Pupà, andom!

Pup,

Pup,

andom!

due atti

in dialetto mantovano

di

Franco Zaffanella

1988/2001

Personaggi:

Pietro - Il padre

Teresa - La madre

Virginia - La figlia

Carlo - Il figlio

Gino - Amico di Carlo

Maria - Vicina di casa

Aldo - Ricco benestante

Don Michele - Parroco

La vicenda si svolge nel maggio 1887 a Campitello

2

Primo atto

Pietro seduto e chinato sulla tavola.

Teresa e Virginia parlano sottovoce.

TERESA - . . . Teval det cul Carlo?

VIRGINIA - No mama, as sar ferm in piasa.

TERESA - Tals che tu fradel a l dificil ca staga in gir a sbrindul, a vures mia cag sia sucs quel?

VIRGINIA - Sperom cal vegna a ca prema candoma al ruari.

TERESA - Parla pian mama che tua padar al s indurmens,la mia dormi tta not cun cal dulur cal ga a la gamba.

VIRGINIA - Am par cal sia riv.

TERESA - Meno male.

Le due donne si avvicinano alla porta, ed entra Carlo.

TERESA - Ta gh brig Carlo stasera a vegnar a ca?

CARLO - Andando a dissetarsi nellangolo della stanza dove c appeso un secchio dacqua. Am lasava po vegnar via stasera cal cancar dal padrun.

TERESA - Ma sta mia di acs Carlo, ca gom da ringrasi al Signur se cat gh da lavur.

CARLO - Ah se, inc dudsuri uri sta al sul!Par ciap

gnanca da pud magn, varda che, che camara ca gma, varda che bela mubilia,che dentar ghom tt, e fom tt.

St al padrun, al siur Giovanni, quanti camari al ga!? Didot! E cun tti li cumudit!

Nel frattempo Carlo si siede a tavola togliendo un aschiughino

che copriva sopra la sua asse una polenta fumante.

Tagliandosi una fetta con il filo se la porta sul piatto che era gi

pronto sulla tavola, con dentro dellinsalata.

TERESA - Te at vardi quei ca ga da p, e quei ca sta in dli vai, chi viv in da di caot, u quei ca sa gnanca induva and a dormar? Almen che nuatar soma al curt, goma an camin par scaldas dinveran. 3

CARLO - Ma a vigla la legna par scladas mama!

PIETRO Intervenendo Sempar chi discurs, sempar cli paroli, ma tant a cambia gnint caru al m putl.

CARLO - Fin che nisun a dis gnint certu cla cambiar mia.

VIRGINIA - Andom mama?

TERESA - Se, nuatri andom al ruari n.

PIETRO - Se and pri.

Le due donne escono

CARLO - And, and a preg parch ades s rest sul quel.

PIETRO -Parch dit acs Carlo?

CARLO - Parch . . . parch al padrun al ma det che da me al

ga po ad bisogn.

PIETRO - Ma . . . ma parch? Ma . . . ades ca cumincia al lavur gros in campagna, t fat qul da mal?

CARLO - Ma gnint, l che al mes pas, that ricordat quant a su and cun tta cla gent davanti al cumun a sbrai? Che pu som sul and a dmand dal pan.

PIETRO - Se am ricordi, e alura?

CARLO - Elura a ved che al padrun a l gni a savil, figurat.

PIETRO - I padrun i tti a na manera, i fa i su interes sensa vard in facia nisun, e sa that lamenti it taia li gambi, ah sa pudes lavur anca me . . .

CARLO - Pup ma sta gnanca dil, cuma vt fa a lavur mes cuma at s.

PIETRO - Al so, e ades cua fom? Sta mia digal a tu madar e tu surela, gal dir me.

CARLO - I ta schesa cume an limun, sensa cor e cun in testa sul al guadagn. Al sa ca som in quatar in famiglia, ca su sul me a lavur, e pu su mia cume u fat a trategnum, al ma mia fat cap che se la Virginia landava na qual sera a ca sua, lavres cambi idea.

Sbrodagh dan spurcaciun!

