ALFREDO DANESE
________
TEATRO SICILIANO
U GRUPPU DA CRAVATTA
COMMEDIA IN TRE ATTI
CON PREFAZIONE DI EDOCLE LESSINI
PERSONAGGI
Vicenzu - sensale
Tura - sua sorella casalinga
Cuncittina - mantenuta
Tina - vicina di casa
BICICL. - Factotum
Alfiu - pensionante
Mangiaficu - dottore
Ninny - studentessa
Tano - necroforo
Giacomo - pompiere
Marianna - portiera
L'azione, si svolge in una qualsiasi citt della Sicilia. Dal primo al secondo atto trascorrono circa tre mesi, dal secondo al terzo, solo ventiquattr'ore.
LA SCENA
Un grande stanzone, arredato con mobili misti, antichi moderni. comune al centro, finestra sul lato sinistro dell'attore sulla parete di fondo, due porte e a sinistra dell'attore e una porta in prima quinta sulla parete destra, un paravento costruito con assi di legno e compensato, divide la parete di fondo lato destro, il quale forma uno stanzino, il cui ingresso coperto da una tenda a fiori; in detto stanzino vi un letto, un comodino; una sedia e un piccolo attaccapanni appeso alla parete. Sulla parte di fondo in alto un mensola ricoperta da un tovaglioncino di pizzo, una lampada votiva e un quadro con una fotografa in coppia (sono le foto dei genitori dei due protagonisti, Vincenzo e Tura). Oleografie ed altri oggetti ornamentali appesi alle pareti. Tutto l'arredamento di dubbio gusto, ma l'ordine e la pulizia regnano sovrani. L'azione si svolge in una qualsiasi citt della Sicilia ai giorni nostri (1975). Ogni rifemento a fatti o persone puramente casuale.
ATTO I
SCENA I
Tura, Vicenzu e poi Tina
Sono le otto del matTina, la scena al buio, perch gli scuri della finestra sono chiusi. Sul tavolo che si trova al centro della scena vi una sedia e sulla sedia Tura, dal soffitto pende un cappio che Tura tiene, pronto per infilarselo al collo, tra le mani. In realt tutta una messa in scena per spaventare il fratello, sul tavolo ai piedi della sedia le fotografie dei genitori, con dei lumini accesi e possibilmente dei fiori.
VICENZU - (entra pian piano e poich la scena al buio, accende la luce elettrica, non appena scorge Tura in quell'atteggiamento, non essendosi ancora reso conto delle intenzioni di Tura meravigliato chiede a lei) E chi stai facennu misa ddocu?... (silenzio) Tura?... Turidda!... (incalzante) Si po' sapiri chi schifiu sta facennu misa ddocu?... (si accorge del cappio) Tura, Turidda... vih sangazzu di... di tia staju pairannu... e chi si pazza?... Scinni di ddocu, ma chisti su cosi di lautru munnu... (Preoccupato) Ma possibili ca ci haju a cummattiri j cu tia... scinni ! (disperandosi) Ma cornu fazzu!... (Corre alla finestra, la apre, la scena si rischiara maggiormente, si affaccia e chiama con voce concitata) Signura Tina?... Signura Tina!...
TINA - (d.d.) Chi c' signor Pappalardo?...
VICENZU - Signura Tina pi favuri avvicinassi, ca me soru, mi nni cummina una o jornu!... pi favuril... (torna da Tura) Turidda, Turidda, pi favuri non mi fari moiiri di scantu!... scinni!... (disperato) Almenu parrassi!... Chi voi, chi cosa voi? Malidittu... (bussano) Dicissi chi voi di mia?... (bussano ancora) A si, a signura Tina (va ad aprire) S'accomudi pi favuri... signura... M'ha, scusari, ma cu sta fimmina nsalanii prima d'u tempu... Comu mi potti capitari a mia sta disgrazia, a mia! J non u sacciii pirch Cristu mi desi slu castiu!...
TINA - (Che ha visto Tura in quella posizione con un grido di spavento) Vih!... Ges e Maria!.. Signurina, signurina Tura... E chi fa misa ddocu?...
TURA - (Finalmente si decide a parlare) Chi fazzu? Fazzu ca non ni pozzu chi! A vogghiu fari finuta, a fazzu finuta e accuss ci levu u disturbi! o signor principi!...
VINCENZU - (Paziente e remissivo) Mu voi diri chi staju facenni. di mali ca tu a fari ssi buffunati?...
TURA - (Mettendosi il cappio ni collo) Ah!... buffunati ti parunu?... Ora tu fazzu vidiri j!... Ci dugnu na pirata nta seggia ca haju di sutta e cu sa vistu s' vistu!...
VICENZU - (Disperandosi) Allura pazza daveru s?... E voi fari n-pazziri macari a mia!?!
TINA - (Suadente) Ca signurinedda chi su cosi arragiunati chissi ?.....
TURA - (indispettita) Macari lei, macari lei?.,. Signura Tina?... Non u sapi chiddu ca fa stu facchinu all'et so?...
VICENZU - Ma chi ti nteressa a tia chiddu ca fazzu j fora di cca intra?...
TURA - (Togliendosi il cappio) Non mi interessa?... Allura j pi tia non sugnu nuddu?... Non sugnu u to stissu sangu?... Non portu u to stissu nomu?...
VICENZU - (Sostenuto) S sugnu tuttu chiddu ca dici tu abasta ca scinni di ddocu!...
TURA - (Cocciuta) J di cca scinnu morta, accuss tu arrifrischi e non pensi chi a mia! (si rimette velocemente il cappio).
VICENZU - (Deciso) Signuruzza: tilifunassi o centutridici!...
TURA - (Felina) Non v'arrisicati, non v'arrisicati, ca mancu u tempu vi dugnu!...
VICENZU - (Battendosi le mani in faccia) Madonna Santissima chi mala vita, chi disgrazia ca mi capitali a mia!
TINA - (Che durante le battute precedenti ha cercato di intervenire, per calmare ora Vincendo da una parte ora Tura dall'altra per dissuaderla a fare quello die lei vuoi dare ad intendere di fare) Ma allura lei com' ca ni voli teniri accussi nta un cozzu di cuteddu?...
VICENZU - (Disperandosi) Ma almenu mu dicissi chi schifiuvoli ca fazzu, si voli ca mi jettu da finestra, si voli ca mi vaju a jttari di na timpa, si voli ca mi sparu... (accalorandosi) Si voli ca mi sbattu a testa mura mura, chi voli di mia chi?...
TURA - (Togliendosi il cappio dal collo, stavolta piagnucolosa) Tu u sai chi vogghiu; vogguiu l'onuri to, l'onuri miu, l'onuri di tutta la nostra discinnenza !... (a Tina) Ca la famigghia Pappalardu oru culatu e nuddu, nuddu di la nostra discinnenza ha friquintatu ssi cajordi ca friquenti tu!...
VICENZU - (Avvilito) Ma ora viriti signuri mei, ca un omu all'et mia, dicu va macari ca... Domando scusa signuruzza si in presenta so sugnu custrittu a parrari di certi cosi... (vibrato) Pirch chissa imprevedibile! Ju vulissi sapiri cli annoggiu ci porta a idda va!... Nsumma si, dicu, (disperato) chi ci interessa a idda cu cu' vaju e unni vaju?...
TURA - (Piangendo) Svirgugnatu !... Tu ci prummittisti a mamma, prima ca murissi, ca cu' ssa cajorda non ti ci juncevi chi. (risolvendosi). Ma j a parrari cu stu schifusu ch'i ci cunchiuru?... A dignit mia mi l'hju a prisirvari j conni l'hju ereditato di nostri padri e di nostra madri (piange) e si a tia non ti ni 'nporta nenti, mi sacrificu j pi l'onuri da nostra razza, la fazzu finita e non si ni parra cchi (si rimette il cappio e fa l'atto di stringerlo). Vogghiu moriri! (i due preoccupati strillano) Non mi nteressa di nenti !...
VICENZU - (Gridando) Ma dimmi c'haju a fari dimmillu almenu mu dici!...
TINA - Ca certu, si lei non ci dici c'ha fari ddu mischinu!...
TURA - (disperata tra i denti mormora) C'ha fari?... Si inginocchia davanti u papa e a mamma e devi giurari solennementi ca cu dda fimminazza non ci va cchi!...
VICENZU - (Avvilito) E va beni scinni!...
TURA - Scinnu?... Prima t'ha mettiri in ginocchiu davanti i quatri du papa e da mam, ci giuri cu tuttu u cori e poi scinnu.
VICENZU - (rassegnato) Ca santa pacienza!... (guarda sopra la mensola e non vedendo le fotografe dei genitori chiede) E unni su?... Unni su ca mancu a iddi ci duni paci, unni i mintisti?...
TURA - (piangendo) Tu non ci duni paci, tu ca li stai facennu, addannari allautru munnu tu, ca si la virgogna di la nostra famigghia tu, ca nfanghi u nomi, onuratu di nostru padri, rifriscu e riposu all'animuzza so, tu ca passi i nuttati na casa d. na fimmina di nsoldu tu, un omu di et ca ti junci cu ssi fimminazzi...
VICENZU - (Interrompendola disperato) E si, si u sacciu ju sugnu, u sacciu... Ma dimmi unni su misi ssi fotografii, quantu mi ci jettu e peri addinucchiuni ci, a lingua a strascinuni, quantu mabbattu u pettu cu na petra quantu fazzu tuttu chiddu, ca dici tu, basta ca ci a finemu ca non ci la fazzu chi!...
TURA - (indicandogli dove sono le fotografie) Ddocu su, ddocu davanti, sta seggia (indica sotto la sedia dove lei vi salita).
VINCENZU - (che ha visto il quadro, vi si inginocchia davanti) Patruzzu, matruzza vi giuru, ca non vaiu chi cu nudda fimmma, anzi si possibili mi fazzu monicu di clausura, fimmina, non ni taliu chi (a Tina) Lei signuruzza cca intra non ci trassisi chi, e si ci trasi si vistissi di masculu, si facissi crisciri u mustazzu, u beccu... (ora al colmo della disperazione e incomincia a schiaffeggiarsi) Annunca mi sburdu tuttu, mi strafunciu, mi sminnittiu, (si schiaffeggia, si dispera. le due donne, prima Tina e poi Tura che ha sceso dal suo posto precipitosamente per aiutare la signora Tina a frenare il fratello affinch non si facesse male)
TURA - (Stavolta sinceramente preoccupata) No no o fratuzzu, no, non ti strapazzari accussi...
TINA - E boni, signor Pappalardu si calmassi ora.. Diu miu chi jurnata oggi!
VICENZU - (Che si era seduto avvilito tenta di rialzarsi) Lassatimi stari, lassatimi stari!! (alla sorella che lo ferma facendolo di nuovo mettere a sedere) Chi ti pari ca mi ni tornu da? Non ti scantari ca non ci tornu oramai ci giurai!
TURA - (Affettuosa, con un favoletto gli asciuga i! sudore) U viri? Tu ti pigghi colira, ju macari e finisci, cuntinuannu di stu passu, ca si non ni spariggiamu pi un mutivu ni spangghiamu pi nautru. Finisci ca cascamu malati tutti dui (pausa) Me matruzza non ci raccumannau autm prima di moriri; prima lonuri di to suruzza, poi chiddu di la nostra casata... Ntantu iddu si fissau cu ssa dapallira e non ha statu fimminazza ca si l'ha pututu livari da testa Ju ca sacciu comu abituatu
TINA - (Conciliante) Ma signurinedda, so frati schettu e non ha dari cuntu a nuddu, si capisci un omu di la so et avi bisognu...
TURA - (Che non ammette ima simile conclusione) Chi liavi bisognu?... Chi liavi bisognu secunnu lui di irisilni nta u hmminazza di ellissi?...
VICENZU - (Quasi a se stesso) Ma ora viditi ca unu di la mia et ha dari cuntu a idda, macari supra sti cosi; unni vaju, cu cui vaju, comu vaju pirch vaju macari ddocu haju u cuntruluri cu cappeddu ca greca stampata... Me matri, me matri si veru ca bon'arma mi diceva di non friquintari a Cuncittina, ma dda puvuredda ca stesi tant'anni nta nfunnu di lettu cu ci l'haveva a diri ca esisteva Cuncittina, cui?... Di unni a canusceva?...
TURA - (Risentita) Secunnu tia cu ci u puteva diri?... E ca ssi fmminazzi su canusciuti di cui j j!...
TINA - (nel vano tentativo di sedare gli animi) E bona ora, calmativi tutti dui, ca i mura non hannu aricchi e sentunu, i genti chi ponu diri?..
VICENZU - (Sinceramente dispiaciuto) Signuruzza a mia mha scusari si l'haiu disturbata, ma chi voli apprufittamu da bunt.
TINA - (Semplice) Vih!... Ges ...hi voldiri nto vicinatu... (a Tura) Lei signurinedda non ca picciridda, certi cosi l'ha capiri, so frati a rispetta, a voli beni, si lei u dispiza chi fa poi?...
TURA - (Meravigliata di ci che dice Tina) Chi ci duna ragioni macari lei signura?... Iddu signuruzza havi la so et, avr macari li so nicissit, ma li so nicissit e li su abitudini comu ci canusciu j non ci p canusciri nuddu! (indicandolo) U taliassi u sta virennu?... S'appi a livari a cravatta nta dda casazza, e ddocu vardassi comu l'havi attaccata! (Infatti Vincenzo ha il nodo della cravatta che sembra un fagotto) A cravatta non sha sapi attaccari; chissu sulu?... Pirch non dici ca essennu un pocu abbunnanti di panza non si po' accalari e Tura ogni chinnici jorna ci pulizia ddi peri, cu rispetu parrannu, ca ci fa addivintari comu i manu di n-picciriddu; ci allimu i caddi ci taggiu lugna cu tantu amuri e dilicatizza, ci arrascu i caccagni ca lhavi ncadduffuti e tutti ssi beddi cosi... Si curca e siccomu dormi pazzu, Tura hi fa a notti, si susi quattru e cincu voti, pi cummigghiarlu pirch soffri di rifridduri. Arrunfa, ah comu arrunfa non si ci p cridiri, pari ca di un mumentu all'autru si scica i cannarozza, e j mi susu, u 'nacu, u tuculu ci fazzu muci, muci.... ma chi sta tannicchia e poi accumincia nautra vota cu chitarruni... A pasta si non s'ha mancia nguidda, nguidda scinnuta da pignata, pi iddu non manciari, ci piaci u pani cottu fattu ca cipudda e u pumaroru, (incalzante) e Tura ci fa u panicottu ca cipudduzza e u punnaroru...
VICENZU - (Scattando, si alza risoluto) Quantu mi ni vaju ca non a pozzu sentiri chi! (Tina lo trattiene).
TINA - (Trattenendolo per un braccio) Ca vaja signor Vicenzu, (piano) facissi finta ca non a senti!...
TURA - (Che corsa a fermare anche lei Vincenzo) U viri, u sta virennu comn fa signnra Tina?...
VICENZU - (A Tura, vibrato) Ora ju di sti cosi di tia non ni vogghiu fatti chi, sugnu patruni? Pani cotti! ca cipudda e u pumaroru non ni vogghiu manciari chi, acqua vugghiuta c'addauru pu duluri di panza non ni vogghiu cchi, vogghiu caminari chi peri chini di caddi, mi vogghiu strazzari i cannarozza, chi causi strazzali col... col... col sedere di fuori va beni? (via di corsa sbattendo la porta di uscita).
TURA - (Correndogli dietro) Veni cca, unni vaj tullu straviddicatu cu ssu gruppu di cravatta strammatu?... (ormai il fratello ha gi imboccato le scale e lei torna avvilita) persu, persu, ssa cajorda nla vicchiania u fici stralunari !...
TINA - (Con molto garbo e pazienza) Signurinedda cara, lei avr i so ragiuni ma ddu puvireddu mancu giustu ca u cuttura di sta manera... (Tura la guarda indispettita) pi quantu ni pozzu sapiri arristau schettu pi non lassari a so matruzza, bon'arma, e a lei...
TURA - (fissandola indispettita) Chi vulissi diri lei ora cu su discursu... Sintemu chi vulissi diri?... Chi vuleva fari ca si maritava e lassava a na povira vecchia ciunca nta nfunnu di lettu e a mia ancora nicaredda suli?...
TINA - Non l'ha fattu ed statu un galantomu, un uomu di cori ginirusu, ma si l'havissi fattu chi ci faceva lei?...
TURA - (seriamente contrariata) Signura Tina lei tanta bona e j l'arringraziu di la su bunt, rna comu raginnamentu mha scusari... (a Vincenzo che torna) Vicenzu a soru turnasti? (premurosa) Veni cca ripositi ca si stancu, na nuttata senza dormiri
-
VICENZU - (Indifferente) Lassimi stari ca non sugnu stancu. A borsa m'haiu a pigghiari pi quantu mi vo rumpu li coddu a travagghiari...
TURA - (Affettuosa) Com'ora arripositi, vaja ascutimi na vota arripositi, ti fazzu na tazza di caf...
VICENZU - Non vogghiu nenti t'arringraziu e lassimminni iri...
TINA - (Molto garbata) Pirch non s'ha pigghia na tazza di caf, si vuliti vaju n-minutu a me casa e u vaju a fari.
VICENZO - (Con garbo e con riconoscenza) Signora, lei tanto gentile, mi creda, la sua gentilezza mi cnnfunni, ma non si disturbi, prifirisciu pigghiarimillu o bar (Tura scoppia a piangere) Ora j vulissi sapiri chi ci chianci?...
TURA - (Piagendo) Non mi voli mancu ningari! J dicu, chi cori javi? Com' ca non capisci ca tuttu chiddu ca fazzu, u fazzu pi l'affettu ca ci portu? (Tina mimicamente cerca di convincerlo a restare ancora in casa. Egli vincendo la sua riluttanza, cede) Pi iddu , non ni havi nuddu affettu, quann'era nica inveci; quantu mi vuleva beni, quantu. Mi fici di matri, di padri, di tuttu; quanti cosi ca m'accattava, mi faceva passari tutti i capricci, haju ancora sarvatu u puddicinedda c'abbatti i manu. Ora inveci... Poi dici ca non m'haju a livari a vita. (A lui) Almeno resti sulu e ti ni vai cu c voi tu... Non s'ha maritatu iddu e j?... (Disperata) Diccilu, diccillu !... Diccillu si hai cusccnza!...
VINCENZU - (Seccato) Ma chi mi cunti a mia?... Chi sacciu c'ha fattu tu!...
TURA - No sapi!... (a Vincenzo) Egoista si, non u sai?... Diccillu ca c'era n-picciottu, chi era beddu, ca pareva Erculi, ca fici cosi di pazzi pi mia, diccillu! Non parri?... Cicciu Marotta, chi era beddu, diccillu!
VICENZU - (Smanioso) Ma chi ca ci haju a diri, chi?... Chi voi ca ci dicu, ca u ittanu ngalera? Chi ci haju a diri e genti, ca u risiami pi truffa aggravata e furtu? Cicciu Marotta, chi era beddu; ca pareva na fcurinni mussuta, ca era un emeritu truffaturi !
TURA - (Nel tentativo di riparare la falla) Si fici arristari pi dispirazioni, ca j non u vosi.
VICENZU - Finiscila pi opira di carit, finiscila !... Cicciu Marotta!...
TINA - Ma santu Diu, chi su discursi di farisi chissi?... (A Tura) Lei non s'ha maritatu pirch non ci ha statu vulunt di Diu. Ora circassi di sapirisi sentiri cu so fratuzzu, pirch lei non havi a nuddu nto nninnu, Santu Diu d'amuri !...
TURA - (Piagnucolosa) E pirch non u sacciu ju?... Pirchissu u vogghiu beni cchi assai da me vita, ju l'haju stampatu nto cori. Iddu inveci, pi causa di ss fimminazza si scurdau di mia. A mia signuruzza mi vuleva n-miricanu e j pi non lassari a me fratuzzu non u vosi. Pinsai, si mi maritu cu chistu, mi porta a Merica, e me fratuzzu comu arresta?...
VICENZU - (Mentre Tura parla, freme) Ma pirch m'ha fari acchiappari u sdilliriu, pirch?... U miricanu, u miricanu dici.. Nuru, cu na funcia cappiddina tanta, cu na fila di denti nisciuti di fora, ca pareunu a balaustra da chesa ma - trici, e quant'era longu, ca pareva n-peri di chippuru ; s'ha fari u cuntu ca j, ci arrivava nto viddicu; s'immagginassi unni ci arriavva idda!... U nuru, ca na sira u ncuntrai nta scala o scuru, e mi sutau u truppucu, mi parsi ca trasii o nfernu; visti du fari russi, pi occhi, i ciappi di denti nisciuti di fora, e basta, mi parsi u diavulu, mi parsi... E poi pirch non tu pigghiavi?... (Tura non risponde) Parr, pirch non tu pigghiasti?...
TURA - (Per trovare una giustificazione) Quantu si ginirusu, prima u it tasti fora, ca ti gilusiasti !...
VICENZU - Ma pi forza m'ha fari parrari armatula, pi forza?... Mi gilusiai?... Ci vulevi tenni u comutu, a parti ca manciava quantu n-lupu, non c'era manciari ca ci abbastava? Pi inchillu tuttu, di dda supra a cca sutta, ci vuleva a maidda e quantu viveva... (imitandolo) Bono, bono vino... morto bono, io piacere ntrinchi, ntrinchi! Si mitteva ntrinchiti ntr, e sbarattava damigiani; quannu aveva manciatu e s'haveva addusatu iddii pi iddii, non si ni vuleva iri chi (c.s.) Io mancillo e bevillo, ora dormillo. Tu dormillo, Turra dormillo, tulli dormillo !... Pirch nu' mannai dici, vuleva fari casa e putia. Iddu ca non quagghia, di sti tempi, ca pi vuscari na lira ci voli chiddu ca ci voli. Arrivava u nuru, ca pareva n-carvunaru nta facci, e vuleva mancillu bivillu e cucchillo!... Nu mannai, ci vuleva dari macari u lettu a veru?...
TURA - (piagnucolando) U sta sintennu a veni? U senti comu mi jetta l'onuri nterra?... A mia, a so suruzza, a mia. Lei parr (piange) chissu ormai non s'arripigghia chi, ammavaratu !...
VICENZU - (Cercando nervosamente la borsa, la trova, si mette il cappello, come capita, in testa, e va via dicendo) Lassattimninni - jri, almenu sfantasiu annicchia l'ora... (Via di corsa).
TURA - (Correndogli dietro. Si ferma sul limitare della porta comune, seguendo con lo sguardo Vincenzo, che va via) Almenu t'abbirsassi ssa cravata ! Vcni cca, guarda comu ci l'hai ssu gruppu!... (delusa) Si ni ivu nautra vota. (a Tina) J comu u viru nesciri cu dda cravatta tutta ammughiuliata, mi pari ca niscissi ccu nvistitu tuttu scicatu.
TINA - E va beni signurina, a menu cosa d'a cravatta , aviti autri cosi chi pusitivi pi manu!
SCENA II
Tura a Tina soli, poi Biclicletta
TURA - E puru veru ca si ni torna na dda caiorda di fimmina e ci cunta a bob, ci cunta!....
TINA - Signurinedda, j sugnu strana e non mi pozzu miscari, ma comu chi grande comu matri di famigghia, ci dcu, ca lei a so fratuzzu non l'ha dispiziari. Chiddu un'omu d'et, havi i so pinseri, i so nicissit e non ca po dari cuntu a lei. Santa carusa bedda granni, giudiziusa; finisci ca dai oggi, e dai dumani, lu dispza e qualchi vota u perdi completamenti...
TURA - (inginocchiandosi davanti alle foto dei genitori, fremente di sdegno) No!... Si iddu si unisci cu dda cajorda, cu dda finimina di sanari, giuru ca, davanti alli sacri immagini, di me patruzzu e me matruzza, ca finisci a tragedia!! (disperandosi) No, non mi lha dari staffruntu, mon mi l'ha dari !...
TINA - (Cercando di calmare Tura) Si calmassi, non facissi accuss, santa cristiana! (La fa alzare) Si susissi e circassi di ragiunari. Alla fini, macari ca non fu'si cu chiss, ca j non sacciu chi fimmina , putissi essiri cu nautra. Du restu maritannusi so frati, lei putissi aviri na cumpagna intra, e non fussi sula...
TURA - (Inviperita) Ca bellu fussi, e ju nta me casa addivintassi a cmamarera di sposini; chi billizza! A matina ci facissi a bon livata!... Chista casa mia e nta me casa non ci vogghiu a nuddu... sci!...
TINA - A casa di tutti dui , na vot ca era di so patri e di so matri.
TURA - (Tagliando corto) A funmina j sugnu, e comu fimmina tocca a mia.
BICICL. - (Entra, dopo aver chiesto permesso, e non ha ricevuto risposta) Signurina sabenarica... Sabenarica signurina ! U signor Vicenzu unn'?... U facissi susiri ca n'aspetta u nclienti pi n'affari n-mpurtanti !...
TINA - U signor Pappalardi! nisciu ora, c borsa...
BICICL. - Chi voldiri nisciu, senza aspittari a mia?... Ma iddu mi dissi ca si vineva a fari na pinincunata di sonnu, e poi ju a vineva a chiamari pi jri ddocu. Com' ca si ni jvu senza aspittari a mia?...
TINA - Nisciu, ca javi n-pezzu...
BICICL. - Allura non si curcau?... Chi fici allura stralunau?... Mi dici ca si vo curca, pirch aveva sonnu, arriva intra, no m'aspetta, e si ni va sulu?... Nto clienti chi ci ivu sulu? (Silenzio) Perci non si curcau?... Vo finisci, ca si non dormi ne notti e ne iornu, casca malatu... Basta ora u vaju a circari... (Si gira per andar via) Ah cca ci haiu n-fagottu, ca mu desi a signurina... (Guarda le due donne) Signurina?... mah, non sacciu, signurina, signura... Cuncetta, mi desi stu fagottu...
TURA - (Fissandolo) Cu ca tu desi?...
BICICL. - Non ci u staju dicennu? A signura Cuncetta.
TURA - (c.s.) E chi c' ddocu?...
BICICL - Chi sacciu, dici ca su cosi, ca si scurdau u signor Vicenzu ni idda.
TURA - (Dando una spinta con la mano al fagotto, e facendolo cadere per terra) Pigghiti ddocu, e ci dici a signura (sarcastica) A signura, vuliti a carrozza?... Sti cosi ci dici, ca quannu u vidi, ci duna idda personalmente. Mannau l'ambasciatore !... (A Tina) Si sta pirsuarennu signura Tina?Chiss manovra tutta studiata. Finta ca si scorda i cosi ni idda, la signora, fa la gentilezza di mannarli finu a casa, quantu j a mannu a ringraziari, e d'accussi, a picca a picca 'o monicu nficca; dici u pruverbiu... (a bicicletta violenta) Senti auh, si l'arrisichi a purtari cca, rifillini di ssa sciollira di Malta, ti fazzu anuzzuliari da scala, comu na palla di gomma !...
BICICL. - (Alla sfuriata di Tura non sa reagire) Ma j chi sacciu... j... mi truvai a passari...
TURA - (inviperita) E tu cerca di non ci passari, e gira o largu. Casi u signor Vicenzu Pappalardu n'havi una, una, u capisci? Una sula ed chista!...
TINA - Signurina u lassassi stari, chi ci dici a ddu criaturi?...
BICICL. - (Rinfrancato dall'appoggio di Tina) A mia chi mi sta cnutannu?...
TURA - (Non disarma) Non pigghiari spiritu, ca tu si u so pagghiolu, ca ti porta appressu!
BICICL. - J non sugnu nenti. Sacciu sulu ca cu a signura Cuncetta c' n'amicizia stritta, e tanti voti si fa lardu, javi sonnu e si curca dda!...
TURA - E chissu u fattu, ca ora n'assittamu tutti nta nvancu... Avemu l'amicizia cu ssa razza di fimmini, cu ssi gintazzi, cu' a limarra di li cristiani, cu' fangu, cu' schifu, c'a fitinzia !...
TINA - (Seccata, dalla inopportunit di Tura) Signurinedda, a mia m'ha scusari, ma intra haju chi fari, ancora n'haju a fari a spisa, mi ni vaju...
TURA - (stavolta comprensiva) S, havi ragiuni signuruzza, anzi ci dumannu scusa, si avemu apprufttatu da so bunt...
TINA - (Cerimoniosa) Chi c'entra, nto vicinatu!...
TURA - (A Bicicletta) Tu chi voi ora, chi fui, ni tiri u ciatu?... Ammucchi passuluni, pi poi fari u pigghia e porta?... Vattinni e leviti d'ammensu i peri !
BICICL. - (Mostrando il pacchetto per terra) Custu paccu c'ha fari?...
TURA - U pigghi e ci u riporti nautra vota a chissa... (Bicicletta raccatta il fagotto, ma lei ripensandoci, glielo strappa di mano) Dammi cca annunca ci dugnu u mutivu pi ncuntrarisi nautra vota, c scusa du paccu, e poi... Nenti evitamu... (a Tina) Signuruzza, si mi cridi, haju i nervi a pezzi pi causa di ssa fimminazza... (a Bicicletta) Chi voi tu? Ti ni poi iri!... (Bicicletta va via mormorando).
SCENA III
Tina e Tura soli, poi Alfio e quindi Tura e Alfio soli
TINA - (Suadente) Pi parti mia signurinedda, ci cunsigghiu di calmarisi e riflettiri. Lei devi capiri, ca so frati non n-picciriddu, e perci non l'ha cuntrariari. Chi ha fari ddu mischinu? A lei non a trascura, u sapemu tutti nto vicinatu, ca un galanlomu; si si arriva a stancari e si ni va di casa a sulu, lei chi fa?... Resta sula, (indicando la porta di destra) cu n'omu pinsiunatu in casa, senza vuliri, sernpri stranu , anchi si na pirsuna per beni.
TURA - (scandalizzata) Vi scanzatini !...
TINA - Sempri na pirsuna strana ...
TINA - A parti u fattu ca na pirsuna anziana, e poi un galantumuni. Travagghia a notti, a mattina veni, saluta e si curca; o pomeriggiu, si ni torna a va, mancu intra mancia, ca mancia a tratturia. Iddu sa comu n'ha vinutu, chi ura ?...
TINA - (Guardando nell'orologio del braccio) I novi e menza. Tardu si fici...
TURA - Iddii nto veniri sar !
TINA - Quantu mi ni vaju, prima ca spunta.
TURA - E macari? Si ci dicu ca na dama... Allura chi nu mittevumu intra!...
ALFIO - (Entrando) Buon giorno! Chi , a porta aperta sta matina?... (Vedendo Tina) Ah! haju caputu, c' a signura, ca ci onora della sua visita. Buon giorno signora Tina!...
TINA - Buon giorno signor Vinciguera...
ALFIO - (Cerimonioso) Come sta signora?...
TINA - Non c' male, grazie e lei?...
ALFIO - E io galoppo per la estrema vecchiaia!... (A Tura) Signorina Salvina Buon giorno. (Tura risponde con un monosillabo) Chi mali frusculi ci su?...
TINA - (A segni gli fa capire die Tura ha litigato con il fratello. Poi saluta per andar via) Buon giornu mi ni vaju (Rivolgendosi ancora ad Alfio, aincora a segni, gli la capire che Tura ha la testa sballata) Di nuovo buon giorno!... (Via).
ALFIO - (Osservando la sedia sul tavolo e il cappio che pende dal soffitto) E chi sta seggia supra stu tavulu?... A corda ca penni du tettu! Oh binidittu Diu!... chi veni a diri tuttu st'apparatu?... (Avvicinandosi a Tura, la si siede accanto, le prende il viso tra le mani. Tura sentendosi prendere il viso da mani estranee trasale) Santa carusa e comu a ss'et?... Ca avissi a jessiri tutta una gioia, lei pensa di ittari a giuvint accuss?...
TURA - (Amara) A giunvit dici lei?...
ALFIO - Lei signurinedda ha pigghiari a vita comu veni.
TURA - Ca j, a pigghiassi a vita comu veni. Ognunu di nualri, per, avemu u nostru carattiri...
ALFIU - Lei ancora, un ciuri tenniru . Si la gudissi la ginvint!...
TURA - A giuvint dici lei?... A giuvint!... Quannu haiu avutu giuvint? Quannu?... Mancu u tempu di fari a picciridda m'ha datu a vita. A ott'anni, prima morsi me patri, e poi acciunc me matri, na malatia longa, ca ni ridussi all'ossu. Di nica na casa supra i spaddi. Parru cu lei, ca mi p veniri patri...
ALFIU - Ca antru, haju na figghia di quarant'anni...
TURA - (Come se parlasse a s stessa) A mia, a statu na vita di sacrifici, di stenti; mai na gita, mai un divirtimentu. Haju crisciutu cu me frati, l'unicu veru e sinceru affettu. Ora, chi ci pozzu fari? Si pensu ca me frati putissi vuliri beni a una strana, ca non ci veni nenti; ma non ci u sacciu diri chi mi sentu di intra, mi pari ca tuttu u munnu m'avissi a cascari davanti, mi pari c'arrubannumi l'affettu di me frati, pi mia u munnu finisci, e j nta sta terra non haju chi chi ci stari a fari... (piange).
ALFIO - (Condiscendente) Si capisci, pensa ca pulissi ristari sula e non si po' rassignari. Abbituata di nica a stari cu iddu; iddu lha criscuta, iddu l'ha prutiggiutu, o sulu pinseri ca ristassi senza l'appoggiu d'iddu s'abbarua... Ma u viri chi signurinedda, u Signuri manna u friddu, pi quantu e a cupirtura; nta vita tuttu quistioni d'adattamentu ... I mittemu, arristai sulu ca mancu aveva quarant'anni e pi l'amuri di me figghia, non mi vosi accasari cchi, pi non ci fari mancai i prutizioni e affettu!... U saccui j chi mala vita, cu na carusa nica Poi comu finiu? Idda crisciu, sincuntrau cu unu pi casu, si nni namurau, si vosinu, partera pi lAustralia, e j? Sugnu cca! Ogni tantu na littra, na cartulina
TURA - Ma pi lei non u stissu, omu; j pi disgrazia sugnu fimmina, non sugnu na billizza (piange) cu lucchiali; lomini mancu mi chiunu.
ALFIU - Chi va dicennu lei, mancu si fussi cu sapi chi! Ora non ha chianciri eh! Allura finisci ca mi fa chianciri macari a mia (le toglie gli occhiali) Sernza chianciri (le asciuga le lacrime)
TURA - (vedendosi tolti gli occhiali si smarrisce, si confonde) No, no, pi carit, mi dessi lucchiali!!! (si alza e va indietreggiando) Mi lassassi stari, signor Vinciguerra.
ALFIO - (sorridente, la segue, mentre lei indietreggia) Ma pirch si scanta? Si pigghiassi lucchiali, chi voli ca ci fazzu? Semu du sfurtunati
TURA - (giuge con le spalle contro la parete del paravento) No! Mi dessi lucchiali e si ni va, pi favuri.
ALFIO - ( turbato anche lui) Certu, te cc, ti mettu lucchiari (lavvicina, fa per metterle gli occhiali, ma lafferra il viso, lavvicina a s e la bacia a lungo) mentre cala velocemente la tela.
FINE DEL I ATTO
ATTO II
SCENA I
Vincenzu Tina e poi Tura
La stessa scena del 1 atto. Sono le ore 8. vincenzo si trova dietro la porta del bagno. Continua a bussare. Tura, da un pezzo sta chiusa nel bagno perch, essendo incinta, vomita continuamente. Vincenzo, ignaro della vera ragione per cui lei sta male, si preoccupa.
VICENZU - (Chiamando insistentemente) Tura, Tura!... Turidda 'o frati, arrispunni'... Turidda, sangazzu di (tra di s) Non cridu ca ci pigghiau qualchi cosa dda intra?... E comu fazzu?... Chi mala vicchiania 'ca mi sta scurannu, cu mi l'haveva a diri... Tura, Tura? Arrispunni, maladittu la me disgrazia, e si la... Mancu ju u sacciu chi haju a diri... Parola d'onuri mi mittissi a fari vuci comu 'n-pazzu !...
TINA - (Entrando dalla comune) Chi si dici, comu va?...
VICENZU - Cha chi s'ha diri? Si nficcau dda intra, e non mi duna mancu cuntu!
TINA - (Dietro la porta anche lei) Signurina, signurina Tura?... Ma pirch n'ha teniri accussi nte spini?.., E va beni, accuntu nisciss !...
VICENZU - Parrau, chi dissi?...
TINA - (Evasiva) No sacciu, no capii bona... (rivolta sempre a Tura) Ntantu niscissi, e poi ni parramu...
VINCENZU - Tura o frati, riesci ca Tardu. J mhaiu a lavari a facci, haju n'appuntamentu!...
T1NA - (a Vincenzo) C' paura ca ci pigghiau nautra vota a musca?... .
VINCENZO - No, chi c'entra; anzi, havi un pocu di tempu ca ha statu tantu sirena. ca non digirisci chi nenti di na pocu di simani; poi d'arsira, non avutu chi paci. Si manciau 'n-pocu di favi fatti a castagna, qnannu mai idda, ca i favi non ci piacevunu, ora si fici squarati, si manciau cu tutti i scocci, e ci ficinu mali...
TINA - Poi idda, santa carusa, soffri di stomucu, e si mancia i favi?
VICENZU - (Comprensivo) Si vosi passari stu capricciu. Du restu chi godi nta vita, mancu chissu?... Mancu si era un , piattu prilibatu.(riflettendo) Ntantu tardu; comu fazzu?...
TINA - Ma lei com', ca non l'ha fattu visitari, pi stu fattu di stomucu?...
VICENZU - S'affrunta. Pi na manu sula ju chi pozzu fari?
TINA - (Risentita) Chi sula?... Saffrunta! Pi tutti i vostri disturbi vi rivolgiti a mia. ca a signurina Tura, fa i mizzigghi (di nuovo bussando) Signurina, com'e ca arristau misa ddocu a intra?... Chi voli fari ddocu? So frali s'ha lavari a facci ca sinn'ha ju!...
VICENZU - Acconuoti nuda dda intra? Ci dici, ca si s'annulla, jurni ni vaju dda banna...
TINA - (Contrariata) Chi s'adrunta? Non dicemu smaliri pi favuri! S'affrunta di lei ca l'ha crisciuta?...
VICENZU - (bonario) E timida, non ca u fa pi malu.
TINA - Nenti storii su chissi. Tostu ci dessi na spaddata a porta, e ni ni niscemu
VICENZU - Megghiu ca chiamu i pumperi?...
TINA - (Impaziente) Ma chi pumperi, pi favuri signor Pappalardu. Di punperi ca su strani, ncasu mai, non saffrunta, di lei ca so frati saffrunta? Forza ci dessi na spaddata, annunca mi ini vaju e vha spirugghiati vuatri.
VICENZU - (Titubante) Chi dici ca a spunnu ju?...
T1NA - (Decisa) Si, si, non pirdissi tempu. Ancora ddocu ?....
VICENZU - (Comincia a contare per poi lanciarsi contro la porta) Unu, dui, dui e menzu...
TINA - (c.s.) Ancora a longu a porta?...
VICENZU - E lhaiu a pigghiari a vulata?Dui e menzu e tri! (si lancia per abbattere la porta, ma giunto a velocit, davanti alluscio, si trova nelle braccia di Tura, che in quel momento esce) Tura o frati, comu ti senti ah? (la induce a sedersi aiutato da Tina)
TINA - (Comprensiva) Comu si senti signurina?...
VICENZU - Turidda o frati, chi li pozzu fari?... (avvicinandosi a lei) Chi fetu d'acitu!... Sta carusa, havi u stomucu malu cummnatu. Mancu l'acquadigirisci...
TINA - Ges e Maria, taliati com' siracanciala nta facci, e si sta chiusa dda intra!...
VICENZU - (Vedendo la sorella che smania, non sa che fare, infine si decide) Ora ci chiamu lambulanza! (si avvia)
TURA - (raccogliendo tutte le sue energie) Fermiti docu! Non chiamari nenti!
TINA - (non sa spiegarsi il perch di una simile reazione) Signurinedda, lei non ca nha fari nesciri pazzi! Di comu cumminata nta facci, ca pari n-mascaruni. Si chiuri nto cessu e non nesci chi, dici ca havi un pocu di tempu ca non digirisci (Tura viene assalita da conati di vomito; strabuzza gli occhi ed apre la bocca, come se facesse un gran sbadiglio) U sta virennu, u sta virennu comu cumminata?
VINCENZU - Figghia mia, si non ci damu rimediu, semu persi, comu ti cummini?
TINA - (energica) Si viremu accuss, a purtamu di contraforzu, o prontu soccorsu!
TURA - (scortese) E torna cu prontu soccorsu! Non ci nhaiu di bisognu di prontu soccursu! Oh caspitina!
TINA - (risentita) U sapi chi ci dicu? Ca mi ni vaju, e vi la viditi ntra vuatri!
VINCENZU - (intervenendo supplichevole) Signurina Tina!Chi voli, lha scusari, non idda lha cumpatiri. Idda ca di natura nirvusa, e u mali ca c!
TURA - (remissiva) Mha pirdunari signuruzza ma di sti tempi, non sacciu chi mancu j, chi dicu e chi fazzu(le viene da piangere, nel contempo viene di nuovo presa dallo stimolo del vomito, ma non riesce a fare ne luno ne laltro).
TINA - (sorreggendola) Vi Ges e Maria, ma cca nicissaria na bona visita di spicialista! Lei devi aviri nervi attaccati o stomucu A pripositu, haiu na partita di pinnuli, ca u dutturi mi scrissi a me maritu. Iddu macari suggreva di stu mali, tantu ca ci vunchiava a panzae, non puteva manciari nenti.
VINCENZU - Ruvisciava macari iddu?
TINA - (perplessa) Nooo, non sempri; a maggior parti aveva duluri e mancanza di pitittu.
VICENZU - (a Tura) Tu nhai duluri? (Tura viene ancora presa dallo stimolo del vomito) U viri? U stai virennu? Nervi, tutti nervi (a Tina) Signuruzza, i pigghiassi ssi pinnuli, ca ci ni facemu ammuccari qualcuna
TURA - (si alza di scatto e si dirige velocemente verso il bano, perch assalita di nuovo dagli stimoli, giunta davanti allo stipite, vi si appoggia affranta)
VINCENZU - (le va dietro e la sorregge) U viri, viri? I pinnuli ci colunu, i pinnuli!
TINA - (andando verso la finestra, si affaccia e chiama) Ninny?Ninny?
NINNY - (di dentro) Che vuoi mamma?
TINA - (affacciandosi alla finestra)
TINA - (Girandosi chiede) Chi fu... chi successi?...
VINCENZU - (premendosi con il fazzoletto la parte dolorante) Sangu di la miseria (alludendo a Tura) Ci pigghiu nautra vota e si nficcau dda intra. Ora dicu j, una ca si ruvescia, havi bisognu di qualcunu ca ci teni a frunti! (riflettendo) U bellu , ca haju naffari pi manu n-mpurtanti
TINA - Ca lei pi cuntu so; j macari haju i mei nta me casa
VINCENZU - (sospirando) Havi ragiuni signuruza Ntantu j non mhaiu pututu lavari a facci.
SCENA II
Ninny e Detti
Ninny una ragazza vistosa, a differenza della madre, che un tipo timido e semplice, lei molto spigliata. Giovane ventenne universitaria, non stupida, vanitosa. Veste un paio di pantaloni aderentissimi e una camicetta lenta non infilata nei pantaloni.
NINNY - (entra con uno scatolino in mano) Si pu?? (senza attendere risposta, gi dentro) E questo?
TINA - (a lei) Figghia mia, tu pari ca mu fai apposta!
NINNY - (indispettita) Ma se credi che te lo faccia apposta perch mi chiedi di fare le cose?
VICENZU - (conciliante) E va beni, lassamu stari, chi tardu videmu si si cunvinci a farisi purtari nto medicu
SCENA III
Bicicletta e detti
BICICL. - (entrando) Bonu va, ancora ca aspettu. Javi nura ca sugnu mpunta a cantunera da via Garibaldi! A postu semu.
VINCENZO - (infastidito) Bicicletta, macari a tia haju a sentiri?
TINA - Diu di la cruci, nautra vota dda intra si chiudiu, comu sha fari?
Bicicl. - (a Vincenzo) Nuatri facemu comu a jatta; ca a jatta pi fari meu, persi u muzzicuni!
Vincenzu - (c.s.) Ca haj ragiuni macari tu Tutti ragiuni aviti! U viri ca me soru malata; ca sta mali seriamenti?
Bicicl. - Malata , e perch sa teni intra? A manna o spitali e nuatri ni jemu a vuscari u pani.
Vincenzu - (a Tina) Signuruzza, lei tanto bona, ora, comu nesci me soru, si lei si cunnucissi annicchia cca, quantu arrivu nta nclienti e tornu.
Tina - (facendo spallucce) Chi voli ca ci dicu, signor Pappalardu?
Bicicl. - Nenti, ntra vuatri fimmini vi sapiti sentiri chi megghiu, nuatri ni jemu a vuscari u pani (a Vincenzo) Balestra mi dissi, ca si ci facemu fari staffari, marriala du roti di ficu sicchi e cincu chila di ficurinnia sicca.
Vincenzu - A testa lhai sempri ddocu tu! Almenu mi putissi lavari a facci (riflettendo va nel suo stanzino, prende dal comodino la bottiglia che si trova mezza piena, e la porge a Bicicletta) Te cca varda, spannimi annicchia dacqua, quantu marrifriscu, almenu a facci.
Bicicl. - Nsami, senza facci lavata non po stari. Allura j, ca javi tri jorna ca non mha lavu!
Tina - (meravigliata) Tri jorna? Pirchissu fa issu fetu, quannu tavvicini?
Bicicl. - (risentito) Ju fetu? Chi fa sgherza vossia? Ju quannu non mi lavu a facci, mabbiu u borotalcu di ncoddu!
Vincenzu - Teni cca va, spannimi annicchia dacqua, quantu mi smucu locchi.
Bicicl. - (prende la bottiglia e spande lacqua nel cavo della mano di Vincenzo, il quale, mentre si lava il viso, fa schizzare lacqua tuttintorno)
Ninny - (ridendo) Uh, sembra un vaporetto in partenza
BICICL. - (Con la mano libera, si lava la faccia anche lui) Mentri ca ci sugnu, macari ju mi vogghiu sciacquari a 'mpigna.
VICENZU - Abbia acqua, forza!..
.
BICICL. - (Posando la bottiglia sul tavolo) Non ci n' chi acqua.
VICENZU - (Paziente) Ca santa pazienza! (dal suo sgabuzzino piglia un asciugamano e si asciuga il viso).
BICICL. - (Tira fuori le falde della, sua camicia e si asciuga anche lui la faccia) Ah... si senti nautru, ncristianu.
NINNY - (Divertita) Ma dove t'ha trovato il signor Vincenzo?...
BICICL. - (Risentito) U signor Vicenzii, si non avissi a mia, affari non ni facissi, pirch i portu ju! (A Vincenzo) Averu?... J furriu l'erca e la merca, a peri, senza autobus e senza nenti, e non ini stancu mai.
NINNY - Appunto per ci, ti chiamano Bicicletta .
TINA - (Alla figlia) Ci a finisci?... Com'e ca nsulti a tutti?... (a Bicicletta) Non ci dari cuntu, ca u spacinnamentu !...
TURA - (Esce dal bagno).
TINA - (Premurosa le va incontro) Signurina, comu si senti?...
NINNY - (Vedendo uscire Tura in quelle condizioni, dice tra s) Mamma mia quanto brutta.... Poi senza gli occhiali, sembra un'anitra spennata. (a Bicicletta) Che ha, lo sai tu?..
BICICL. - (Incerto) Mah!... Forsi a russania.
NINNY - Eh s, la scarlattina...
BICICL. - A gilatina?...
NINNY - Ma non dire sciocchezze. Non vedi come boccheggia?... Ho l'impressione che sia incinta.
VICENZU - Senti o frati, j mi ni vani a vuscarimi u pani: c' 'n-clienti ca m'aspetta, mancu picca... (a Tina) M'arriccumannu a lei signura Tina... (a Tura) Cca c' a signura Tina ca tantu bona, ca Diu ci ni renni meritu, stai queta, per, m'arriccumannu... (a Bicicletta) Amuninni nuatri, tanti ossequi signura e tanti grazii!... (Via).
SCENA III
Detti e poi Vinciguerra. Marianna e Giacomo
TINA - (a Tura che continua a boccheggiare) Signurinedda lei cca si devi decdiri; s'ha chiamari a medicu, non ca putemu fari sta vita?... Lei, ju, ddi, mischinu di so frati.
TURA - (Comprensiva) Si ni jissi signura, ca javi i so chi fari nta so casa. Ora mi passa, nenti haiu, non si preoccupassi. (Le viene ancora di rovesciare) Nenti, non nenti...
NINNY - (Flemmatica) A quel che sembra, ha tutta la caratteristica di una donna incinta.
TINA - (Scandalizzala) E chi pazza?... Sta gran vastasunazza... (a Tura) A scusari a veru signurinedda?
NINNY - (Disinvolta) Non capisco perch ti scalmani tanto? Se una donna resta incinta che unoffesa?... Al giorno d'oggi succede. Tanto va la gatta al lardo, finch vi lascia lo zampino.
TINA - (mortificata) Ti ni vai?... Ca mi stai farennu cascari a facci 'n-terra !...
TURA - (Preoccupata, tuttavia, cerca di apparire disinvolta) A lassassi parrari. I carusi al giorno d'oggi, accuss sunu, zoccu pensunu, diciunu.
NINNY - (petulante e divertita) Certamente, abbasso l'ipocrisia!...
TURA - (Indagando) Tu pirch dici ca sugnu gravida? Di unni u capisci?...
NINNY - (Sorridendo, maligna) Allora ci ho azzeccato?....
TURA - (Pronta) No, chi c'entra...
TINA - (Seccata) Ci a finernu cu sti discursi?... (a Tura) Non ci facissi casu lei... (a Ninny) E tu vattinni, annunca pigghiu sta seggia e ta rumpu nta testa!
TURA - (Conciliante) A lassassi stari, signura, ca carusa.
TINA - (c.s.) Sta scustumata s'ha fari l'affari so. E poi Diniscanza pi diri sti cosi?...
NINNY - (Testarda) E va bene, la signorina non incinta; e se lo fosse stata?... Che cosa avrebbe mai commesso di male?... Quale azione schifosa, offensiva avrebbe commesso, dillo tu!... Ogni persona responsabile di ci che fa, e quando non porta nocumento agli altri e non offende nessuno, liberissirna di fare ci che le pare e piace...
TINA - (Che non crede alle sue orecchie) E chi pazza?... (a lei) Ancora?...
TURA - (Simulando disinvoltura) A giovent d'oggi, accuss, libirali.
NINNY - E meglio forse essere ipocriti?... Ci scandalizziamo di tutto, e poi, sotto sotto, facciamo tutte le fetenzie...
TINA - (Disperandosi) Si na gran vastasunazza !... Ma dicu ju, all'universit chi ti nsignunu?
NINNY - All'universit, mammina, ci insegnano, naturalmente non i professori, a guardarci in faccia, negli occhi. Siamo nel duemila, lo capisci si o no?...
TINA - (Mortificata, a Tura) L'ha pirdunari ca carusa, e voli fari a spiritusa. Poi a lei a sapemu, non ricivi a nuddu, si po' diri ca non nesci mai...
NINNY - (Cocciuta) S' per questo quando l'amore vuole, non trova ostacoli.
TINA - (Fuori di s, brandisce una sedia e fa per scagliarsi contro la figlia) Ti ni vai? Ma chi daveru?
SCENA IV
Marianna e detti
MARIANNA - (irrompe nella stanza, ansante, ha fatto le scale di corsa, non riesce a parlare, si siedee facendo segni incomprensibili)
TINA - (distolta dallingresso di Marianna) Chi fu? Chi successi?
TURA - (spaventata) Chi manera chissa di trasiri?
NINNY - Che manicomio
TINA - (a Marianna, che ancora non riesce a parlare) Si po sapiri chi ti successi? (poich lei ancora non si spiega) Chi ci pigghi qualchi colpu dacituni o picciriddu?
MARIANNA - (finalmente parla) No, quali scanzatini! O signor cosu comu si chiama (indica la stanza dove presume che alloggi Vinciguerra) Comu si chiama, ca mu scordu sempri u signor chiddu ca dormi cca
TURA - (preoccupata) U signor Vinciguerra?
MARIANNA - (disorientata, non riesce a distinguere le persone) A signurina Tura unn?
TINA - Ca cc , na sta virennu?
MARIANNA - (guardando verso lingresso) Cc su, cc! (tutti si girano verso lingresso)
SCENA V
Giacomo indi Vincenzo, Vinciguerra e Bicicletta
GIACOMO - (entra veloce dicendo a Marianna) U lettu, u lettu! Ci u dicisti? (esce di nuovo)
NINNY - Che sta succedendo la rivoluzione? E mia madre sempre al centro di tutto.
TURA - (quasi gridando) Si po sapiri chi successi? (le viene di vomitare e si mette un fazzoletto in bocca, mentre dallesterno si sente un certo brusio).
TINA - (confondendosi) Ges, Ges e Maria, e unni sugnu misa?
NINNY - (Cogliendo la palla al balzo per rimproverare la madre) E tu perche ti impicci di tutto e di tutti? Fatti gli affari di casa tua, come tuo dovere. A te piace, ci guazzi a stare in mezzo ai guai degli altri, te li cerchi con il lanternino..
GIACOMO - (Ritorna in scena gridando) U lettu, u lettu!... (Entrano Vinciguerra, Vincenzo e Bicicletta. Giacomo fa pi confusione che altro. Vinciguerra ha gli occhi strabuzzati, e pallido, respira faticosamente, con le mani si comprime il petto. Sorretto da Vincenzu Bicicletta viene quasi trascinato verso la sua stanza.)
MARIANNA - (Appena lo vede) Mischinu !...
TURA - (Mentre si affloscia nelle braccio di Tina) Oh' Alflu!...
TINA - (Raccogliendo nelle braccia Tura) Bih!... Sant'Aita biniditta!...
GIACOMO - (confusionario) A stanza; a stanza unn?
VICENZU - Di cca, di cca. (si avviano verso la stanza indicata)
BICICL. - N-mpunemunnillu n-cazzicaledda!
VICENZU - Lassa stari, no, no, ca peggiu !
VINCIG. - (pi che con le parole con il gesto, fa capire che non vuole essere sollevato) No, no, lassa jiri
GIACOMO - (precedendo il trio, come se fosse il direttore delle operazioni) Di cca, di cca, senza strapazzarlu. N-fazzulettu, pi stujarici a facci, ca sudatu alleggiu. Unn chi chista a cammira? Bicicletta non lammuttarialleggiu (entra per primo nella stanza seguito dai tre)
NINNY - (ha seguito attentamente gli atteggiamenti di Tura. Alla fine, con un sorriso sardonico esclama) Finalmente, si sono scoperti gli altarini!
TINA - (mentre depone Tura in una sedia) Santu bonu Diu! Chistu castiu divinu . Nta sta casa sempri cosi storti ci capitunu ?
MARIANNA - (mentre aiuta a far sedere Tura) Pi daveru, j havi picca ca ci staju, ma a chiddu chaju ntisu! Pirch non la fanu binidiciri sta casa?
NINNY - (canzonandoli) Certo, bisogna fare esorcizzare, casa e persone!
TINA - (A Tura, che rinviene) Signurinedda, megghui ca si ni va a ripusari dda banna lei...
MARIANNA - Megghiu , si ittassi supra u lettu ca s'arriposa, ca nta facci pari n-cadaviri lei. Mischina, si scumbussulau tutta. J macari, hau n-trimulizzu di ncoddu!...
TURA - (Aiutata dalle due donne, si convince ad andarsene nella sua stanza.)
SCENA VI
Ninny sola, poi Giacomo, indi Marianna, Tina e poi Vincenzu
GIACOMO - (Entrando confuso) Unni su? ... (Ninny non risponde) Unni si nni jeru?... (A Marianna che torna) Comu facemu, ci voli u medicu?...
MARIANNA - A dda criatura da signurina Tura, ci pigghiau ncullassu. Sparti dici ca havi na para di jorna ca non si senti bona.
NINNY - (Velenosa) Poveretta, affetta da un male cosi tremendo, ma cos tremendo !...
TINA - (Torna in quel momento in scena) Sempri tu parri!... (ai due, alludendo Tura) A signurina e tipu apprensiva.
GIACUMU - Ntantu dici, ca ci voli u medicu. Ju comu ci vaju, ca lassai a purtinaria sula; idda, (indica la moglie) lassau u picciriddu ca chianceva, stava facennu comu chi...
MARIANNA - (Ricordandosi) Bih! Ges, Ges, ca veru , nsalanii, u picciriddu nta culla lassai, ca stava scattannu!
GIACUMU - Comu facemu?...
MARIANNA - Ci stava dannu u latti, Diu ni libira, non ci vulissi pigghiari qualchi cosa, animuzza nuccenti!.... Di comu mi ntrasattai...
GIACUMU - (a lei) Amuninni nuatri, ca stura ddu picciriddu, sa comu sta facennu, sulu. Nuatri certi voti semu incuscienti, tu macari c'a mappizzi d'appressu...
MARIANNA - C una na ddu mumento, chi pensa?
GIACUMU - E chissu u fattu, ca hai a testa nte nuvula; ci avevi a pinsari ca c'era dd'anima nnccenti...
MARIANNA - E bonu ora non ti siddiari. Amuninni tostu, prima ca 'o figghiu ci scatta u feli (Si avviano)
GIACUMU - (Esagerando al massimo le scuse, tirandosi per mano la moglie) Amuninni, scusati, ma u signuri viri 'n cori, non pi mala vulunt. (via)
VICENZU - (Entra in scena, mentre i due stanno per andar via) Chi si nni vannu?... (a Tina) Mi sentiu abbiatu di n-palazzu! Di sta matina ca cummattu cu me sori, ora cu stu mischinu. (si siede) Non ci a fazzu a stari additta. Ntantu ci voli 'u medicu!... Cu tutta a stanchizza, ju ci issi, ma comu vi lassu suli? Chiddu mi pari ca havi na cosa seria, Diu mi ni scanza comu faciti suli. Dd'autru, Bicicletta non cunchiuri, cu tuttu chissu, u sta puliziannu, si duna chi fari!... (riflettendo) Una dritta non mi va. Chi vita, chi vita!...
TINA - (comprensiva) Chi ci voli fari? Ci voli pacienza ma vita; cu' chi e cu' menu, nte nostri casi avemu i nostri disturbi...
VICENZU - Ma non accuss, unu appressu all'autru. Ci vuleva chista ora?... Cu ddautra criatura, ca non si senti bona, e non sacciu chi havi e chi non havi?... (Pensando di nuovo Vinciguerra) Ntantu chiddu, havi di bisognu 'u medicu a qualunqui costu, chi facemu?...
TINA - (Avvicinandosi a Ninny, la quale sta masticando gomma americana e si diverte a fare bolle, che li fa gonfiare al massimo, per poi farle scoppiare) Ca ora viremu ci dicemu a Ninny. Ma iddu chi ca havi?...
VICENZU - Non sacciu, mi pai na cosa seria... Ci va Ninny? Mancu pi mannarici a carusa!... Ma santa pacienza. (Via).
TINA - (Ninny) Ninny, senti a mammina, non ti siddiari, ci scinni un minutu cca all'augulu, nto dutturi Mangiaficu?... Chi voi fari a mamma non ti siddiari!...
NINNY - Proprio quello chiamate?... Te lo raccomando quello !...
TINA - Sempri un medicu , intantu si chiama a chissu, poi si ni parr.
NINNY - (Con un sorriso di scherno) E per quella... (Allude a Tura) Per quella le possiamo chiamare la levatrice?...
TINA - (Indispettita) Ci a voi finiri; e ti ni vai?...
NINNY - Dunque non sei convinta ancora?... Ma se come lo ha visto in quelle condizioni, le ha preso il catachirri. Poi con voce chioccia ha esclamalo Oh Alfio!...
TINA - (Disorientata) Si sicura tu?...
NINNY - Ma senti un po'!... Perch tu non l'hai sentita?... E lo svenimento?...
TINA - (Incerta) E poi, giustu giustu, cuddu vecchiu?...
NINNY - E gi la dea venere, ci ha rimesso sul capitale, capirai !...
TINA. - Chi voldiri! Sempri picciotta schetta !
NINNY - Uh, quanto la fai lunga con la picciotta schetta! Sono tutte sciocchezze, superate da lunga pezza!...
TINA - Chi sta lunga pezza?...
NINNY - Uffa mammina, sei proprio arretrata!...
TINA - E poi cu unu chi granni assai di idda?...
NINNY - E come vedi lo ha ridotto ai minimi termini (indicando la stanza di Alfio) Hai vistu in che stato giunto?... Se rimane in vita, dovr vivere in un carroccio.
TINA - (Meravigliata) Figghia mia, ma si' 'struita al massimo, ni sai centu chi du diavulu...
NINNY - (connniserandola anche affettuosamente) Mammina, faccio l'Universit, non sono alla prima elementare; e tu cerca di aprire gli occhi. Mi sembri un essere preistorico... (Via)
TURA - (Che si era affacciata poco prima) Signora Tina chi si dici?... (.Alludendo ad Alfio) Com'e?...
TINA - Corn'? Ca ivu a chiamari u medicu ora Ninny.
TURA - (Scoppiando in lacrime) Quantu sugnu svinturata, chi mala sorti, chi ci campu a fari?...
TINA - (confortandola) Chi va dicennu signurina?... Non facissi accussi, ca dda banna c' so frati... c'... (Ora che quasi persuasa che tra Alfio e Tura era avvenuto, ci che Ninny affermava non sa come indicare o nominare Alfio) C'... dda 'u... signor... Vinciguerra...
TURA - (Tra le lacrime chiede interessata) Ma chi havi... Chi fazzu, ci vaju?... (Le viene di rovesciare, mentre piange e si dispera) Quantu sugnu disgraziata !...
TINA - (La sorregge e la conforta. Infine la convince di ritornarsene a letto) Nenti signurina, e megghiu ca si abbia nto lettu e si riposa. J, macari pozzu essiri nicissaria da banna, ntantu ca veni u medicu.
TURA - (Si lascia convincere avviandosi con Tina nella sua stanza) S, s, megghiu , ca nu sentu i jammi lenti! (Via)
BICICL. - (Confuso si affaccia e chiama) Signura Tina, signura Tina?... (Non ricevendo risposta) E chi , si ni jenu tutti?... Bellu stu fattu, ni lassami suli... (Si avvia verso il bagno. Esce di l a poco, con un vasino da notte, in mano, e sta per ritornarsene verso la stanza di Alfio) Mah, viremu chi pozzu fari cu stu cosu... ( Tina esce dalla stanza di Tura)
TINA - (a Bicicletta) Mi chiamasti?...
BICICL. - (Girandosi) Ah si, signura, chi havi n-pappajatidu?..
.
TINA - (Che non ha capito) N-pappajaddu?... Chi ni sacciu, me maritu havi n'acidduzzu ma non sacciu chi aceddu ...
BICICL. - Chi c'entra, non pappajaddu, pappajaddu 'n pappajaddu Pi, pi... pi (Indica il vasino da notte, come per dire, quello che sostituisce questo)
TINA - (Finalmente capisce. Stizzita) Chi mi cunti a mia? U pappajaddu, stutru scunchirutu !...
BICICL. - Pirch, nun puteva essiri, ca ci aveva u pappajaddu?...
VICENZU - (Entra in scena) Bicicletta, ancora cca si, chi stai facennu?.
BICICL. - Ci spiaj a signura, si ci aveva n-pappajaddu, e s'affinniu...
VICENZU - Tu si veru bestia per. (a Tina) L'ha scusari signuruzza, ca chistu, comu i pensa i cosi, i fa ((a lui) Vattinni dda banna va, ca ju non mi fidu di starici...
BICICL. - (Indispettito) Ci slaju jennu! Quannu fazzu na cosa ju, sempri sbagghiata (alludendo ad Alfio) Chiddu e tuttu assappanatu, (mostrando il vasino) cca cu stu cosu, chi ci fazzu, mu dici?... (Via mormorandosi)
VICENZU - (Sedendosi avvilito) Ci mancava macari chissi! ora, non hastavanu i guai mei?... (il suo pensiero va a Tura) Cu ddautra carusa na ddi cundizioni... Comu si senti?
TINA - (Evasiva) Ma, nenti... sia ripusannu....
VINCENZU - (Comprensivo) Pi na manu, a cummattiri cu mia, ca non sugna chi carusu, cu ddautru. (Allude ad Alfio) ca non picciottu. Si cumminau u ricoviru di vecchi cca intra e dda carusa, vunchia, vunchia, s'aminilena u sangu, naturammenti finisci ca scattia...
TINA - (tanto per dire qualcosa) Gi... ognunu nasci cu so distinu, nta vita. (cambiando discorso) Ma o signor Alfio chi ci picchiau?...
VINCENZU - Chi sacciu!... U truvamu nterra, nta lentrata du purticatu, a facci a buccuni ; antura, quannu niscemu pi ddaffari ca avevumu pi manu. Chi pottumu iri a nudda banna U isamu e non sapunnu chi fari u purtamu o primu pianu. Chidda a signura Bonaccorsi, comu ni visti, si scantau e ni chiurivu a porta nta facci, e chi facevumu? U purtamu cca!
TINA - Ma com'e ca non chiamasturu a 113' n'automulanza?...
VINCENZO - Signiruzza na ddu mumentu, unu chi pensa. Non ca putevumu sapiri ca a cosa era accuss gravi.. Sr dissumu , qualchi furriuni di testa.
SCENA V
Ninny, il dottore e Detti
(Ninny entra seguita dal dottore il quale un giovane medico alle prime armi con la professione)
NINNY - Ecco il signor Dottore!
DOTTORE - Chi l'ammalato?..
VICENZU - (premuroso) Dda banna ...
DOTTORE - Chi un suo parente?...
VINCENZU - (Incerto) No, ... un...
NINNY - (lo toglie dallimbarazzo) E un suo inquilino.
VINCENZU - Gi, ma non pirdemu tempu E megghiu ca ci iemu (si avvia)
DOTTORE - (seguendolo) Daccordo, faccia strada.
VICENZU - (precedendo il Dottore) Di cca, di cca dutturi, amuninni. (escono)
NINNY - (Alla madre) Si, ma noi, non possiamo perderci appresso a loro. Io non ho ancora fatto neanche colazione!...
TINA - (Comprensiva) Haju ragiuni a mamma. Ntantu mancu a spisa haju fattu, chi ci fazzu truvari a to patri quannu veni?... Senti, si ti dugnu i soldi a tia, ci vai tu a fari un pocu di spisa?...
NINNY - (allungando la mano) Ma s certo, mi dai i soldini?...
TINA - (Trae, dalla tasca del grembiule, una nota) Allura guarda chi fai, cca c' a nota di chiddu e'a pigghiari mo casciolu ddu cantaranu, c' u me portamunita li pigghi decimilaliri...
NINNY - Le sigarette me li fai comprare, mammina?...
TINA - S, ma non fari o soliti, to, ca n'apprufitti di l'occasioni !...
NINNY - Quanto posso trattenere per me?...
TINA - Pigghiti milli liri...
NINNY - (birichina) Mille lire?... Se voglio andare al cinema, con qualche amica, ce ne vogliono almeno due...
TINA - Si na rennita, figghia mia!...
NINNY - Non comincimao coi rimbrotti. Mi fatto scrivere all Universit? Cosa vuoi adesso?... Le nozze coi fichi secchi non si possono fare!...
TINA - E, va beni, pigghitinni dui mila, mancu?...
NINNY - Beh, cos va meglio E cerca di sganciarti, perch anche tu hai una famiglia e una casa a cui accudire.
TINA - Va beni, va beni...
NINNY - (mentre si avvia per uscire) Ehi, mammina! Ciao mammina occhi bendandati!... E te la raccomando la verginella (allude a Tura, va via facendo una risatina sarcastica)
BICICL. - (apparendo davanti la porta dove la camera di Alfio, guarda Tina, e le fa segni, come per dire che lammalato va di male in peggio)
TINA - (non ha capito) Chi dici?
BICICL. - (fa ancora segni)
TINA - (seccata) Chi addivintasti mutu ora? Ci mancava macari chissu, pi farla tutta cumpleta a cosa
BICICL. - Vogghiu diri va, ca mi pari, ca si cogghi i pupi
TINA - Chi voldiri si cogghi i pupi?
BICICL. - Chi parru turcu?.... Ca sha quagghia va, mori!...
TINA - Vih scanzatimi veru ?...
BICICL. - E comu no?... Mi mannau di cursa a cattari sti miricini, pi quantu u fa ricupigghiari annicchia, e poi dici, ca u portunu direttamenti o spitali pi farlu moriri dda. U dutturi dissi ca ci pigghiau un colpu enciclopedicu; dici ca di sti tempi a fattu strapazzi assai, iddu ca si truvava azziccagnatu, pirch ci aveva il cori incoronato dalle corone di tutti.
TINA - Ucori ncurinatu?... Chi ncucchi
BICICL. - Comu chi ncucchiu???? U mericu u dissi, dici ca le coroni del suo cori currispunnunu cu a lavina dellorto
TINA - (disorientata) Ca chi dici scunchiurutu?... Tostu vattinni ca mi stai facennu cunfunniri a testa
VINCENZU - (seguito dal dottore) Ancora cca si Bicicletta?...
DOTTORE - (chiede a Tina dov il bagno, Tina glielo indica e lui vi si avvia)
BICICL. - (chiamando a parte Vincenzo) Mi dici na cosa, sti midicini non su soldi persi?...
VICENZU - Ma si urdinau u dutturi
BICICL. - U sacciu, ma chiddu, a comu pigghiata sta jurnata non ci scura, sti soldi pirch ci spenni?... Non sulu ca non pottumu cumminari ddaffari, sparti, ju ci appizzu a ficurinnia sicca ca mi prumisi.
VICENZU - (seccato) Ti nni vai? Pezzu di scunuchiurutu ca non si autru, bestia vattinni!...
BICICL. - Mah!... Ci voli appizzari sti soldi? Pi mmia (via dalla comune)
DOTTORE - (ritorna in scena) Dunque, avete mandato a comprare quanto vi ho prescritto?...
VICENZU - Sissignura, ora i porta Bicicletta
TINA - Ma chi gravi?...
DOTTORE - Purtroppo s. Adesso aspetto che torni con le punture, gliele praticher io stesso, e se questa sera, superer la crisi, lo faremo ricoverare. Per il momento necessario che stia immobile.
VICENZU - Duttureddu, mentri ca ci semu, ci facissi na visita a dda carusa, dda banna.
TINA - (vorrebbe evitare a Vincenzo lamara verit) Ma nenti, chidda a menu cosa !:..
VICENZU - Chi veni a diri? Mentri ca u dutturi aspetta. Accuss sapumu di chi si tratta. (al medico) U sapi, avi na pocu di tempu ca non digirisci chi nenti. Poi da jeri a oggi, non ricivi mancu lacqua, zoccu ci arriva nto stomucu, u jetta, parannu ccu ducazioni.
TINA - (c.s.) Ju dicissi di lassari perdiri, comora.
VICENZU - (meravigliato) Signura? Mancu lei mi sta parennu! (al medico) Ci issi duttureddu.
DOTTORE - Bhe non c niente di male se visitiamo il paziente. Avr qualche intossicazione, ora vediamo (a Vincenzo) Allora venga
VICENZU - No bah!... Chidda saffrunta cu mia davanti. Chi fa savissi affruntari?... Ma intantu timida.
DOTTORE - Le parr strano, ma certe donne sono cos, nellintimit magari non hanno nessuna reticenza, dopo di che, diventano di una riservatezza eccezionale Poi le donne allantica, ancora peggio (a lui) lei resti, (a Tina) vuole venire lei, signora?... (Tina lo segue)
VICENZU - (solo) Quannu i cosi si prisentunu mali di capu i matina, voldiri ca fila pi tutta a jurnata. Ntantu u clienti arristau aspittannu, sicuramenti staffari si ni ivu n-fumu. (guardando nella stanza di Alfio) Mi dici a testa ca sha quagghia stu mischinu!... Megghiu ca ci vaju, ca sulu, nsamai ci avissi a pigghiari qualchi crisi (pensando alla sorella) dautra criatura, pi na manu, na povira svinturata. A cummattiri cu nuatrisula ca sbatti.
BICICL. - (entra di corsa) Cca sugnu!! (si siede) fici na cursa, quannu arrivai nta farmacia, ci fici schifiu, ci dissi: haiu a pricidenza, ca chisti su midicinali pi un muribunnu. U farmacista taliau a rizzetta, e dissi: veru , e mi sirviu subitu. Cca c tuttu, a ziringa, non c bisognu ca si vugghi gi cotta, vugghiuta vah comu si dici sdisinfittata!...
VICENZU - Va beni mettili ddocu
BICICL. - Achi mprisa, ca u mericu nu fici iri?.... E ora cu ci fa sti gnizioni? Non sulu ca mori, ci appizzamu macari i miricinali, ca non si fa nuddu Cumminazioni ca su parrinfuzzari mi fazzu j.!...
VICENZU - Ti stai annicchia mutu?... C a dda banna u dutturi, sta visitannu a me soru.
BICICL. - Ah, si veru, pu fattu du scuncettu E si havi annicchia di tempu, ma fazzu fari macari j na visita, ca quannu maddubbu a citrola mi doli a panza. Ma ntantu a mia i citrola mi piaciunu. (al medico che viene fuori seguito da Tina) Dutturi, cca ci su i midicinali, i purtai j, prestu prestu
VICENZU - (al dottore) Dunca duttureddu, di chi si tratta?...
DOTTORE - (sorridente lo avvicina) Bene, mi compiaccio andr tutto bene, vedr
BICICL. - (al dottore) Dutturi cca ci su i midicinali, i purtai
VICENZU - (a Bicicletta) Ti stai mutu annicchia?... (al medico) Duttureddu, si po sapiri di chi si tratta?
DOTTORE - Niente di eccezionale
VICENZU - Comu nenti di eccezionale?... Havi ca non digirisci nenit, ca mancu ci u sacciu diri. Na sti du jorna poi, zoccu ci arrivatu nto stomucu lha jttatu subitu. Non un mali chissu?...
DOTTORE - E un male e non un male. In questi casi, la paziente ammalata e non ammalata!...
VICENZU - Non u staiu capennu
DOTTORE - (mentre svolge il pacchetto che ha portato Bicicletta e ne riempie la siringa) Lo stato in cui si trova attualmente la paziente, uno stato particolare, questi disturbi sono chiamati disturbi simpatici
VICENZU - Simpatici?...
DOTTORE - Naturalmente!... Perch sono provocati dal sistema simpatico.
VICENZU - Ma chi simpatici, si chidda ha jttatu macari locchi.
DOTTORE - (ha gi riempito la siringa) Veda, lo stato in cui si trova la paziente, uno stato particolare, questi disturbi, derivano, da, ecco, da una forma di autointossicazione; vampe di calore, vomito, nausea, alla fine tutto andr bene (via)
BICICL. - (al dottore) Chi fa ci vegnu j?...
DOTTORE - (entra nella stanza) Non occorre.
VICENZU - (preoccupato guarda Tina) Signura, ma lei ca era dda intra, chi ci dissi?.. U medicu chi spiegau?...
TINA - (reticente) Chi ci dissi?... Ca a visitau
VICENZU - A visitau, ma unni?...
TINA - (impacciata) Signor Pappalardu, chi sacciu j?... Chi sugnu dutturi?...
BICICL. - Si bravu, chi veni a diri si era dda non viri chi ci visita, chi ci tocca?...
VICENZU - (allarmato, prendendo le mani a Tina) Signura Tina, mi parrassi chiaru Chi havi me soru?... Non cridu qualchi bruttu mali?... Parrassi signura
TINA - (pronta) No chi va pinsannu, Diu ne liberi
VICENZU - Ma allura pirch mi tiniti nte spini?... (al dottore che rientra) Dutturi, mi dicissi?
DOTTORE - (si avvia in bagno) Vengo, si vengo. (entra nel bagno)
VICENZU - (di nuovo a Tina) Non mi sta pirsuarennu, stu modu di fari vostru (a Bicicletta) Tu inveci di ammuccari passuluni, vai dda banna nsamai avissi di nicissit.
BICICLETTA - (disinvolto) Chi putissi aviri di bisognu? U sulu tabutu, po aviri di bisognu.
TINA - Tu poi, si un veru cori tirannu
BICICL. - (mentre va via) Cori tirannu, si accuss?
DOTTORE - (ritorna) Dunque le dicevo, da attribuire ad un complesso di fenomeni cellulari
VICENZU - Cellulari?...
DOTTORE - Cio, assolutamente invisibili allocchio umano, ma tanto importanti nella loro manifestazione esteriore, che giungono a provocare una specie di malattia
VICENZU - Una specie? Vomitu di paru e paru, giri di testa
DOTTORE - Appunto, la cellula fecondata si annidata nellendometrio, e per cui incomincia a riprodursi con progressioen geometrica, si ammanta dei villi coriali, o corionali che dir si voglia, i quali penetrano nella mucosa
VICENZU - (confuso, disorientato) Duttureddu, chi parra vossia, e chi mi cunfunnu, chi su sti villi mucati, sti chi sacciu, comu si diciunu
DOTTORE - (abbozza un sorriso, e con aria di compatimento gli dice) Villi s, mucati no!... Mucosa, mucosa e villi corional. Per mezzo di questi villi, si crea il nesso e lo scambio di sostanze nutritive, fra lorganismo ospite e il feto.
VICENZU - Il fetu?...
DOTTORE - Appunto, il feto.
VICENZU - Ma, forsi, s, quannu vomita, ca fa fetu dacitu, ca non si po stari
DOTTORE - Che centra non scherzi. Le ho detto che lei deve rallegrarsi, lei un uomo virile; entro sei mesi, se non prima e penso che lo ha gi capito (lo gurada fisso negli occhi) E come no?... Possibile che non ha capito, che sta coronando i suoi sogni?... (Vincenzo lo guarda intontito) Ma s, entro sei mesi, se non prima lei sar pap!... (Vincenzo non crede a ci che ha sentito, inebetito guarda il dottore, il quale trae dalla borsa un foglio e scrive) Ecco, questo il mio numeto telefonico privato. In caso di necessit telefonatemi a questo numero. (mentre si avvia a Vincenzo) La lieta novella lo ha sbalordito, ma si rallegri. Il modno fatto cos, si regge su di un equilibrio meraviglioso (indicando ora luna ora laltra porta) Chi nasce e chi muore!... (via)
VICENZU - (guarda ora una porta, ora laltra e poi Tina. Non gli pare vero di aver sentito ci che ha detto il dottore come inebetito guarda in giro e poi chiede) Unn si ni ivu u dutturi?...
BICICL. - (entra in scena quando il dottore dice a Vincenzo che entro sei mesi sarebbe stato pap, ora non sa capacitarsi e chiede a Vincenzo) Ma allura chi fici, si maritau ammucciuni di mia?...
VICENZU - (senza dar retta a Bicicletta si rivolge a Tina) Ma allura, me soru chi incinta?
TINA - (accennando di si col capo) Chi voli fari signor Pappalardu, cos ca succedunu e fimmini
VICENZU - (amaro) Gi, cos ca ammattunu e fimmini (a Tina) E u patri cu , lei u canusci?... Almenu n-galantomu, unu di bona famigghia?....
TINA - (suadente) Lei non sha pigghiari colira, su cos, ca non si ponu spiegari comu si cumminunu, ma succedunu, chi sacciu j
VICENZU - (ansioso) Parrassi signura, parrassi, non mi tinissi nte spini Cu u canusciu j?...
TINA - (indicando la stanza di Alfio) IDDU u. (Bicicletta che si trova quasi davanti la porta della stanza di Alfio si scosta)
BICICL. - J? J chi?...
VICENZU - Iddu cui?...
TINA - (che ha capito lequivoco) Iddu u signor Vinciguerra
VICENZU - (sbalordito) Alfio iddu?... Ne sicura?... Possibile?...
TINA - (abbassando ripetute volte il capo per confermare quanto ha detto) Mi lha cunfirmatu idda ora chiancennu!...
VICENZU - (disperato) Ah Iddu fu iddu fici fari u fetu?.... Disonestu, lamicu miu fraternu (disperandosi) A mia mi annu sgarbu di chissi U galantomu, a pirsuna per beni, a pirsuna seria!... Farabuttu mascalzoni (rivolgenddosi verso la stanza della sorella) A mamma, u pap lonuri da nostra casata, si scrupiliava tutta, i stava facennu soffriri allautru munnu . (sputando verso luscio) J i faceva soffriri e tu svergognata tu chi facisti tu?... Ti mittisti cu vecchiu (girandosi verso luscio di Alfio) Ma tha mariti, macari mortu macari intra u tabutu Vigliacchi, j fora e iddi intra, cca a facci mia!... U digestu, u stomucu ca non ci funziona. E dicitammillu, dicitammillu ca sugnu n-cretinu ca sugnu na bestia (comincia a schiaffeggiarsi e a tirarsi i capelli mentre grida ora allindirizzo di uno, ora allindirizzo dellaltra) S, na bestia, ca mi preoccupava da suruzza, ca non si sinteva bona, ca non digireva, mentri idda a la facci mia, aveva fattu scilibbia!: (cos in preda alla disperazione, trattenuto, ora da Tina ora da Bicicletta, continua la sua invettiva. Mentre cala la tela)
FINE DEL II ATTO
ATTO III
La stessa scena degli atti precedenti. La stanza in gran disordine. In un angolo vi sono due, dei quattro candelieri che sono serviti per allestire la camera ardente per Alfio Vinciguerra. Appesa alla spalliera, messa in vista, una benda, fatta con un gran pannolino bianco, la quale serv per chiudere la bocca la cadavere. Per terra il lenzuolo del letto di morte. Alcuni fiori sparsi sul pavimento. Il sipario si alza mentre una musica moderna e una voce stridula, che tenta di seguire il ritmo, si sentono, dalla finestra aperta che da nel pozzo luce del palazzo.
SCENA I
Vicenzu -Tura Tina la voce di Ninni di dentro indi Tano
(Vincenzo e tura sono seduti pensierosi luno distante dallaltro)
TINA - (esce dal bagno con una scopa in mano. Si ferma indispettita guardando per un attimo la finestra e poi a voce alta chiama affacciandosi) Ninny. Ninny!... (pi forte) Ninny!... (il canto cessa, ma continua la musica)
NINNY - (d.d. seccata risponde) Che cosa vuoi?...
TINA - Ma chi ti pari giustu nta stu mumentu?...
NINNY - (D.D.) Cosa sto facendo, cosa vuoi?...
TINA - Astutulu ssu scifiu di radiu
NINNY - Uffa mamma come rompi!
TINA - Astutilu incoscenti, astutilu!... (la musica cessa di colpo) Chi ci pozzu rari, non ca fa pi mali (sta per avviarsi, quando si trova davanti alla benda appesa, la quale conserva esatatmetne limpronta dellovale del viso del defunto, si ferma di colpo esita, infine si decide, posa la scopa, prende con le punte delle dita, la benda e il lenzuolo e si avvia per il bagno, tenendo le braccia aperte. Poco dopo ritorna ed incomincia a scopare per terra)
VICENZU - (si alza e tenta di toglierle la scopa dalle mani) No, signura, macari chissu?... Gi nhavemu apprufittatu troppu.
TINA - - (bonaria) Chi ci fa?... Nto vicinatu, quannu na cosa si po fari
TURA - (alzandosi e andando incontro ai due) Datimi cc ca ci penzu j (mentre Tina le resiste) Non si preoccupassi signura ca mi sentu megghiu, havi dajeri, ca mancu u vogghiu diri, non si preoccupassi anzi issi intra ca a so casa hannu bisognu di lei.
TINA - (cedendo volentieri) Comu voliti. Allura vaju a dari un pocu di versu intra. Si aviti di visognu mi chiamati
VICENZU - Signura, non basta sulu diri grazii ca vucca Diu ci lu ricumpenza supra a so famigghia
TINA - (sincera) Chi voldiri, si non mi damu na manu dajutu ntra nuatri si aviti di bisognu a dispusizioni (via)
TANO - (entra dalla comune, uomo di fatica dei servizi mortuari veste la divisa) Unni su lautri dui cannileri?... (li vede) Ah dda su (va a prenderli. Mentre si avvia vede Tura che sta scopando qualche fiore caduto per terra) Chi fa?... (raccatta i fiori) Iddu ca ci ni su tantu picca (guarda i due e pensando che il loro silenzio sia dovuto al dolore per la perdita del congiunto) Nta vita accuss semu (silenzio ancora) Tostu chi facemu?... (nessuno risponde. Avvicinandosi a Vincenzo) Ora ju ci riportu stautri dei cannileri a Cungraternita Ma dda sutta stanu aspittannu Dda sutta stanu aspittannu i dulenti Chi facemu? Si u sacciu, vuatri siti addulurati, ma i picciotti non ca ponu aspittari, pirch hannu autri sirvizii (tanto per cambiare discorso) Certu ca parenti nhaveva aviri picca, cerunu sulu dui mazzitedda di ciuri scunchiuruti. Cridu ca mancu tanti amici aveva
VICENZU - (infastidito) Ma chi disiddira lei?...
TANO - Chi disiddiru?... I dulenti non ci vanu o campusantu?...
VICENZU - (secco) No!...
TANO - (meravigliato) E comu, non si lhannu a nsignari unni veni cullucatu?...
VICENZU - Non c bisognu
TANO - (testardo) Chi voldiri, accussi? Mancu ncani!...
VICENZU - (seccato) Senta chi voli lei chi ci nteressa?...
TANO - Mi scusi signor Vinciguerra.
VICENZU - Non sugnu Vinciguerra
TANO - (disorientato) U mortu era Vinciguerra
VICENZU - (c.s.) E j non sugnu n mortu e mancu Vinciguerra!...
TANO - - (che non intende arrendersi) Nenti ci vineva a bonarma?...
VICENZU - Non era bonarma
TANO - - Noooo?...
VICENZU - No!... E ora circassi di irasinni di cca!...
TANO - (non molla) Scusassi, chi modu chistu di cacciari i genti? Lei si siddia!... Cca nuatri ficimu nsirviziu comu larti cumanna. Doppu ca i genti si sacrificunu, ca u sapi Diu, shannu a trattari accussi?... Dda sutta i picciotti stanu aspittannu a mia, pirch sanu ca j sugnu ca spirugghiu certi cosi chi ci vo dicu?...
VICENZU - Ma pirch u mortu non su purtanu?...
TANO - - Comu su partunu? Stanu aspittannu a nuatri
VICENZU - A vuatri?... A vuatri cui?...
TANO - No a vuatri; a nuatri! Nuatri, a mia a lei (indicando Tura) a signura.
VICENZU - (oramai deciso) Amicu miu, cascasturu mali, anzi vi cunsigghiu di iravinni, ca megghiu pi tutti
TANO - (non si arrende e si lancia alla carica) U sapi lei, ca annicchia curiusu?... Chi ci dicu a i picciotti dda sutta? Doppu ca veni a diri, si livanu a saluti, pi non strapazzari u cadaviri ca u scinneru cu tutti i dilicatizzi di stu munnu. Na scala stritta ca pari n-vureddu e tri piani cu se rampi i scala
VICENZU - (vibrato) Finalmenti si po sapiri chi caspita vuliti si o no?... U mortu era assuciatu a Cunfraternita di Santu Vitu ed tuttu pagatu, ora vui chi vuliti?...
TANO - Chi putissi vuliri? Non su magina vossia chi vogghiu?...Ci dicu per ca chista a prima vota ca mi capita ca i dulenti non offrunu a vippita.
VICENZU - (ormai fuori di s) E nuatri non semu dulenti
TANO - (pi tenace che mai) Si morsi cca, voldiri ca qualchi cosa ci vineva. J per esempiu mi distrubai a pigghiari i cannileri a Cungraternita, i cannili, chi fa mappartineva ssu sirviziu?...
VICENZU - (c.s.) E vui pirch u facisturu???
TANO - E lei pi non nesciri na cusella, non si virgogna, ca vuleva lassari un poviru mortu o scuru?... I dulenti sti cosi i capiscunu
VICENZU - E siccomu nuatri non semu dulenti vi ni putiti iri
TANO - (ormai si sente vinto) Signuri mei non mi po paci, a chi puntu semu arrivati, doppu ca unu fa un serviziu a regula darti, si leva a saluti, arrica e trova genti ca non si dignunu di uffriri mancu un bicchieri dacqua, chi sacciu va, na birra, n-bicchieri di vinu, nenti
VICENZU - (non ne pu pi) Ora vi ni iti di cca intra averu?... Vi ni iti, annunca vi ni fazzu iri j, e livativi davanti locchi mei!... A vippita, a birra, u vinu e chi era n-vattiu, n-matrimoniu, na crisima, chi cosa era?... Ca quannu ci su i dulenti pi daveru, napprufittati ae vi ci ittati di supra comu i corvi peggiu di li sanghetti!... Ca jti circannu loccasioni pi putiri spugghiari i vivi e scucciari i morti! E ora itavinni annunca laccumpagnamentu vu fazzu a vui a pirati, a cauci unni vi sperdi a carina fora, fora di ca..
TANO - (preoccupato, va indietreggiando, mormorando frasi incomprensibili. Tura si intromette tra i due, per confortare Vincenzo, da una parte e consigliare Tano, dallaltra, ad andar via. Dal momento che Vincenzo, si alza per inveire contro Tano, la luce lentamente si abbassa fino ad oscurarsi del tutto. A met dellazione le voci degli attori andranno affievolendosi per sfumare completamente quando la scena al buio. Subito due servi di scena provvederanno a mettere un po dordine)
SCENA II
Vincenzo e Tura
(la scena si illumina di nuovo e per pochi secondi rimane scena vuota)
VICENZU - (dalla comune, entra a passi lenti, pensono, siede avvilito)
TURA - (dalla sua stanza, si affaccia sul limitare delluscio, si appoggia allo stipite. Guarda il fratello, non si decide a parlare, finalmente rompe il silenzio) Vinisti?... Chi hai?... U sacciu, di sti tempi i cosi non ti vanu tantu boni. (gli si accosta) J poi, pi tia oramai sugnu un gran pisul Tu per colira non ti hha pigghiari (Vincenzo lentamente alza il capo e la guarda, ma subito lo riabbassa) U dicu sinceramenti, cu tutttu u cori, ca assai ti hha pigghiatu U sacciu si pi culpa mia. (gli si mette dietro le spalle, mentregli sta seduto a capo chino) Stai pirdennu tutti i capiddi. (mentre gli attorciglia, lentamente i pochi peli che gli rimangono al centro della testa) Vulenuci pinsari, non sugnu digna mancu di taliariti nta facci. Tu mha crisciutu, mha fattu di padri e macari di madri, di tuttu!... Si mabbannuni ora, comu restu, chi fazzu?... (poich Vincenzo tace, ella comprende che non le ostile. Si precipita a pigliare una sedia e con modi affettati le si siede accanto) Chi fai, stai chiancennu?... (si affretta ad asciugargli una lacrima che gli scende dal viso, e poi sempre in tono sommesso) Certu haj ragiuni di chinaciri Ma stu fattu, tuttu chiddu ca successu, mi fici appariri un munnu novu, mi pari ca non sugnu chi a stissa Tura di prima (pausa) Da ora in poi sar tuttu diversu Haju pinsatu di mannari a chiamari a Cuncittina (Vincenzo la guarda) S a Cuncittina, e vi maritati non mi diri nenti, non mi diri nenti, u sacciu chi mi vulissi diri, ma ora comu lhaju dittu, non ragiunu cchi comu prima, facemu tutti na casa Vi maritati!... (Vincenzo la guarda meravigliato. Lei si esalta e parla concitatamente) Ntantu livamu stu paarvetu, ca na brutta cosa (indicando lo sgabbuzzino dove vi situata la stanzetta di Vincenzo) Ammacchia sta bella cammira, (indicando lubicazione delle stanze) dd ca era a stanza da mam e du pap, ci faciti a vostra cammira di lettu, dda unni cera a stanza du (si ferma non sa come indicare la stanza dove vi alloggaiva il povero Alfio) Chidda ca chi nca, ma pigghiu pi mia (pausa) Tu non dici nenti?...
VICENZU - Chi voi ca dicu?...
TURA - (amara) Ogni cosa distinu, chi ci vulemu fari?... Tu si tantu bonu ed giustu ca ti sistemi. Pi mia non ci pinsari, ora mai Tu per non poi diri ca non thaju vulutu beni Non ti duveva fari sta mancanza veru, ma si tu mi dumanni comu fu, non tu sacciu diri
VICENZU - (bonario) E j manco u vogghiu sapiri, tantu a chi servi?...
TURA - (dandogli un sonoro bacio sulla guancia) Beddu frati bonu!... Sempri cori granni e ginirusu si!... Ma j macari haju u cori comu na palumma!... Senti a soru, ora inutili pinsari chiddu cha successu, mannai a Bicicletta a fari un pocu di spisa. (Vincenzo la guarda) Chi facemu?... Spiriamu ca j mi sentu megghiu, anzi havi dajeri, ca mancu u vogghiu diri Daltra parti chi vulemu fari sha manciari no?... Mancu vinu c, si veni Cuncittina, pari bruttu pirch no vai a pigghiari qualchi buttigghia di ddu vinu bonu, ca tu sai unni Bicicletta ivu a chiamari a Cuncittina, metnri ca veni a nvitamu a pranzu, cu nuatri; cu nuatri, cu mia e cu tia accuss si discurri e videmu comu nhavemu a sistimari.
VICENZU - (disorientato) E idda veni?...
TURA - (giuliva) Veni certu ca veni, a mannai a chiamari cu Bicicletta, fa cuntu ca veni Perci ci voli a tavula un pocu di vinu bonu!:..
VICENZU - (non sa cosa dire, vorrebbe parlare, ma non trova le parole) Va beni ma tu
TURA - (che gi conosce a fondo il carattere del fratello, non gli da tempo di parlare. Ella teme che un discorso approfondito, potrebbe nuocere ai suoi piani) Nenti, non diri nenti, lassa fari a to suruzza Vacci, ca si veni poi pari bruttu ca ti ni vai e ni lassi suli (dolcemente lo conduce berso la comune) Non mancari assai
VICENZU - (paziente) Va beni, giustu dici, si veni idda e poi j mi ni vaju (bonario anche perch comincia ad accarezzare lidea di un domani meno tetro per lui) Staju pinsannu mentri ca veni idda, chi dici si accattu un pocu (si guarda in giro non vuole pronunciarsi)
TURA - fai chiddu ca chi ti pari giustu. (a lui che va via) Vicenzu! Non mancari assai (e lo ferma ancora) Aspetta!... Veni cca, possibili ca sta cravatta a teni sempri accuss ntrusciata! ( gli rimette a posto il nodo) D inutili, sta cravatta non la sai attaccari sempri strammatu ci lhai stu gruppu!... (gli sistema il nodo della cravatta e poi ancora con slancio di sincero affetto gli da un gran bacio) Te cca, tu meriti, cu tuttu u cori!... (Via Vincenzo ella si mette davanti alle foto dei genitori e vi si rivolge commossa) Patruzzu e matruzza, non mabbannunnati, ci haviti a pinsari vuatri pi mia, ca si non mi prutiggiti comu mi finisci, ora casugnu nta stu statu?....
SCENA III
Bicicletta e Tura
BICICL. - (entra senza chiedere permesso, porta un fagotto e due sacchetti di plastica) Cca c a spisa!
TURA - (sorpresa) Matri mia! Chi fai, putissi addumannari pirmissu?
BICICL. - Si a porta era aperta a cu ci u dumannava pirmissu?
TURA - Chi purtasti?
BICICL. - Baccalaru
TURA - (indignata) Comu baccalaru?
BICICL. - Ca baccalaru! Lei chi mi dissi? Si non trovi pisci bonu, accatta chiddu ca ti piaci, a mia mi piaci u baccalaru
TURA - (sgarbata) Ma va! Fammi u favuri, baccalaru!
BICICL. - (pigliando linvolto con il baccal lo avvicina al naso di Tura la quale si scosta nauseata) Pirch? Fa nciauru ca unu sarricria.
TURA - (scostando linvolto, viene assalita dai soliti disturbi, che a stento trattiene, indi violenta a Bicicletta) Cretinu! stu pezzu di stupidu, chi cunfirenza!
BICICL. - (vedendo che le ha provocato nausea) Chi sapeva j ca ci faceva mali?
TURA - (che si ripresa) Maliditta j ca mi mettu cu stu cretinu! Ora chissu tu porti a casa ca j non u vogghiu. Pi mia mi vai a pigghiari un pocu di carni. (poi ripensando alla missione affidatagli) Bah, pi na manu amara cu havi bisognu dautru Comu finiu cu Cuncittina?
BICICL. - Veni, chi tardu veni
TURA - (alludendo alla borsa di plastica che Bicicletta ha in mano) E ddocu chi porti?.
BICICL. - (allegro) Ah Accattai menzu chilu di castagni napulitani, poi passai da fera cerunu i nsalori, ni pigghiai n-chilu e poi accattai un bellu citrolu
TURA - (violenta) Bellu citrolu c simenza ca si tu! Ma signuri mei quantu beddi soldi ittati o ventu accussi!
BICICL. - Lei si siddia, ittati pirch?
TURA - (indignata) Ma vattinni Vah! Leviti davanti locchi mei
BICICL. - Vulissi sapiri j pirch si siddia? Lei mi dissi, si non trovi pisci, accatta qualchi cosa o to piaciri
TURA - E tu accattasti u baccalaru!
BICICL. - (continuando) poi passi da fera e pigghi n-pocu di passa vucca, zoccu j j! I nsalori mi piaciunu, i castagni napulitani, non ni parramu e poi, chi c chi megghiu du citrolu; fattu a nzalata e macari crudu accuss unu sarristora
TURA - (taglia corto) S ora vattinni e leviti davanti locchi mei
BICICL. - (sentendosi incompreso) U sapi chi ci dicu? Ca j non sugnu u so cammareri e non mi ci mannassi chi a farici survizza (depone tutto sul tavolo e sta per andar via) Chi fa i voli annunca mi portu j?.
TURA - (inviperita) Portiti tutti cosi e vattinni!
BICICL. - (mentre si piglia i fagotti) Mi portu, ma soldi non ci ni tornu, pirch j ci fici nfauri a lei e pi mia caminari voldiri travagghiu, u m misteri chissu , perci quannu j caminu vogghi esseri pagatu. Mentri ca mancu marringrazia ca sparti marrimprovira, mi pagu pigghianumi a spisa! (scompare)
TURA - (rimasta sola) Chi razza di cretinu! A forma di bestia per si purtau tutti cosi. Capaci ca u fici apposta, iddu cu dda facci di simpliciunazzu un pezzu di nfamiu (ogni tanto va sentendo qualche lieve malessere come richiede il suo stato di gravidanza, anche se tali sintomi sono di molto pi alleviati) Tostu non sacciu chi haju a fari ora si veni chidda, chi ci fazzu truvari (pensando a Bicicletta) Chi razza di cretinu! (si sente bussare alla porta dingresso) Avanti cu ?
SCENA IV
Concetta, detta e poi Vincenzu.
CONCETTA - (entrando dopo aver salutato. una giovane e bella donna. vestita e truccata in modo vistoso) Buon giorno.
TURA - (premurosa) Avanti, avanti!
CONCETTA - (prevenuta) Mi ha fatto chiamare?
TURA - (incerta) S, s, ma chi si sta ddocu? Avanti
CUNCETTA - (sempre indecisa) Pi quantu sta chiamata mi pari un pocu strana eccomi qua!
TURA - (ipocrita) Strana e pirch? Prima o dopu stincontru duveva succediri.
CUNCETTA - (poco convinta) Accuss pensa lei?
TURA - (che intende conciliarsi) Prima di tuttu livamu stu lei, ca fora locu.
CUNCETTA - (comincia a distendersi) Ma s, con piacere. Allura di che si tratta?.
TURA - Pregu assettiti (le porge una sedia)
CUNCETTA - (sedendosi) Grazie
TURA - (sedendosi a sua volta) A diri a virit mi avevu priparata n-discursu accuss bellu e ora Si mi cridi, non sacciu di unni haju a cuminciari.
CUNCETTA - Accumencia di unni voi, interessante cominciare , in tutto sai? (sospirando) Si cuminci beni e allura tutti beni, ma si cuminci mali, non c versu ca poi ripigghiari u filu!
TURA - (un po confusa) Cu stu discursu mi facisti cunfunniri completamenti
CUNCETTA - Si mi dici di chi si tratta, accuss senza tanti preamboli, megghiu! (trae dalla borsetta un accendino e una pacchetto di sigarette che ne offre a Tura) Fumi?
TURA - (allarmata) No, no, pi carit, e ti pregu macari a tia di non fumari pirch, non risistu (indica lo stomaco) J ca di sti tempi
CUNCETTA - Soffri di stomucu?
TURA - (alludendo alla sua gravidanza)Soffru pirch, non sugnu sula
CUNCETTA - (sorpresa) Si non staju capennu mali, s incinta? (Tura fa segno di s col capo) Auguri! Bene, mi compiaccio, cos in casa avrete lerede Bravu. E cu u patri, si lecitu sapirlu?
TURA - (reticente, tuttavia non potendo negarle una risposta) A bonarma (Concetta non capisce) Alfio Vinciguerra!
CUNCETTA - (meravigliata) Ma guarda! Alfio Vinciguerra
TURA - (convinta) Ni duvevumu maritari e non sapevumu comu diriccillu a Vicenzu U sai iddu com? Giustamenti cera una certa differenza det, perci non sapevumu comu a puteva pigghiari.
CUNCETTA - (ridendo di cuore) Maritari cu cui? Chiddu maritatu era, tempu fa so mugghieri u lass e si ni ivu cu nautru in Australia. (Tura resta male a tale notizia) E ora tu chi vulissi di mia?
TURA - Nenti (non sa esternare il suo pensierom infine si decide) Sulu ca haju pinsatu, ca non giustu ca vuatrim tu cu me frati, ristati ancora accuss
CUNCETTA - (dubbiosa) Accuss comu? (silenzio imbarazzante) To frati havi chi di tri misi ca non si vidi ni mia Perch glielo hai impedito tu pena la tua impiccaggione! Ah gi! Certu, na vota ca macari tu, ora ti sei decisa a mittiriti cu nvecchiu e per giunta maritatu, diviso dalla moglie e padri di figghi, puoi concedere a to frati di maritarisi cu mia; tantu ormai non ha pi importanza se io sono una donna dapoco!
TURA - (disorientata) Lassmu stari sti discursi J inveci aveva pinsatu ca vuatri vi maritati e poi putissimu stari tutti nsemi (poich Concetta tace) Vedrai ca non sugnu chidda ca pensi tu, ti vorr beni comu na soru
CUNCETTA - (incredula) Mah! Vorrei che le tue parole fossero sincere! J nta me vita haju suffrutu assai! (quasi a s stessa) Avrei tanto desiderio di amare e di essere amata sinceramente e non chi suli paroli cu cori!
TURA - (crede di aver preso le fila della situazione) Appuntu pirchissu haju pinsatu; si maritunu e pi primi tempi jemu a stari n-campagna a Centorbi, ni me zia. Giustu comu tu ha dittu haj bisognu daffettu, Vicenzu macari, ca nta so vita sha sacrificatu pi lautri, ha campatu a tutti nuatri e ora giustu ca veni ripagatu di so sacrifici e si pigghia na ricumpenza. Haju dittu macari ca stu figghiu ca ha nasciri vu dugnu a vuatri
CUNCETTA - (meravigliata) Chi voldiri, vu dugnu a vuatri?
TURA - (cercando di chiarire meglio il suo punto di vista) Sentu diri, ca vu liggittimati vuatri, accuss nascennu veni liggittimatu sutta u vostru nomu, in marera ca allocchiu di li genti si po diri ca avr un padri
CUNCETTA - (alzandosi indignata) Gi e na madri (indica se stessa) Haju caputu certu hai ragiuni!
TURA - (convinta) Sono certa ca ci vorrai bene a zuccu nasci. Poi vidi parturennu luntanu di cc, i genti non ponu parrari, pirch non saprannu
CUNCETTA - (sarcastica) Brava! Accuss si salva lonuri di casa Pappalardu!
TURA - (docile) Pi locchiu di genti, ca i genti furficiunu, quannu ponu non taliunu nta facci a nuddu e jettunu lonuri nterra comu nenti fussi!
CUNCETTA - (sorridendo amara) Certu, sta cosa di lonuri una cosa seria! J per non sugnu ancora perusasa, in che cosa consiste pi tia lonuri Prima ca to frati friquintava a me casa, la famigghia Pappalardu ni vineva intaccata nellonore, pirch, u miu un nomu di fangu! Ora stu nomu di fangu ti servi, ti fa comudu e u voi, offrendomi in cambio, to frati in matrimoniu. In questo caso, mi concedi la mano di tuo fratello dandogli una patente di benefattore! Pirch dirai ca to frati vosi fare unopera di beni, livannu a mia dallambiente in cui la societ mi ha cacciata e che mi ci tiene fin quando non si presenta un benefattore comu a to frati e un cuore nobile comu a chiddu t!
TURA - (disorientata) Non ti staju capennu.
CUNCETTA - Non ti fa comudu capirimi! Quannu to frati mi frequentava per le persone oneste come te, e di conseguenza come tuo fratellom era un disonore ad avere a che fare con me, anche per un attimo! Grazie! La tua offerta mi fa schifo!
TURA - (sbalordita) Ma come?
CUNCETTA - (semplice) Io sono quella che sono, lo sanno tutti e non me ne vergogno! La mia una condizione di cui io sola me ne sono resa responsabile, anche se la strada che ho imboccata, lho imboccata per colpa daltri. Ci che tu chiami disonest la mia fonte di vita purtroppo. Mio malgrado la societ onesta, non mi ha dato possibilit di scelta, quella societ che la pensa come la pensi tu, che per salvare la faccia riesci pure a essere snaturata!
TURA - (disorientata) Snaturata e pirch?
CUNCETTA - Incosciente e me lo domandi?Tu che sei capace di rinunciare alla tua creatura, che sei disposta a buttar via la carne della tua carne sei un essere schifoso!
TURA - (si ribella allinsulto) Come ti permetti?
CUNCETTA - (dandole sulla voce) Schifoso, s la societ, lorgoglio, la dignit, il nome; quale nome? Che significa onore? E finitila una buona volta e livativilli ssi maschiri di cartuni e mostrate le vostre vere facce alla luce del sole!
VICENZU - (entra porta in mano un pacchettino con dei dolci e una bottiglia avvolta enlla carta da pasticciere. Entrando ha sentito le ultime battute) Cuncittina tu cc?
CUNCETTA - (fissandolo) Pirch tu non u sapevi ca aveva a veniri ju?
VICENZU - (impacciato) S, mi lhaveva dittu Tura (guarda le due donne, le interroga con lo sguardo, poi non sapendo che dire chiede a Tura) Ci u dicisti?
CUNCETTA - (prevenendoli) S, mu dissi! Mi ha fatto una gentile offerta, che io ho rinunciato.
VICENZU - (meravigliato) Rinunciato? Rinunci a maritariti cu mia? A rifarti una reputazioni, entrare a far parte di una famiglia che ha un nome onorato
CUNCETTA - (vibrata) Ancora cu ssu nomu onoratu! Che cos lonore un pezzo di creta plasmabile, che vi si pu dare forma secondo le diverse necessit? Che cos lonore? Che per salvare la faccia di tua sorella di fronte alla vostra societ, tu mi fai la carit di sposarmi? E quannu ju fussi cca intra non putissi grapiri mancu vucca, pirch nei momenti opportuni, pi vuatri fussi sempri chidda
TURA - (colpita, a fior di labbra dice) Chi centra?.. Na vota ca fussi a muggheri di me frati.
VICENZU - (convinto) Certu!
CUNCETTA - (dignitosa) Tanti grazii!. Prifiriscu ristari Cuncetta a bellafimmina (a Vincenzo) E tu resta cca, u to postu cca, ci nascisti, ci criscisti. Alla to et non sar facili respirari unaria diversa di chista, ormai chi vai circannu? Tua sorella metter al mondo una creatura; una nuova vita che sboccia inaspettatamente nta sti lucali aridi e vi potr dare lo spunto per rinnovarvi e rinnovare questa casa To soru non ha rubatu niente a nessuno, non ha commesso nessuna disonest. La gente? La gente cerca sempre qualche cosa da ridire, sai perch? Perch esaltando i difetti degli altri, nasconde quelli propri (fissandolo in volto) Lonest qui! (indica il cuore) Sta nella tua coscienza e quando sei convinto di non aver nociuto a nessuno, di non aver recato danno ad alcuno, lascia che il modo sparli, ridigli in faccia a chiunque e tira dritto per la tua strada, vedrai che sarai maggiormente rispettato e preso seriamente in considerazione
VICENZU - (mesto) Allura non accetti di sposarmi?
CUNCETTA - (sorridente) No, grazie! Io sono un essere libero e onesto, s onesto, anche se il pane che io mangio voi dite ch di provenienza disonesta, perch io vendo le mie carni! Non ho niente, non so fare niente, non posseggo altro che me stessa e mi vendo, a condizione per, che nessuno approfitti della mia libert di spirito; quella non in vendita (a lui) E non fare quella faccia Io per te non sento nulla, s capisco, ma mi facevi soltanto tenerezza Pensate che in questa casa potrebbe entrare il sole, se saprete tenere le finestre aperte. (a Tura) Non aver paura di dire al mondo che stai per avere un figlio. (esaltandosi) Un figlio tuo, tuo! La tua vita che si rinnova, le tue carni ringiovanite che rivrivranno nel mondo (via)
VICENZU - (distratto, segue il corso dei suoi pensieri. Resta a fissare la porta aperta dopo che Concetta uscita) Si ni jvu (va a sedersi, dopo poco ripete a fior di labbra) La societ, lonore, la cuscenza, machi sacciu (pausa) Forsi s, po darisi ca havi ragiuni idda. (si gira per iniziare un discorso con Tura)
TURA - (anche lei seduta, lo previene e nel tentativo di salvare il salvabile) Peggiu pi idda, sti genti sunu accuss, non ci sanu stari ammensu i genti per beni
VICENZU - Tu dici?
TURA - Certu, pari cu pari e joca cu li toi, dici u pruverbiu!. (Vincenzo vuol parlare, ma lei lo previene) U sai chi haju pinsatu ca sta criatura ca a nasciri sha chiamari comu a tia, masculu o fimmina
VICENZU - S? E pirch?
TURA - Pirch giustu, pi rispettu
VICENZU - Lassa stari Tura, ca non chissu u rispettu
TURA - U sacciu, tu si pigghiatu di collira pirch idda Nenti veni cca a soru, o solitu ssu gruppu tuttu n-pagghiazziatu (gli si accosta) Sha fari novu ssu gruppu.
VICENZU - (respingendola, deciso ma con garbo) Lassa stari ti dissi, ca non nu gruppu da cravatta ca forma lomu!
TURA - (arretra piano piano e va a sedersi) Certu, ma si non fussi pi locchiu suciali, certi voti
VICENZU - (dandole sulla voce) Non me ne fotte niente di locchiu suciale! Di stu mumentu in poi vogghiu fari a modu miu, comu mi fa comudu!
TURA - (tenta di opporvisi, sebbene poco convinta) Vicenzu comu parri? La suciit, havi i so reguli e bisogna rispittarli, si non voi essiri squalificatu
VICENZU - (deciso) E finemula na bona vota cu ssa litania! Haju laricchi ntrunati, ssi paroli lhaju cafaddati cca intra, nta la mirudda! (alterando la voce) Non pirdemu la dignit. Prima li nostri ginituri e poi tu, mi ni haviti fattu fari na ndigistioni! A dignit! Pi ssa dignit, pi cinquanni mhaju trascinatu appressu stu bagagliu di tristizzam haju purtatu avanti na vita squallida, grigia, senza culuri, senza sapuri, senza spiranza di un dumani, dicennu ogni fini di jurnata: signuri varringraziu ca finalmenti macari oggi scurau!:.. E tu, tu, cha fattu tu?chi ci haj campatu a fari nta sta vita? Pi putiri serviri sta suciit, ti ritrovi comu n-cappottu vecchiu abbannunatu nta na gnuni di cascia, ca si cerca in casu di estrema nicissit Comu n-ramu siccu si (si calma e dopo pausa riprende) Si duna u casu, senza vuliri, ca nta ssu ramu siccu, appigghi n-magghiolu, lassulu sbucciari Tura fallu divintari fruttu e goditillu e non pinsari alla suciit, pensa a tia; almenu avrai uno scopu pi cui putissi valiri la pena di nvicchiari nta sta terra.
TURA - (durante il discorso di Vincenzo ha modificato il suo atteggiamento. Alla fine lo ascolta, pensosa; gli occhi fissi nel vuoto, le mani tra le ginocchia, ride mentre ha gli occhi pieni di lacrime)
VICENZU - (guarda la sorella, vorrebbe continuare, ma poi dice piano a se stesso) I guanti, u cappeddu, a cravatta, i scarpi alla moda. (esaltandosi) E si a n-cristianu ci fa comudu di caminari a pedi scausi!:.. (si toglie le scarpe) Chi ci nteressa e genti? A cravatta non mha sacciu attaccari e non ni vogghiu chi purtari! (si toglie la cravatta e la fa scivolare per terra) Mi soffoca, mi fa mancari u rispiru, non ci voggliu stari cu stu gruppi nto coddu vogghiu rispirari (si sbottona la camicia fino allultimo bottone) Vogghiu pigghiari ciatu libiru! Non mi ni n-mporta nenit di chiddu ca diciunu i genti libiru!:..
TURA - (alzando gli occhi verso il fratello) Hai ragiuni tu Vicenzu Sha essiri libiri, pirch comu fai fai, pi genti sempri sbagghi Certu mi nasci n-figghiu, n-figghiu miu, miu, miu! N-figghiu cca, nta sta casa, ca rinnova la me vita, la me esistenza, ca po esseri la filicit! vicenzu, ma chi la filicit? (piange) Esisti la filicit, com la filicit ca non lhaju vistu mai esisti? Vicenzu esisti?
VICENZU - Certu ca esiste la filicit, sha sapiri circari per, ma esisti! Tanti voti la filicit si po truvari macari ntra lu fumulizui di npiattu di minestra caura!
TURA - (riflessiva) E veru
VICENZU - Spunemuni di sta vardedda gravusa ca la vecchia suciit ni teni supra li spaddi, rinnuvanumi, circamu daffirari, si ci la facemu, la nostra libirt, circamu di guadagnarinilla la libirt, tu la to ed jiu la mia. Si la me libirt, ha fari la to nfilicit, o la mia a fari la to, non libirt crudelta, Tura, nfilicit! Ogni essiri umanu nta sta terra havi dirittu di essiri libiru! Libiru!:..
TURA - Si veru, sha essiri libiri senza nfilicitari u prossimu! Liberi
TURA/VIC. - (si muovono insieme dal centro della scena ognuno in senso opposto, ripetendo prima come un sussurro e man mano pi forte fino a pronunciarlo con voce normale) Liberi, liberi, liberi, liberi, liberi! (mentre si abbassano lentamente le luci fino ad oscurarsi del tutto)
FINE DELLA COMMEDIA


