Tre pecore viziose

EDUARDO SCARPETTA

TRE PECORE VIZIOSE

Commedia in tre atti

Traduzione nella parlata catanese ed adattamento di Giacomo Pappalardo

COMPAGNIA DEL TEATRO DI CATANIA

Eduardo Scarpetta

TRE PECORE VIZIOSE

A

Traduzione ed adattamento di Giacomo Pappalardo

Personaggi

- FORTUNATO ...................................................................... 30 16 33 79

- BEATRICE, sua moglie .......................................................... 46 3 26 75

- CAMILLO, fratello di lei ........................................................ 16 31 11 58

- CONCETTA, sua figlia .......................................................... 13 = 3 16

- VIRGINIA, sua figlia .............................................................. 17 = 11 28

- FELICE, suo marito ............................................................... 52 27 21 100

- ENRICO, fidanzato di Concetta ............................................. 19 14 2 35

- BIAGIO, cameriere ................................................................ 48 2 16 66

- MARIUCCIA, sarta, amica di ................................................ = 30 = 30

- GIULIETTA, e di ................................................................... = 55 9 64

- ROSINA ............................................................................... = 28 = 28

- MATTEO, padrone di casa di Mariuccia ................................ = 18 = 18

- CICCIO, fidanzato di Giulietta ................................................ = 11 18 29

Le tre pecore vizione: FORTUNATO, CAMILLO, FELICE

COMPAGNIA DEL TEATRO DI CATANIA

TRE PECORE VIZIOSE

B

COSTUMI

- FORTUNATO - COMPLETO ESTIVO - CRAVATTA - CAPPELLO

- BEATRICE - 1 e 3- GONNA E CAMICETTA A COLORI SCURI - SCARPE CON TACCHETTO

- 2 -TAILLEUR ESTIVO - BORSETTA - CAPPELLO

- CAMILLO - COMPLETO ESTIVO - SENZA CAPPELLO E CRAVATTA

- CONCETTA - GONNA A FIORI - CAMICETTA BIANCA SENZA MANICHE - SCARPE BASSE

- VIRGINIA - GONNA CHIARA - CAMICETTA A FIORI - SCARPE CON TACCO

- FELICE - COMPLETO ESTIVO - FARFALLA - ALTRA GIACCA

- ENRICO - PANTALONI CHIARI - CAMICIA BIANCA CON MANICHE GIRATE - GOLFINO

CON MANICHE, POGGIATO SULLE SPALLE

- BIAGIO - PANTALONI - CAMICIA A QUADRI - BERRETTINO CON VISIERA

- MARIUCCIA - GONNA E CAMICETTA ELEGANTI - SCARPE CON TACCO

- GIULIETTA - 2 e 3 - PANTALONI E CAMICIA SCELTI CON GUSTO - SCARPE BASSE - BORSETTA

- ROSINA - PANTALONI E CASACCA ESTIVI - BORSETTA A TRACOLLA

- MATTEO - PANTALONI - CAMICIA CON MANICHE CORTE - GILET -FARFALLA - BASCO

OCCHIALI SPESSI

- CICCIO - COMPLETO ESTIVO - SENZA CRAVATTA - PISTOLA ALLA CINTOLA

**********************

EPOCA - OGGI

STAGIONE - PRIMO AUTUNNO

LUOGO - CATANIA

CRONOLOGIA - 1 ATTO : MEZZOGIORNO, CIRCA

- 2 ATTO : LA STESSA SERA

- 3 ATTO : IL GIORNO DOPO

COMPAGNIA DEL TEATRO DI CATANIA

TRE PECORE VIZIOSE

C

OGGETTI

PRIMO ATTO

Pag. 03 - INVOLTO CON POLIPO .................................................................... FORTUNATO

04 - VASSOIO CON UNA TAZZINA DI CAFFE'...................................... BIAGIO

05 - CARTELLA DI CUOIO....................................................................... CAMILLO

07 - CARTELLA DI CUOIO....................................................................... FELICE

SECONDO ATTO

Pag. 19 - INVOLTO CON CARNE E FORMAGGIO........................................ FORTUNATO

19 - ANGURIA o MELLONE..................................................................... FORTUNATO

21 - INVOLTO CHE SCOLA...................................................................... CAMILLO

21 - INVOLTO CON CAMICIA (tipo vassoio)........................................... CAMILLO

21 - SEI TOVAGLIOLI................................................................................ MATTEO

23 - INVOLTO MEDIO............................................................................... FELICE

23 - INVOLTO CON DUE PANI................................................................ FELICE

23 - FIASCO DI VINO................................................................................. FELICE

24 - GREMBIULE DA CUCINA................................................................ FORTUNATO

24 - FASCIATURA VISTOSA AL DITO...................................................FORTUNATO

24 - CARTE DA GIOCO.............................................................................ROSINA

25 - TOVAGLIA DA TAVOLA................................................................. GIULIETTA

26 - SEI FORCHETTE.................................................................................FELICE

27 - BIGLIETTO DA VISITA (dalla giacca di Fortunato)..........................FELICE

27 - FIASCO DI VINO (vedi pag. 23).................................................................. ROSINA

27 - PIATTO DA PORTATA (MEGLIO INSALATIERA).................................. MARIUCCIA

TERZO ATTO

Pag. 32 - BUSTA CON LA CAMICIA DI CAMILLO (vedi pag. 21)........................... FELICE

32 - FASCIATURA AL DITO (vedi pag. 24)........................................................ FORTUNATO

34 - PISTOLA....................................................................................................... CICCIO

37 - OMBRELLO E VALIGIA............................................................................ CAMILLO

TRE PECORE VIZIOSE

D

CARATTERI

- FORTUNATO - TIMIDO - SOGGIOGATO DALLA MOGLIE

- BEATRICE - PADRONA ASSOLUTA, ANCHE DELLA VOLONTA', DI CHIUNQUE

- CAMILLO - NON DIFFERISCE MOLTO DA FORTUNATO

- CONCETTA - RAGAZZA SPONTANEA E VIVACE CHE SOPPORTA MALE LA ZIA

- VIRGINIA - MOGLIE CHE SOPPORTA MA CAPACE ANCHE DI RIVALSE, OSTILE ALLA ZIA

- FELICE - MARITO POCO AVVEZZO ALLA DISCIPLINA DOMESTICA

- ENRICO - RAGAZZO CON LE IDEE CHIARE, INNAMORATO DI CONCETTA

- BIAGIO - CAMERIERE IMPICCIONE, FURBO, PRENDE IN GIRO CHI GLI CAPITA A TIRO

- MARIUCCIA - NON PIU' GIOVANISSIMA CHE TENTA UNA SISTEMAZIONE

- GIULIETTA - COME MARIUCCIA, MA DECISA NELLE SUE AZIONI

- ROSINA - COMPLETA IL TRIO, NON DI GRANDI RISORSE

- MATTEO - SOGGETTO TIMOROSO E CREDULONE

- CICCIO - PERSONAGGIO APPARENTEMENTE VIOLENTO, MA DI CARATTERE

EDUARDO SCARPETTA

E

TRE PECORE VIZIOSE

SCENOGRAFIA

PRIMO ATTO - SALOTTO DI FAMIGLIA BENESTANTE - COMUNE CON ARCO IN FONDO -

DUE PORTE E DESTRA - DUE PORTE A SINISTRA - A DESTRA SCRIVANIA -

A SINISTRA DIVANO SENZA TAVOLINO - POLTRONCINE - MOBILETTI -

QUADRI - PIANTE - APPENDIABITI A MURO - SETTE SEDIE ANCHE DIVERSE

SECONDO ATTO - SARTORIA PRIVATA - STESSA DISPOSIZIONE DELLE CINQUE PORTE

SENZA ARCO E CON COLORI DIVERSI DAL PRIMO ATTO - SEI SEDIE - TAVOLA DA PRANZO - TAVOLO GREZZO DI LAVORO - NIENTE MOBILETTI, PIANTE, QUADRI

TERZO ATTO - STESSA SCENA DEL PRIMO ATTO

- 1 -

PRIMO ATTO

Salotto in casa di Beatrice e Fortunato. Comune in fondo, due porte a destra e due a sinistra. Divano sulla sinistra, poltrone, sette sedie, mobiletti, piccola scrivania con relativa sedia sulla destra, quadri, piante.

Scena 1

Beatrice, Concetta, Biagio

CONCETTA - (entra dalla seconda a sinistra correndo e gridando)Aiuto,aiuto!...

BEATRICE - (c.s., trattenuta da Biagio)E lssimi, ca cci nn'haj''allippri una c''a fazz'abbambari.

BIAGIO - Nenti, signora, 'a lassassi stari, ca n''o f cchi.

BEATRICE - Strascinata, muzzicavsuli, 'a prossima vota ca ti viru affacciata 'finestra e cci fai signali a ddu mangia pani a

trarimentu, t'afferru pp''i capiddi e tannu ti moddu quan-

nu ti lassu tignusa. 'U senti?

CONCETTA - Cchi m'interessa!A bonu a bonu mi mentu 'a parucca co-

mu a tia...

BEATRICE - (a Biagio, risentita) E cchi portu 'a parucca, j?

BIAGIO - Cchi nni sacciu, j, de' so' cosi!

BEATRICE - Auh, sarvaggia nica, accuss cci parri a to' zia?T''a fazzu agghittiri 'ssa palora.Quannu torna to' patri,ti fazzu chiudiri 'nta 'na cammira 'o scuru!

CONCETTA - Forza di ddocu! E j cci cuntu a me' patri ca tu mi tratti

peggiu di 'na cammarera...

BIAGIO - (contrariato per l'espressione, commenta con la mimica).

CONCETTA - ...Tutte le ragazze guardano i giovanotti. Solo io non pos

so farlo. Non dicu ca l'haj''a taliri tuttu 'u jornu, ma alme

nu ddu' uri di pirmissu 'o jornu m''i vo' lassari?

BIAGIO - (comprensivo) Vulennu, nuzzuntdda...

BEATRICE - I ddu' uri a tutti dui v''i dugnu, ma di jangti..

BIAGIO - No signora, aspittassi, c''a carusa sgherza. (a Concetta)

'Averu ca sgherzi?

CONCETTA - (decisa) No, ca non sgherzu!Enrico mi piace e m''u mari-

tu!

BIAGIO - (contrariato) A cchi havi ppi lingua, 'na pala 'i ficurinnia?

BEATRICE - (a Biagio) 'A sintisti a 'sta malasurtta?

BIAGIO - E comu s''a 'ntsi!

- 2 -

CONCETTA - (risentita) Mi 'ntisi, 'ss'autru bacallu!

BIAGIO - 'O faciti...beni!

BEATRICE - Ah, no! 'Sta carusa non po' stari cchi 'nta 'sta casa.

'Ntantu passa 'nta to' cammira e quannu veni to' patri ni

parramu.

CONCETTA - (piccata) Mi nni sta' jennu, sissignora! (f una smorfia in

direzione di Beatrice ed esce dalla seconda a sinistra).

BEATRICE - (che se n' accorta, vorrebbe reagire).

BIAGIO - (cerca di calmarla).

BEATRICE - Biagiu, finiscila macari tu! 'U vidi comu mi sbenta, 'a si-

gnurinella? (si lancia in direzione della porta da dove u-

scita Concetta) Non ti nn'incarricari, tappinarella ca ppi

tia cci pensu j.

BIAGIO - (parandosi davanti la porta) Ma lei stissa, pirch non voli

c''a carusa si marita?

BEATRICE - Cchi si' 'nto sonnu? Ma cchi maritari e maritari!'U sai di

cu' si f tniri 'a cucca?Di unu,ca si vidi 'u travagghiu, can

gia strata. Cc'am''a fari comu a so' soru Virginia ca s'assi-

curau 'na mala vicchinia maritnnisi a ddu giggh''i San-

t'Antoniu di Filici? Quannu si prisintau, 'ss'autru,ni 'mbria

cau a chicchiri e ricchizzi. Ma di quant'havi ca si marita-

nu, cu' ha vistu 'na lira. E sparti, ni l'ppimu 'a 'nficcari

cca intra pirch arrisultu ca non havi mancu l'occhi ppi

chiangiri.

BIAGIO - Ca comu, n''o sacciu! E quantu fuma: ma sigaretti non si

nn'accatta. Per, i cosi giusti, non sapemu si 'ss'autru pic-

ciottu diversu d''u sign Filici e havi boni 'ntinzioni.

BEATRICE - Ah, s? E allura pirch n'ha vinutu a parrari cc''u patri?Fur

tunatinu, me' maritu, 'a secunna vota ca ni vstimu vinni a

parrari cch'i me'.

BIAGIO - Cui?

BEATRICE - Ca Furtunatinu, me' maritu.

BIAGIO - Ah! (poi fra s) Furtunatinu...A cu' cci 'a cuntu chista! (a

Beatrice) Ma 'ssu picciottu, si n'ha vinutu 'nsinu a ora, po'

drisi ca veni 'a simana ca trasi.

BEATRICE - Finmila, Biagiu, ca 'a signurinella ccu mia duru 'ntappa.

Fra de' quali, sugnu preoccupata ca Furtunatu sta arritar-

dnnu. Havi di 'sta matina ca nisciu e j,cc''a raggia ca cci

haju, quannu arriva, m''a schittu ccu iddu.

BIAGIO - Si ppi chissu, macari so' frati, 'u sign Camillu, nisciu

cc''a matinata e ancora non s'arricogghi.

- 3 -

BEATRICE - Me' frati nisciu ppi sggiri (sfrega pollice ed indice). Fs-

sunu tutti comu a iddu! Si manca 'ngnornu, cca intra non

s'arreggi. Non mi pozzu fidari di nuddu: me' maritu...

BIAGIO - ...'U sign Furtunatinu...

BEATRICE -(che nota la battuta) Gi, iddu! Non bonu a fari nenti...

E' 'ncretinu. Filici, peggiu di peggiu! Passann'ajri 'u man-

nai a Missina ppi sggiri certi pcciuli. Av''a turnari ajeri a

manzijrnu e ancora non si viri. Appoi quannu torna, 'o so-

litu, mi porta 'na bella nota di spisi c'ha fattu,dici, e si man-

gia 'a mit di chiddu ca ha 'ncassatu. Perci, livannu a me'

frati Camillu, a cu' cci haju?...Biagiu,ppi favuri,fammi 'nca

f ca cci haju 'a vucca com''u feli.

BIAGIO - Subitu (esce dalla prima a destra).

Scena 2

Beatrice, Fortunato, poi Biagio

FORTUNATO - (entra dalla comune con un involto in mano) Ciao, Beatri

ce...

BEATRICE - Ah, finalmenti turnasti, ti spirau 'u cori!

FORTUNATO - 'Na disgrazia...

BEATRICE - Varda, statti mutu ca megghiu ppi tia. Signuri mei 'n'o-

mu nesci di intra,accuss, ppi ghiri a ciddiri senza 'nmu-

tivu e si nni veni a 'st'ura (puntandolo )...cc''a "disgra-

zia"...(avvicinandosi minacciosa) Ma tu cchi pensi ca su'

ancora i temp''i 'na vota, quannu mi nni facisti cchi d''o

giustu? Ora camina rittu, si nno ti cunsumu!...Avanti, vi-

demu (marcando) 'ssa "disgrazia,"...spurgghiti 'a saluti!