4

PIETRO - Maledet! E l sempar sta na gran brta persuna, e su padar lera pes am.Pensa che dal quarantot quand pas i student Tuscan chi scapava da Curtatun dopu la bataglia, ben chi pudeva a ga slungava qul, pus che atar ig dava da bevar, parch i gheva na gran se, ben lu la fat ser i cancei dla curt, prova pens, chestu lera su padar dal siur Aldo.

E latran quant a gh sta linundasiun, lu la muv gnanca an di par iut chi disgrasi.

CARLO - Ma i padrun pup i tti acs, bisogna putost che anca nuatar as decidoma.

PIETRO - Decidom cosa?

CARLO - Ma par and in America, che vita fom che!?

PIETRO - Ma cuma foma nuatar, tals me cuma su mes, tu madar, tu surla, lori ad partar is la sent mia.

CARLO - Ma bisogna cas decidoma, t vest quanti ca part, va via anca Ginin cun tta la famiglia, Gep Furlan e su fradel e atar do famigli dal paes.

PIETRO - Se ma nuatar forsi pudresum tir avanti, sperandu che li robi li migliura, te at s an brau lavuradur e at vedr cat cati am da lavur, ades in campagna i serca dla gent e . . .

CARLO - E sa cati mia? Et vest quant gent ca gh sensa lavur, seben ca som quasi dista, cusa faghi dopu? Vaghi a rub? E pu che nuatar cusa lasom? La ca? La tra? Nuatar a gom gnint e lasom gnint.A gu da rest che par fam spac la schena dai padrun e par vigh gnanca da magn, u par al nostar guveran cas carga ad tasi e al fa li legi sul par i siur.

Om mia pruv anca a fa sciopero, e tti li prutesti ca gh sta i andadi fni in gnint.

PIETRO - Carlo me su tu padar, ma sat vo partar, va pri ma me su vec e maland e . . .

CARLO - Ma me a voi and via par sempar, par quel ca gom dand via tti.

Chiede permesso di entrare la vicina di casa Maria.

5

MARIA - Permes?

PIETRO - Avanti Maria, ve dentar.

MARIA - Ma scret me fradel dal Brasil! L an pes ca spetavi,

e che beli nutisii.

CARLO - Leasla Maria ca sentoma anca nuatar.

MARIA - Se se, a su gnida aposta,sent.

Cara sorella ti domando se sei ancora del medesimo parere

di prima; per venire anche tu ad inpatriarti nellAmerica.

Se mi dai la promessa di venire, con unaltra mia lettera vi far

sapere tutto quello che necesiterr pr voi.

Se pensate di venire, non venire con timidezza perch di

tutto ci che dicevano i signori italiani non vero affatto.

Anzi vi posso dire che siamo rimasti stupefatti al vedere la

benevolenza che ci vogliono questi Cristiani e molto pi

timorati a Iddio che in Italia. In quanto poi che dicevano

che vi erano molte bestie feroci io vi posso giurare che non

vero niente affatto.Dicevano anche che cerano dei debiti da

pagare ma invece abbiamo preso la mancia dal Governo di

Fiorini 206.Due giorni si deve lavorare per il Governo ed il

rimanente per la nostra terra con obbligo di 5 anni con lo

stipendio di circa 50 Fiorini al mese per il mantenimento.

Abbiamo subito comperato le armi ansiosi di andare a caccia del selvaggio, la caccia che abbiamo fatto non sono delle bestie

feroci, anzi dei buoni selvaggi volatili. Invece per quello

che abbiamo verificato le bestie feroci ci sono li in Italia che ci

assorbono tutto il sangue che avevamo nelle vene.

Quindi sorella mia e amici vi posso dire che benedisco Iddio

grande che mi ha illuminato di portarmi in America.

Quindi per mio maggiore interesse appena avr preso la mia

colonia di terra. Ho destinato di comperare un cavallo, un paio

di vacche e tre o quattro porci per farmi degli allevamenti.

Altro non mi rimane che salutarvi.

CARLO - Et sent pup, pensa cume a pudresum sta mei anca nuatar la in America.

PIETRO - Se ma varda che me u sent anca atri storie, e tanta gent la turna indr parch i cat anca la gnint da bel. 6

MARIA - Me u parl cun al Cescu e om decis da partar anca nuatar, su mia quand, ma andom.

CARLO - Ma anca me a voi and in America Maria, l ca bisogna ca cunvinsa la me famiglia.

MARIA - As faga curagiu Pietro, al mia sent cusa scriv me fradel?

PIETRO - Eh al su, ma me su mia in cundisiun dand via, po me rest poc da vivar e voi mia morar in an paes luntan ca su gnanca induva l.

CARLO - Ma cusa dit, ag n ad gent pus vecia che and via.

PIETRO - Ma i sar sta mes mei da me.

MARIA - Nuatar dman a gom da catas par discutar da cli robi che, a gh al Bepi cun su surla,Pierino Malos cun su muier e i su fioi, al Cesco e tanti atar, sa vul vegnar anca vuatar.

CARLO - Se, me a vegni, induva av cat?

MARIA - Le da Gepin, ad banda lustaria.

PIETRO - Ma quant a part?

MARIA - Ma ag n anca dman ca va via, sul che me prema bisogna ca scriva a m fradel. Dopu decidar, ades per a vaghi a fag vedar la lettra a m cuina, a vedom.

CARLO - Va ben Maria alura as vedoma dman da Gepin.

MARIA - Se ciau.

PIETRO - Ciau Maria.

Maria esce dalla stanza.

PIETRO - V Carlo cal Cesco cla numin la Maria el quel ca sta adr a tu surela?

CARLO - Se Cesco ca sta a li Canovi.

PIETRO - Ma cusa fal cal putel le?

CARLO - Ades al lavura dal Marches, cal siur ga tti chi sit le a Gabbiana.

PIETRO - Ma alura induva volal and sal lavura?

CARLO - Ma cua vt ca cunta pup, pensa cal dorum in sal fnel e al ga gnanca famiglia, al fa ben and via.

7

Per qualche attimo i due uomini se ne stanno in silenzio,Carlo

che ha gi finito di mangiare si alza e va vicino al camino.

Subito dopo entrano Virginia e Teresa.

TERESA - Brrr, gh fresculin stasera.

PIETRO - L fni prest stasera al ruari.

TERESA - Ma se.

CARLO - Gh na qual nuvit da la piasa?

VIRGINIA - No, al pret al det sul che chi part dman par lAmerica al ia vl vedar tti par dag la benedisiun.

CARLO - Che sfors, la benedisiun.

TERESA - Ma cua dit Carlo dal nostar pret?

CARLO - Cusa vt ca diga, dal de al prega cui puvret e la sera al va a fa filos cul padrun.

TERESA - Ma sta mia di acs Carlo, sta mia ca tam d an dispiaer.

CARLO - Quant a gh sta i scioperi cusa dieval? Da mia fa sciopero, ca ghera da lavur, da mia fa di danni al padrun, parch sul di puvret lra al regno di Cieli.

TERESA - El al gheva raun!

VIRGINIA - Se, al nostar l an bun pret.

CARLO - Ma ver ioc, vures vedal lu in dli nostri cundisiun, se li su paroli li restares queli.

PIETRO - Lu Carlo al i cunos ben li cundisiun di puvret, ecome sal ia cunos, e an na iut tanti, questu a pos dital me.

CARLO - Ben ma comunque par me cla vita che l dre fni.

TERESA - Parch?

CARLO - Parch . . . me a voi and in America!

TERESA - Ma no Carlo, parch? Ades at gh al tu lavur,at vedr che rivarom anca a sta mei e sa mascultavu pudevum tegnar i cavaler.

CARLO . I cavaler par du ani i s and da mal e om but chi poghi bsi ca pudevum druv a natra manera. E pu bisogna cav diga . . . che al lavur ac glu po.

TERESA - Ma Diu! Signur! Anca chesta! 8

VIRGINIA - Ma parch!?

TERESA - (Piangente) E ades cua fom, andarom a la ruvina.

VIRGINIA - Sta mia sig mama, at vedr che al Signur as iutar, bisogna vig an po da speransa.

CARLO - Eh, as fa prest a dil, ma ascultem me, bisogna and in America e at vedr che la, la sar tta natra vita, prema gni la Maria e la sa lei la lettra da su fradel,che la a sta benissim, dmandag al pup sl mia vera.

PIETRO - L vera,l vera, ( Alzandosi a fatica aiutato da un bastone) ma te Carlo cat vuresi and via, ma cuma foma a sav verament cusa catom in America, sar po cuma dis al fradel ad la Maria; via dal nostar paes cuma sarala? Inveci che tti gh ciap cla smania da partar duvresum lut insiem par sta che e vigh na vita diversa, mia cume quela a dli besti.

CARLO - Ma cusa cunt tti chi scioperi ch sta fat, dal gran cain e po pian pian tt riturn cume prema, e i padrun i la chi red a li nostri spali.

Ma cusa credat pup che me gabia piaer and via, ma ades cume ades a gh atar da fa.

VIRGINIA - Per u sent ca gh quaranta de da vias da fa in cundisun brti e par al pup e la mama i tanti.

TERESA - Se, ma ades culgomas,anche te Carlo at sar strac, lasom pas na not, dman decidarom.

CARLO - At gh raun mama.

VIRGINIA - Chis che al Signur al posa iutas, e fas fa la strada giosta.

Piano piano tutti si apprestano a coricarsi in specie di brande

distese a terra.

CARLO - St che sul a Campdel lan pas n and via quasi na trentina, te pup ad di par al vias, varda che and via anca al vec Pedrasol cal gheva pus dutant ani, ben l riv anca lu e al l am in vita.

9

PIETRO - Ma me cun cle gamba che ad la strad an faghi mia tanta.

VIRGINIA - Pup ma varda che in sla nav a gh mia da camin.

PIETRO - A l vera, ma fa quaranta de in sn nav tti muci cume ad li besti e cun poc da magn.

CARLO - Parch che ag nom tant da magn, pulenta, pulenta e pulenta. La nostra unica speransa l lAmerica, la al lavur al gh e al magn as mancar mia, ansi as pudr anca metar via qul.

VIRGINIA - Anca metar via qul?!

TERESA - Tanti i dis ca gh a dli furesti grosi cun tanti besti periculusi.

CARLO - Ma no, prema tu det che gni la Maria, e su fradel al dis che ad li besti feroci ag n mia, putost al dis che li besti feroci i i padrun che in Italia.

PIETRO - Su fradel l quasi tri ani cl and via.

TERESA - Am ricordi quand l part, lu e su muier e i du putlet, cume i sigava tti.

CARLO - Lor as pol di che in America i cat veramente la furtuna.

PIETRO - Lor i gheva gnanca na ca induva sta, almen nuatar a glom e al padrun al pol mia mandas via anca se te at perdi al lavur, tat ricordi chom firm cla carta che in cla camara che pudevum stag fin ca vulevum.

CARLO - Se, vardarom cume la sar pup.

A questo punto prima di coricarsi intingono le dita nellacqua

santa,si fanno il segno di croce e Pietro introduce le preghiere

che fanno inginocchiati.

PIETRO - Signore Santissimo illumina la nostra vita, fa che possiamo andare daccordo, tu che senti e vedi ogni cosa, fa che possiamo avere lavoro e il pane che ci serve.Perdonaci del male che abbiamo fatto, ti ringraziamo per tutto quello che

fai per noi . . . (tutti). 10

Ave, Maria, gratia plena, Dominus tecum; benedicta tu in

muliribus, et benedictus fructus ventris tui, Jesus.

Sancta Maria Mater Dei, ora pro nobis peccatoribus, nunc et

in hora mortis nostrae. Amen

Gloria Patri et Filio et Spiritui Sancto: sicut erat in principio, et

nunc et semper, et in sacula saeculorum Amen.

Si fanno il segno della croce, quindi tutti si coricano.

Parte musica molto bassa.

TERESA - Ma parch al siur Aldo gal po da dat da lavur, al sa ca gom bisogn par pud magn . . .

CARLO - Sta mia po pensagh mama, dormi

VIRGINIA - In Paradis ad sicur ag va mia.

CARLO - Nuatar se a gandarom, tant in inferan ag soma ades.

TERESA - Sta mia di acs, at vedr che al Signur as iutar e rivar i de ca pudroma sta mei . . . iera sempar li paroli ca diseva me madar puvreta.

Si sente il canto di un uccellino.

PIETRO - Sent, al rusgnol anca stasera l gni a cant.

VIRGINIA - E cume al canta ben.

TERESA - Forsi al vegn par fas dismeng i nostar dispiaer.

CARLO - E al sifula par tti, sensa fa diferensi tra siur e puvret.

PIETRO - L vera.

Teresa spegne la lampada a petrolio e dalla finestra entra la

luce della luna.

La musica che era appena udibile in sottofondo si alza.

Questa scena dura circa 30 secondi poi si sente il rintocco delle

campane che indicano la mezzanotte.

Subito dopo improvvisamente si sente bussare alla porta

e chiamare.

GINO - Carlo! Carlo!

Tutti allinterno si svegliano.

CARLO - Chi gh!?

11

TERESA - Cus suces?

GINO - Carlo, su al Gino.

CARLO - A vegni Gino. (Alzandosi va ad aprire alla porta) Cusa

gh Gino?

GINO - Ve via cun me dai!

CARLO - Parch!?

GINO - Su gn a sav che stamatina i cumincia a to dla gent a

lavur par rinfurs iaran dal Po, dai va a t la cariola e al badel candom!

CARLO - Ma subit!

GINO - Se, parch cun tta la gent ca gandr, sat rivi tardi i

tos mia.

PIETRO - Vag Carlo l nucasiun da mia perdar, la cariola e al badil i sota al portac.

CARLO - Va ben a vegni.

TERESA - Ma a gu gnint da dat adr Carlo.

CARLO - (Mentre si veste velocemente) Sta mia preocupat, at vedr cam rangi, limpurtant l ciap al lavur.

GINO - Andom, andom.

CARLO - Su prunt andom, savdom.

PIETRO - Am racumandi la cariola l tt quel ca gom.

CARLO - Se pup, ciao.

Tutti lo salutano mentre lui esce.

VIRGINIA - Chis chi la toga.

TERESA - Sperom ben, ag nom tant bisogn.

PIETRO - Sperom ben.

Tutti e tre tornano a dormire e nella stanza ritorna il silenzio,

mentre si sente la musica degli scariolanti con il rumore delle

carriole che passano.

Poi il rumore svanisce lasciando solo una musica molto bassa.

FINE PRIMO ATTO

12

SECONDO ATTO

La scena si apre con Virginia che seduta sta sgranando dei

piselli, poi entra senza bussare il padrone, il signor Aldo.

VIRGINIA - (Alzandosi dalla sedia) Siur padrun! Buongiorno.

ALDO - Buongiorno Virginia.

VIRGINIA - A gheval bisogn? . . . parch me madar e me padar i gh mia e me fradel . . .

ALDO - Lo so,lo so, tuo fratello partito stanotte per il Po; eh

pensare che potrebbe avere lavoro qui.

VIRGINIA - Ma me fradel la det che lu al lavur ag la da po.

ALDO - Dicevo che potrebbe lavorare da me, solo se . . .

(Avvicinandosi a Virginia e prendendola per una mano) magari,

tu fossi un po gentile con me.

VIRGINIA - Ma . . . me a capesi mia siur Aldo.

ALDO - Come non capisci! (Tirandola verso di se, cercando di baciarla.Virginia fa un urlo di spavento).

VIRGINIA - Ahh!! Ma cusa fal!? Am fa mal! (Cercando di divincolarsi da Aldo).

ALDO - E stai ferma! Se non vuoi che vi mandi via da qui!

VIRGINIA - Ma . . .

In questo momento entra Carlo e vede la scena.

CARLO - Cusa fal che lu?!

ALDO - (Scostandosi da Virginia) Niente, anzi stavo proprio per andarmene.

CARLO - L mei cal v aga via! Ma chi credal dincant! E al lasa sta m surela sal vol mia ciap an qual slavaciun!

ALDO - Ma come ti permetti di parlare cos al tuo padrone.

CARLO - Lu l mia po al me padrun!

VIRGINIA - (Avvicinandosi al fratello) Tasi Carlo.

CARLO - E ades fra dadche!!!

ALDO - Questa stanza ti ricordo che di mia propriet.

13

CARLO - Se ma nuatar pudoma stag fin ca vuloma, as ricordal mia cal sa firm anca na carta.

ALDO - Si vero ho firmato una carta, ma dov questa carta.

CARLA - Ma leva det cal la tegneva lu par mia clandes persa.

ALDO - E tu credi che io faccia valere quella carta, povero illuso!

CARLO - Certu, parch lu l an disunest, e sal vl propria savil dla su camara som propria mia cusa fasan,parch nuatar

andom in America!

ALDO - Ah si, allora buon viaggio per lAmerica.(Uscendo).

CARLO - (Chiudendo con violenza la porta) E lu al vaga a linferan!

Carlo si appoggia di schiena alla porta molto teso, mentre la

sorella lo guarda molto preoccupata e singhiozzante.

CARLO - Tal fat qul da mal?

VIRGINIA - No, par furtuna cat s riv, ma cume mai at se a gni a ca?

CARLO - (Togliendosi dalla porta) Parch i ma mia tolt la a

lavur . . . e alura u decis inc parom!

VIRGINIA - Inc! Come inc!? Ma . . .

CARLO - Dai cumincia a bin la roba ca gom ca fom patini, iultimi!

VIRGINIA - Ma al pup e la mama i la sa mia, e ac sar da fa li carti.

CARLO - Gu a pens Virginia ,e at vedr che anca al pup e la mama is cunvinsar, dai ades ca bisogna movas.

VIRGINIA - Va ben ma . . . Francesco . . .

CARLO - Al Cesco lu vest prema, e al ma det che sa parton nuatar al part anca lu, dai che a li do as part cun tti chiatar.

VIRGINIA - Ma gh se u no do uri.

CARLO - Par quel cat dighi da fa al svelta.

14

I due iniziano a raccogliere le poche cose che hanno.

Poco dopo entrano i genitori.

PIETRO - Ma Carlo sat s che?!

TERESA - Ma Diu cus suces!?

CARLO - E suces che al lavur lu mia ciap, a som riv ca ghera a na mcia ad gent, da tti li bandi,da Reggio, da Cremuna, da Parma . . .

PIETRO - Am pareva at savil, al sares sta trop bel, ma te Carlo sta mia fatan na culpa.

TERESA - U preg tant stanot, ma . . . e ades cua si dre a fa?

CARLO - Pup, mama, bisogna che ades mascultega, fam cal piaer che, parch che gan va dal nostar futuro, inc . . . inc partom par lAmerica.

TERESA - Ma no Carlo! Cusa vt fa!

PIETRO - Subit!? Inc par lAmerica!?

CARLO - Se, bisogna, l la nostra unica speransa.

TERESA - M at se in si du pe?

PIETRO - Te tam v fa mora prema dal temp Carlo.

CARLO - Pup l chestu al mument, che par nuatar a gh po post, ma st che prema quand a su gni in ca che a ghera al siur Aldo.

PIETRO - Al siur Aldo? Che da nuatar?

TERESA - Ma cua l gni a fa?

CARLO - Dmandagal a la Virginia cua al vuleva.

VIRGINIA - Se . . . l gni, e al ma ciap par na man e al vuleva . . .

PIETRO - Basta! U a cap. Delinquent! (Mostrando il pugno).

TERESA - E sensa vargogna.

PIETRO - Carlo at gh raun, andom! LAmerica l la nostra speransa.

CARLO - Grasie pup, am fa piaer cat la pensi finalmente cume me, dai muvomas!

TERESA - Ma ag vl mia li carti dal cumun par partar.

CARLO - Ag i a li carti, e in dal turn indr stamatina, u

15

cat an m amic da San Michel cal ma det che na famiglia dal

su paes la rinunci, e alura a gandom nuatar.

VIRGINIA - Ma farom la roba giosta?

TERESA - Sul al Signur al sa sa fom giost.

Tutti si danno da fare per raccogliere le cose da portare.

CARLO - E la tavula? Li scragni?

PIETRO - A gla lasarom a la Fernanda.

TERESA - Ma se puvreta, da quand l restada da parl i ga purt via tt.

CARLO - St che u gnanc pens sa gom i besi as par partar?

PIETRO - Cun quei ca t ciap ier e cal po ca gom via duvresum fa ura.

In questo momento entra il parroco Don Michele

chiedendo permesso.

PARROCO - Permesso, posso entrare?

TERESA - Don Michele, ma che surpresa.

PARROCO - Buongiorno.

Tutti lo salutano

PIETRO - A sal ca partoma anca nuatar par lAmerica.

PARROCO - Lho saputo, appunto per questo che sono qui, per la benedizione.

TERESA - La benedisiun, ma grasie.

VIRGINIA - Ag nom ad bisogn.

PARROCO - Sono dispiaciuto che anche voi partiate, sembra che oggi come oggi non esista altro, ci sono interi paesi che si stanno spopolando, in fondo basterebbe un po di pazienza e sperare che le cose possano migliorare.

CARLO - La pasiensa l finita Don Michele.

PARROCO - La vita dura per tutti caro Carlo.

CARLO - Me am par che la vita la sia dura sempar par quei,e se la gent la va via, la va mia a fa na scampagnada, ma par liberas da la miseria.

PARROCO - Forse Carlo frequenti troppo persone che invece di pensare al lavoro pensano a lamentarsi.

16

CARLO Al varda Don Michele . . . e pu l mei ca taa.

PIETRO - Se Carlo, l mei anca parch al pret l gni par da la benedisiun,mia par fa dli discusiun.

PARROCO - Si infatti, io non volevo certo fare discussioni,

solo che io vedo continuamente famiglie della mia parrocchia che se ne vanno e non ritornano pi.

CARLO - Dispias anca a nuatar, ma chesta urmai l la nostra decisiun.

PARROCO - Che la misericordia di Dio vi possa accompagnare.

Tutti si inginocchiano,i due uomini si tolgono il cappello e

a capo chino ascoltano il Parroco che da aloro la benedizione.

Poi si fanno il segno della Croce e si alzano.

PARROCO - Tenete, qui ci sono le preghiere che potrete dire

ogni volta che lo desideriate, e che vi possa essere di conforto.

Pietro prende il biglietto

PIETRO - Grasie Don Michele, grasie da tt.

TERESA - Grasie, e al diga na preghiera par tti nuatar.

PARROCO - Non dubitate di questo, ma ora vi lascio perch vedo che vi state preparando, ci vediamo dopo alla vostra partenza.

TERESA - Va ben Don Michele, as vedom

Il parroco esce salutato da tutti.

TERESA - Ma Carlo cusa t salt in ment da rispondag al pret?

VIRGINIA - In fond l gni sul par das la benedisiun.

CARLO - T sent cusa al ma det, vt ca tasa.

PIETRO - Dai ades las le, ca gom mia tant temp.

CARLO - L vera.

VIRGINIA - Chestu al tulom s? (Prendendo il catino).

PIETRO - Se, quel al sag vur.

TERESA - Cla roba che la metom che ca fom natar fagot.

CARLO - A li do a gh da catas in piasa Sigulina, i ma det ca saroma in na quindsina.

TERESA - E dopu? 17

CARLO - Dopu sinviom par Mantua e stasera a li ot as ciapa al trenu par Genuva e dman simbarcom.

PIETRO - Tti chi de in mea al mar . . .

VIRGINIA - L quel che me an preocupa.

CARLO - I pasar, i pasar.

In questo momento entra la vicina Maria.

MARIA - Permes, u sent can d via! Ma ats a limpruvisa!?

TERESA - Ma se Maria cara, partom.

MARIA - Ma sa spetavu pudevum and via insiem, al sevi mia ca ghevo intensiun da partar.

CARLO - Pudom po spet Maria.

PIETRO - Ma anca te Pietro?

PIETRO - Am su cunvint anca me, sar quel ca sar, ma chesta l lunica roba ca s rest da fa, anca se me . . . vures tant rest che a Campdel, induva su nas, ma se al destin am porta via dad che, mes cume su mes, l anca parch vures che i me putei i posa vigh quel davanti, an futuro, sensa miserii e sensa umiliasiun.

MARIA - Ma alura as vedom po?

TERESA - Al su mia Maria, chiel ca poil savil.

MARIA - Alura av salt.

E abbraccia Teresa

MARIA - Tanti auguri Teresa.

TERESA - Grasie Maria, anca te cat posa partar e vig furtuna cume tu fradel.

MARIA - E che an de a pudoma catas ancora.

TERESA - Se,se Maria.

MARIA - Ciao Pietro. (Abracciandolo).

PIETRO - Ciao Maria, salotum al tu om,a gom gnanca al temp da salutal.

MARIA - Apena al vegna a ca Pietro.

Poi si avvicina ai due figli abbraciandoli.

MARIA - Ciau putei . . . (Singhiozzante).

VIRGINIA - Ciau Maria.

18

CARLO - Sta mia sig Maria, chesto al fom cun la speransa in dal cor, che lasom tti, i parent, iamic, la tra con pist fin da piculin, ma che lasom anca tta la nostra buna vulunt.

MARIA - Putei cari, vu vest a nasar, cresar . . . e sa pensi che a vedrom po.

VIRGINIA - Ma chestu al som mia Maria, comunque nuatar at

gavrom sempar in dla ment.

MARIA - Grasie cari, tti li seri dir nAve Maria par vuatar..

TERESA - Anca nuatar Maria pensarom a te e al tu om e insiem pregarom.

MARIA - Grasie, grasie, ciau ciau . . . (Ed esce piangente, con un attimo di commozione da parte di tutti).

Forsa gom bla tt, andom!

TERESA - Va ben, me tc so chestu.

VIRGINIA - Me chesta.

CARLO - Al rst al tog s me, te pup at porti gnint n?

PIETRO - Ma a pudevi t s quel anca me.

TERESA - Ma Pietro, al vias al sar lung, e la gamba l mei cat tla sforsa mia.

CARLO - Alura . . . andom?

VIRGINIA - Se andom.

PIETRO - And and, che ades a vegni anca me.

I tre escono lentamente guardando per lultima volta la stanza,

mentre Pietro rimane solo.

Musica che parte in sottofondo.

Con Pietro che si aggira lentamente appoggiandosi sempre

con il suo bastone nella stanza, guardandosi intorno, posa

una mano su una parete accarezzandola ,poi

improvvisamente si sente il canto dellusignolo.

PIETRO - Luslin! (Avvicinandosi alla finestra) Ma a stura?

Set gni che a salutas? Se parch caru al me rusgnol nuatar partom. E la sera sentirm po al tu bl sifulin.

Prest in cla camara che ag gnar atra gent, atar disper cume nuatar, ma te al so cat far mia diferensi e at gnar ancor la sera che a siful. 19

Te sena savil par natim at mandi via i penser brt, e at porti an briin at serenit.

Ve ancor che rusgnol, parch te at po fa sul dal ben, e chis che and anca iom i posa impar quel anca da te.

Ciao. . .

Dallesterno si sente la voce di Carlo.

CARLO - Pup,andom!

Pietro esce con la musica che si alza.

Voce del narratore.

Non un maggio qualunque, un anno qualunque od un posto

qualunque. Ma siamo in terra mantovana nel maggio del 1887.

Questa vicenda triste e drammatica era vita quotidiana per la maggior parte delle famiglie sopratutto nel basso mantovano.

In un periodo in cui con la miseria che cera in Italia, i governanti di allora sognavano trionfi e conquiste in Africa

facendo il gioco delle grandi potenze.

Lemigrazione era diventata una preoccupante valvola di

sfogo, la smania di emigrare prendeva tutti, eccitati dalle promesse fatte partivano vecchi impotenti al lavoro, donne

incinte, bambini piccoli, solo in quellanno partirono pi di

5000 persone, delle quali la maggior parte in Brasile, altri sceglievano altre nazioni americane come lArgentina, il Costarica e gli Stati Uniti.

FINE

20

    Questo copione è stato visto: