULIA
(Sapendo di dover fare la pazza, si diverte a farla parlando con gli occhi quasi fuori dalle orbite e da esaltata) Nattori , nattori! Chi sta facennu a parti di unu chi gay, (allusiva) pi finta si-nte-nni, e stamu recitannu na commedia.
DOTTORE
Ah, si! E qual , qual le ho chiesto il titolo di questa commedia?
RUSULIA
Maritu mputenti, cummari fitenti.
DOTTORE
(Facendo segni a Petru della pazia di Rusulia) Sar una storia di tradimenti? E a lei, a lei piace recitare?
RUSULIA
(Far sempre la pazza, in presenza del dottore) Picch a lei no?
DOTTORE
Guardi che io ne recito, e neanche voglio recitare!
RUSULIA
Ora forsi, ma comu si prisenta loccasioni, puru lei recita lavutru! (Allusiva, guarda il marito in cagnesco) Nun sapennu fari, ognunu la propria parti, pigghia e recitamu a parti di lautru!
PETRU
Cummari, u dutturi vulia diri
RUSULIA
Eccu, viditi? Puru vui ricitati a parti di lautru!
PETRU
Eh, no! Cummaredda bedda, vi ricordu chi fustivu vui a darimi (sillabato) na-u-tra par-ti, e chi ju nun vula. (Gaitanu guarda sorpreso).
GAITANU
Cumpari, quindi vui nun siti Allura vuiavutri
PETRU
Cumpari, ancora?
DOTTORE
Ma di cosa parlate? (A Petru) non che anche lei, ora
PETRU
Ju! Ju chi? Dutturi, videmu chiddu chi avemu di cuncludiri e ni nni jemu, chi cca non ci dissi, cu chisti rischiamu dimpazziri tutti. (Entra Anciluzzu, stanco e impaurito).
ANCILUZZU
M, m! Tta vinennu donna Tula! Diti chi mi voli dari na ntaccata (nsaccata) di battunati!
DOTTORE
(A Petru) E questo chi ?
PETRU
(Non sa che rispondere) E cu ! Cu ! Sicuramenti nautru attori!
RUSULIA
E tu cu si?
ANCILUZZU
Io cu tugnu?
DOTTORE
Come?
PETRU
Vorrebbe dire cotogno!
DOTTORE
Allora, lui, dice di essere una pianta da frutto?
ANCILUZZU
M, e quetto come palla?
RUSULIA
E picchi sta vinennu ssa fimminazza?
ANCILUZZU
Picch mi vitti dinta lammadiu! Per ju ti tapitti chiddu ca vitti tta vota (guarda suo padre) E vero? Ti-gnor tin-da-co!
PETRU
(Il dottore non capisce) Nenti, dutturi, sar na battuta di copioni della commedia in questione, non ci dissi..
DOTTORE
(Meravigliato) Perch, stanno, forse gi recitando?
PETRU
Dutturi, non ci dissi, cca ghjntra semu comu dintra un tiatru Cinecitt...
DOTTORE
Io preferirei dire manicomio! Altro che teatro e cinecitt!
RUSULIA
(Ad Anciluzzu) E i pigghiasti picciuli di dintra larmadiu?
ANCILUZZU
E pe quetto tta venendo la tignora Tula, pecch dite che i toddi (soldi) tono pure tutti tutti tuoi! (suoi).
DOTTORE
Questo un bravo attore! Anche la parte dello scemo sa fare, e che parte! La recita veramente bene! (Dubbioso, a Petru) Ma allora, la signora non davvero pazza?
PETRU
Cui, dutturi! A signura? E pazza libira! E chisti ca fannu lattori, si divertinu a recitari cu idda, picch dicinu, chi cu a scusa di ricitari cu idda, studianu i movimenti e lespressioni di chista chi pazza di manicomiu!
DOTTORE
Ah, ce ne sono ancora altri di attori?
GAITANU
(Un po impaurito) Ju vaju dda menza.
RUSULIA
Tu, di cca nun ti movi, ti dissi!
ANCILUZZU
Appetta, appetta, te ti devo rattontare una cota a te! (Gaitanu gli rif i segni di minaccia). Tenti tempo petto te fai tempe quetti tegnali.
GAITANU
U viri, cu tia, comu finisci sta commedia poi si nni parra!
ANCILUZZU
Ah, ti! E allora pecch non palli come palli dalla tignora Tula?
PETRU
Vidi chi recita, dutturi? E chiddu, chiddu chi fa a parti da fimminedda, e chi u maritu da pazza, puru n attori! E recita picch u pirsuaderu lautri attori; ch iddu dici chi si scanta di pigghiari corpa da signura, chi so mugghieri, vidi chi spissu dici di jirisinni? E ora, comu rriva a protagonista avvidiri chi succedi!
ANCILUZZU
M, unni mi mmuttu (mmucciu)?
RUSULIA
Cca statti! Statti a ciancu di mia, chi comu veni ci nni mmiscu una nto mussu a sta fimminazza fitenti! Pigghimi ddu bastuni. (Anciluzzu esegue e si va a nascondere).
DOTTORE
(Preoccupato, guarda anche lorologio) Beh, signora, io devo andare, ho ben altre visite dandare a fare.
RUSULIA
Lei di cca nun nesci, sinu ca nun finisci stu spittaculu! E ora (alzando in aria il legno) nginucchiativi! (I due si guardano sbalorditi) Nginucchiativi vi dissi, si nun vuliti assaggiari u bastuni! (I due eseguono impauriti).
PETRU
Si ginucchiassi dutturi! Si nno ddu bastuni ntesta nnu rumpi.
DOTTORE
Questa davvero pazza! Altro che invalidit! La massima le spetta!
NZULA
Salutamu a tutti! (Saccorge dei due in ginocchio) Ih, e chi semu a chiesa, semu! (Cerca Anciluzzu che si era nascosto) Unni ? Unni chiddu chi mi rubb i sordi di larmadiu?
ANCILUZZU
Nun ti tugnu cca!
RUSULIA
Nesci di cursa di sta casa, gran pezza di zoccula! I sordi di larmadiu dici? E vui, vui, chi siti megghiu, chi mi vulivivu rubbari u maritu?
DOTTORE
(A Petru) Di quale marito parla, se quello un uomosessuale?
PETRU
Ma quali dutturi! Chisti su paroli di cupiuni! Non ci dissi chi stannu recitannu?
NZULA
U maritu! Ma di quali maritu parrati, di chiddu forsi? E chiddu omu ?
DOTTORE
Allora il marito non
RUSULIA
Silenziu! Vuscenza nun po suggiriri!
NZULA
E chi faciti cu ssu bastuni n manu?
RUSULIA
Ve japriri a testa n dui pi vidiri chiddu ca ci tiniti dintra!
DOTTORE
(Stava per alzarsi) No, signora! Che cosa vuol fare? Vuol forse andare in manicomio a passare gli ultimi anni? Si goda la pensione che a presto le arriver, e con una buona cura cercher di vivere una vita dignitosa per tutto il tempo che le rimane.
ANCILUZZU
(Facendosi vedere) Eh, no! Appittatti dutturi ti (chi) ju antora haju di diri na cota. U tapi tomu ttannu i toti? (Bussano, il marito di Nzula che ne vuole di conto e ragione).
VICENZU V.F.S.
Veni cca, svirgugnata! Unni si! Grandissima tappinra!
NZULA
(Sbalordita) Me maritu! E chi successi? (Si nasconde di corsa).
VICENZU
E pirmissu? Salutamu! (Tira fuori la mano da dietro le spalle e mostra, sventolando, un paio di mutandoni. I due in ginocchio scappano via di corsa) Viditi chisti? Ora vogghiu sapiri, sti mutanni, di cu su, picch non su i me! Unni , unni me mugghieri chi a vistinu trasiri cca! (Spauracchio a soggetto per tutti).
RUSULIA
E bonu cumpari! Carmativi, vui un li canusciti picch po essiri chi a cummari vi vosi fari a sorpresa di cattarivi un paru di mutani!
VICENZU
E comu, mi ccatta usati, mi ccatta?
ANCILUZZU
Appettate tutti! Tio Vitento, mi dai battonate te ti dico (guarda suo padre) di chi tono?
VICENZU
Parra e spicciati, spirannu chi mi spieghi stu misteru!
RUSULIA
(Comincia con labbassarsi i pantaloni) A tia! Chi sta facennu, a matri?
ANCILUZZU
Appetta. (Abbassa i pantaloni e rimane in mutandoni. A Vicenzu) Li conotte quetti, tio Vitento?
VICENZU
(Sbalorditissimo, guarda i mutandoni che ha in mano, e quelli che ha messi Anciluzzu). Ma sunnu chiddi mii!!! E comu mai lhai tu nfilati?
ANCILUZZU
Pecch, quando mi tono naccotto dento lammadio, ho vitto quette mutande che mi tono piatute attai attai e me le ho tambiate ton quelle mie.
NZULA
(Facendosi vedere) E chi ci facivi tu dintra u me armadiu, chi mi pigghiasti puru i sordi?
ANCILUZZU
Popio a te a te non ti tonviene popio pallare; hai tentito?
RUSULIA
(A Vicenzu) U fattu , cumpari, chi a Anciluzzu ci piacinu i cosi duci: caramelli, biscotta, mustarda, e ju nun putennuccini ccattari, iddu si pigghi a mana di rubballi dintra i casi di cristiani, e quannu senti chi rriva corcunu, pigghia e si nfila dintra larmadiu aspittanu di putiri nesciri, dopu; u capistivu, ora?
ANCILUZZU
(A Vicenzu) Ti tei arrabbiato, ttio Vitento? Ora te li do e non te ne pendo pi, per una cota ti devo dire: a quetta tignora, dittelo di chiudere tempe la cata ton la ciave e di non fare entare (guarda suo padre) Nettuno! Ora appetta che ti do le mutande. (Se li stava abbassando e tutti corrono a soggetto, creando vivacit, a tenerglieli su le mutande. Rimarranno tutti bloccati. Entrer la vecchietta Carmela e, sul proscenio, reciter in versi la morale).
CARMELA
Ogni cosa havi aviri u so versu,
si nno quantu narratu tempu persu.
La storia di Nzula e mpari Itanu,
chi a tutti po simbrari un fattu stranu,
un passaggiu di vita nvintata,
pi nui, narrata, pi avutri nveci vissuta.
La cosa chi vulemu a tutti ricurdari,
di pigghiari giustu esempiu di stu narrari.
E ora chi semu a storia finuta,
vi ricurdamu lesempiu di vita:
Di li proverbi tinitinni a cura,
si nun vuliti na mala vintura.
La famigghia lu beni cchi granni,
picch pirdilla pu nparu i mutanni?
Ruvinarisi la vita pi dinaru e sessu,
criditimi, sulu tempu persu.
Picch fattu lu dannu, a storia finuta,
si sfascia a famighia e rrist na
cunchiudiri nun pozzu la frasi comu prima,
a vuiautri fazzu onuri di ritruvarivi la rima.
TELA