FORTUNATO - Siccomu tu ajeri dicisti ca ti faceva cori di 'na bella man

giata 'e puppu, 'sta matina calai subitu 'a piscara e n'ac-

cattai unu (mostra l'involto) ca ancora abballava. Mi pig-

ghiai 'u 29 e quannu arrivamu 'a Porta Jaci, 'mpezz''i be-

stia ccu 'na machinazza tutta strazzata, non ni tagghiau 'a

strata! L'autista fu lestu e desi 'na frinata ca ni fici sdir-

rubbari a tutti 'nto pavimentu di l'autobussu. E ddocu suc

ccidu 'u 'nfernu: schigghi, vuci, strpiti. 'Nta strata tutti

ca currevunu ppi ghiri a vdiri cchi s'ava fattu ddu sdiso-

nestu d''a machina. (con enfasi) 'Nsumma 'nta nenti var-

dia, parrini, 'nfernu, opira, sireni...

BEATRICE - (sarcastica) E morti cci nni fonu?

- 4 -

FORTUNATO - (imbarazzato) Ah, certu ca cci n'ppunu 'a essiri,...e macari 'na

chinnicna di firti...S, tanti erunu...

BEATRICE (c.s.) E tu non ti facisti nenti?

FORTUNATO - Comu, non mi fici nenti? 'Ntappai (si inventa un posto)...cca,

'nta jamma (si tocca con delicatezza una gamba, simulando dolo-

re), tantu ca m'app'assittri 'nta banchina, pirch pp''a botta stra-

murii,...'sa cchi ti pareva a tia!

BEATRICE - (c.s.) E ccu tuttu 'ssu joch''i focu, u' puppu, ammaleddu, cchi si

fici?

FORTUNATO - (con finto orgoglio) Nenti, cchi s'av''a fari?...'U tineva cca (ad-

dossandosi l'involto), strittu 'nto pettu pirch ti l'av''a purtari a

tia. Bedda matri, m'avissa fattu ammazzari pp''o puppu!

BEATRICE - (fingendosi convinta) Eccu allura pirch pirdisti tuttu 'stu tempu!

FORTUNATO - (rasserenato) 'U vidi? E pirch, allura?

BEATRICE - (inferocita) Ora basta! Mutu! Vidi ca di tuttu chiddu c'ha' cunta-

tu, non mi nn'haj'agghiutttu mancu una: 'u puppu, l'autobbussu,

'a machina strazzata, i morti, i firiti!...(imperiosa) Senti a mia, si-

gn Sfurtunatu. Si pp''o to' diavulu mi cunvinciu ca ti mittisti 'nta

'ssa speci di testa ca cci hai di pigghirimi ppi fissa, amara 'a to'

peddi. Sugnu capaci, e 'u sai, di lassriti ppi cincu spira 'na seg

gia. Non t''u scurdari.

FORTUNATO - (vorrebbe rispondere) Veramenti j...

BEATRICE - (accavallando) Muutu! Non m'arrispunniri e assttiti dd (gli in-

dica un posto qualunque a sinistra).

FORTUNATO - Ma Beatri...

BEATRICE - (c.s.) Ddaaa...(si siede a destra).

FORTUNATO - (si siede,mogio mogio,a sinistra ed azzarda a parlare)Si 'stu pup-

pu m''u tegnu ancora 'ncoddu, va finisci ca si cucina sulu!

BEATRICE - (c.s.) Zzttiti! (poi guardandolo severa)Ca talitilu a 'stu vecchiu

viziusu...Non t'affrunti 'a to' et?...Sss...mutu! Ccu 'na muggheri

com'a mia, e 'u sai, aviss''a marciari ccu ddu' pedi 'nta 'na scarpa

e 'nveci mi nni cummini una 'o jornu...Sss...mutu. Si nni spunta

cc'u puppu!(ad alta voce) Auh, si cunvintu ca sugnu 'na pappag-

ghiuna, ah? Finenu di beddi tempi!

FORTUNATO - (timidamente) 'Nsumma,...non pozzu parrari?

BEATRICE - (c.s.) Ppi diri cchi? Non ti vogghiu sntiri! (si alza).

BIAGIO - (entra dalla prima a destra con vassoio ed una tazzina di caff)

Ecco servita.

BEATRICE - Biagiu, portammilla 'nta me' cmmira. (a Fortunato) E tu snti-

mi bonu. 'A prossima vota ca t'arrititi a 'st'ura, ti chiudu fora 'o

balcuni ppi tutta 'a nuttata accuss agghiorni tisu comu 'mpisci

stoccu. E si n''o fazzu, s'ha prdiri 'u me' nomu! (esce dalla se-

- 5 -

(Beatrice) - conda a destra, facendo segno - decisa - a Biagio di seguirla).

BIAGIO - (a Fortunato, sorridendo) E si chiovi?

FORTUNATO - (irritato per questa battuta) Cci appru i spaddi...E si non ti nni vai,

t'abbu (f il gesto) 'stu puppu.

BIAGIO - (esce, ridendo, dalla seconda a destra per rientrare subito dopo aver

lasciato il vassoio).

FORTUNATO - Signuri mei, fora 'o balcuni...E non fussi 'a prima vota!

BIAGIO - Ah, ah, ah, fora 'o balcuni...E cc''u pigghiau ppi cani 'i caccia?

FORTUNATO - (che mal sopporta le battute di Biagio) Auh, ti nni vo' jri o ti nni faz-

zu jri j?

BIAGIO - (esce divertito dalla comune).

FORTUNATO - (rimasto solo) Non cci fu versu di putirla 'mbrugghiri,ah! Si veni a

sapri c'haja statu ni Rosina 'a custurra, m'abbrucia vivu! Ma j

'ntantu 'sta sira sugnu ammitatu a cena dd e 'na scusa l'haj''a truvari.

Ma taliti 'nta quali 'nfernu mi ij a 'nficcari! (sente la voce di Camil-

lo) Ah, menu mali ca c' so' frati Camillu e videmu si putemu fari

'na bella pinsata.

Scena 3

Fortunato, Camillo

CAMILLO - (entra dalla comune affannato e con una cartella sotto il braccio). E

semu 'a casa! (vede Fortunato) Ah, cca si'?

FORTUNATO - Mi sta' vidennu.

CAMILLO - (conoscendolo, lo punta con l'indice) T'acchiappsti ccu Beatrici...

Cchi po' falliri?

FORTUNATO - Camillu, crdimi, non cci 'a fazzu cchi.To' soru mi tratta cchi peg-

giu di 'ncammarri. Sulu pirch turnai cchi tardu di quantu pinsa-

va idda...cci ij accattari 'mpuppu, ca mi dissi cci nni faceva cori, mi

mangiu a vuci ca mancu a 'nfacchinu, mancu a tia...

CAMILLO - (risentito) Pirch, cchi sugnu 'nfacchinu?

FORTUNATO - No, vuleva diri mancu a tia ca si' so' frati. L'autra sira, per esempiu,

non mi faceva sonnu e idda, inveci, mi vuleva fari curcari ppi forza.

Passa avanti ca staju vinennu, cci dissi; no, veni subitu mi dissi, staju

arrivannu, curri, mi dissi ccu 'na vuciata, abblu, ah abbli e ora ti

fazzu abbulri j. Vinni di cursa e m'allippu 'na timpulata ca mi fici

'ntrunri. Vah, dicu, si po fari 'sta vita?

CAMILLO - (comprensivo) E cchi ti pari ca non ti capisciu? S, havi 'ncarttiri

malandrinu, ma bona, 'nfunnu.

FORTUNATO - S, ma troppu 'nfunnu! E poi, cazzirimi avanti a cu' gh!

CAMILLO - Hai ragiuni, Furtunatu, cchi ti pozzu diri.

- 6 -

FORTUNATO - Ma dicu j, cchi fazzu di mali? Dimmi tu cchi fazzu di mali!Chistu vol

diri apprufittarasnni pirch unu troppu bonu. Non cci fazzu mancari

mancari nenti, zoccu voli cci portu, si spinna ppi na cosa,mi pricpitu...

Ora si fissau ca cci fazzu i corna....

CAMILLO - Cui tu? (spingendolo) A non mi fari arrdiri, corna!

FORTUNATO - S'arritrdu, ppi idda haja statu a fari l'amuri ccu 'na fimmina...

CAMILLO - (c.s.) Pirch cchi vuleva, ca 'u facevi ccu 'nmasculu?

FORTUNATO - Vah, secunnu tia, cchi sugnu cosa di fari 'ssi cosi?

CAMILLO - (c.s.) Cui, tu? No! 'A to' et, maritatu... Fussi 'na vergogna!

FORTUNATO - 'U vidi? 'A nostra et oramai 'u munnu finu, semu arrizzittti!

CAMILLO - (serio) Ora tu, pirch non pigghi bonu ppi tia? Nuatri stamu parran-

nu (indicandolo) di tia.

FORTUNATO - (sarcasito) Ah, gi! Tu apparteni ancora alla categoria de' jadduzzi

tripulni. Camillu, 'o cugnatu, dattlla 'na talita 'nto specchiu.

CAMILLO - No, cchi dici... 'A nostra, l'et ppi pinsari 'a famigghia, l'af-

fari...Ca s'appoi, accpita...

FORTUNATO - Senti, Camillu, accurzmula. Varda, prricci tu ccu to' soru e cci

dici ca s'arrizztta 'na vota ppi sempri. Ca cci 'a finisci di isri i ma-

nu...Ah, chista m''a stava scurdannu. Propriu ajeri 'a sira, cci pig-

ghiau 'n'autra vota cc''a curcta e siccomu j arritardva, vinni di

cursa ccu 'na cucchir''e lignu e, senza ca mi potti addifnniri, mi

calu i cusi d''o pigiama e mi nni desi ddu' colpa ca ancora (si toc-

ca la parte) staju abbambnnu. Prricci bonu, 'u senti?

CAMILLO - Non ti dari pinseri ca cci parru comu si devi. Sta' tranquillu.

FORTUNATO - E chissu 'u fattu, ca non staju tranquillu!(esce dalla seconda a de-

stra).

CAMILLO - (riferendosi a Fortunato) Vulennu 'ncristianu bonu e chidda 'u trat

ta cch'i pedi. (si accerta che non viene nessuno e parlando fra s)

Non ci vuleva chissa ca a Mariuccia n''a truvai intra.(tira fuori di ta-

sca, guardingo, una lettera) Menu mali ca 'o purtunaru cci arraccu-

manni d'ammuccirisi i littri indirizzati a mia. (apre la busta, tira

fuori il foglio) Ah, comu staju trimannu, non sacciu si pp''o scantu

o ppi l'emozioni di lggiri 'na littra di Mariuccia mia.(legge) 'Camil-

lo, Camillino mio, lo so che da tanto che desideri cenare con me.

Quel momento arrivato, ci siamo: questa sera, Camillo! Ho invita-

to anche due mie amiche che saranno raggiunte qui dai loro...ebbe-

ne s, dai loro spasimanti. Ognuno porter un piatto e, se vuoi, por-

talo anche tu. Ci divertiremo...Ti aspetto! Mariuccia tua". (non sta

in s per la felicit) E cchi sugnu bestia ca mi fazzu scappari 'stoc-

casioni? (sventolando la lettera che mette subito in tasca) Menu ma-

li ca n''a visti nuddu. (si gratta la testa perplesso). E ora attruvamu

'na bella scusa ppi 'stasra...Ah, comu m'haja divrtiri!..(esce dalla

- 7 -

(Camillo) - prima a destra).

Scena 4

Biagio, Felice

BIAGIO - (entrando dalla comune) Ma pirch, n''o pozzu sapri cchi cci suc-

cessi?

FELICE - (entrando, c.s., con piccola valigia o cartella, giacca sul braccio,

cravatta allentata,capelli scompigliati) Ma cchi voj ca m'av''a suc-

cdiri? Nenti!...E cchi , 'na zicca?

BIAGIO - Sinttilu, nenti. Ma si pari ca sta vinennu di 'ncampu di battaglia.

(mentre lo guarda con commiserazione, gesticola).

FELICE - Ma si' 'ncuttu, ah?...Te', cchiuttostu, dacci 'na talita a 'sta giacca

ca mi pari ca 'mpocu scusuta (gli porge la giacca). Tutti cosi a

mia, m'han''a capitari.Non si nni vulissi addunari nuddu cca intra!

BIAGIO - (esaminandola) 'Mpocu scusta? Cca cci vlunu centu metri di re

tipntu e non cci successi nenti? Fuurmini!

FELICE - (guardandosi attorno con circospezione ed abbassando la voce)

Biagiu, j ti cuntu 'u fattu, ma tu, ppi carit, mutu...pipa!

BIAGIO - Sull'onori d''a me' famigghia...

FELICE - Ma si non hai a nuddu!

BIAGIO - Megghiu...Avanti, cuntassi...

FELICE - 'U sai ca me' zia Beatrici ajeri mi mannu a Missina ppi sggiri

certi dinari c'avanzava?

BIAGIO - E comu si n''o sacciu! A 'sta matina l'aveva macri ccu lei pirch

ancora non s'av'arritirtu.

FELICE - Cchi m'nteressa a mia...A idda staju pinsannu!... Allura...Quan-

nu finii, pigghiai 'u trenu e m'assitti 'nfacci a 'na carusa ca era

qualche cosa di impressionanti: pareva addisignta a manu. Alla-

tu a idda c'era unu ccu 'na varva tanta (la indica),ca sappi doppu,

ca era so' maritu. J,cridennu ca era 'u patri, accumincia a talijl-

la 'ntrignu 'ntringnu e chiddu, ccu 'na vuci di cani arrifriddtu, mi

misi avanti all'occhi 'nghitu ca pareva 'nmnicu di marteddu e mi

dissi: "Bieddu, m''a sta' spaddannu ccu l'occhi e ora, si non cci 'a

finisci, mi siddiu ppi daveru."

BIAGIO - Si scantu, ah?

FELICE - S, ma sinu a 'ncertu puntu. Mancu passau 'nminutu, ca non cci

'a fici cchi...

BIAGIO - ...'A turnau a taliri...

FELICE - No, accuminciai a taliri a iddu...

BIAGIO - (incredulo) Cchi mi sta dicennu, sign Filici! 'A carusa av''a tali

- 8 -

(Biagio) - ri, no a iddu!...

FELICE - Mutu, fammi parrari. Taliava a iddu e n'o frattempu stirai 'a jam-

ma e, pianu pianu, attruzzi 'u me' pedi a chiddu d''a carusa. Chid-

da, quannu si dici i fimmini ah, non sulu cci stesi morta morta, ma

mancu passau menzu minutu, ca fu idda c'allungau 'u so' pedi e ac

cuminciau a cazzulirimi 'u me', apprima pianu pianu, ma quannu

si n'addunu ca dda speci d'armali di muntagna di so' maritu s'ava

appinnictu con annessa arrunfatna, la gran figghia di tappinra, e

cchi cci pigghiau, la bestia? E quant'era arraggiata! Non si scanta-

va di nenti mentri 'u so' pedi mi lazzariva 'u me'. Per, i cosi giu-

sti, Biagiu, s''a fici tuttu 'u tempu talijnnu fora d''o finistrinu o ti-

nennu l'occhi vasci comu si 'u cuntu non era 'u so'. Fici colpu, dis-

si, e aspittai 'u mumentu giustu pp''u seguitu. Quannu trasmu 'nta

prima galleria e arristamu 'o scuru, mi susi senza frimi sntiri e

cci allippi 'nvasni.

BIAGIO - (che sta seguendo il racconto con vivo interesse, con soddisfazio-

ne esclama) Bravissimo!

FELICE - Bravu? Ca comu! (indicandosi) Sugnu vivu ppi miraculu.

BIAGIO - Cchi era ammilinta?

FELICE - Anvci di vasari a idda, vasai a so' maritu!

BIAGIO - Comu, a so' maritu?

FELICE - Ca ppi curpa d''o trenu ca stuccu (imita il movimento) di bottu.

J allura pinsai: comu, accuss pilusa ? 'Ntisi ca d'armli si su-

su e quannu niscemu d''a galleria m'affirrau pp''i petti d''a giacca

e sbattulinnimi mi dissi: "Quannu arrivamu a Catania t'arrustu".

Quannu arrivamu, 'nta 'na vutata 'e occhi, jttai 'nsutu 'nterra e ac-

cuminciai a curriri.Ddu sdisonestu d''a vardia daziaria mi fici per-

'nsacch''i tempu ppi scaminrimi cca intra (mostra la piccola va-

ligia o la cartella) chiddu m'agghiungu e mi cci ppunu a livari di

sutta...Eccu cchi mi successi!

BIAGIO - (ridendo) Stassi attentu, ca qualche vota i pinni cci appzza!

FELICE T'aggiru ca non mi cpita cchi. Cchiuttostu t'arraccumnnu di

di non diri nenti a nuddu, ah!

BIAGIO - 'N'autra vota, vah! E ppi cu' mi pigghiu?

FELICE - E 'ntantu, si me' mugghri o me' zia mi vidunu accuss, cchi cci

dicu?

BIAGIO - (ridendo) 'A virit: ca uscu 'na bella sugghit''e corpa!

FELICE - S, abbgnicci 'u viscottu, tu 'n'utru. Chiuttosto portimi 'n'autra

giacca e chissa sistemammlla. Curri, ca cca t'aspettu.

BIAGIO - Cci pensu j. (esce dalla prima a sinistra).

FELICE - (rimasto solo, fra s) Vigliaccu, e quantu mi nni desi. Certu, iddu

ca era quantu 'n'ammurri,'a raggia c'aveva,mi misi sutta e spuu.

- 9 -

(Felice) - J pinsava: s'ha stancri. Unni, quannu, aveva 'ncitu!...(pensa)

Cu' sapi, a 'st'ura cchi sta pinsannu Giulietta 'a custurra ca havi

du' jorna ca non cci vaju. Idda sapi ca sugnu schettu e cci haja

prumisu milli voti ca m''a maritu.Chidda f cuntu ca si nchia ppi

daveru daveru e mi f novu macri idda.

BIAGIO - (rientra dalla prima a sinistra) Avanti, cca c' 'n'autra giacca.

FELICE - Biagiu, grazii ppi tuttu chiddu ca fai ppi mia. 'U Signuri t''a renni.

Appoi ti fazzu 'nrilu.

BIAGIO - (fra s) Appi!...No grazzii. J 'u fazzu pirch 'u vogghiu beni e

pirch accuss m'arrirdu quann'era picciottu...(si sente la voce di

Virginia)...So' muggheri sta vinennu, facemu attenzioni!

Scena 5

Felice, Biagio, Virginia

VIRGINIA - (entra dalla prima a sinistra) Oh, Felice, sei arrivato?

FELICE - Ora ora.Si trasvi 'nmumentu prima non m'attruvavi (l'abbraccia).

Cci stava addumannnnu a Biagiu comu stavi! (a Biagio) Averu?

BIAGIO - (a Virginia, connivente) Quantu stimu 'a saluti, veru !

VIRGINIA - (ironica) Che cosa?

BIAGIO - Ca era lestu ppi dirammllu...

VIRGINIA - (sorridendo) Siti 'na bella pargghia. Felice, sei tutto congestiona-

to...Sicuramente sei stanchissimo...Vatti a mettere in ordine.

FELICE - Ah, s, vado subito.Due giorni, Virginia, per le strade di Messina.

Avanti e arrri, avanti e arrri, senza putri cumminari nenti. Cchi

potti 'ncassari 'na lira! Ora cu' 'a senti a za' Beatrici...Si sapissi,gio

ia, che cosa haja passatu...

BIAGIO - Chiddu ca cci successi sutta 'a galleria...

VIRGINIA - (preoccupata) Felice, che ti successo sotto la galleria?

FELICE - (imbarazzatisimo,d un'occhiataccia a Biagio). Sutta 'a galleria?..

(cerca di inventare)...Ah, gi...sutta 'a galleria... Appena trasmu

sutta 'a galleria, 'na picciridda si visti 'o scuru e accuminciu a fari

vuci pp''o scantu. Chiantu, schigghi, strpiti.Currnu genti di l'au-

tri scompartimenti ppi sapri cc'ava successu. E ddocu ni mmist-

mu unu ccu 'n'autru. Tutti ca sbraitunu, parrunu a vuci forti...'U di-

luviu universali! Comu Diu vosi, niscemu fora...e cchi c'era: genti

ca parunu 'mbriachi, cu' si tineva 'a testa, a cu' cci mancava 'u

portafogghiu, j e tanti autri rumu stinnicchiti 'nterra cch'i robbi

scusti, lordi, scicti...(a Biagio, fra i denti)Ti mangiava a tia, ah?

BIAGIO - (intervenendo, a Virginia)... Iddu si cridva ca era pilusa...

VIRGINIA - (che non afferra, a Felice) Cu' era pilusa?

- 10 -

FELICE - Cu' era pilusa? Ah, certu, m''u stava scurdannu...(c.s.) Spira 'u

trenu c'era 'nfurastri ccu 'na valigia tutta pilusa...di fora!...

Cchi era curisa,...tantu ca tutti arrirunu...(a Biagio, sottovoce)

A tia t'abbruciu...

BIAGIO - (a Felice) Cci 'u cuntassi a signora cchi cci cumminau ddu sdiso-

nestu d''a vardia daziaria, ppi completari l'pira. Cci 'u cuntassi...

VIRGINIA - (preoccupata) Oh, madonna mia, cchi cumminasti,...cci jttasti ma

nu?

FELICE - No, nenti Virginia, chista 'na bestialit...Basta, mi sento stanco.

VIRGINIA - Hai ragiuni...Ora ti fazzu fari di Biagiu 'na bella tazza di brodu 'i

jaddina.

FELICE - (rincuorato) Ca quali brodu. 'Nveci, 'mbellu piattu di maccarruni.

BIAGIO - A 'st'ura prontu . Ora vaju 'ncucina ppi vdiri a cchi puntu semu.

(e mentre esce dalla prima a destra).

FELICE - (fra i denti a Biagio)... Disgraziatu!...

VIRGINIA - Veni, ora assttiti. Ma taliti com' arriddttu. Ma dicu j, 'a zia

ppi forza a tia ha fari fari 'stu travagghiu? (siede sul divano che

a sinistra e f cenno a Felice di sedersi accanto a lei).

FELICE - (siede) Virginia mia, non ce la faccio pi a fare questa vita, men-

tre, invece, vorrei stare sempre vicino a te e non lasciarti mai pi

sola. Invece devo correre da un paese all'altro pp'arricgghiri sol-

di comu 'ndimannri qualunqui.

VIRGINIA - Non ti amareggiare. Siamo giovani e chi s, un giorno forse...

FELICE - (f il sostenuto) Un giorno, un giorno...(grida) Ma quannu veni

'ssu jornu?...

VIRGINIA - Non gridare, la zia potrebbe sentirci...

FELICE - (c.s.) Ma j, ca m'haj'a stari sempri mutu? Accuss mi 'ncutgnu

e mi veni 'na badda cca (si indica la bocca dello stomaco). Chidda

si n'apprufitta di nuatri pirch non pussidmu nenti,e ni teni 'nta

'mpugnu pirch ni duna (minimizzando con il viso ed i movimen-

ti) ddi du' stanzi gratis, ddu tanticchia di vilenu di mangiari, qual-

che paru di scarpi a mia e a tia, 'sti quattru pezzi ca ni 'ntappmu

'ncoddu (indica i loro vestiti),qualche milli liri ca cci assuprchiu-

nu e nenti cchi. Vidmu quantu ha durri ancora 'sta vita! Ma j,

prima o poi, scattu.

VIRGINIA - Bravo Felice! Mi hai convinto. 'U sai cchi ti dicu? Niscemannnni

di cca intra e si cuntinui a non travagghiri, vol diri ca muremu

d''a fami, ma 'nzemi e libiri.

FELICE - (l'idea lo terrorizza) Cchi si' pazza? S'am''a soffrri, almenu suffre

mu cc''a panza china!

VIRIGINA - No,ascuta a mia.Ni nni jemu macari a fari i cammarri, ma alme-

nu (con enfasi) 'u pezz''i pani ca ni mangiamu frutto del nostro

- 11 -

(Virginia) - sudato lavoro. (con gesto imperativo) Andiamo!

FELICE - (spaventato) Ora? Dijni...cc'a panza leggia?

VIRGINIA - Ora! Quannu travagghiamu, mangiamu!

FELICE - (c.s.) E si non travagghimu?

VIRGINIA - Ca non mangiamu! 'O facmuni i valigi. (si avvia verso la prima

a sinistra).

FELICE - (avvilito) Amunnni...(si avvia verso la prima a sinistra).

Scena 6

Felice, Virginia, Biagio, Concetta,Enrico

BIAGIO - (rientra dalla prima a destra, prima che loro due escano, annun-

ciando) Pronti i maccarrni...Avanti passati dda banna ca v'allic-

cati macari l'ugna...(esce rapido dalla comune).

FELICE - (allettato dall'annuncio, guarda Virginia) J dicissi: ca mangiamu e

doppu ni nni jemu! Ah?

VIRGINIA - E tu cci vo' dari 'sta soddisfazioni a chidda?

FELICE - Ca mi sforzu, pacienza!

CONCETTA - (entra dalla seconda a sinistra, raggiante) Lo sapete chi sta salen-

do?...Enrico! Mi ha detto dalla strada che viene per parlare con pa-

p e la zia!

FELICE - Apri l'occhi, Cuncittina! Si' sicura ca chiddu, maritnnivi, ti po'

ammantniri?

CONCETTA - (ridendo) Varda cu' parra: 'u nmmuru unu d''i spacinnti.

BIAGIO - (da fuori) Prego, prego, s'accumudssi (entra dalla comune) ca cci

chiamu 'a signora Beatrice. (lo annuncia) Il sign Fisichella (ad En-

rico) Fisichella dissi, averu?

ENRICO - Proprio cos...

BIAGIO - Il sign Fisichella Enrico. (esce dalla seconda a destra).

ENRICO - (timidamente) Permesso...

FELICE - (vedendolo, lo riconosce) Ma taliti cchi sorpresa...Enrico (a Virgi

nia e Concetta) un mio vecchio compagno di scuola...(gli si avvici

na contento).

ENRICO - (abbracciandolo) Felice, ma quanto piccolo il mondo!

FELICE Enrico, ti ricordi quantu ni cumminumu, ah? Truffumu a cu' era

era...

CONCETTA - (fra s) N'ha cangitu mai...

FELICE - ...Ni caliumu 'a scola e ni nni jumu 'o cnima, a Plaja, peri peri...

ENRICO - (che vuole essere pi riservato) S, mi ricordo...

FELICE - Ah, t'arrirdi quannu passumu di ddu panificiu e cci arrubbumu

'ncucciddtu 'a vota?...

- 12 -

ENRICO - (c.s.) E gi, cose di ragazzi!...

FELICE - E dunque ti piace mia cognata Concettina, ah?

ENRICO - Per la verit, ci piacimo tutti e due...

FELICE - Benissimo!...E che cosa fai di bello?

ENRICO - Sono capo commesso in una ditta di tessuti di via Manzoni e,oltre

allo stipendio, ho anche una piccola percentuale sulle vendite che

faccio.

FELICE - A postu ah! Ammuccmu!...Senti, ora ca cci pensu, ma tu quenn'-

rumu 'a scola, non ti vantavi ccu tutti dicennu c'avevi 'u ziu 'Ameri-

ca?

ENRICO - S,ce l'ho ancora. Non ha altri parenti e mi ha nominato suo erede

universale.

FELICE - Benissimo.Allura t'ha' augurari ca mori prestu e ti metti 'mpgghia.

ENRICO - No, e pirch puurddu. Sempre sarvti su'. Non ti pari?

Scena 7

Felice, Virginia, Concetta, Enrico,

Biagio, Beatrice, Camillo, Fortunato

BIAGIO - (entra dalla seconda a destra, rivolto ad Enrico) Stanu vinennu a si

gnora Beatrice e so' maritu. Ora avvisu macri 'o patri d''a signuri-

na, 'u sign Camillu (esce dalla prima a destra).

BEATRICE (entra dalla seconda a destra seguta dal marito).

FELICE - (fra s) La mamma di Lucrezia Borgia!

FORTUNATO - (entra dalla seconda a destra).

FELICE - (c.s.) So' cumpari, 'u masculu d''a casa!

CAMILLO - (entra dalla prima a destra).

FELICE - (c.s.) 'U saristnu d''a matrci!

FORTUNATO - (vorrebbe andare incontro ad Enrico per salutarlo).

BEATRICE - (lo trattiene per la giacca e sottoce, riferendosi ad Enrico) Non ti

mviri. A iddu tocca salutrini ppi primu...

FORTUNATO - (di rimando) Accuss, si iddu non ni saluta, a nuatri ni scura cca.

BEATRICE - (con tono di comando) Il signore chi ?

ENRICO - (compto) Enrico Fisichella, ai suoi ordini!

BEATRICE - E desidera parlare con me?

ENRICO - S ed anche con suo marito e con suo fratello, il pap di Concetta.

BEATRICE - (con decisione) Tanto mio marito che mio fratello dipendono da

me e di certe cose non se ne interessano!|

FORTUNATO - (per la brutta figura) Completo!

CAMILLO - (piano a Fortunato) Comu si n''a canuscssi!

FORTUNATO - (piano a Camillo) Arrisultmu ddu' belli manich''i scupa!

- 13 -

ENRICO - (rassegnato) Beh, allora parler io.

BEATRICE - Preferisce parlarmi da solo a solo?

ENRICO - Per me uguale perch quello che le devo dire, signora, non un

segreto. Anzi!

BEATRICE - Benissimo. (poi a tutti, con ampio gesto della mano) Potete resta-

re.

FELICE - (fra s) E cu' si movi!

BEATRICE - Biagio...

BIAGIO - Cumannssi, signora.

BEATRICE - Le sedie. (conta tutti i presenti a fior di labbra e poi a Biagio) Set

ti seggi.

BIAGIO - Subitu. (fra s) Setti vastddi! (raccoglie sette sedie per la stanza,

man mano le consegna ed esce dalla prima a destra).

BEATRICE - (ad Enrico) Parli pure!

ENRICO - Grazie. Mi sbrigher in due parole. Signora, sua nipote (guarda

Concetta) mi piace e me la vorrei sposare. Lei non mi conosce ed

giusto che prenda informazioni.

CONCETTA - A me piace pure e lo voglio sposare.

BEATRICE - (a Concetta con autorit) Tu muta. Cchi 'sta 'nfunnicta mentri

staju parrannu j? Fallu 'n'autra vota e (facendo il gesto con la

mano) ti nni stampu una ca ti lassu 'a signa 'nta facci! (a Camillo)

E mi meravigghiu di tia, ca si' 'u patri!

CAMILLO - (ironizzando, si alza e ponendosi bene in vista, a Concetta) E tu

signorinella, 'a prossima vota, spira a chiddi d''a zia cci aggiun-

giu chiddi me' (f un gesto d'intesa a Concetta e si siede).

BEATRICE - (a Camillo, piano, con ironia) Tu srviti 'u cuteddu e non fari

sangu!

FELICE - Scusa zia, ma dda carusa...

BEATRICE - (irritata da queste interruzioni, con voce sostenuta) Muti tutti, e

cchi . (ad Enrico) La prego, prisichssi...

ENRICO - Grazie. Un mese f vidi sua nipote alla finestra e me ne innamo-

rai cos tanto che decisi di sposarla. Tanto vero che sono venu-

to per parlare con lei, con suo marito e con il padre. Ma mi sono

persuaso che meglio parlare solo con lei perch con loro due (in

dica Fortunato e Camillo) non il caso. Io sono capo commesso

in una ditta di tessuti di via Manzoni e,come ho gi detto a Felice,

mio vecchio compagno di scuola,...

BEATRICE - (fra s) Abbirsti semi!...

ENRICO - ...oltre allo stipendio, ho una piccola percentuale sulle vendite che

faccio. Io sono un giovane onesto, di buona famiglia e sono certo

che render felice mia moglie.

BEATRICE - (guardando con sufficienza Fortunato e Camillo) Nenti nenti vua-

- 14 -

(Beatrice) - tri vulssuu diri qualche cosa?

FORTUNATO - (che s dove vuole arrivare sua moglie) Si cci s tu?

CAMILLO - (come Fortunato) No, chissi cosi di fimmini, su'.

BEATRICE - (soddisfatta) Megghiu accuss. (ad Enrico) Vede, egregio signore,

siamo agghinti a 'n'epoca ca quannu si parra di matrimoniu biso-

gna scaddarizzri tantu di occhi. (con intenzione) Dicu giustu, si-

gnor Felice?

FELICE - (di rimando) Ccu la facci! (fra s) ...Ssin'ammazzari...

BEATRICE - Quando si presentano i giovanotti, si s, si sprunu le meglio mon

zignare...non parlo ppe lei, mi deve credere, ma parlo al generale.

FELICE - S, 'o cumannnti...

BEATRICE - Sbrizzano soldi a destra e manca e poi sono uno pi spsulato e

faglio dell'altro. Il guaio che alla picciotta, prima o poi, cci piglia

una passioni di quella malantrina e i genitori, pp'amuri di non falla

mriri cunsnta o cco' qualche altra malatia cchi pusitiva, clono,

diciamo cos, dd'affari (abbozza un approssimativo gesto) e la fa-

no maritari: Ma alla squaglita della neve si vedono i portsi, voli

diri, 'a verit e ai due mortzzi di fami se li devono 'nficcri 'ncasa.

(guarda, significativamente, Felice e Virginia) Io ni ho spirinza!

E poi, caro signore, mia nipote, 'mparta qua ca non ci manca nen-

ti, sirvuta di tutto punto, ammizzigghita di tutti, po' pritenniri cchi

aggi...aggiazze...(non riesce a dire "agiatezza")...

FELICE - (fra s) Si i jaggi, ppi chiudricci a tia...

BEATRICE - ...Aggezzi...(si decide) Cchi ricca, vah! Va bene quello che ha det-

to lei, ma sempri 'ncommesso . Cchi po' spirre di cchi, c'addi-

venta principali? Ma quannu mai! (si alza e, appresso a lei, tutti.

ENRICO - (tenta l'ultima) Ma io ho uno zio in America che, a morte sua, lasce-

r tutto a me.

BEATRICE - (di rimando) E 'u lassssi mriri, ppi com'ora!

CONCETTA - (che nel frattempo andata agitandosi, decisa) Pap, io lo voglio!

CAMILLO - (che teme le reazioni di Beatrice, f scena) Vidi ca vegnu, ah!

ENRICO - Signora, io sono venuto qui spontaneamente ed ho detto la verit.

Non sono come quelli che ha detto lei e che, alla fine, si fanno man-

tenere. Dico giusto Felice,...tu che mi conosci?

FELICE - (che temeva lo sfott) I cosi giusti. 'U canusciu j!

VIRGINIA - (a Felice) Ma non ti pari ca chissu, docu (alludendo ad Enrico) nenti

nenti, sfutti?

FELICE - (f cenno di s con la testa).

ENRICO - Sono veramente deluso, signora. Non mi aspettavo questa risposta.

Ma le giuro, da quel giovane onesto che sono, che Concetta sar mia.

Signori! (esce dalla comune con passo deciso).

CONCETTA - (con orgoglio) Ci sposeremo! (esce dalla seconda a sinistra).

- 15 -

BEATRICE - (alzando la voce e puntando il dito in direzione della seconda por-

ta a sinistra) Tu ti mariti a cu' ti dicu j!

VIRGINIA - (risentita, a tutela della sorella) Zia, ma tu t''u scurdsti c'ancora io

e Concetta abbiamo il pap?

BEATRICE - (furente) To' patri 'nta 'sti cosi non c'entra. Cca intra, e v''u ricor-

du a tutti, cumannu j!

VIRGINIA - (finalmente reagisce e scatta ferma e decisa) Zia, sntimi tu inveci.

Cumanni tu, e si capisci,pirch non pussidmu nenti, am''a mangia-

ri e tu ni duni 'a mangiari. Me' patri sta mutu pirch 'a so' pusizioni

cca intra non ci cunsenti di priri 'a vucca. 'U zu' Fortunatu, maca-

ri iddu, non parra pirch 'a so' sacchetta ha statu sempri vacnti.

Tutti, cca intra fanu fari a tia e dipnnunu di tia sulu pirch, arrior-

datillu e si non l'ha' caputu, t''u staju cantannu j, solo perch biso-

gna mangiare. Ma si tutti chisti di cca intra (indicando tutti con il di-

to)vlunu cuntinuari a sffriri, fcciano pure ma nuatri no perch sia-

mo giovani e 'nte vini avemu sangu. Perci, ora stissu, n'arricuggh-

mu i pupi e ti livmu 'u frastornu...(uscendo dalla prima a sinistra)

Qualcosa la faremo, (marcando) mia per niente cara zia Beatrice!

FELICE - (guardando tutti e sopratutto la stupta Beatrice) Sono perfettamen-

d'accordo con mia moglie! Mi nni vaju macari j (resta in scena).

Scena 8

Felice, Beatrice, Fortunato, Camillo, Biagio

BIAGIO - (entra dalla prima a destra) Signori, il pranzo servito.

FELICE - Megghiu cc''a panza china (scappa di corsa dalla prima a destra).

FINE DEL PRIMO ATTO

- 16 -

SECONDO ATTO

Laboratorio di sartoria e modisteria di Mariuccia. A destra tavolo medio rettangola-

re che serve per lavoro e anche per pranzo. Sei sedie comuni e, sparsi per casa, mo-

delli di carta, cappelliere, un metro giallo a nastro. Mobiletti, niente quadri, eventual

mente, qualche figururino appeso al muro. Un portamantelli.

Scena 1

Mariuccia, Rosina, Matteo

(all'apertura del sipario si sente suonare il campanello elettrico di entrata)

MARIUCCIA - (entra dalla prima a sinistra, esce dalla comune per aprire la por-

ta e rientra subito dopo).

ROSINA - (entrando dalla comune) Bonasera, Mariuccia.

MARIUCCIA - E bonasera. Tu, 'o slitu, ti nni veni all'ultimu mumento e appi 'a

fari tutti cosi j.

ROSINA - Sempri 'na cosa dici? Mi pari ca 'u sai chiddu ca cci voli ogni vo-

ta ppi cunvnciri a me' matri!

MARIUCCIA - Ma vera 'ncutta, ah? Speriamu ca Fortunato si decidssi prestu

a maritriti, accuss cci duni 'na bella risposta a to' matri.

ROSINA - Mariuccia, ca quali Furtunatu! Non mi piace... troppo vecchio

per me.

MARIUCCIA - (anche lei ne convinta) Vulnnu...Ma un uomo fatto,di chiddi

ca si sanu affezionari veramenti, possidente...Allura Camillo,ca si

fissau ca mi voli maritari, cchi di primu pilu? I so' anni l'havi e

comu! Ma cchi fazzu 'a stuffsa, cch''i tempi ca currunu?

ROSINA - Comunque, 'ntantu 'stasra n'addivirtmu, appi pensa Diu!

MARIUCCIA - E Giulietta ancora ca non spunta. Auh, siti 'i stissi.

ROSINA - 'I stissi! Chidda, 'u sapemu, veni sulu a ura d'accuffulrisi a tavo-

la, non sulu, ma appoi non lava mancu 'sticchnu.

MATTEO - (ha subaffittato l'appartamento a Mariuccia, riservandosi una stan

za, ecco perch viene dalla prima a destra) Belle donne, permes

so? Disturbo?

MARIUCCIA - Avanti, don Matteo, trasissi.

MATTEO - (osservandole) Vistti tutti dui di carni 'furnata, ah? Avemu incon

tri di Societ, 'stasra?

NARIUCCIA - Ca quali Societ! Una cenetta fra amiche. 'S cchi cci ava passu!

MATTEO - (allarmato)M'arraccumnnu a lei,signurinedda,non faciti catniu,

'nfernu vah, comu 'a vota passata, pirch 'u patruni 'i casa vosi

cuntu e ragiuni.'U so' lettu propriu cca sutta (indica con il dito).

- 17 -

ROSINA - Noi dobbiamo solo cenare e non ca si mangia abballnnu abbal

lnnu. Lei stissu!

MARIUCCIA - Tranquillu, don Matteo. 'Stasra cca, non si trippa e non s'abballa.

MATTEO - (accomodante) Vi subaffitti 'sti tri cmmiri ppi 'na mangiat''e pa-

sta, siti attrassti di tri misti e non vi cutturu. Ma santi carsi, da

datammlla 'na manu. Si chiddu (indica sotto) si n'addna, n'abba

fora a tutti, eh.

MARIUCCIA - Si nni po' ghiri a curcri...Ah, don Matteo, scusassi, m'avissi 'a

'mpristri quattru sirvitti, j n'haju sulu dui puliti e allura...

MATTEO - Quattru? Cc''i staju purtannu, cchi vol diri!

MARIUCCIA - Grzzii assai, don Matteo. Dumani cc''i tornu lavati e profumati.

MATTEO - (f un po di moine alle due ed esce, pieno di s, dalla prima a de-

stra, sospirando).

ROSINA - Havi ragiuni, puureddu. Dda sira 'a fcimu grossa! (suonano alla

porta) Chissa ha essiri dda bedda d''i setti veli di Giulietta.

Scena 2

Mariuccia, Rosina, Giulietta

MARIUCCIA - (va ad aprire dalla comune e rientra subito dopo con Giulietta e

l'annuncia battendo due volte il piede per terra) Sua Altezza Giu-

lietta prima, principessa d'a Varnna...(guardando fuori, la invita

ad entrare) Strascinta, trasi!

GIULIETTA - (sta allo scherzo ed entra superba, poi)...'Ssin'ammazzari, puured-

da. Ogni vota c' haj''a nsciri, c' sempri 'a solita tragedia!

ROSINA

e

MARIUCCIA - (all'unsono) Avanti, cntini cchi ti successi 'sta vota.

GIULIETTA - 'Ntantu, cci ha essiri qualche...(tappandosi la bocca) bbiih, cchi

mi stava scappnnu...qualchednu o qualcheduna ca cci mangia e

cci iju a cuntari a 'dda stunata di me' zia ca nuatri cca, facemu...

(accompagnandosi con un eloquente gesto della mano) cu' sapi

cchi e non mi vuleva fari nsciri. Chiudu a porta a chiavi e si nni

ju a crcari.

MARIUCCIA - E comu ti scarammsti, allura?

GIULIETTA - Comu? Ca jammnnu 'a slita sceneggiata.

ROSINA - (guarda Mariuccia) E qual'?

MARIUCCIA - Ora n''a cunta!

GIULIETTA - Mancu cci fici appuggiri 'a carna 'nto lettu, ca mi stinnicchii

modda modda 'nterra e ghitti 'na schgghia accuss putenti ca

si sbalancnu i vitri d''u balcuni. Scuppulu d''u lettu e vinni

- 18 -

(Giulietta) - cursa tutta scantta. Comu mi visti: matri, dissi, 'sta carsa sta

murennu...jvu a chiamari 'a signora alltu e, 'nsemi a so' maritu,

mi msunu spira 'u lettu. Prestu signora, cci dissi 'a zia, mi f

'u favuri, jssi a chiamari 'u dutturi di l'ultimu pianu...J, 'ntantu

abbita 'nto lettu e ccu l'occhi chiusi, accuminciai a sbttiri tut-

ta...Me' zia, vidnnumi accuss, accuminciu a piccijri. Vinni 'u

medicu, mi pigghiu 'u pusu e j, senza farammnni accorgiri,

aprii 'n'occhiu e ci fici segnu 'o dutturi, 'u quali capu tuttu e mi

desi 'na manu. Questa ragazza, dici, troppo nervosa. Nenti nen-

ti ha avuto qualche dispiacere, qualche contrariet? (persuasivo)

No, perch se la cosa continua, 'a carusa potrebbe prendere una

piega ca...'o 'ddizztila doppu. E allura cchi cunsgghia duttured

du, cci dissi 'a zia ? Non la contraddica, non la freni, le dia liber-

t e vedr ca 'a cosa s'abbrsa. Mi tenga informato. Per adesso

me ne vado - mi scacciu l'occhiu e niscu. Ddocu 'a zia quantu

si nni dissi: bestia, orva, assassina. Cchi vo' fari, giujuzza, mi dis

si? Mi susu, cci arrispunnii ccu 'na vuci modda, nesciu ppi pig-

ghiari 'mpocu di aria. Avvicinu 'nti Mariuccia o poi tornu. Ah?

Tutta biniditta, dissi idda, ma torna prestu e non mi fari stari ccu

pinsri. E j, sempri cc''a solita vuci, "abblu" (gran risata di tut

te e tre).

ROSINA - Ma vardti cchi cosa ha fari una, pp'aviri 'a so' libert.

GIULIETTA - Non solo per avere la libert, ma anche per stare un pocu con

voi due.

MARIUCCIA - (ironica) Ppi stari ccu nuatri, 'avru? Pirch non dici ppi vdiri a

Felice, l'innamorato to'!

GIULIETTA - Lingta, e va beni, prima ppi vdiri a iddu e poi ppi vuatri.

ROSINA - Carusi, per 'na cosa. Non cridu ca i nostri... jadduzzi, 'ncuntrn

nisi cca pp''a prima vota, s'avissunu a truvari a disagiu pirch

non si cansciunu? Forsi era 'u casu ca l'avssimu fattu 'ncuntrari

fora. Auh, orami fatta , e comu finisci si cunta...

MARIUCCIA - Cchiuttostu si vulssinu arriurdri di portare qualcosa anche loro!

S, per 'a chicchira bella...Passu 'nmumentu 'ncucina (esce dal-

la seconda a sinistra).

ROSINA - A propositu, Giulietta, comu finu appi ccu ddu tiracitu di Cic

cio, giovanotto malantrno?

GIULIETTA - Non cci 'a fazzu cchi. Duminica passata s''a fici tutta 'a jurnata

passinnu sutta 'u me' balcuni. Ma cchi non cci n'havi casa?

ROSINA - Ma pirch 'u lassasti?

GIULIETTA - E' chiacchiarni, havi 'u viziu de' carti, ppi nenti addma e nesci

cuteddi e revlviri ccu cu' gh. Ppi favuri, sci!

ROSINA - Bunu facsti...(suonano alla porta). Apro io (esce dalla comune).

- 19 -

Scena 3

Giulietta, Rosina, Fortunato, Enrico

FORTUNATO - (entra dalla comune con un involto ed un'anguria o mellone) Buo

nasera.

GIULIETTA - Buonasera.

ROSINA - (entra al seguito di Fortunato) Finalmenti arrivsti! A beddu, si'!

FORTUNATO - Angioletto mio, scusami, ma di 'sti tempi staju parennu spurg-

ghia facenni.

ROSINA - Bonu, ca m''a cuntasti. Non ci speravo pi, sai?

FORTUNATO - (esagerando) Non t'arrisicri mai a pnsari 'na cosa di questa.

ROSINA - Ammugghimila vah! Avanti, cosa hai portato di bello?

FORTUNATO - Dunque, se' cost''i maiali, 'mbellu pezzu di cosicavddu e 'nmu-

lni, ca sperimu non fussi lsciu.

ROSINA - Avanti, ti perdono.

FORTUNATO - Ah, s? (accostandola, con passione) E se portavo, oltri 'e costi,

una ruota di sasizza, comu fineva, aaah?

ROSINA - No, tu t'ha calmari annnca l'infartu, ti veni...Ora andiamo a de-

positare queste cose in cucina (esce dalla seconda a sinistra).

FORTUNATO - Vengo, pasticciotto. (a Giulietta, con esagerata galanteria) Mi cci

prommtti, baronissa, vero? (esce dalla seconda a sinistra).

GIULIETTA - Facci, facci...(appena uscito) I cosi giusti, bellu soggettu, !

(suonano alla porta). Vidmu cu' . (esce dalla comune e rientra

qualche istante dopo). Enrico...

ENRICO - (entrando appresso a Giulietta) Giulietta, che ci fai qui? Hai cam-

cambiato casa?

GIULIETTA - No, sempre l abito. Sono venuta a trovare una mia amica. Anzi,

approfitto per dirti che domani mattina vengo a portare a tua ma-

dre quel vestito che le ho riparato. Diglielo, va bene? E allora, che

ci fai qui?

ENRICO - (fra s) Cchi cci cuntu, ora a chista?...Ti spiego, ma tu mi devi

dire la verit.

GIULIETTA - Sintmu.

ENRICO - Poco f visti trsiri cca a 'ntiziu,unu anzianu, un certo Fortunato,

ccu 'na cartata e 'nmulni. Vero?

GIULIETTA - S, dda banna (indicando la seconda a sinistra). Ma cchi fa', 'u

canusci?

ENRICO - 'U canusciu. A mia m'interessa sapiri sulu cchi vinni a fari!

GIULIETTA - Ca 'u 'nnamuratu di Rosina, 'n'autra amica me'. Tutti i jorna

veni a 'ncuntrrla cca.

ENRICO - Ah, sparti tutti i jorna!

- 20 -

GIULIETTA - Ca cci mancassi,...s'han''a maritari!...Scusa, Enrico, no ppi sapi

ri i fatti to', ma tutta 'sta curiosit, pirch?

ENRICO - (trova una scusa) No, ca...'stu signor Fortunato m'ha turnari cer

ti pcciuli e l'ava persu di vista. Mi crideva ca stava cca.

GIULIETTA - Ah, ho capito...Mi dispiaci ca non casa me', allura t'avissi am-

mittu.

ENRICO - No, grazie...Ma cc'aviti festa, 'stasira?

GIULIETTA - Una cenetta fra amiche: io, Mariuccia 'a patrun''e casa e Rosina,

...(con titubanza) diciamo cos, 'a zita di...(indicando la seconda

a sinistra) Fortunato.

ENRICO - (sentendo "zita" e Fortunato) Ah...

GIULIETTA - A momenti arrivano gli altri...(con imbarazzo) ziti. Sai, ci dobbia

mo sistemare. Loro parlano di matrimonio e cos...Sono persone

per bene, sistemate...Fortunato lo conosci gi, quello di Mariuc-

cia, anche lui non proprio giovane, si chiama Camillo...

ENRICO - (come per il nome precedente). Ambo...

GIULIETTA - ...Che addirittura vuole sposarsi 'u misi ca trasi e poi c' 'u me'...

ENRICO - ...Ca 'u terzu vecchiu!

GIULIETTA - (pronta) Cchi si', 'nto sonnu? J i cunti mi sappi fari e m''u scat-

ti picciottu!

ENRICO - (ironico) M''u 'mmagini...E comu si chiama 'u to'...piccirddu?

GIULIETTA - Ma varda a chissu cch' spiritusu...'U me'...picciriddu si chiama

Felice.

ENRICO - (che non si aspettava questo terzo nome, lo lega, ovviamente, ai

due precedenti) Terno!

GIULIETTA - (sorpresa) Ma com' ca ppi ogni nomu ca t'haja fattu, tu cci ha'

raccamtu spira, ah?

ENRICO - (per sviare) Addivintsti troppu piliddsa! Non cci haju arricca-

mtu propriu nenti. Allura ti dissi ca ti marita?

GIULIETTA - S, a maggiu ca veni.

ENRICO - Allura, quann' accuss! Vistu ca ancora n'hanu vinutu, j mi nni

vaju,...non vi vogghiu scunsri facnnimi attruvari cca. (fra s) Cci

haj''a cumminri 'n'a trppula a tutti tri! A dda cavadda ch'e teni

'nta pugnu cci fazzu vdiri cu sugnu j. (a Giulietta) Giulietta m'ha

fattu tantu piaciri vidriti. Ti auguro tanti cosi belli e... teni l'occhi

aperti (esce dalla comune).

GIULIETTA - (rimane un po' perplessa) Chissu non mi cunvinci, non m''a cunta

giusta...Mah!...

Scena 4

Giulietta, Rosina, Camillo, Matteo

ROSINA - (entra, ridendo, dalla seconda a sinistra) Giulietta, tutti a nuatri

- 21 -

(Rosina) - n'accpitunu. Fortunato, mentri affettava 'u muluni ccu 'ncutid-

dazzu, si tagghiu 'u jtu. E' mortu d''u scantu e sta trimannu co-

mu 'mpiccirddu. Mariuccia 'u sta medicannu.

GIULIETTA - E cci arrri 'o to' zitu?

ROSINA - Taljulu e vidi ca cci sbuffi 'nta facci macri tu! (suonano alla

porta) Apru j (esce dalla comune e rientra subito dopo) Oh,

Camillo, entra entra.

CAMILLO - (entra dalla comune, ha un involto che gcciola ed un altro, che

contiene una camicia, sotto il braccio) Grazie. Buona sera, belle

fanciulle. E Mariuccia?

GIULIETTA - E' dda banna. La chiamo subito, intanto siedi. (esce dalla secon-

da a sinistra).

CAMILLO - Grazie (siede, tenendo sempre i due involti).

ROSINA - Cci permetti? (esce dalla seconda a sinistra).

CAMILLO - (accennando ad alzarsi) Prego. (rimasto solo) A 'sta sira far co-

si di pazzi,...mi devo ar-ri-cri--ri 'a facci di me' soru Beatrice.

MATTEO - (entra dalla prima a destra, con i quattro tovaglioli in mano) Si-

gnora Mariuccia, cca cci su' i tovagl...(si accorge di Camillo e,

mogio mogio) Buonaseeera! ( fra s) Cchi voli, chissu?

CAMILLO - (accennando ad alzarsi) Buonaseeera! (fra s) E di unni spuntu?

MATTEO - (con un leggero inchino) Servo suo!

CAMILLO - No,cchi c'entra, lei non servi.

MATTEO - Ah, va beni. Lei chi...?

CAMILLO - Ah, s...sono un amico di (accennando con le mani all'ambiente)

casa.

MATTEO - (fra s) E j 'u calannriu di l'annu novu.

CAMILLO - E il signore, chi ?

MATTEO - (fraintende, si guarda dietro e, non vedendo nessuno) Chi, io? So

no don Matteo, il padrone di casa.

CAMILLO - (sfottandolo) Mzzica, cci 'u stava dicennu...

MATTEO - Pirch, mi nni fici addunari?

CAMILLO - Di cchi?

MATTEO - (che non recepisce) Di cchi, cchi?

CAMILLO - (c.s.) Ah, questo non lo so!

MATTEO - (c.s., ma preferisce troncare) Ho affittato queste tre stanze alla si-

gnorina Mariuccia (indica velocemente le due di sinistra e la secon-

a destra) mentre in questa (la prima a destra, che tocca) cci staju

j. M'abbsta.

CAMILLO - (seguitando nel suo tentativo) Mi scusassi...Muvu i manu accuss

veloci, ca non capii quali sunu i tri stanzi ca s'affittu. (per tranquil-

lizzarlo) 'A so', 'a tuccu,e m''a 'mpari!

MATTEO - (come comandato, va a toccare una per una le tre porte interessate,

- 22 -

(Matteo) - e quando sta per andare ad indicare, da vicino, la sua).

CAMILLO - No, fermu...

MATTEO - (si blocca). Matri, cchi fu?

CAMILLO - Nenti, cchi fu! Si cci staju dicennu ca 'a so' cmmira m''a 'mparai...

MATTEO - Ah, giustu, m''u dissi...(puntandogli l'involto che sgocciola) Ma

'nta 'ssu mmgghiu ca scula, cchi c' 'na jatta? 'A facissi scnni-

ri, annunca 'u pinna. Si l'app''a fari di 'ncoddu, ammaledda.

CAMILLO - Ca quali jatta, cchi va dicennu. (mostrandogli l'involto) Cca in-

tra cci sunu peperoni sotto aceto.

MATTEO - E allura stassi attentu pirch, lassnnuli sculari ancora, lei si man

gia i pipi sicchi e a mia m'appizza 'u pavimentu.

CAMILLO - Ma cchi dici? Anzi 'u pavimentu s'arrinfrza cc''actu.

MATTEO - (pi confuso che persuaso) Ah, s?...(gli porge i tovaglioli) Ppi

favuri, cc''i dassi 'a signorina Mariuccia e cci arriurdssi di non

fari baldoria annunca acchina 'u patrun''i casa e finisci a pira.

CAMILLO - Scusassi, ma quanti patrun''i casa cci sunu cca?

MATTEO - (accomodante) Cci 'a desi in subaffittu...(ride) E a mia ca mi pa-

reva ca ddoc'a intra aveva ammugghita 'na jatta. Pirch, 'ssi

bestii quannu si vdunu 'o scuru, si scntunu e (f il gesto) sghc-

cciunu. Abbasta, mi nni vaju e bon divertimentu...(prima di usci-

re raccomanda ancora) senza fari pira e senza trippiri (esce dal

la prima a destra).

Scena 5

Camillo, Mariuccia, Giulietta, Felice

MARIUCCIA - (entra dalla seconda a sinistra) Camillo, beddu!

CAMILLO - Gioia d''a me' vita.

MARIUCCIA - (con apparente rammarico) Ma pirch, 'sta sira, tutti stati vinennu

all'ultimu minutu, ah?

CAMILLO - Babba, nenti, oramai sugnu cca. (passionale) Appena ti vidu per-

du 'a testa,...addiventu comu 'ncarsu di vint'anni. Veni cca, cas-

satella mia, lssiti vasari...

MARIUCCIA - (pudca, ad arte) Ma cchi fai, sgherzi?...

CAMILLO - ...'A sula manu...

MARIUCCIA - (c.s.) E si trsunu?...

CAMILLO - ...'Nghitu, mancu? Mi spcciu 'nta nenti!

MARIUCCIA - Basta, ppi ora no. Cchiuttstu, cchi purtasti?

CAMILLO - (deluso) Cchi purtai? Purtai tutta roba stuzzicanti, cattigghinti,

e stimolanti. 'Nzumma, sbrgghia pitittu e cio: angivi salati,

alvi nuri 'nfurnti, chippiri e otto peperoni sottacto.

- 23 -

MARIUCCIA - Benissimo, tutta roba di rinforzu. E 'nta l'autru pacchettu, cchi c'?

CAMILLO - Cca c' 'na cammisa pulita: Se ci permetti mi vorrei cambiare.

MARIUCCIA - S, vai di l, nella mia camera (gli indica la prima a sinistra).

CAMILLO - Ah, venuto don Matteo e lassu 'sti sivvitti (glieli d, poi, prima

di entrare, tira fuori la lingua per moina ed esce).

MARIUCCIA - O simpurtatavllu...

GIULIETTA - (entra dalla seconda a sinistra tutta elettrizzata) Mariuccia, sta ac-

chiannnu Felice...

MARIUCCIA - Benissimu, allura semu tutti.

GIULIETTA - E Camillo?

MARIUCCIA - O slitu...

GIULIETTA - ...Si sta canginnu 'a cammisa...

MARIUCCIA - (esce dalla seconda a sinistra - suonano alla porta).

GIULIETTA - Cca (esce dalla comune e rientra con Felice) Ciao, gioia mia.

FELICE - Ciao Giuliettina...(le mostra le cose) Ho portato 'na pariddta di

masculni ca m''i fici 'nfurnri d''u pizzaiolu, ddu' vastddi frischi

e buttigghini di vinu d''a Masculuca.

GIULIETTA - Ammuccmu, cosi c''u mcciu!

FELICE - (entusiasmato) Mzzica, 'sta sira am''a fari cos''i pazzi!

GIULIETTA - Veni cca, cos''i pazzi. Assttiti e parrmu! (si siede).

FELICE - (si siede e scherzando) Ditemi tutto, maest!

GIULIETTA - Lassa stari 'a maest e dimmi pirch havi ddu' jorna ca non ti fa'

vdiri!

FELICE - Haj'ha statu abbitu 'nta 'nfunn''i lettu cc''a frevi.

GIULIETTA - (preoccupata,cambia atteggiamento) Ppi davru? E ora comu ti

senti, gioia?

FELICE - Un leone (imita il ruggito) Aaahrrr...

GIULIETTA - Senti, ti voglio raccontare il sogno che ho fatto 'stanotte e vidi ca

cci am''a nsciri i nmmira.

FELICE - (assecondando) Ah, sicuru! Chi lo sa si nni mittmu 'mpgghia!

GIULIETTA - Ascolta. Ero affacciata al balcone e ti aspettavo. A 'ncertu puntu

spuntsti tu ccu 'na machinna e j scinni di cursa, vistuta con un

bellissimo abito bianco da matrimonio. Siamo andati fuori citt e

siamo entrati in un grande ristorante pieno di gente che, appena ci

ha visti, ha cominciato a battere le mani dicendo, ma non ricordo

bene, evviva gli sposi - evviva gli sposi. Mentre stavmo pranzan-

do, tras 'na fimmina ccu 'na facci ca jttva focu e ti dissi: "Cchi

stati facennu, dilingunti e assassinu?" Comu, cchi stamu facennu,

ci dicsti tu, n''o vidi, stamu mangiannu. Ah, jalitu e sdisanstu, e

m''u dici 'nta facci?, dissi idda. Ddocu j non cci 'a fici cchi e sca-

tascii. Senti, bedda d''a om, cci dissi, tu cu' si' e cchi voj d''o me'

zitu? Cchi, dici, 'u to' zitu? Auh, tappinra - (precisa) a mia chissu

- 24 -

(Giulietta) - ddocu, 'u to' zitu, vidi ca , e no di ora, me ma-ri-tu! Ddocu arri-

stai! Maritatu si'? ti dissi cc''u sangu all'occhi. Allura 'ngannasti a

idda e a mia? Pigghiai 'ncuteddu di spira 'a tavula e t''u 'zzicci

'nta panza (dimostra). Bbasta, p'abbriviri, mursti l ppi ll e poi,

comu si dici, passnu i pecuri e m'arrusbigghiai.

FELICE - Mmih, quannu si dici i cosi! Ma tu ancora 'e sogni cridi?

GIULIETTA - (lo guarda fisso).

FELICE - Cchi fu?

GIULIETTA - E si fussi ppi daveru ca si' maritatu?

FELICE - Ma quannu mai, cchi dici...(per distoglierla) Senti, non megghiu

ca, a locu 'i parrri, ni nni jemu a jucri 'ssi nmmira?

GIULIETTA - (gattina) Ma tu...mi vuoi...bene?

FELICE - E quanti...voti...ti l'haja...diri? S e bonu cchi.

GIULIETTA - (felicissima) Grazii, gioia! Vaju a vdiri cchi si dici dda banna. (e-

sce dalla seconda a sinistra).

FELICE - (tira fuori un profondo sospiro di sollievo).

Scena 6

Felice, Rosina, Mariuccia, Fortunato, Camillo

ROSINA - (entra dalla seconda a sinistra) Oramai pronti, semu.

MARIUCCIA - (entra dalla seconda a sinistra) Custini di deci minuti.

FORTUNATO - (entra dalla seconda a sinistra con grembiule e dito fasciato) Sta

ppi vgghiri. (vedendo Felice ha un tuffo al cuore e fra s) Mmih,

e cchi cci f, cca?

CAMILLO - (entra dalla prima a sinistra) Ah, finalmenti m'arripsu. (vedendo

Felice e Fortunato si allarma e fra s) Matri e unni accapiti?

GIULIETTA - (entra dalla seconda a sinistra) Ah, ora che siamo tutti, facciamo

le presentazioni. (i tre quasi cercano di fuggire). Allora (indican-

do ognuno): Camillo, prossimo sposo di Mariuccia; Fortunato,

promesso di Rosina; (prende per mano Felice) Felice,...a chistu

m''u maritu j. (dopo la presentazione, gli uomini restano fermi

come statue).

ROSINA - Signori, e cchi f, passu l'ngilu? Avanti, spircanttivi e, men-

tre portiamo in tavola, vi facti 'na partita (avvicina al centro il

tavolo e prende un mazzo di carte, le altre donne battono le

mani per allegria e vanno a soggetto con qualche battuta, mentre

i tre uomini si siedono attorno al tavolo insieme a Giulietta).

FORTUNATO - (si leva la giacca, l'attacca all'appendino e torna a sedersi).

MARIUCCIA - Rosina aiutami a portare di l le cose che ha portato Felice.

(prendono le cose ed escono dalla seconda a sinistra).

- 25 -

FELICE - (d le carte, poi) Allura, cu' chiama?

FORTUNATO - Chiamu j.

MARIUCCIA - (da fuori) Giulietta...

GIULIETTA - No, chiama idda...Permettte (esce dalla seconda a sinistra, men-

tre i tre uomini, rimasti soli, si guardano reciprocamente).

CAMILLO - Sssh...(indicando con la mano Felice e Fortunato).

FELICE - Sssh...(indicando con la mano Camillo e Fortunato).

FORTUNATO - (tremante) Sssh...(indicando con la mano Camillo e Felice).

FELICE - (accortosi delle condizioni di Fortunato) Chistu cca ni mori!

CAMILLO - (a Felice, concitato) Ma tu non cci dicisti a me' soru ca jevi a f-

ricci 'na visita 'o cumpari malatu?

FELICE - Sggiru, cchi fa', pigghimu 'nspira? Varda cu' parra, chiddu

c'av''a ghiri 'nto nutru!

CAMILLO - (a Fortunato) E 'st'autru, allura, ca dici ca av''a parrri ccu l'av-

vucatu!

FORTUNATO - Cchi siti beddi, tutti duiii...Ca fintila. Parrti, parrti e 'ntantu se

mu tutti tri, cca.

CAMILLO - (a Felice) E tu ti nni veni cca, a fari l'amuri?

FELICE - Sissignori, vegnu a fari chiddu ca veni a fari macari tu.

FORTUNATO - Ma cchi sta' dicennu? Chiddu viduu e n'ha dari cuntu a nuddu,

mentri, 'nveci, tu si' maritatu.

FELICE - Pirch, non si' maritatu macri tu?

FORTUNATO - Mi l'ava scurdatu...E gi, 'a casa haju 'na... mugghri.

CAMILLO - (f la parte e dando una botta sul tavolo) Affrunttivi...

FORTUNATO - (a Camillo, puntandolo col dito fasciato) E tu, inveci di fari l'in-

teressi di to' soru...

FELICE - (guardando la fasciatura) Dito confezione natalizia.

FORTUNATO - E viniti cca a squartariri i beddi soldi!

FELICE - Mi pari ca ora, cci 'a putssimu finiri, no? Semu cca e, almenu,

circamu di n'accucchiricci 'na mala cumparsa con le signore.

(porge le mani ai due, che lo assecondano) Alleanza?

CAMILLO - Alleanza!

FORTUNATO - (all'unsono con Camillo) Alleanza.

FELICE - (c.s. con Camillo e Fortunato) Alleanza.

Scena 7

Felice, Fortunato, Camillo, Giulietta, Ciccio

GIULIETTA - (entra dalla seconda a sinistra con una tovaglia per apparecchia-

re) Finstuu di jucri?

CAMILLO - Si, abbiamo 'na fami!

- 26 -

GIULIETTA - Di l tutto pronto. Anzi, andate a dare una mano per portare la

cena.

FORTUNATO - Camillo, passmu dda banna (esce dalla seconda a sinistra).

CAMILLO - (tutto entusiasmato, saltellando) Vegnu, abblu (esce dalla secon

a sinistra).

GIULIETTA - (a Felice) Aiutami ad apparecchiare...Anzi, va in cucina e fatti da-

ri posate e tovaglioli.

FELICE - (esce dalla seconda a sinistra).

CICCIO - (entra dalla comune, senza parlare).

GIULIETTA - (vivamente sorpresa) Oh, Ciccio, tu? Cchi c'era 'a porta aperta?

CICCIO - (secco) No, trasi d''o balcuni. Bonasera!

GIULIETTA - Bonasera...

CICCIO - Com' ca, a 'st'ura, si' ancora peri peri?

GIULIETTA - (contrariata) Chisti su' cosi ca non ti rigurdunu. Cu' si', me mari-

tu?

CICCIO - Giustu. Su' cosi ca non mi rigurdunu! (sarcastico, gira per la stan-

za e vedendo la tavola semi apparecchiata) Festa, 'stasra, ah!

GIULIETTA - (con lo stesso tono) Sissignore, una cena.

CICCIO - (c.s.) Nn'haju tantu piaciri!

GIULIETTA - (facendosi sentire) E non si nni va!

CICCIO - (tagliando corto) Perci, fra noi finita?

GIULIETTA - No, mancu ha cumincitu! E comu ti l'haj''a fari cpiri? Ti cantu

'na canzuna, cci fazzu 'mballettu? Arrizzttiti...

CICCIO - (con bria) E no! Doppu setti misi tu non m''u po' diri "arrizztti-

ti".

GIULIETTA - Senti, non fari 'u malandrinu ccu mia, 'u senti? (fra s) Ora cci 'a

cummnu...'A vo' sapri 'a virit?...J, sugnu maritata e me' mari-

tu (indicando la seconda a sinistra) dda banna.

CICCIO - (incredulo) Maritata?

FELICE - (da dentro) Giulietta...

GIULIETTA - (mostrando apprensione) Iddu , vattnni...

FELICE - (entra dalla seconda a sinistra e, vedendolo, a Giulietta) Chi ?

GIULIETTA - E'...Ciccio, mio cugino, che ha terminato il militare e, sapen-

do da mia zia che ero qui, venuto a trovarmi. (a Ciccio) Que-

sta la casa di una mia amica, moglie di un carabiniere.

FELICE - Gi, di un carabiniere...

CICCIO - Carabiniere a piedi o a cavallo.

FELICE - (assecondandolo) A piedi. Quannu si stanca, acchina a cavallo.

CICCIO - (a Felice) Si j cci vulissi parrri, unni 'u pozzu attruvari?

FELICE - Unni? Catania Catania.

CICCIO - S, va beni, 'u cercu cc''a campanella. Mi dassi 'mbiglietto da vi-

sita, almenu.

- 27 -

FELICE Ah, sissignore (prende un biglietto da visita dalla tasca della giac

ca di Fortunato, che appesa, e glielo d).

CICCIO - (che ha capito tutto) Grazie assai. Mi fazzu sntiri j. Ppi ora mi

nni vaju. Buon appetito e buonasera a tutti (esce dalla comune).

FELICE - (pensando al biglietto da visita) Mzzica, cci desi 'u biglettu d''u

zu' Fortunatu...'Sa unni 'o spara 'ssa bumma...

GIULIETTA - Ma non ti scantri...Pinsmu a mangiari, chiuttostu. Andiamo a

prendere le cose in cucina (esce dalla seconda a sinistra).

FELICE - (esce dalla seconda a sinistra).

Scena 8

Rosina, Biagio, Beatrice, Mariuccia, Giulietta

Camillo, Fortunato, Felice

ROSINA - (entra, festante,dalla seconda a sinistra, con il fiasco di vino)

Si mangiaaa...(suonano alla porta) Vidmu cu' a 'st'ura.(depone

il fiasco sulla tavola, esce dalla comune e ritorna introducendo

Biagio) Si accomodi...Desidera?

BIAGIO - (formale) Mi scusassi ppe l'ora. Cchi sta qua la signorina Mariuc

cia 'a custurra...(vuole correggersi) la costo...(infine) la satta?

ROSINA - S, abita qui...Ma lei, a quest'ora, che cosa vuole?

BIAGIO - (non la sente nemmeno e mette la testa fuori dalla comune) Mi tra-

sssi, signora Beatrici. Qua sta!

BEATRICE - (entra dalla comune con fare severo) Dov' questa signorina Ma-

riuccia?

ROSINA - (che ora si seccata per la duplice invasione, reagisce) Ma si pu

sapere...

BEATRICE - (non la f finire e con tono da comando) Cci sto addomandn-

danto dov' questa... signorina Mariuccia!

ROSINA - (questa volta si intimidisce) E' lla banna...ce la chiamo...(vede

che Mariuccia sta entrando) Ah, qua, .

MARIUCCIA - (entra dalla seconda a sinistra con una grossa scodella di pasta)

A-l!

GIULIETTA - (entra dalla seconda a sinistra) Tutti a tavolaaa.

(dalla seconda a sinistra entrano, allegri, pure Camillo, Fortunato e Felice i qua-

li, vedendo Beatrice accigliatissima, impietriscono).

BEATRICE - (con tono di voce da spaventare e puntando l'indice verso la co-

mune) Malasurtti, tutti tri 'a casa e di cursa!

FINE DEL SECONDO ATTO

- 28 -

TERZO ATTO

Stessa scena del primo atto. L'azione si svolge il giorno dopo

Scena 1

Biagio, Virginia, Beatrice (dall'interno), Concetta

BIAGIO - (entra dalla seconda a destra) Matri matri matri signora Bea

trici, pari 'nlini. Cc'ha durmuto 'sta notti? Ha passitu tuttu 'u

tempu cmmira cmmira...A ddi tri cosa bona d''u sign Fortunata

tu, 'u sign Filici e 'u sign Camillu, 'sta notti 'i tinni chiusi fora 'u

balcuni...A 'st'ura sunu tutti tri tisi comu 'u pisci stoccu, malacun-

ntta di iddi suli!

VIRGINIA - (entra dalla prima a sinistra) Biagio, 'u sai cchi ura su'?

BIAGIO - Picca havi c'agghiurnau, sarannu i sei e menza.

VIRGINIA - (preoccupata) I sei e menza!...Ma quann' ca s'addicdi dda...'a

za' Beatrici a fari trsiri a ddi tri...(ci pensa), lassmu prdiri, dis-

graziati?

BIAGIO - (con ipocrita comprensione) Puurddi, i cosi giusti!

VIRGINIA - (risentita) Tu 'n'autru, per, ca fai 'a parti d''u dispiacitu...

BIAGIO - (che non comprende) J, cchi, signora Virginia?

VIRGINIA - Tu, ppi forza, cci av''a cuntri tutti cosi a dda...'a za' Beatrici?

BIAGIO - (scatta) Ma cchi sta dicennu, signora. Va, 'ss'autra cci voli ora,

accuss, ppi daveru, so' maritu, so' patri e so' ziu mi fanu novu!

VIRGINIA - Pirch a mia, appoi, 'nfunnu 'nfunnu non m'interessa nenti di chid-

du ca successi. Msculi su' e si non oggi, sar dumani ca t''i

stmpunu. Cchi facemu, 'i 'mmazzmu ppi chissu? Ma vidti si

giustu ca chidda ha fari sffriri a me' maritu e a me' patri ppi la

mana, ca havi, di cumannri a tutti. Chistu 'ncapricciu ca si vo-

si passri ppi daricci 'na lizioni a so' maritu. (guardando la porta

della zia, con rabbia) Ca rumptivi 'u coddu 'ntra vuatri e lassti

in paci 'a genti. Ora ddocu cci voli!

BIAGIO - (ridimensionando) Signora Virginia, a 'sta vota, per, vidissi ca

grossa 'a fciunu!

VIERGINIA - Ma appoi, non ca sacciu ancora chiddu ca successi veramenti!

Sacciu sulu ca dda...(indica la seconda di destra) 'a zia, tutta 'a si-

rata non dissi autru ca: disgraziati, assassini, figgh''i tappinra,

ppi ora allittictivi 'o friscu, e dumani mi sintti.

BIAGIO - (con convincente gesto del capo) Signora, dda...so' zia, ragiuni

havi e, f cuntu, ca macari lei sapi 'u veru mutivu.

BEATRICE - (da dentro, con voce sostenuta) Biaaagio!

- 29 -

BIAGIO - (prontissimo, a voce alta) Cca sugnu, staj'arrivannu (esce dalla se- conda a destra).

CONCETTA - (entra dalla seconda a sinistra) Virginia, si sapi nenti?

VIRGINIA - Pocu e nenti. Biagiu sapi tuttu, ma 'u slitu mutu giubbu.

CONCETTA - Fra di l'autri cosi, sugnu preoccupata, pirch, lassnnili fora, 'o

straventu, 'o pap ci po' vniri 'na bella malatia e ni mori. E co-

mu facemu, c'avemu chissu sulu? Ppi chissu mi vogghiu marita-

ri, oggi e no dumani!

VIRGINIA - Tu? J ajri mi nni stava jennu. (con stizza) Ma non potti essiri

pirch a Felici cci vinni 'a fami e si nni iju a mangiari.

CONCETTA - (sottovoce) Muta, ca c' dda...'a zia.

Scena 2

Virginia, Concetta, Beatrice, Biagio,

Camillo, Fortunato, Felice

BEATRICE - (entra dalla seconda a destra senza parlare, severa in volto).

BIAGIO - (entra dalla seconda a destra e fra s) Accumenciu 'a sceneg-

giata (esce dalla comune).

BEATRICE - (si siede dietro il tavolino posto a destra e f segno a Virginia e

Concetta di sedere, una alla sua destra e una a sinistra).

BIAGIO - (rientra dalla comune con Camillo, Fortunato e Felice che, con

gli occhi bassi, vanno a sedersi a sinistra, di fronte alle tre donne,

mentre lui, si piazza in piedi sul fondo).

BEATRICE - (con aria da giudice) E semu cca! Io da questa parte e vuatri al

mio cospetto...

FELICE - (fra s) A quantu cci nni dassi...

BEATRICE - ...E vorrei tanto che in questa stanza ci fosse in, questo momento,

(f un ampio gesto con le mani) tanta gente estranea per sentire

quello che io dico a voi e quello che (puntndoli) voi mi risponde-

rete. 'U me' curru ca non c' nuddu! Ma non cci f nenti pirch

cci abbsta Biagiu, 'u quali, quannu finmu, nesci fora 'nta strata

e cci cunta tuttu a tutti chiddi ca 'ncontra. (con cipiglio) S''a pr-

diri 'u me' nomu, l'ha sapri tutta Catania,... e macri 'nte paisi. E

si pp''o vostru diavulu, mentri parru, v'arrisicti a rispunnrimi,

quantu stimu 'a vist''e l'occhi, v'abbu tuttu chiddu ca mi veni sut

ta manu, fussi macri 'ncuteddu. Allura! Ma cchi bellu onori ca

vi facstuu ajeri 'a sira!...E ora, unni vi nni jti, unni v'ammucciti,

unni vi nni scappti, grandissimi malasurtti ca siti? Doppu chid-

du ca cumminstuu arsra, sugnu j ca m'affrntu a talijrivi, a mia

m'addivnta 'a facci russa...e s''u vulti sapri, mi pigghia 'u trimu-

lzzu 'o sulu pinsri di chiddu ca vi ni po' vniri cc''a sparta ca facistuu.

- 30 -

(Beatrice) - (rivolgendosi a Virginia e Concetta) Ora vi dicu cchi fciunu 'sti

(indicandoli) tri pappajddi. (a Concetta) Tu si' troppu carusa e

n''o po' sntiri. (vedendo che Concetta non vuole allontanarsi e

che cerca di parlare, drstica) Ssst! Muta e niscmu di cca! (f

segno a Biagio di accompagnarla fuori per la seconda a sinistra).

BIAGIO - (esegue e rientra piazzandosi al solito posto).

BEATRICE - Nentidimnu, s nentidimnu, si nni jenu a butt...a scialrisi in

casa di certe,...avanti, signorine cappiddre,... cchi sacciu...cu-

sturri! Cchi vi nni pari, ah?

VIRGINIA - (ai tre) Complimenti!

BEATRICE - Non c' pena ca cci abbastssi ppi 'sti tri...sissignori, ppi 'sti tri

porci. Il signor Camillo, 'nveci di fari 'i 'nteressi di so' soru, ca

cci jnchi 'a panza tutti i jorna,mi f 'u 'nnamuratu!Ma 'a so' culpa

non tantu gravi pirch,sbinturtu, viduu! Il signorinello Felice,

che dovrebbe essere riconoscente a 'sta zia ca l'ha sfamatu sinu a

jeri, ca l'ha visttu, e c'avissi duvutu pinsari ca havi 'na muggheri

ca,facnnucci i corna, autorizza a idda a stamparacclli a iddu.A

locu di pinsri a tuttu chistu, cchi f?Si nni va 'nta...(pensandoci)

Cchi schifu di mistri f chissa?...(realizza) Ah, s, 'nta cappid-

dra, 'nta custurra, cchi sacciu...a fari 'u jaddu. Ma putemu diri

ca 'ssu giggh''i sant'Antoniu non havi 'spirinza 'nta 'ssi malanovi

e cci cascu comu 'mminnli. Oh, arrivmu 'o busllisi, al signor

Fortunato, me' maritu. (mirandolo) E quant' grossa la sua colpa,

ma quant' pisanti 'a so' mancanza, (lentamente e sibilando le "s")

a-ssa-ssi-nu! Non ci fussi galera o lavori forzati ca cci abbastssu-

nu. Sulu 'a morti fussi 'a pena giusta. Ma cu' m''u mmazza? Cchi

m'arrivlgiu 'o tribunali? M'arrrunu 'nta facci. (severa) Chi mi fa-

r giustizia? Ca nuddu! (decisa) E va beni, m''a fazzu j! E allura,

(rivolgendosi ai tre) o vi scaciunti e mi dicti cchi cci facvuru

arsra 'nta dda casa e a 'dd'ura, oppuri v'abbu di cca spira e

pp''o vostru diavulu, vi fazzu arriddciri a tutti tri in clia e 'ncam-

msa, a dumannri 'a limsina avanti 'e pisla d''a Bedda Matri 'o

Crmunu!

FORTUNATO - (alzandosi, umile) Beatrice...Beatrice...

BEATRICE - Quant'ha durari?...'U sacciu comu mi chiamu, vai avanti...

FORTUNATO - Beatrice...

BEATRICE - (sta per scattare)

FORTUNATO - Tu sai, in tutti questi anni, se io sono stato capace di tradirti e non

so come hai potuto pensare che io, ieri sera, in quella casa...

BEATRICE - E ti parva. (scattando) E allura pirch cci jsti?

FORTUNATO - (sobbalza) Ajeri j av''a passari di l'avvocato e, mentri caminava,

visti (indica Felice,) a 'stu signuri ca traseva 'nta 'mpurtuni

- 31 -

(Fortunato) - d''a via Plebiscitu. Comu, pinsai, iddu dissi ca jeva a truvari 'o

cumpari malatu, 'a via Garibaldi e, 'nveci, varda unni trasu. No,

dissi, chista m''a vgghiu vdiri tutta e doppu du' minuti trasi

macari j ppi pigghillu 'ncastagna. Sugnu 'u ziu, e mi tocca!

FELICE - (con grande sorpresa, fra s) Spartu a scanciu, puurddu! 'A

facci cci tgghiu!

BEATRICE - (ad alta voce) Silenzio! (a Fortunato) Pp''o mumentu basta ac-

cuss! Jemu avanti. Signor Camillo, a tia, ora. Pirch t'attruvvi

'nta dda casa?

FORTUNATO - (siede).

CAMILLO - (si alza).

FELICE - (piano a Camillo) Varda, aiutimi tu, pirch ddu sbirru di to' cu-

gnatu mi futtu.

CAMILLO - Ajeri stava jennu 'nto nutru ppi purtricci dda carta e, scinnen-

nu pp''a via Etnea, arrivatu 'e Quattru Canti, 'ncuntri 'n'amicu.

Camillu, dici, non ti siddiri, ma ti l'haj''a diri. Cche cosa,ci dis-

si. Mi dici 'a testa, dici, ca to' figghia fici 'mbellu accttitu, dici,

maritnnisi a dda testa lggia di to' jnniru Filici. Parra, non ti

frimmri, cci arribbrici j, cchi fu? Deci minuti arrri 'u visti,

dici, 'nte scali d''a me' casa, a via Plebiscitu, mentri ca sunava 'a

porta di 'na certa...(f ruotare la mano) custurra. J scinneva

e 'u visti. 'Mpazzi! 'U ringraziai e cci ij di cursa. Tuppulii e tra

sii sicuru di putirlu cgghiri sul fatto. Mi pari ca comu patri del-

la sposa e frati to' ho fatto il mio dovere! (siede)

FELICE - (udendo il tradimento dei due) Ogghiu curu 'nte spaddi, spi-

rimu.

VIRGINIA - (A Felice) Mi l'av''a furari...Haj'a statu sempre di manica larga

e ddocu c' 'u risultatu.

BEATRICE - (secca a Virginia) Muta tu! (a Felice) Giovanottu, a tia tocca.

FELICE - (alzandosi, a Fortunato e Camillo, fra i denti) A tutti dui ora,

v'abbrsu j...Amara 'a vostra peddi...(con nfasi) Cara zia...

BEATRICE - (pronta) Nenti cara...

FELICE - ...Zia...sono, ppi davru davru commosso dalle, obne, dichia-

razioni di questi due, diciamo cos, pezz''i...pezzi grossi della

famiglia e rispondo, fra de' quali, con la mia nirvatra addivint-

ta troppo ballerina dopo avere 'ntso tutti quelle vutuprii...(alza

il pugno ai due in segno di minaccia)...

FORTUNATO - (a Beatrice, indicando Felice) Sparti minzza...

CAMILLO - Talitilu...

BEATRICE - (minacciosa) Muti, annunca (cerca sul tavolo) 'na cosa v'abbu...

FELICE - Avevo tredici anni e gi, (appoggiando la mano sul petto a mo' di

giuramento) quantu stimu 'a saluti, vedendo una ragazza, com'era

- 32 -

(Felice) - fatta fatta, perdevo i sintimenti. Tutti avemo 'mmzio, cu' (f i vari

gesti) 'ngilla, cu' joca, cu' fuma...j, i fmmini. Quello ca vivi s

'mbrica, casca 'nterra, s'astruppa e cci aggira ca n''o f cchi.

Ma si passa davanti a 'na puta,sintenno il civoro, cci arrbbric

e non si nni nesce pi. E la stessa cosa ammatt a me. Correndo

arrto alle donne, ni 'ncontrai una, quella (indica Virginia), mi cci

'mbriaci, cascai 'nterra, m'acciunci, mi la maritai e cci aggiurai

che non avessi currto cchi. Un giorno cci fu una puta anche

per me. Visti a una, (guarda Virginia) non disprizzannu, 'ntisi il

suo civoro e mi 'mbriaci. E, arsra, senza vulri, (giura come pri-

ma) orvu di l'occhi, cci andai a cena. E dda, a cu' cci attruvai? (in-

dicando Fortunato e Camillo) A 'sti du' pezz''i...pezzi grossi, (nel-

l'ordine) unu era ccu 'na certa Rosina e l'autru ccu Mariuccia. Ni

talimu 'nta facci e fciumu 'n'allianza. Appoi arrivasti tu e s'appig-

ghinu l'ova. La verit, ho detto. Iddi no! (siede).

FORTUNATO - (essendo stato smascherato, protesta a soggetto).

CAMILLO - (come Fortunato).

BEATRICE - (battendo le mani sul tavolo) Eeeeh, muti, unni semu? Ora io a

chi debbo credere?

FELICE - A me...

FORTUNATO - A noi...

CAMILLO - A noi...

BEATRICE - 'N'autra vota? Fortunato, prova la tua innocenza: che in quella

casa non ci sei andato per fare l'amore.

FORTUNATO - 'A prova impossibile. Col tempo tutto si chiarir!

BEATRICE - A tia ti schiarsciu j... A tia, Camillo. Ora le tue prove.

CAMILLO - (sicuro di s) Si ppi chissu ti pozzu purtari...

FELICE - ...Angivi salati, alivi nuri e ottu pipi...comu a chiddi ca cci

purtau alla sua Mariuccia.

CAMILLO - Io ho, come testimonio, l'amicu me' de' Quattru Canti.

BEATRICE - T''u strichi 'nta carna, a chissu! Felice, niscmu 'a to' prova.

FELICE - Haju du' provi cc''a nocca. (indica Camillo) Quannu arrivau era

sudtu e si cangiau 'sta cammisa (tirandola fuori da un pacchetto)

ccu una asciutta. Me' ziu (indica Fortunato) ava purtato, fra di

l'autri cosi, 'nmulni e ppi fallu a feddi, si tagghiau 'u jtu...(a For-

tunato) Nsciulu, nesci 'a confezioni natalizia!

CAMILLO - Ma quali cammisa...Chissa, ddocu, havi c''a jtti 'nta munnzza!

FORTUNATO - 'U jtu mi l'ava tagghiatu du' jorna prima...

FELICE - E t''u facsti ammugghiri du' jorna doppu?

BEATRICE - Basta, silenzio. Abbiamo terminato. Mi fici pirsusa! Biagio, chia-

ma a mia nipote Concetta.

BIAGIO - (esce dalla seconda a sinistra)

- 33 -

Scena 3

Virginia, Concetta, Beatrice, Biagio,

Camillo, Fortunato, Felice

BIAGIO - (rientra dalla seconda a sinistra con Concetta).

CONCETTA - (entra dalla seconda a sinistra).

BEATRICE - (mette le sue braccia sulle spalle di Virginia e Concetta)Tutti dui

vi ni vinti a stari 'nta me' cmmira,ccu mia. Non vi mancher pi

niente, parola di vostra zia Beatrice. Andate pure... Biagio...

VIRGINIA - (esce dalla seconda a destra).

CONCETTA - (c.s.).

BIAGIO - Cumannassi.

BEATRICE - 'Nta dda stanza (indica la seconda a sinistra) pripra tri littni ccu

tuli e trspiti, senza linzla e ccu 'na sula cuperta...

BIAGIO - Lassssi fari a mia (esce dalla seconda a sinistra).

BEATRICE - ...(rivolta, severa, ai tre) Srvunu ppi vuatri. Vi dugnu tri ghiorna

di tempu pp'attruvrivi 'ntravgghiu. (a Fortunato) Lei non havi

cchi mugghri... (a Camillo) Lei non havi cchi soru...(a Felice)

Lei non havi cchi zia. (esce dalla seconda a destra).

FELICE - (fra s, ripassando) Vidti cchi disgrazia!

CAMILLO - (preoccupato) Abbirsti, semu. E ora, comu si f?

FELICE - (soddisfatto) 'U munnu fattu a scali...

FORTUNATO - (con rabbia) Si' sbirru...E j, di 'ssi scali ti sdirrbbu.

CAMILLO - (ha avuto un'idea) No, j non m'arrnnu. 'A me' parti di l'eredit

non ca m''a mangiai, mi jenu mali i cosi e 'u beddu negoziu fal-

liu. Idda, non avennu n negoziu, n nenti, non fallu e d'accuss

'a so' parti di eredit cci arristau e f 'a supirchisa? Ora n''a vi-

vmu. Mi ni vaju 'nta l'avvucatu e appi videmu si idda non ha-

vi l'obbligu d'ammantniri a mia ca sugnu so' frati. (puntando il

dito sulla seconda porta a destra) Non ti spagnre, sorella, che

a te, finalmenti, ti allscio il pilo. (esce dalla seconda da sinistra).

FELICE - Io non mi pigghiu di clira perch la volont di lavorare non mi

manca. (esce dalla seconda a sinistra).

FORTUNATO - (di rimando) Sulu 'a vulunt...'U sapmu!...E j,ca non sugnu bo-

nu mancu a dricci 'a mangiari 'e jaddini!...Sperimu ca cci passa,

annunca 's comu mi v'a finiri! (suonano alla porta).

Scena 4

Fortunato, Ciccio

FORTUNATO - (va ad aprire dalla comune e rientra subito con Ciccio) Prego,

- 34 -

(Fortunato) - si accomodi...Desidera?

CICCIO - (entra dalla comune con la pistola infilata sotto la cintura, al cen-

tro, in modo da essere vista con la giacca sbottonata ed un bi-

glietto da visita in mano) Scusassi, sta cca un certo sign Fortu-

nato?

FORTUNATO - Si, perch?

CICCIO - Mi facesse il piacere di illo a chiamare perch cci devo dire due

palre (facendo il segno prima con l'indice e poi con indice e me-

dio): una e due.

FORTUNATO - (si insospettisce, teme ed inventa) 'U sapi cchi , ancora n'ha tur-

natu...

CICCIO - Ah, no? E allura arrivederci (si avvia verso la comune, ma ritorna)

E si putissi sapri, fra de' quali, quann' ca s'arricogghi?

FORTUNATO - (con timore) Cui...'u sign Fortunato? Chiddu unu ca non duna

cuntu a nuddu...Certi voti manca macari 'na simana sana sana, sen-

za avvisari...

CICCIO - (poco convinto) 'U sign Fortunato?

FORTUNATO - E allura cui, j?

CICCIO - (c.s.) Ca arrivederci...(riparte, si ferma, pensa e si gira) Almenu vu-

lissi...

FORTUNATO - (che non vede l'ora di liberarsene) Ma 'u sapi ca 'ncuttu, lei. Man-

cu 'na zicca. Si cci staju prijannu ca non si sapi quannu arriva, m'ha

crdiri.

CICCIO - (capisce che deve smettere) N''o fazzu cchi, mancu?

FORTUNATO - Non cci ha statu nenti,...arrivederci.

CICCIO - (va in fondo, prende una sedia e siede, sistemandosi la pistola).

FORTUNATO - (vede la scena, si spaventa e fra s) Abbirsti, semu!

CICCIO - Vol diri ca 'u 'spettu cca.

FORTUNATO - 'Na simana sana sana, cca? Ma, almenu, mi facissi sapri chiddu

ca cci ha diri.

CICCIO - Cchi cci haj''a diri a lei ca...non c'entra?

FORTUNATU - (che si sforza di immaginare) Cchi cci ha dari, ppi casu, soldi?

CICCIO - Soldi? No! M'ha turnari 'a cosa cchi cara do' munnu: 'a fimmina.

Chidda ajeri, doppu setti misi, mi dissi di mittrimi 'u cori 'mpaci

pirch era maritata e non mi ll'ava dittu prima pirch, dici, si scan-

tava ca j cci aviss'ammazzatu 'u maritu...(si alza) Ora, o 'stu si-

gn Fortunato mi dici: "Te', pigghiatlla" e non ni parramu cchi

oppuri cci dicu ca cca intra (estrae la pistola) cci su' se' colpa e

j sugnu bonu a livlli di cca intra e di 'nficcaracclli, a iddu, cca

(appoggia la canna sul petto di Fortunato).

FORTUNATO - (immagina che Ciccio parli di sua moglie, Beatrice, e fra s) Bea-

trici fici 'na cosa di chista? Allura 'na tappinarna! Mnchiuni,

- 35 -

(Fortunato) - ora mi pgghiu 'a rivincita) Sintissi, lei fussi capaci di diricci a id-

da tutti 'ssi cosi, cc''u maritu davanti?

CICCIO - Centu voti!

FORTUNATO - Bravu! Avanti, ora trasssi 'nta dda stanza (la prima a sinistra) ca

cc''i mannu a tutti dui, maritu e muggheri.

CICCIO - Cci trasu. Ma si sgherzu, vidissi ca nesciu (prende la pistola) e

fazzu 'na stragi! (esce dalla prima a sinistra).

FORTUNATO - No, quali sgherzu. Ah mascalzona e tratri...mascalzona e tritra...

(non riesce a dire traditrice ed alla fine si arrende) Mascalzona cci

abbasta e comu...(esce tragicamente dalla seconda a destra e nel-

frattempo suonano alla porta).

Scena 5

Biagio, Giulietta, Felice

BIAGIO - (entra dalla seconda a sinistra e va ad aprire, uscendo dalla comu-

ne, da dove rientra con Giulietta) Signurinedda, cca cci ha statu

'u 'nfernu, 'nveru processu...'Sta so' vinuta f succdiri autru 'nfer-

nu...(si dispera). Oh, madonna, spira vddira, cranchiu? Ppi fa-

vuri, si nni jssi.

GIULIETTA - (inviperita) J ppi chissu vinni cca. Unn' ddu 'nfami, dd'assassi-

nu, unn' ca vivu m''u mangiu. 'Ngannri di 'sta manra a mia!

BIAGIO - ( sulle spine e cerca di calmarla) Voli fari vuci? E 'i facissi, ma

allggiu, ppi pir''e carit.

GIULIETTA - Cchi ca dici? A mia m'han''a sntiri tutti. J, 'na carusa onesta

sugnu e n''o sapeva ca iddu era maritatu.

BIAGIO - E comu 'u vinni a sapri?

GIULIETTA - 'Sta mattina, con le mie amiche, siamo andate al bar a prendere un

caff ed il barista ci ha detto che quei tre amici di ieri sera, su' tut-

ti tri maritati. L'autri dui su' jatti morti ma j no, j fazzu succdi-

ri 'na Turr''i Babeli.

BIAGIO - Talissi, ascutssi a mia. Turnassi 'nta 'n'autru mumentu pirch,

fra di l'autri cosi, 'a zia accuss arraggiata ca non cci vidi cchi

di l'occhi.

FELICE - (ignaro, entra sicuro) Biagio io esco. (vede Giulietta e si impappi-

na) Oh, Giu...lietta, tu? (fra s) Chisti su' vastunati ppi daveru!

GIULIETTA - (parla piano ma inviperita) 'U sai pirch non ti straformu, pirch

non ti fazzu novu, pirch sugnu in casa strana e 'a genti 's cchi

putissi pinsari di mia. Cchi ti pari ca facisti 'na parti di masculu,

'ngannnnimi? Cchi ti cridi malantrinu, spiritusu? Cchi? Cchiii? Ti

pari a tia ca si po' fari sffriri 'na fimmina accuss, ppi ghiucri?

- 36 -

FELICE - (vorrebbe spiegare) Ascta, Giuli...

GIULIETTA - (c.s.) Cc'haj''ascutri, a tia? T'ascuti, e mi 'mbrugghisti, mi tin-

gsti...Statti mutu, annnca ti rumpu 'na sggia 'nta testa. Ma unn'

to' muggheri, unn', pirch a idda cci vogghiu addumannri scusa,

s''u mrita. J n''o sapeva ca eri maritatu, allura, dilinguenti, cursi

ti nn'avissi fattu fari ccchi d''o giustu. Cca 'aspettu (siede).

FELICE - (spaventato, non riesce a stare fermo) Ora s, ca sugnu persu!

Scena 6

Biagio, Giulietta, Felice,

Fortunato, Beatrice, Ciccio, Giulietta, Virginia

FORTUNATO - (da fuori) Nenti, non sentu ragiuni...

FELICE - (udendo le voci) Mmiiih, stanu vinennu...Prestu Biagiu, purtmula

dda banna (prendono Giulietta, con tutta la sedia ed escono rapi-

damente dalla prima a sinistra).

BIAGIO - (come Felice).

FORTUNATO - (entra nervoso dalla seconda a destra) Tuttu mi puteva immagina-

ri, tranni c'avevi du' mariti! Vai, vai in quella stanza (indica la pri-

ma a sinistra) che c' l'uomo della tua vita ca t'aspetta!

BEATRICE - (uscendo appresso a lui dalla seconda a destra, incredula a quelle

parole, accenna ad un ceffone) Tu si' 'mbricu...

FORTUNATO - No, sugnu bestia. Haja statu sempri bestia! J mi n'av'a scappri

quannu accumincisti a fari 'a violenta T''u scurdasti quannu mi

'nficcsti 'a testa intra 'o matarazzu pp''a prima vota, ca mi stavi

facennu mriri accuptu? Tannu t'av'a lassari! (si avvicina alla pri-

ma a sinistra, d tre colpi con le nocchie delle dita e grida) Venga

signor lei, venga. Talissi a ccu' cci ammstru.

CICCIO - (da fuori, avendo visto Giulietta, a gran voce) Sdisansta, cchi cci

fai cca? Allura cci vai 'nzin''a so' casa, sdisansta ca si' (entra dal-

la prima a sinistra con la pistola in mano, trattenuto da Biagio). E

lssimi, tu n'autru.

FELICE - (entra dalla prima a sinistra).

VIRGINIA - (entra dalla seconda a destra).

GIULIETTA - (entrata dalla prima a sinistra insieme a Ciccio, f uno scatto ed,

alzando la voce per imporsi su tutti, a Ciccio) Oooh! Ora basta!

Non sugnu maritata, (indicando Felice) chiddu non me' maritu.

Testa di cucuzzni, j t''u dissi apposta ppi quantu tu t'avissa li-

vatu ppi sempri d'ammenzu i pedi. Non sapeva mancu ca era mari

tatu. Mi stai attruvannu cca, animali di chiana ca si', pirch vinni

pp'addumannricci scusa a so' muggheri. (guarda veloce intorno)

- 37 -

(Giulietta) - Cu' 'a muggheri di 'stu pup''i pezza?

VIRGINIA - Disgraziatamente, io.

GIULIETTA - ( sincera) Signora le chiedo scusa. (indicando Felice) Mi dissi ca

era schettu. E non fu iddu sulu, pirch (indicando Camillo) ma-

cri 'st'autru, cch' beddu, cci dissi a Mariuccia ca non era marita-

tu.

BEATRICE - Ah!

FORTUNATO - (che comincia a capirci qualcosa) Muti, muti, muti...(a Ciccio) Lei

cchi dissi ca stesi setti misi ccu me' muggheri?

CICCIO - Cu' , so' muggheri?

FORTUNANTO - (indicando Beatrice) Ca chista!

CICCIO - Cui, idda? (con un ampio gesto) Ma si livassi, vah...Ni mancvu-

nu scecchi 'a fera!

FORTUNATO - (insiste, incredulo) Ma lei dissi ca era 'a muggheri d''o sign Fortu-

nato. Ora si duna 'u casu ca Fortunato sugnu j. Com''a mintmu?

CICCIO - Sintissi, accuss mi f 'mbriacari...Fortunato chistu cca (indica

Felice) e chistu (prende dalla tasca il biglietto da visita) 'u bigliet-

tu ca mi desi iddu (lo d a Fortunato perch veda).

FORTUNATO - Chistu 'u me'! (a Felice, arrabbiato) E pirch cci 'u dasti?

FELICE - (indisponente) 'U primu ca m'accapitu sutta manu.

FORTUNATO - (guardando gli altri) Ma chistu cosa di stari ammnzu a l'animali!

CICCIO - (prende per mano Giulietta) Signuri mei, ascutti ca capii tuttu. (a

Fortunato) J parrava di chista (indica Giulietta) e di nenti autru. E

tu, Giulietta amore mio, ancora a longu l'ha purtari?

GIULIETTA - (evidentemente felice) Quannu t'addecdi a cangiri carattiri, n' vi-

demu.

CICCIO - (raggiante) Gi fatto (la tira e l'abbraccia).

Scena 7

Biagio, Giulietta, Felice, Fortunato, Beatrice, Ciccio,

Giulietta, Virginia, Concetta, Camillo, Enrico

CONCETTA - (entra dalla seconda a destra e si piazza da qualche parte).

CAMILLO - (entra triste dalla seconda a sinistra, vestito e con cappello, ombrel-

lo, valigia, gira lo sguarda attorno, muove la testa) E sono qua!...

Beatrice io me ne vado, tolgo il disturbo, mi nni vaju a 'ssittrimi

'nta qualche gnuni...Pensa Diu...Ricrdati ca sugnu to' frati (ma

non si muove)...

FORTUNATO - (teme ancora per il suo destino) Si ppi chissu, j sugnu to' mari-

tu...

FELICE - Avanti, vuliti diri ca j non sugnu so' niputi?

- 38 -

BEATRICE - (li guarda e gi il suo viso comincia a perdere l'aspetto duro di

sempre, anzi accenna un debole sorriso).

FELICE - (con tono serioso) Ho deciso, me ne vado...Vuol dire che per

procurarmi da mangiare, pazienza, cercher di lavorare...

(a questa dichiarazione, tutti, scoppiano a ridere sommessamente ed in forma per-

sonalizzata, portandosi la mano sulla bocca).

ENRICO - (entra e rimane presso la comune).

FELICE - (incassa la risata e continua, nel tentativo di essere perdonato) Pe-

r cci aggiru ca quello ca fici n''o fazzu cchi, cchi e cchi.

CAMILLO - (tenta anche lui) Mancu j, cchi, cchi, cchi.

FORTUNATO - (si aggrega, nel tentativo) E j, allura, no? Ca macri j cchi,

cchi, cchi.

BEATRICE - (gridando, ma con il sorriso sulle labbra) Disgraziati tutti tri, tri-

tri- tri, cci haj''a crdiri, allura?

FELICE - (all'unisono con gli altri due) S, s, s...

CAMILLO - (c.s.).................................. S, s, s...

FORTUNATO - (c.s.).................................. S, s, s...

BEATRICE - Ebbene, io, Virginia, Concetta e macari Giulietta ppi l'ultima vota

vi perdoniamo.(le richiamate assentiscono con il capo).

(Virginia, Concetta e Giulietta ora battono insieme le mani allegramente mentre

Felice, Camillo e Fortunato, scongiurato il pericolo, gettano salti di gioia).

BEATRICE - Ma allura, cu' ca mi mannu dda lettera anonima ca mi fici ar-

rivri 'nta dda casa unni, (a Felice, Camillo e Fortunato) disgra-

ziati, vi scupri a tutti tri? Cu' fu?

ENRICO - (facendosi avanti, fiero) Io!

FELICE - E pirch?

ENRICO - Pirch pinsai: Comu, cca intra tutti tradsciunu e j ca parrai cc''a

virit quannu vinni ppi domandare la mano di Concetta, picca cci

mancu ca mi jtturu di cca spira? E mi vendicai.

BEATRICE - (con soddisfazione) Tu sulu, figghiu, hai dato prova di essere, ppi

daveru, l'unicu msculu intra 'stu manicomiu. Ci vuole un premio.

(va a prendere Concetta, che crede di sognare, e la conduce per

mano sino ad Enrico) Te', 'sta carusa ti tocca di dirittu, masculni

d''a me' casa! (insieme a loro due, si intreccia in un abbraccio).

F I N E

    Questo copione è stato visto: