Commedia brillante in due atti di: Rocco Chinnici
PERSONAGGI
Melo Capo famiglia
Caterina Moglie
Mariella Figlia
Pietro Padre di Caterina
Vincenzina Vicina
Toti Figlio
Jacopo Suocero
Dottore
Rosario Compare di Melo
Vecchietta Amica di Rosario
(Melo sta lavorando a riparare le scarpe ogni tanto si ferma e parla dei clienti che preferiscono condurre una vita molto moderna senza tenere conto dei valori di un tempo, mentre la moglie, indaffarata, canta e ogni tanto sbatte fuori dalla finestra la pezza con la quale spolvera i mobili).
CATERINA
(Canzone) Quantu lariu lu me zitu, tuttu fradiciu e purritu oh, lariu , cchi lariu diddu un ci nne!
MELO
Idda canta certu, chi ci nni futti si cosi vannu a la sanfras, chi ci nni futti siddu iu mi sfurniciu a comu quatrari i cunti ru fini misi. Idda si fa ddi quattro survizzeddi, si mpupa e nesci a chiesa, va dici!
CATERINA
(Canzone) Havi li ammi di ferru filatu, quannu camina li jietta ri latu oh, lariu , cchi lariu diddu un ci nne!
MELO
Ncchia! Ma mai ci siccanu li argi! (Caterina continua a cantare) E ti pari ca si un ci dicu di finilla, si zitti? Catarina, Catarina! (La moglie non sente e continua a cantare pi forte) Oh, Catarina!
CATERINA
(Affacciandosi alla finestra) Chi c? Chi voi?
MELO
(Sottile irona) Non lo nserti che vogghio?
CATERINA
Ma chi ti pari chaju u tempu di jucari a li nduvinelli? Spirugghiati e dimmi nsoccu voi, ca a cira squagghia!
MELO
Vulissi un pocu di rifriscu! Eccu, chiddu ca vogghiu!
CATERINA
Bih! Bih! Bih! e tuttu ss caudu ceni?
MELO
Rifriscu (indicando la testa) cc! Un pocu di silenziu, mancu?
CATERINA
Comu, comu? Tale! Ju cantu, quantu mi pari e piaci
VINCENZINA
(Intervenendo adirata) Vui, un cantati propria, u capistivu; gran pezza di tappinra ca siti! Un misi havi, signuri me, ca ci dicu: donna Catarina, fatimi lu piaceri, un cantati, un ghjttati vuci ca me patri voli n anticchia di silenziu, picch esauritu, e idda
CATERINA
Arreri! Vi dissi lautru ajeri ca si vostru patri esauritu, la viti a purtari o manicomiu; chistu un bagghiu, nun una casa di cura!
VINCENZINA
Ah, si! Ca vistu ca lu sapiti ca un bagghju chi ci stati a fari vui cc, picch un vi nni jiti nna na casa dappuntamentu!
MELO
(Cerca di riprendere Vincenzina) Donna Vicinzina!
VINCENZINA
Ma quali donna Vicinzina! Vui siti troppu amurusu, troppu signuri siti pi aviri a chi fari cu na fimmina com chista, avutru chi storii!
CATERINA
(Esclamando di meraviglia) Iiih! Grandissimu ruttami avanzu di galera! Ju sugnu tappinra! N ca aspetta ca nesciu e ti fazzu a vidiri di quali erba si fa la scupa! (Melo si alza per andare a trattenere la moglie). E levati tu nautru, gran pezzu di babbasuni! (Accorre da dentro casa di Vincenzina il figlio; un po scemetto. Ha con se un secchio dacqua.) Quantu viremu (Caterina assume latteggiamento di sfida) tu nautru! Vagnami, si ta firi!
TOTI
A ti? (E gliela butta di sopra) Teh, arrificcati, Tittina bobb! Tittina bobb (Melo, mentrella fa per ripararsi dallacqua, le mette il piede in mezzo ai suoi e la fa cadere per terra, e poi fa finta di soccorrerla).
VINCENZINA
A tia, a matri! Lassala iri, ca ssacqua persa, e poi di chiddu ca nni custa, un cunveni prpriu. Pi lavalla ci nni voli na bonza.
TOTI
(Guardando Caterina a terra) Tittina bobb! Tittina bobb! Ti cammatti?
CATERINA
(Cerca di alzarsi e melo allunga il piede e la fa cadere di nuovo e lo rimprovera) Ma ricu tu nautru li ammi un ti po stuccari a nautra banna! (A Toti) Veni cc tu nautru gran pezzu di disanuratu! Nca va, ca si tacchiappu, ta fazzu passari ju ssa luccha chi hai! (Melo la trattiene).
TOTI
Oh!!! Un tarriticari! U capitti? Ca vasinnoni a pottima vota puru u catu ti tiru! Tittina bobb! Tittina bobb! (Melo invita la moglie ad entrare dentro).
CATERINA
(A Toti) Ah, ma sarvati lhai, un ti preoccupari.
TOTI
Ti, ti, un tu cuddari, u tenti? Vattata!
CATERINA
(Ed esce col marito che manda dei baci a Toti che le fa le smorfie, e la moglie se ne accorge). Chi sta facennu tu nautru?
MELO
(Imbarazzato) No nenti, ci dicu ca si tacchiappu, ssu mussu te le rumpiri.
CATERINA
Camina, camina, robba bona!
VINCENZINA
Ti dissi ca tu a prossima vota un tammiscari, u capisti? Tu ricu sempri, ma quannu lha capiri?
TOTI
M, jo u tapivu, ti tu ta un lha taputu, tu miri tempi: un ti mmiccari a pottima vota! Io mi taju mmiccannu ora, no a pottima vota! U capitti? (Vincenzina non capisce) M, a idda ti pari ca tugnu timunitu e lacqua un ta tirava, ju ti vulia tirari puru u catu. M, ora u tapi nveci ca tugnu cattu, e a to figghia Mariella ma pottu pigghiari pi tita. M, u ta, ma ntonnu puru a notti, mi tutu e ti va tuppuli nna finetta. (Va alla finestra e bussa) Io tugnu, Mariella, ti amo attai!
VINCENZINA
(Lo chiama) Veni cc a matri! Nna finestra? Di notti?
TOTI
Ti, ti!
VINCENZINA
Un tarrisicari cchi! U senti?
TOTI
(Triste) E picchini? Io a vogghiu beniri e nnamu a maritari!
VINCENZINA
Vaviti a maritari? E idda, idda u sapi?
TOTI
No, un ti lhaju rittu ancora, per pentu ca un ti nne problemi, picch idda u viri ca io a taliu.
VINCENZINA
Senti, a matri, cerca di talialla cchi picca, picch per ora sta studiannu, e si perdi a testa pi tia, attimpa lUniversit e un si laurea cchi, u capisti?
TOTI
E va beni! (Preoccupato) E ora u tu Melu, u tittu mi ntigna a cuntari i cappi?
VINCENZINA
A cuntari? A cunsari!
TOTI
Picch, ju comu ritti? Un ditti a cantari?
VINCENZINA
Tu dicisti nenti, nenti a matri, dicisti giustu.Nca certu ca ti nsigna u stissu! U zz melu ti voli beni. Amun, amun ca si tha laureari e fari u dutturi, tha fari i compiti, u capisti? Vasinn a maestra, rumani ti metti n castigu.
TOTI
M, u ta chi fa a maetta, a cola?
VINCENZINA
Chi fa?
TOTI
Mi fa tantari!
VINCENZINA
Veru? E nzoccu, nzoccu ti fa cantari?
TOTI
No, tantari! (ripete in sillabe) Ta-nta-ri! Ti paria ca ti ritia tantari?
VINCENZINA
Ah, tantari, comu tantari! Ju avia caputu cantari. E comu, comu ti fa?
TOTI
(Apre e chiude la bocca come un pesce) Accutt!
VINCENZINA
E chi ? Chissu scantari ? Chissu nenti !
TOTI
Ti nenti, a maetta mi riti ca u qualu.
VINCENZINA
U squalu? E va beh, e tu, ti scanti ru squalu?
TOTI
Ti, ti, attai, attai!
VINCENZINA
Ma u squalu a mari! E tu nun sa mancu natari, quindi
TOTI
M, e allura picch u nann riti tempi: temu a mari, a mari temu caru Totucciu! E ticcomu jo un tacciu natari e mi nni calu o funnu, mi ccantu ca mi manta u qualu.
VINCENZINA
Ma chi centra! Ntantu to nonnu u sai ca un pocu stolitu, e a mari u dici pi modu di diri quannu li cosi nun vannu boni, ad esempiu. Tu, quannu i cosi un ti vannu boni, comu dici?
TOTI
Minta chi chifu!
PIETRO
(Vecchio stolido. Da fuori scena) Vic, Vic unni si? Unn u pastranu? Ca ghjri a missa.
VINCENZINA
Vegnu, vegnu! A missa di martiri ci havi a ghiri! (A Toti) Amun, amun a matri, viremu nzoccu havi to nonnu (escono, ed entra Melo; ha in mano un piatto di avanzi per le galline).
MELO
(Apre lo sportellino della gabbia posto di sopra e versa loro il mangiare) Tiniti, e circati di fallu, ogni tantu, quarchi uviceddu (entra una vecchietta dallaspetto zingaresco).
VECCHIETTA
Buona giornata a voi, mastro don Melo.
MELO
(Meravigliato) Bon gjornu a vossia. Ma scusassi cu ? E chi voli di mia? Havi forsi corchi scarpa sfurnata, e ju?
VECCHIETTA
Lascia stare la scarpa bucata. Io, sono qua, per altro; perch vedi, io voglio farti ricco!
MELO
Comu, comu? Vossia e cc pi
VECCHIETTA
Si, proprio cos, per farti diventare ricco.
MELO
Sintissi, mi dicissi chi voli ca la servu di cursa e mi lassa n paci. Savutra ora! Allura propria la jurnta!
VECCHIETTA
Non ci credi! lo immaginavo.
MELO
Sintissi a mia, sluggiassi prima ca arriva la me signura, vasinn puru cu lei sa pigghia.
VECCHIETTA
Con me dici? Se tu sapessi chi sono io.
MELO
E cu vossia?
VECCHIETTA
Io sono come faccio a fartelo capire sono mamma drago, madre di tredici figli, sei di essi erano briganti. Quando nacque questo paese, in questa valle cresceva un pianta molto alta e produceva dei piccolissimi frutti: il frutto del senno lo chiamavano gli antichi abitanti del posto. Un giorno i miei figli briganti distrussero la pianta e, divenendo trasparenti come il vetro, scomparvero, tanto che non si riuscirono pi a vedere; solo la risata si sente, una cavernosa risata (si sente una risata che sentir solo Melo, il quale mostra segni di paura) che ancora oggi, durante le notti di luna piena riecheggia nella valle sotto le grotte delle femmine, lass, in quel bosco
MELO
A rutta di setti cammari?
VECCHIETTA
Si, proprio quella sette camere, compresa la mia, le altre sei erano delle mie sei figlie, una ciascuna. E ora, vago per il mondo intero in cerca dei miei figli scomparsi per rivederli ancora. Ogni cento anni ripasso da questo posto per dormire una notte nella camera dove abitai allora, sperando dincontrarli l.
MELO
(Impaurito) Bedda matri! Vossia sta notti un mi fa chiudiri occhiu.
VECCHIETTA
Non avere paura; ho grandi poteri io oltre a quello di trasformarmi, cambiare le mie sembianze ora da drago, ora da donna
MELO
(Impaurito) Bedda matri!
VECCHIETTA
Non avere paura, sono tutti poteri buoni, solo quello di trovare i miei figli non ho. Ho deciso quindi, passando di qua, di lasciarti ricco, e poich devo farti lincantesimo, dovremmo fare un contratto scritto, ma prima ho bisogno di sapere qualcosa affinch lincantesimo riesca. Dimmi: tua moglie non che (indicandosi la testa, come per far capire corna) dico ti vuole bene insomma?
MELO
(Scandalizzato) Ma comu si permetti? Me mugghieri una donna onestissima, una gentildonna, comu dirina santa! Si, eccu! Anchi siddu idda dici ca va sempri a missa, e fa opiri di beni cu cu ci pari piatusu cu corcunu di fora sintenni; e poi nveci cu chiddi di dintra specie con la mia persona, si comporta comu na raggiata.
VECCHIETTA
Non importa che sia arraggiata come dici tu
MELO
Pi vossia, non importa! E di una sarvaggiumi unica! Lhavi presenti a trigri di monfracene un si dici accuss? (La vecchietta acconsente) Oh! dda tigri, n agnidduzzu confrontu a idda.
VECCHIETTA
Lho capito, e non ha importanza per quello che mi serve, che sia cos. Lincantesimo che sto per farti, e per funzionare, ha bisogno che la tua compagna, quindi tua moglie, deve esserti fedele, se no (Fa come per pulirsi il muso)
MELO
Vossia issi avanti, ca m mugghieri tinta , ma un fimmina di sti cosi. Chiuttostu jamu avanti e passamu a lu cuntrattu.
VECCHIETTA
E allora, se dici cos manca solo (esce da una tasca un foglio e una penna di gallina) che mi firmi il contratto. E gi scritto.
MELO
Ah, vossia va caminannu chi cuntratta scritti? E u nutaru unni lhavi nna lautra sacchetta?
VECCHIETTA
Il notaio? Oh Melo! Continui a non capire. Io sono come dire una maga, una maga buona, e non ho bisogno ne di notai, e neanche di testimoni, tu, sei il mio garante
MELO
Sintissi, ma tuttu chiddu cha dittu a mia, un ci lu po ghiri a cuntari a nautru? Io haju un saccu di camurrii n testa, di pinseri di pagamenti e ci ammanca puru stu discursu, e poi si nni issi ci dissi ca si trasi me mugghieri a tozzulu finisci.
VECCHIETTA
Ma proprio per questo che voglio aiutarti, perch so che ne hai di bisogno; ma tu, fai finta di non capire. E non preoccuparti di tua moglie, perch ella non entrer nemmeno se la chiami e se pure dovesse entrare, sicuro che non mi vedrebbe, diverr invisibile, capisci cosa voglio dire?
MELO
Quindi, ju si chiamu
VECCHIETTA
Prova, e ti renderai conto.
MELO
Aspittassi, picch cc un si po ghittari vuci ca c stu cristianu du latu ca ci dunanu fastidi li rimura. (Si avvia alla porta per chiamare la moglie dando le spalle alla vecchietta la quale esce senza farsene accorgere) Catarina, Catarina!
CATERINA V. F. C.
Chi c, chi voi?
MELO
V affacciari cinqu minuti ca thaju a fari vidiri na cosa?
CATERINA
(Da fuori scena) Ura di jucari a li nduvinelli ! Avanti affacciamu! (Esce) Videmu si nduvinu chi cosa haju a vidiri cc fora! (Melo le indica la vecchietta, poi si gira e rimane sbalordito, va a guardare fuori).
MELO
Ma si era cc, ora ora! Ma chi fici mi nzunnavu?
CATERINA
Babba ancora, u senti? Ca ti lassu iri na seggia (indicandosi la testa) cc! Ma comu ci spercia! Chiama arreri, si ta firi, u senti? (Melo la guarda mentre esce borbottando, e ricompare la vecchietta. Melo si gira, rimane sbalordito e chiama ancora la moglie).
MELO
Catarina, veni, veni!
CATERINA V. F. C.
(Ironica, da fuori scena) Veni, veni! Ci pari ca haju tempu di jucari cu iddu!
MELO
Si po sapiri unni si ju a mucciari?
VECCHIETTA
A mucciari? Ma cosa vuoi dire? Io sono stata sempre qui. Te lho detto gli altri non possono vedermi, e tu il potere lo perdi mettendomi alla prova.
MELO
Mi cridissi un nni capivu cchi nenti; mi dicissi chi haju a firmari e un si nni parra cchi.
VECCHIETTA
E non la vuoi sapere la clausola del contratto?
MELO
U capivu, c quarchi cummentu di monachi pu menzu?
VECCHIETTA
Cosa centrano le monache e il convento! La clausola quella cosa o meglio, quellimpegno che tu assumerai nei miei confronti, firmando il contratto.
MELO
Comu, comu? E mi dicissi, quali fussiru stimpegni cavissi a manteniri?
VECCHIETTA
Semplice! Io ti far ricco, e tu, quando morirai, mi darai in cambio la tua anima. (Fa una sarcastica risata) Ah! Ah! Ah!
MELO
Chi cosa!? Eh, mi scussassi, ju comu fazzu a sapiri quannu mori e quannu passari cu lei?
VECCHIETTA
Sar io a dirtelo, perch lanima la prender prima che tu possa chiudere gli occhi e morire.
MELO
(Pi confuso che persuaso) Quindi allura mi facissi capiri; prima ca chiudu locchi e moru, mi nni vegnu cu vossia?
VECCHIETTA
Proprio cos. Ora firma il contratto (Melo firma il foglio) e ascolta. (Guarda le galline) Dora in avanti le galline, tutte le uova che faranno saranno doro. (Prende un sacchetto e glielo da) Tieni, basta dare ad ognuna un chicco di questo frumento e tutto ci che mangeranno si trasformer in oro. Tu, diventerai sonnambulo e controllerai le galline anche di notte, e se vuoi che continuino a fare le uova tutti i giorni devi fare un servizio, e lo puoi fare anche da sonnambulo. La sera, prima di andare a letto lasci sul comodino un pane e due bottiglie di vino, il pane devessere di puro frumento
MELO
Ah, s pi chiss, u pani bonu ! U pigghiu nnAntria u cardiddu!
VECCHIETTA
E quando la notte ti alzerai, prenderai il pane, lo metterai in testa e con le mani allungate in avanti terrai le due bottiglie; attento a non fare cadere il pane. Farai tre giri allinterno del baglio tutte le notti, se vuoi che le galline continuino a ritmo pieno a fare le uova doro. Su, prendilo, non avere paura.
MELO
Scusassi, comu dissi chaju a divintari?
VECCHIETTA
Sonnambulo.
MELO
E chi veni a diri?
VECCHIETTA
Vuol dire che avrai facolt di camminare dormendo, senza svegliarti, e tutto ci che vedrai durante il tuo camminare, sar solo frutto della tua immaginazione, non distrarti pensando che sia vero ci che vedrai, perch lo stai solo vivendo nel sogno, quindi devi assolutamente far finta di niente; finisci il tuo giro e tornerai a dormire, intesi?
MELO
E scusassi ancora na cosa, a chi servi ca vossia mi fa dormiri caminannu si poi tuttu chiddu ca vju pi finta, cio ca mu staju nsunnannu, comu fazzu a vidiri si corcunu si pigghia lova?
VECCHIETTA
Dimmi, se ti trovassi a volere rubare in una casa dove vedi il proprietario gironzolare per le stanze, tu, cosa faresti?
MELO
Comu, chi facissi? Scappassi di cursa!
VECCHIETTA
Ecco! Lo vedi?
MELO
Si, ma ju dormu!
VECCHIETTA
Sei solo tu a saperlo. Poteva dormire anche quel proprietario tu, glielo avresti chiesto?
MELO
Certu, ca no!
VECCHIETTA
Vedi che incominci a capire!
MELO
E mi dicissi, turnannu a li jaddini ju, di stova, chi mi nni fazzu? Nun fussi megghiu, siddu li jaddini, nveci di ogni ovu doru, cacassiru na carta di centu euri? Mi vinissi cchi facili a scancialli. (Entra Rosario il complice della vecchietta, e, sotto la meraviglia di Melo, fa finta di non vedere la vecchietta).
SARU
Cumpari Melu (la vecchietta si gira, e Melo fa segnali come per far finta che dopo gli spiegher tutto, ma Rosario star al gioco) Cumpari, ma picch faciti daccuss? Chi parrati u linguagiu di sordomuti? O puru chi vonnu diri sti signali?
MELO
(Tra se, ma che il pubblico possa sentire) Minchiuni, allura veru funziona lu discursu! (Rivolgendosi al compare) Cumpari, allura appostu?
SARU
Ma, appostu di chi?
MELO
Dicu nun viditi propria nenti?
SARU
Comu si dici, nenti di nenti tranni a vui giustamente!
MELO
E un sintistivu diri mancu ova doru?
SARU
Ova doru? Ma di chi cosa mi stati parrannu, cumpari? Chi siti stranu!
MELO
(Sottovoce, alla vecchietta) Mi dicissi na cosa, ma lei nun vidi mancu nenti? Dicu mancu a me cumpari?
VECCHIETTA
Pensi di prenderti gioco di me? (Melo fa segno di no col dito) Certo che lo vedo. Te lho gi detto, sono gli altri che non mi vedono e non mi sentono, o meglio quelli ai quali io non voglio mostrarmi tua moglie, ad esempio, mi ha visto?
MELO
Veramenti no!
ROSARIO
Cumpari, ma chi parrati sulu? Chi siti stranu!
MELO
(In disparte alla vecchietta) E allura picch nveci di lova nun mi duna lu putiri di nun essiri vistu, mi piacissi di cchi.
VECCHIETTA
Ma quello te lo posso regalare in omaggio! Basta toccarti e
MELO
(Sottovoce) E allura mi tuccassi, mi tuccassi, mi tuccassi! (La vecchietta lo tocca con la punta del bastone dove ella si sorregge).
SARU
(Sta anchegli al gioco ed esclama al compare) Cumpari unni siti? Scumparistivu?
MELO
(Meravigliato, sale su di una sedia) Cc, sugnu, cumpari! Mi viditi? (Rosario facendo finta di essere preoccupato, cerca il compare che sta camminando a carponi).
ROSARIO
Bedda matri! E unni ju a finiri mpari Melu?
MELO
Funziona! (Rivolto al pubblico) Ah, quantu mi divertu nanticchia! (Si alza e lo va a toccare, ma il compare sta al gioco) Vi tuccavu, cumpari! Ma chi , un senti? (Il compare guarda altrove).
ROSARIO
Avanti, finitila cu stu scherzu ca un mi piaci!
MELO
(Si mette vicino e davanti al compare convinto davvero di non essere visto) Cumpari, unni sugnu?
ROSARIO
Fativi avvidiri, cumpari Un mi faciti scantari! (Gli molla un sonoro ceffone in faccia prendendolo in pieno, e, facendolo cadere, comincia a dargli calci, Melo si svincola, e si avvicina alla vecchietta).
MELO
Minchiuni! E sugnu nvisibili! (Alla vecchietta) Sintissi, mi facissi accumpariri di cursa, prima ca me cumpari mammazza a vastunati!
VECCHIETTA
E va bene, come vuoi! (Lo tocca ancora e il compare continua a burlarsi di lui).
ROSARIO
Cumpari! Ma unni atu statu? Mi facistivu pigghiari un motu! Ma caviti? Chi fu? (Melo si tocca la guancia).
MELO
(Sempre coprendosi la guancia) Nenti, nenti cumpari, ca
ROSARIO
Mo sapiti ca mi facistivu preoccupari veramenti! Ma comu fu ca un vi vitti cchi? Cumpari, ma staju durmennu o fu veru ca scumparistivu? E chi fati ancora nterra?
MELO
No, no! eravu troppu svegliu! Cumpari aviti na manu ca pari na pala di nfurnari u pani voldiri!
ROSARIO
(Ha la mano indolenzita e cerca di non far capire niente a Melo) Ma di chi cosa stati parrannu? Un mai ntisu mai accuss stranu. U sapiti chi fazzu, a casa arrivu; nni viremu nautra vota. Quantu mi varripigghiu nanticchia (esce e far capolino aspettando che esce la complice).
VECCHIETTA
Anchio devo andare, e ricordati: un chicco ad ogni gallina, e poi saranno uova tutte doro sempre se tua moglie (facendogli segno di corna).
MELO
Tranquilla!
VECCHIETTA
E tu, diventerai sonnambulo! Ah! Ah! Ah! (Esce).
MELO
(Tenendosi ancora la guancia,va a guardare da dove uscita, dopo si siede afflitto su di una sedia) Curnutazzu di lu diavulu! Mancu quannu era nicu scippavu sta nzaccata di vastunati. (Si rialza indolenzito) Aih! Aih! Aih! E menu mali ca stu ncantisimu era in omaggiu (preoccupato) e lova doru, ca sunnu cu lu cuntrattu? Mah! Mavissi a mpaiari di pettu na machina! (Rimane impietrito, guarda le galline e il sacchetto che le ha dato la vecchietta) Allura, riepilogamu quindi, si me mugghieri mi facissi li corna, ju o megghiu, li addini ova doru nenti, e fussi ora ci voli, curnutu e vastuniatu! Menu mali ca la m mugghiera va sempri a chiesa. Allura, ncuminciamu lu ncantisimu; ju ci dugnu du coccia di stu frumentu, e iddi Dunque, sunnu du jaddini (infila la mano nel sacchetto, prende due chicchi di granone e si avvia dalle galline) Tiniti. Unu tu, e unu tu nautra, videmu chi succedi. A mumentu sugnu riccu! Riccu, riccu! (Esce).
CATERINA
(Entrando in scena preoccupata, vestita agghindata, pronta per andare a messa) Chi c, chi successi? (Gli guarda la guancia) Chi facci russa ca hai! Ma cu ccu parravi?
MELO
No, nenti! Cu mia cu mia parrava.
CATERINA
Senti, Melu, nun ca mi vulissi fari nesciri foddi? Si ju ti ntisi parrari!
MELO
Ma cu ccu voi ca parru! Antura ti chiamavu, dicennuti ca cera corcunu, a cu vidisti?
CATERINA
A to soru! (Pensierosa. Melo si gira abbassando il capo) Chi si stranu! Ma si po sapiri chi mammucci?
MELO
Senti, ma dimmi na cosa, tu vai a missa a missa?
CATERINA
Ancora! Ma chi hai Miluzzu miu! Nca certu! Unni voi ca haju a ghiri?
MELO
Shaju a diri propriu la verit vulissi ca ti stuccassi li ammi dintra, tantu di quantu voti ha jutu a missa sicuru ca mparadisu nni spettanu li posti mprima fila.
CATERINA
Ma chi sta dicennu, mariteddu miu? Shavi di priari sempri, sinu ca semu vivi.
MELO
Va beh, va beh, lassamu perdiri! (Guardando le gallinee facendo finta di sentire freddo) Ma tu un nni senti friddu? Chi dici siddu a li jaddineddi ci mittissimu na cupirtedda supra di la jaggia?
CATERINA
(Meravigliata) E macari ci facemu i quasitteddi di lana e li sciallineddi oh, Melu! Chi ssi stranu fattu, ma poi tuttu nta na vota? Anzi senti chi facemu, li jaddini, vistu ca me patri sa ntisu un pocu affrivigghiatu e cu li dulura nta lossa, haju pinsatu di tiraricci lu coddu a una di li dui e falla nbrodu
MELO
(Quasi adirato, scatta) Chi cosa? Quali n brodu e n brodu! Un tuccari li jaddini sai?
CATERINA
Melu, ma ti senti bonu? Comu, siddu u primu tu mi dicisti sinu a lautru ajeri: corchi jornu, a sti jaddini ci avemu a tirari lu coddu, picch nun nni pozzu cchi di cummattiricci! Tu scordasti?
MELO
Ju? Ma quannu mai! Lanimaleddi, su accuss nnuccenti! boni, duci e poi mancu si sentinu. Anzi tu avissi di chi priari pi quantu facissiru du uvicedda pi to patri sintenni! Ca ha statu malatu, mischineddu!
CATERINA
Melu, sicuru ca un hai nenti? Mi pari troppu stranu; puru di me patri ora ti nteressa? Ma chi ti successi tuttu nta na vota? Parra!
MELO
U vo sapiri propriu? Ho fatto un sonno! Un sonno, unni mi diciva ca haju a divintari riccu! Riccu! si tu
CATERINA
Si ju?
MELO
No, nenti, nenti, chi vaju pinsannu. (Entra la figlia. Ha un libro, pronta per andare alluniversit)
MARIELLA
Mamma, mamma! Il nonno ha aperto il cassetto della colonnetta e gli ha pisciato dentro; poi si gir verso larmadio e gli sput sopra, ma di uno sputo! Che schifo! Non ha il vaso da notte sotto il letto, che cosa vuol dire?
MELO
Nenti, chi veni a diri! Vosi diri ca nni detti du nummari di jucari: culunnetta e armadiu. (Alla moglie) E pi oggi, cara mia, ti satau la missa.
CATERINA
E picchini? Puliziu quannu vegnu!
MARIELLA
(Facendo capire alla mamma ch troppo sporco e bisogna pulire) Ma, Mamma!
CATERINA
Nenti mamma! Tu un ti prioccupari, e spicciati ca hai di iri a luniversit e perdi lautobus e la materia un ti la poi dari.
MARIELLA
Ma troppo sporco! La colonnetta gocciola da tutti i lati!
CATERINA
Ancora! Nenti ci fa! Comu vegnu da missa u fazzu (guarda Melo) sempri siddu nno mentri, stu sirviziu un lu voli fari t patri
MELO
(Alla figlia) Pi mia t nannu po cacari puru nto lettu, e si ci po puru stricari di supra.
MARIELLA
Ma, pap! Che schifo! Forse meglio che vada. Mavete fatto passare la voglia di far colazione! (Esce)
CATERINA
Vattinni, vattinni a matri, ca vegnu puru io, vasinn puru a missa perdu. (Al marito) A cchi tardu, e ti raccumannu a me patri, savissi aviri di bisognu. (Esce)
MELO
(Meravigliato) Ma nun mi putiva veniri nta la punta di la lingua quannu dissi di si. E u bellu ca lu parrinu mi lu dumannau puru! Tu Melo sei contento di prendere per moglie, la qui presente La qui, presente! Ma chi era addummisciutu, rimbambinutu! (Va a guardare dalle galline se hanno gi fatto le uova) Ancora nenti! E si hannu a fari ancora la rappa nova? Ma quali rappa, si ncuminciaru ora a fari lova! Mah, amu a vidiri. Ah, comu ncuminciati a fari lova! Diventer ricco! Maccattu un beddu titulu, chi ssacciu Cavalieri, Conti, Baruni, Cummintaturi e tutti chiddi ca mi ncuntrassiru pa strata mi facissiru linchinu: Baciamu li manu Cavaleri Melu! Ssabenerica, Cavalieri melu! (Pensando) Ssabenerica quantu voti, picciriddu, a me nonnu ci vasava la manu dicennuci ssabenerica, nonn. Diu ti binirici! rispunna lu me nannu dannumi du favi caliati o na bedda chiappa di ficu sicchi. A ddebica un aviamu nenti, eramu tutti puvureddi, aviamu li favi caliati e li chiappi di li ficu sicchi; ora cavemu tutti cosi, semu ricchi, e ni mancanu li favi, li chiappi di li ficu sicchi e la binirizioni di li nostri santi vecchi. Boh, chi munnu! Amu a vidiri unni amu a ghiri a parari. Quantu maggiustu du scarpi, ca sarrivanu li crienti li trovanu pronti. (Si va a sedere al banco di lavoro. Dopo un po entra Toti).
TOTI
(Entra guardingo; ha paura che possa entrare Caterina) Tiu Melu, pottu veniri?
MELO
Nca certu, ca po veniri, picch no! Anzi assettati cc, e mi nciri du fila di spagu che cusiri sta scarpa.
TOTI
E ntirari? Ti, ti, ca ju ma firu a pallu. Unn, a tira, unn a tira?
MELO
(Dandogli la cera) Teni cc!
TOTI
E u pilu?
MELO
Chi cosa?
TOTI
U pilu, u pilu pi ntirari.
MELO
Ah! u filu?
TOTI
Picch, io comu ditu, un ditu u pilu. Tal, tal: pi-lu, pi-lu. Ti paria ca ditia pilu? (Riprendono a lavorare. Pensieroso) Tiu Melu! Tom ta tu antora un mha ntignatu?
MELO
Picch picch un sugnu ju ca ti nsigna, ma u tempu! U capisti? Ju ti pozzu fari vidiri comu si fa, ma poi u veru maistru iddu! E lu tempu ca nni nsigna!
TOTI
Tiu Melu, un nni capivu nenti. Ta pottu ntignai na cota ju, ani?
MELO
Sintemu!
TOTI
Ta firi a diri: pilu, pil non, no! Va tinn chittu. Ti pintava lautu jornu, u ta? Tu ti Melo? (Melo annuisce) Oh! Allura a tiri ru coti: arrotola e melo, comu ti tami tu, u capitti? E lha diri di cutta a cutt: arrotolamelo.
MELO
Ah, ca certu ca ma firu, su dici tu! Arrotamelo
TOTI
(Ridendo a crepapelle) Un ta firi! Un ta firi! Jo tini!
MELO
Ma chi ci ridi? Picch comu dissi?
TOTI
Tu dititti accutt: arrotamelo. Menti un arrotamelo. Ju chi ti ditti, tu ha fari a mettiri du paroli tuli e tunnu: arrotola e melo, comu ti tami tu, Melo u capitti?
MELO
U capivu, u capivu! Arrotamelomelo.
TOTI
(Ridendo pi forte) Ma chi diti, melomelo? E fatili fatili! E tomu io ta mittemu mi tamu Arrotola e tu ta ti tami Melo. (Glielo spiega indicandosi) Allura, tomu mi tamu io? Pi pinta, per, u tapitti?
MELO
Arrotola.
TOTI
E tu?
MELO
Melo.
TOTI
Oh, u viri to tapitti! Ora tillu.
MELO
Arrotolalamelo.
TOTI
Ma ti diti? Tomu parri? Un ti capitti nenti.
MELO
Puru! Ah, sugnu ju ca un fazzu capiri nenti! Mi sta facennu cunfunniri tuttu! (Continua a ripetere la frase senza parlare e Riprendono a lavorare. Si sente cantare un inno di bersaglieri) Cc, semu! (Entra Pietro, il suocero, vestito da notte: mutandoni, una vecchia maglia rammendata, in testa un berretto da bersaglieri e il vaso da notte in mano che va a svuotare nellaiuola davanti casa di Vincenzina, rientrando fa il saluto al genero e a Toti ed entra ancora cantando. I due si guardano meravigliati. Toti si alza e va a vedere dove ha svuotato il vaso; si tura il naso).
TOTI
Minta, chi putta!!! Ma tom? Tal chi cchifu chi fiti! (Melo gli fa segno che pazzo e ricominciano a lavorare. Affaccia dalla finestra, dove sotto Andrea aveva svuotato il vaso, Vincenzina si tappa il naso e chiude la finestra. Entra per sapere da Melo cosa possa essere quella puzza).
VINCENZINA
(Affacciandosi alla finestra, sente puzza) Scusati, don Melu, ma chi vinniru chiddi du spurgu del pozzo nero? (Entra in scena) C di ntussicari.
MELO
A diri la verit, un mumentu fa passau di cca un cammiu ca sunava, po essiri ca era carricatu di cuncimi, e... (fa segno a Toti per farlo acconsentire).
VINCENZINA
Accuss diciti?
TOTI
Ti, ti, tunava fotti!
VINCENZINA
Veni cc, Totucciu ca to nonnu si voli assittari nanticchia fora a pigghiari un pocu daria frisca anchi siddu sugnu sicura ca comu senti sta puzza si nni voli trasiri subitu dintra (escono. Melo va a togliere di corsa quanto ha buttato il suocero e spruzza un deodorante in tutto il baglio; poi si va a sedere come se non avesse fatto nulla e si rimette a lavorare).
IACOPO V.F.C.
(Da fuori scena) A missa, a missa vogghiu iri!
MELO
Tutti santi sunnu nta stu bagghju!
VINCENZINA V.F.C.
Ma unni havi a ghiri castura sta finennu a missa.
IACOPO V.F.C.
E allura fora, fora vogghiu jri, e pigghiari na vuccata daria frisca!
VINCENZINA V.F.C.
(Sempre fuori scena) Vossa a lassa futtiri laria frisca ca c friddu, e poi u cammiu finiu ora ora di svacantari a u puzzu njuru, e c puzza di moriri!
IACOPO V.F.C.
(Fuori scena) Chi mhavi a doliri?
VINCENZINA V.F.C.
Ma quali doliri e doliri! Ci dissi c di moriri!
JACOPO V.F.C.
Ti dissi ca nenti mhavi a doliri, e tu mi pigghi pi fissa. Hai sempri na scusa pronti pi un mi fari nesciri.
VINCENZINA V.F.C.
Ah, si? Haju sempri na scusa pronti? Ca vossa nesci e ssarricra tuttu! (Entrano. Toti porta la sedia a sdraio e la va a sistemare in un angolo, e lei accompagna suo padre, il quale entrando fa un grosso sospiro di sollievo sentendo quel bellissimo profumo. Vincenzina rimane sbalordita e nello stesso tempo meravigliata, e si rivolge a Melo che faceva lindifferente). Mastru Melu, ma chi successi tuttu nta na vota? Quasi quasi ca puru ju massittassi nanticchiedda fora a farimi a lana.
MELO
Chi voli ca ci dicu, donna Vicinzina, servi ca mi faciti un pocu di cumpagnia; me mugghieri appi arrivari a missa.
VINCENZINA
A missa! A na pocu, prima ci piaci di caminari pi na strata torta e mala finuta, sallordanu, sallordanu, e poi vannu a la missa comu iri a la funtana, sassettanu e prejanu pinsanu di sciacquari li vesti di la cuscenza cu na para di patrinnostri e avemari. Ma chi si cridinu! Tutti sarvatu avemu lu jornu di la chiamata a li armi.
MELO
Chi diciti, donna Vicinzina? Cu ccu laviti? E di chi armi parrati?
VINCENZINA
Di chi armi parru? Parru di armi e dicu animi! Ah, picch vui pinsati ca nna stu munnu, tutti chiddi camu fattu chiddu ca amu vulutu, chiddu ca nna sfirriatu nta lu ciriveddu: tradimenti, guerri, ammazzatini, mancanza di rispettu, suvricchiarii pisati saremu un ghiornu, pisati nna na valanza chi pisa puru na pinna daceddu, finarmenti giustizia a liveddu. Ah, quantu mbrogghi, quantu cummogghi, a quantu arvuli ci hannu a cadiri li fogghi.
MELO
Donna vicinzina, un haju caputu unni vuliti iri a parari. Ju di sti problemi un haju propria e spiranza di vidirimi senza fogghi un ci nn pi nenti. Nenti haju e nenti vogghju, e chiddu ch miu di tutti.
VINCENZINA
Tutti accuss dicemu: chiddu ch miu di tutti, mentri poi dicitimi na cosa, ju addini un haju e vui si, si vi dicissi, per esempiu; mastru Melu ma dati na jaddina, vui, chi mi dicissivu?
MELO
(Facendo un gesto) Teh! Vi dicissi.
VINCENZINA
(Meravigliata) Eh!?
MELO
Ma chi capistivu? Ju dicu teh! nel senso di diri teh, pigghiativilla! Certu picch un vi lavissi di dari sulu ca nun vi cunveni a vui di pigghiarivilla picch ova nun nni fannu.
VINCENZINA
Allura comu cumincianu a fari lova signu ca mi la pozzu pigghiari?
MELO
Sintiti, ma chi ci trasinu li me jaddini cu li discursa di la chiamata a li armi? N casu mai vi pozzu dari corchi uviceddu, comu cumincianu a falli, eh! Ju nnhaju sulu dui jaddini, si nnavissi centu vi li dassi tutti dui.
VINCENZINA
E va beni, voli diri ca maccuntentu di corchi uviceddu (si gira per andarsene, e Melo le fa un gestaccio. Si rigira per avere conferma, ma) Eh!?
MELO
(Imbarazzato) Non, nenti ju vula diri: teh! Nel senso di dire
VINCENZINA
(Ripetendo il gestaccio di Melo) Teh! Ca ora un vu dugnu! (Melo annuisce forzatamente, mentre Jacopo, che intanto sera addormentato, cade dalla sedia)
Fine primo atto
Secondo atto
(Scena Medesima. Caterina intenta a lavare gli indumenti dentro una pila di legno accanto al rubinetto a muro. Viene da fuori un dottore)
DOTTORE
Donna Caterina! Come va, come va pap Pietro?
CATERINA
E comu havi di iri, dutturi. Ogni tantu arrisorvi e fa chiddu ca voli, e nun si ci po diri nenti! Menu mali ca un piriculusu. E m maritu chiddu ca mi prioccupa. U sapi chi ci pigghi, dutturi? La sira, prima di curcarisi, si metti supra la colonnetta du buttigghi di vinu e un guastidduni di pani, si nfila nto lettu e saddummisci.
DOTTORE
E durante la notte che fa? Si alza e mangia, oppure
CATERINA
Ma quali si alza e mancia! Ca runfula nsinu a li matinti!
DOTTORE
A lei sembra che sia cos, perch dorme e non vede cosa succede durante la notte.
CATERINA
Dutturi, dormi nsinu a li matinti.
DOTTORE
Strano, veramente strano! (Ha unidea) Per pu essere che no, no, sicuramente mi sbaglio.
CATERINA
Di chi cosa si sbaghia, dutturi?
DOTTORE
Pensavo insomma, pensavo. se fosse diventato sonnambulo?
CATERINA
Chi cosa, dutturi, chiddu ca camina di notti (imitando il sonnambulo) daccuss? (Il dottore annuisce) No, no, un po essiri, lei pensa ca un lavissi vistu?
DOTTORE
E come, se lei in quel momento dorme? Il sonnambulo, deve sapere che si alza e cammina come se fosse veramente sveglio; guai per a svegliarlo, la paura diventerebbe cos tanta che potrebbe morirne. Ha capito, signora Caterina?
CATERINA
U sapi ca mi c mettiri accura.
DOTTORE
Senza per
CATERINA
Arruspigghiallu! U capivu, dutturi.
DOTTORE
Beh, io devo andare; mi ha chiamato donna Vincenzina dicendomi che stanotte suo padre ha fatto come dire
CATERINA
Lopira! Ah, dutturi, chi tiatru ca cummina comu si ci metti lu ciriveddu nfolli! Comu si ci sgrana la marcia di la ragiuni Lautru jornu si ncurnu ca me maritu ci avia a cantari na canzuna ah, chi successi!
DOTTORE
E va beh, gliela poteva cantare mastro Melo una canzone!
CATERINA
Dutturi, ci a cantau! cu tuttu ca m maritu un sapi cantari, stunatu comu la campana da chiesa di la Madonna o Rusariu; sulu ca comu stu foddi saddunau ca era stunatu, successi na guerra; la vula ntunata la canzuna! U capiu, dutturi? Ntunata! Menu mali ca nna stu mentri si truvau a trasiri me patri, si scantau e si nni scappau pi jintra. Vattrova chi mprissioni ca ci fa me patri. Dutturi, picch a donna Vicinzinaun ci cunsighia di purtallu o manicomiu a stu cristianu, ca a mia un mi senti (ironica) a signura.
DOTTORE
Glielo consiglio, glielo consiglio! E facile a dirsi lei glielo porterebbe suo padre al manicomio? (Entra Melo)
MELO
Di cursa! Di cursa ci purtassi, dutturi!
CATERINA
Ma chi ci fori capiri o dutturi ca m patri pazzu?
MELO
Pazzu? Di galera ! Autru chi pazzu. U sapi chi fa, tuttu nta na vota scumpari e un lu videmu cchi e ncuminicamu a circallu ci pari ca duna cuntu quannu lu chiamamu? No! E lu truvamu: na vota sutta lu lettu picch dici ca si scanta di li bummi, nautra vota darreri la tenna, picch dici ca joca a mmucciareddu; lautru jornu u truvamu dintra larmadiu cu lu cappeddu di bersaglieri ntesta stava ntrincea, dici, ntrincea! U capiu dutturi?
CATERINA
Ma chi ti fa di mali, ddu cristianu, si fa sti cosi?
MELO
Chi mi fa? Ju vulissi vidiri si avissi n manu un muschettu mentri si trova (ironico) n trincea, e mi scanciassi pu nemicu.
DOTTORE
Ma no, non ti avrebbe sparato!
CATERINA
Certu ca un tavissi sparatu! Anchi siddu un corpu di muschettu nna ssu tintu cirividdazzu ca ha, ti lu miritassi ogni cincu minuti. Pi iddu un jocu, comu savissi turnatu a essiri picciriddu
DOTTORE
Proprio cos. Ah, ma vedo che lei, signora Caterina ha fatto una analisi ben precisa della malattia. Egli diciamo un pazzo buono, che non aggredisce.
CATERINA
Me patri! Mentri du zz Japicu c di scricchiarisi locchi, mantu e poi dutturi, quannu havi a marcia di la ragioni sgranata, adopira un linguaggiu, ca vattrova di quali continenti ! Pari ca savissi agghiuttutu un vocabolarieddu di chiddi (fa il gesto di piccolo) nichi tascabili. (Entra in scena Jacopo e li osserva attentamente. Ha in testa un colapasta, un bastone in mano, in mutandoni, un paio di anfibi, e sulle spalle ha un pezzo di stoffa legata a mantello Rimangono tutti immobili, non sanno cosa fare).
JACOPO
(Incomincia a dare i numeri e guarda Melo che si trova un po in disparte) A te, che fosti ardito condottiero
MELO
Minchiuni, propria di iddu parravamu!
DOTTORE
(Sono tutti impauriti) E ora?
CATERINA
Fermi, stativi fermi ca a mumentu si sfoa, dici ssi quattro cosi n talianu e un c cchi nenti.
JACOPO
(Rivolgendosi al dottore e a Caterina) E voi? A voi dico! Creatori di complotti. Ardimentosi guerrieri barbari, come osate inveire fugaci pensieri strani?
CATERINA
(Pi impaurita che mai) Bedda matri! Sta vota futtuti semu; stu discursu di surdati barbari nun lu canuscia propria! Si nni muvemu, un si cuntrolla cchi! Assicunnamulu, assicunnamulu dutturi (Jacopo si avvicina ai due rimasti immobili).
JACOPO
Io, sono, miei condottieri alemanni! Non mi riconoscete? Attila! Su, (minacciandoli col bastone come se fosse una spada) prostratevi in ginocchio al vostro Re. (Hanno paura e tentennano ad inginocchiarsi). Che notizie mi portate dallAlsazia?
DOTTORE
(Impaurito pi che mai, a Caterina) Alsache?
CATERINA
(Quasi piangendo, e sottovoce) E chi nni sacciu Dutturi! Mi scantu di comu mana stu vastuni.
JACOPO
E allora? Su, inginocchio!
DOTTORE
Oh, Madonna del Carmelo! Ma chi melo ha fatto fare a venire? Su, Signora inginocchiamoci! (Singinocchiano).
JACOPO
(Poggia la punta del bastone sulla spalla di Caterina la quale trema dalla paura e parla col Dottore) Cosa mormori tu, guerriero? Dimmelo! Cosa succede nellAlsazia?
CATERINA
(Caterina ha paura, e invita il dottore a parlare, ha paura che se non parla, li bastona a tutti e due) Dutturi cu lei parra. Bedda matri, ci arrispunnissi, vasinn u vastuni di ncoddu nni rumpi.
MELO
(Indicando a Jacopo la moglie) Cafudda, Attila, un la sbagghiari, cafudda!
CATERINA
(A Melo) Gran pezzu di crastu! Puru cafudda ci dici? Ma ci havi a finiri ssa fuddia!
JACOPO
(Sentendo parlare Melo gli si avvicina) E tu, oh fido condottiero, che lanima daresti in cambio per la vita del tuo Re. Dimmi, cosa suggerisci di fare a questi due perfidi guerrieri, che per pochi danari hanno tradito il loro coraggioso sovrano?
MELO
(La paura ha preso molto anche lui) Iu, veramenti
JACOPO
Anche tu passi dalla loro parte? Parla!
MELO
Ju? No, no, no! Quali parti e parti! Jo col mio Re sto!
JACOPO
E allora parla, su! Chi, dei due, tu pensi possa avermi tradito?
CATERINA
(A Melo che tardava a scegliere tra il dottore e la moglie) Un tarrisicari sai?
DOTTORE
Allora, devo prenderli io?
JACOPO
E allora? (Si porta dai due che sono sempre in ginocchio) Lui, o lei? E tu (a Melo) mentre faccio assaporare loro il bastone, salirai su questa sedia e canterai le lodi al tuo Sovrano. (gli si avvicina e lo intimorisce) E guai a te se sei stonato! Dai, canta!
MELO
(Inizia a cantare con voce da tenore) Caro mio Sovrano, ancora qualche giorno, e io diventer ricco con le mie uova doro (Si sente un canto di bersaglieri, Jacopo capisce che sta arrivando Pietro e scappa. Pietro entra, vede i due inginocchio e singinocchia pure lui, si mette la cordicella ch legata al vaso da notte e si porta ancora dove suole svuotarlo. Arrivato sotto la finestra, mentre gli altri rimangono immobili meravigliati a guardare la scena, li guarda, svuota il vaso e rientra trascinandosi il vaso e abbaiando, gli altri al suo passaggio faranno dei veloci passetti indietro e dopo averlo visto uscire, si alzano, guardando le uscite, stanchi davere sopportato quanto accaduto).
DOTTORE
(Ancora impaurito, guarda da dove uscito Jacopo e poi Andrea, e saluta i due balbettando). Eh no! In questo baglio non ci metter pi piedi, neanche se dovessi sapere di diventare ricco! (esce)
MELO
E io co sacciu, allura? Ma comu i jaddini arrivanu a fari ssi quattro uvicedda, dicu quattru! Mi nne scappari di notti e notti.
CATERINA
Chi cosa? I jaddini? Chi stu discursu di jaddini? (Si avviano a rientrare dentro).
MELO
Chi ? Nenti! Dicu ca siddu i jaddini arrivano a fari quattro uvicedda, mi nni vaju di stu bagghiu pi vinnilli, si eccu, a vinnilli.
CATERINA
A vinnili? Ma di chi cosa sta parrannu? Amun, amun! Cosa bona si! (Escono. Entra Rosario, il compare. Ha il polso e tutta la mano bendata, si avvicina alla gabia, gli mette dentro due finte uova doro e chiama il compare).
ROSARIO
Cumpari, cumpari Melu! (Affaccia Caterina e Rosario la tira a se) Ah, Catarina mia! Io mpazzisciu luntanu di tia!
CATERINA
(Guardando se rientra suo marito) Zittuti, Sariddu! Ma chi dici veru? Saffaccia me maritu, na furma n testa nni lassa iri! E poi nun scopri tutti cosi? Ma chi si babbu?
ROSARIO
Babbu, si, babbu di tia sugnu! Vidi ca stasira cu lustru di luna ti vegnu a trovu na vasata, na vasata sula vogghiu!
CATERINA
(Sempre sottovoce e guardando ogni tanto se esce Melo) Cerca di fariti carmari sti quaranati quannu si cc. E poi un ma sentu ancora di dariti na vasata. Ti dissi ca tu dicu ju quannu ura. E ora finiscila, ca dun mumentu a nautru po trasiri me maritu, e semu cunzumati! (Si sente arrivare il marito).
ROSARIO
(Come se fosse arrivato in quel momento) Buon giornu cummari. (Esce Melo) Cumpari! guarda i due e si rivolge a Melo) Ma caviti tutti dui ca siti sudati?
CATERINA
Nzoccu pinsati ca putemu aviri, nenti! E sulu ca nta stu bagghiu, havi na chidda di jorna ca facemu ginnastica, (prima di fare qualche esercizio per indicare la ginnastica, guarda dove uscito Jacopo) eccu, si! Accuss, u viditi?
ROSARIO
(La guarda e sbaglia a parlare) Quantu siti bona, cummari! (Marito e moglie si guardano meravigliati).
I DUE IN CORO
Eh!
ROSARIO
No nenti! Vulia diri: ma vi sintiti bona, cummari?
CATERINA
Ah, mi para! Bona, bona mi sentu! (Gli guarda il polso) E vui, chiuttostu, caviti nna manu?
ROSARIO
(Guarda Melo e la vuole nascondere) No nenti! Antura a sbattivu mi doli, e a nfasciavu! E allura, cumpari, comu finiu cu li scarpi? Su pronti, chaju a ghiri n Palermo?
MELO
Ma quannu mai, cumpari! Sintiti chi facemu, (prendendo delle scarpe) pigghiativi chisti du zz Carmini ca su pronti, voli diri ca comu rientrati di la Citt mi li purtati nnarreri e ju vi fazzu attruvari pronti chiddi vostri (Rosario lo guarda meravigliato) u capistivu?
ROSARIO
Veramenti ju
CATERINA
Ca si metti i scarpi du zz Carminu? Navutra ora! Ura, ! Tale, quantu mi nni trasu, va! (Esce, mandando bacetti al compare).
MELO
(Guarda la moglie uscire, Rosario cerca di rispondere ai bacetti cercando di non farsene accorgere, le fa segni che verr pi tardi, e parla al compare sottovoce) Cumpari, antura per maviti a diri a verit, quannu vinistivu cc, un nutastivu veru nenti di stranu? dicu nenti di nenti?
ROSARIO
Arerri! Cumpari ma vi sintiti bonu? caviti? E la secunna vota ca mi dumannati si visti cosi strani; ma nzoccu havia di vidiri, scusati, li marziani? O, chi sacciu
MELO
Nenti, nenti lassati iri! Ma dicitimi nautra cosa, vui ci criditi a li majarii a li streghi?
ROSARIO
Veramenti, ju a sti cosi un ci havia cridutu mai, ma
MELO
Ma?
ROSARIO
Dicu, ma nel senzu ca nsumma, cu tutti sti cosi ca si sentinu diri: u zz Minicu cattruvau a truvatura, a zz Lucia ca senti cantari laceddi dintra lu frigorifiru cumpari, nsinu ca mi lu cuntavanu, ju nun ci cridia, ma quannu ci jvu a casa e grapivu lu frigurifiru ristavu siccu; u frigorifiru addumatu! Un nisciu di dda ddintra, vulannu, un pettirrussu! U capistivu picch ora sugnu purtatu a cridirici a certi cosi? Havi un pocu di tempu ca si sentinu cosi strani, cumpari! Tanti cosi strani! Mah, amu a vidiri unni avemu arrivari.
MELO
Ah, cumpari s pi chissu, nun avemu cchi chi sentiri! U sintistivu ca si nni fuju Ciccinu cu so cummari Cuncetta? (Rosario sa di essere quasi nella stessa situazione e comincia a riflettere, e mima quanto sta narrando Melo). Ma poi dicu ju, ddu gran pezzu di passuluni di so maritu chi facia durma, di nenti saddunau? Gran pezzu di passuluni!
ROSARIO
Ma veru. Gran pezzu di passuluni!
MELO
Gran pezzu di minchiuni!
ROSARIO
Pezzu di minchiuni!
MELO
Gran pezzu di crastu! Ora ci voli.
ROSARIO
Pezzu di crastu! Ora ci voli
MELO
Cumpari, ma chi nni stamu dicennu u rusariu? Ma chi ripititi chiddu ca ripetu ju?
ROSARIO
Quannu mai, cumpari! Rinforzu sulu chiddu ca diciti.
MELO
Circati di rinfurzallu cchi picca chiddu ca dicu! Viditi chi cosi! E poi, cu cumparatu pu menzu E u stissu ca vui
ROSARIO
(Intervenendo subito) Ju chi cosa?
MELO
No, dicu u stissu ca vui siti me cumpari
ROSARIO
Ma mancu si vinissi un tirrimotu e ristassi viva sulu a cummari! Chi jiti pinsannu compari! Ju cu vostra mugghieri!
MELO
Ju vosi fari n esempiu, lu sacciu ca vui nun mi tradissivu mancu pi tuttu loru di stu munnu e poi, propria cu me mugghieri nun vi cunvinissi propriu, chidda quannu dormi cunta pani pani e vinu vinu di chiddu ca ci succedi duranti la jurnta, e si vaju di diri la verit havi na para di notti ca ci staju a cura, e nsinu ad ora nenti, vasinn sicuru ca gi lavissi saputu. Ma savissi a succediri chi vi pozzu diri nun capissi cchi chiddu ca facissi (Rosario ha paura) a lu scilliratu chi mi ncuit la muggheri (Rosario rimane impetrito) vui, cumpari, chi cosa ci facissivu?
ROSARIO
(Spaventato) Ju, nenti!
MELO
Nenti! Comu nenti?
ROSARIO
(Riprendendosi) No, no! dicu nenti, nel sensu ca mancu ju un sapissi nenti di chiddu ca facissi!
MELO
Prima di tuttu, ci scippassi locchi, (Rosario, si tocca quanto melo va nominando) poi a sangu caudu pigghiassi (lo prende da sul banchetto) lu trincettu ca tagghia comu lu rasoju sempri ammulatu lu tegnu! Ci pigghiassi dda cosa vui mi capistivu, e
ROSARIO
(Morto di paura accenna a ci che ha capito) Chidda! chidda, chidda?
MELO
Propriu chidda! E zamt!!! (Rosario si tocca) Chi cumpari vaffrigiti? Ma tantu stamu parranno a ammatula. Canciamu discursu, va! Allura, vi purtati sti scarpi, si o no?
ROSARIO
(Pi confuso che persuaso si prende le scarpe ,e toccandosi il di dietro come se gli scappasse dandare in bagno, si avvia) Si, si cumpari, forsi megghiu ca mi nni vaju, e di cursa! Troppu ammatula stamu parranno. Vasinnoni perdu la curriera e a vostra cummari cu la senti? (Va per uscire) Salutatimi a no, no! nenti, nenti cumpari! Un mi salutati a nuddu! (Ed esce).
MELO
Minchiuni, comera cacatu, mancu sera iddu lu merru. Mah, mittemunni a travagghiari (si siede al banco ed inizia a lavorare, entra, venendo da fuori, Vincenzina).
VINCENZINA
Cc semu don Melu. Ma chavia vostru cumpari?
MELO
Me cumpari? Ah, nenti, nenti! Cosi di nuautri masculi.
VINCENZINA
U ncuntravu ca scinnia da strata, havia a mano a ttappu nto darreri e na facci! Chi , nun ca vui ma vostra mugghieri unn?
MELO
Ju chi cosa? E chi centra me mugghieri?
VINCENZINA
No, dicu vostra mugghieri unn nel sensu ca ci dumannu a idda vistu ca sunnu cosi di vuatri masculi.
MELO
Nna stu bagghiu, havi na chidda di jorna ca parramu a menzi paroli, mi sta parennu u cuntu di tri surdi.
VINCENZINA
Nenti, forsi aviti arraggiuni, lassatila iri a vostra mugghieri. Chiuttostu, me patri sha ntisu?
MELO
(Esclamazione ironica) Nooo! Vostru patri? Ma quando mai, mischineddu! Ma cu lha ntisu! Ha durmutu tutta la santa jurnata! (Parlando serio) Donna Vicinzina, a vostru patri un laviti a lassari cchi, sulu; fa cchi paura di un dobermann! Antura nni fici pigghiari un motu, e a lu dutturi sicuramente lassartaru li vermi
VINCENZINA
Picch gi vinni u dutturi?
MELO
U dutturi vinni du voti: a prima e lurtima, e dissi di dirivi ca un laviti a circari cchi mancu siddu lu faciti addivintari riccu.
VINCENZINA
Mastru Melu, vui u sapiti ca sugnu sula di poi ca mur me maritu, haju a Totucciu ma comu siddu un lavissi. (Preoccupata) Anzi unn? (Entra Toti va leccandosi un gelato al cioccolato che gli cola da tutti i lati sporcandogli il viso e i vestiti) Taliatilu, u viriti com cumminatu? Chi fa, u lassu cu me patri? Maviti a scusari pi chiddu ca cummin, chi vuliti chaju a fari?
TOTI
Tiu Melu? (Gli si avvicina col gelato) Ta vo dari na liccata, tal e fatili fatili, vatinn ti fazzu tucari chittu dinta u cota comu ti chiama?
MELO
U conu?
TOTI
Ti, ti, chittu!
VINCENZINA
Amuninni, amuninni Totucciu ca u ziu Melu havi di travagghiari!
TOTI
Mi pottu ttari cc, tiu Melu? Ti ntiru u pilu (Vincenzina non capisce) e ti ntignu nauta cota.
MELO
Nenti, iddu dici u pilu nel senzu di filu, u filu di ncirari.
VINCENZINA
Ah!
MELO
Lassatilu, lassatilu donna Vicinzina, ca disturbu un mi nni duna propriu. (Vincenzina esce, Toti prende una sedia e si siede accanto a Melo).
TOTI
Mi la ntignari a cuntari i ccappi?
MELO
Ora? (Toti annuisce) Propria ora ora? (Toti annuisce ancora) E va beni (comincia contare le scarpe). Una, dui, tri
TOTI
(Fa un gestaccio a Melo) Teh! Ti cattu, tiu Melu! Io un ticu cuntari accutt. Io ticu a cuntari a cutiri i ccappi, u capitti?
MELO
Ah, a cunzari! Senti, ma picch un vai a fari na scola di dizioni?
TOTI
Chi cota? A culazioni?
MELO
Se a cena! Dizione! Comu chidda chi fannu lattori: (ripete alcune parole dizionate) Avere ca e chiusa, accuss, tala (ripete) paese, ese, ese, ese
TOTI
(Ripete) Appetta, tal: ete, ete, ete
MELO
Va beh, va beh, lassa perdiri! Tal, dda ssutta vicinu a jaggia c un paru di scarpi vecchi ca havi assai tempu ca su cc e mancu sacciu cchi di cu sunnu, pigghiali e tassetti cc, ca ju ti dicu chiddu cha fari (Toti va a prendere le scarpe che si trovano vicino la gabia dei polli, e si accorge delluovo, lo prende e assieme alle scarpe se lo porta e, mettendolo sulla forma comincia a batterci su col martello).
TOTI
Minta ch duro tiu Melu, un ti voli rumpiri
MELO
(Saccorge delluovo, rimane immobile e parla balbettando) A tia chi-chi chi-chi
TOTI
Tiu Melu, ta fatennu lovu puru tu?
MELO
Da-da, da-dammi cc! Unni u pi-pigghiasti?
TOTI
Ne jaddini era, tiu Melu, ti turu (Giura baciandosi due dita).
MELO
E chistu u primu! E ch pisanti! Sar armenu armenu tricentu grammi! E quantu euru vennu? (Guarda Toti e gli vuol far capire che quello che ha visto e) Senti Totucciu, dicu tu, un ha vistu nenti! E veru?
TOTI
(Non capisce) Ti diti?
MELO
Dicu, dora n poi un ti avvicinari cchi e jaddini, u capisti?
TOTI
E picchini?
MELO
Comu, e picchini, picch su malati, hannu a giallia a malaria, va! Un lu vidi lova chi culura li fannu? E ti mmiscanu a malatia, anzi tala chi facemu stu ovu u jttamu (fa finta di buttarlo e lo conserva velocemente in tasca mentre Toti ancora guarda in aria cercando di vederlo cadere) e nni lavami di cursa li manu u capisti, avanti caddivintamu tutti gialli, gialli.
TOTI
Ti, ti! Ri cutta, tiu Melu. (Toti va a lavarsi le mani e saccorge di un altro uovo; guarda ancora e ne vede degli altri e se li metter, sempre senza farsene accorgere di Melo, in un sacchetto che aveva in mano da prima, e ne prende come se ne avesse visto unaltro) Minta! Tiu Melu, i jaddini veru malati piriculuti tu!
MELO
Picch, chi successi?
TOTI
Tu malati, tal nautu ovu tallu te!
MELO
Zittuti! Ca a so malatia a me saluti !
TOTI
Chi dititti?
MELO
Nenti, nenti! Dicu lavati i manu boni e un tuccari lovu. (Verso il pubblico) E allura signu ca amu a ncuminciari a fari li nuttati, vasinn po essiri ca un nni fannu cchi! Totucciu, tal chi facemu, si sta facennu tardu e a mumentu ura di manciari, picch nnavemu a ghiri a curari; curcamunni di cursa accuss agghjorna prima dumani. Quindi sluggiamu e dumani nni videmu di matina, ca ti nsignu a cunsari li scarpi, va beni?
TOTI
Ti, ti, mi va cuccu tubitu, tubitu accutt agghionna pima (si avvia ad uscire).
MELO
Ah, Totucciu! Vidi ca lova i jttavu, e i jaddini ora i portu nno vitirinaiu, u capisti? Picch hannu a gialla. Chi hannu, chi hannu?
TOTI
T, u capivu! Attalla.
MELO
Se u falari! No, a sciallina, gia-lli a!
TOTI
Vappe, tu mani mu tunti. Tau, tau! (Esce)
MELO
(Lo guarda uscire) Tau, tau! Menu mali ca menzu scimunitu u criaturi! Ah, siddu saddunava ca lova eranu doru, avutru chi tau, tau. (Esce, e rientra Toti che sera dimenticato il sacchetto, lo prende e va uscendo le quattro uova mettendosele in tasca).
TOTI
Teh! Ora ti rava tutti a iddu! E ti era pitta? (Ne guarda uno, meravigliato) Minta, per ti ova mi parinu tani! E tu pitanti! (Esce, e si abbassano leggermente le luci, si sentiranno cantare i grilli notturni e qualche gufo. Entra Rosario con la vecchietta, la quale si toglier i vestiti e tutto ci che la facevano apparire vecchietta).
ROSARIO
(Entra ed invita ad entrare la complice) E trasi, ca nuddu c!
VECCHIETTA
(Incominciando a togliersi gli oggetti di sopra) Io dicissi di finillu cc lu scherzu, nun giustu chiddu ca stamu cumminannu, anzi ora lu chiamu e ci dicu
ROSARIO
U sapiti, mastru Melu, Sariddu collega me dufficiu e maccunfiratu ch nnamuratu di na bedda signura, e io pi aiutallo u vulissi fari ncuntrari cu vostra mugghieri
VECCHIETTA
No, no, caru miu, li patti un eranu chisti. Aviamu a fari sulu lu scherzu di faricci agghiuttiri ca lova eranu doru; a mia di lautri cosi un minteressa nenti, passu na bona amicizia io cu to mugghieri, circamu di nun vutari li carti ntavula ora! (si sente rumore, qualcuno che si accinge ad entrare). Tal, io mi nni vaju, si b restaci tu cc. (Esce lasciando gli indumenti di vecchietta li per terra. Entra Caterina, Rosario nascosto).
CATERINA
Ah, chi bedda sirata! (Guarda in alto, ha in mano una fascia come quella che le donne mettono sui capelli) E chi celu stiddatu!
ROSARIO
(La chiama piano piano) Catarina, Catarina!
CATERINA
Cu ? Cu siti?
ROSARIO
Ju sugnu, Sariddu! Ti vulissi parrari.
CATERINA
No, no vattinni prima ca senti me maritu!
ROSARIO
Ju vinni sulu pi sapiri e diriti na cosa.
CATERINA
(Preoccupata, guarda se entra Melo) Arriminati per!
ROSARIO
Dimmi na cosa, ma tu si sicura ca t maritu nun sapi nenti di nuautri?
CATERINA
Ne di nuautri e ne mancu di autri!
ROSARIO
Chi veni a diri di autri? Chi forsi ancora tu, cu Vanni
CATERINA
No, cu Vani havi gi dun pezzu ca (Fa come per pulirsi il muso).
ROSARIO
E allura? Parra, scillirata! Ma chi fufu foddi! E di mia, di mia chi sapi me cumpari?
CATERINA
Di tia? Ma picch chi cosa ha successu? Chi amu fattu corchi cosa ancora?
ROSARIO
E pi chissu ti dicu! Siccomu ancora nun avemu fattu nenti dicu un vulissi ca tu, macari di notti cu sapi si dicinu paroli puru mentri si dormi e
CATERINA
E chi cosa? E allura sta fascia picch pensi ca ma mettu, pi li capiddi? Chista ma mettu nta vucca. Ju cu lu nasu rispiru! U capisti ora? E chi sugnu pazza, sapennu ca la notti parru!
ROSARIO
Quindi tu sapennu ca la notti Figghia di buttana eccu picch lu cumpari ha sempri avutu lu dubbiu di tia! E ju tu nun si fimmina, tu diavulu si!
CATERINA
Haju statu, forsi, ma ora (Guarda ancora) Tal vattini, pi carit e lassami mpaci pi na vota e pi sempri!
ROSARIO
Si, si mi nni vaju! Ma prima taju di diri ancora na cosa: ha sapiri ca li jaddini (si sente rumore. E Toti che si avvia verso la finestra di Mariella).
CATERINA
Ancora cu li jaddini! E allura, li jaddini? (Vedono Toti e stanno in silenzio).
TOTI
(Bussa leggeremente alla finestra e la chiama) Mariella, unni ti ca ti vogghiu maritari. (Si sente altro rumore. E Melo che esce in mutandoni, col pane in testa e le due bottiglie di vino tenute a braccia tese). Bedda mati! Ma cu chittu, u piddu?
MELO
(Prima di iniziare il giro si sofferma davanti la gabbia) guardu la jaggia e ova un nni vju, (inizia a fare il giro del baglio) fazzu lu giru e forsi lu trovu, e si pi casu vju cosi strani, ju pensu e dicu: su cosi vani. Curaggiu e camina miu caru Melu, ca comu arricchisciu grapiti celu! (I due camminavano lentamente indietro per non farsi vedere e vanno a scontrarsi con Toti il quale sussulta dalla paura).
TOTI
U piddu! U piddu! (e scappa per dentro, Melo si gira vede i due e continua a verseggiare).
MELO
Melu camina ca sulu un miraggiu, un ci pinsari, fatti curaggiu. Un tu scurdari ca lu sonnu tradisci, e si ti svigghi lu ncantu finisci. (Rosario scappa di corsa senza nemmeno salutare Caterina). Lurtimu giru ancora haju a fari, e poi di cursa tutti a curcari. (Esce con Caterina che le cammina dietro. Melo entra, sempre da sonnambulo, Caterina si gira va verso il pubblico fermandosi sul proscenio).
CATERINA
(Al pubblico, quasi sottovoce) E si vuliti cuntinuari a sugnari, criditicci sempri a li streghi e mari (manda loro un bacio di buona notte ed esce).
Tela
Sabato 15 marzo 2003


