UN
INGARBUGLIATO
SEQUESTRO
DI PERSONA
A SCOPO
DI ESTORSIONE
di Domenico Platania
E una commedia (molto) liberamente tratta da Un napoletano al di sopra di ogni sospetto di Gaetano e Olimpia Di Maio, con la rielaborazione del testo in vernacolo siciliano e ladattamento di alcuni personaggi.
Personaggi in ordine di apparizione:
Francesca Schis in Nipitella
Nicola, amico di Pasquale
Giovanni, altro amico di Pasquale
Pasquale Mozzichella, il capo banda
Anna, sua moglie
Tommaso, ufficiale giudiziario
Michele, suo aiutante
Lisuccia, figlia di Pasquale e di Anna
Agata Misericordia, una vicina di casa
Gaetano Nipitella, marito di Francesca
ATTO PRIMO
Stanza disadorna di una casa di campagna. La comune si trova in fondo, al centro e a destra una porta interna. Gli unici mobili sono un vecchio tavolo e delle sedie malridotte. Alle pareti mancata da tempo la normale imbiancatura, e perci si presentano in pi parti crostate e invase dallumidit. A terra, in un angolo, a destra, due sacchetti pieni e una coperta. A sipario alzato, Francesca seduta davanti al tavolo, con le orecchie tappate, imbavagliata e con i piedi e le mani legati. Seduto a destra, c Nicola che tiene un fazzoletto sulla guancia. Davanti alla comune, su di uno sgabello, si trova Giovanni, con un fucile da caccia fra le gambe che gli fa da sostegno.
SCENA PRIMA
(Nicola, Giovanni e Francesca)
NICOLA (mentre Francesca si agita sulla sedia) Ah, Mamma mia! Chista accuminciau a agitarisi nautra vota! (con tono preoccupato e premuroso si accosta alla donna) Signura, si senti qualche cosa? Chi avi bisognu? U sacciu ca non sta comoda na sta posizioni, ma chi ci pari ca nuatri stamu megghiu? Taliassi a mia, cu tutta lumidit ca mhaiu assuppatu na sti cincu jorna na sta catapecchia mi sta vinennu macari u duluri di denti. (Francesca si agita ancora.Nicola,quasi implorante) Signura, na pozzu strogghiri senza ordini. Circassi di capiri, non mi mittissi n-cruci. (e poich Francesca insiste) Aspittassi, ora chiamu u cullega ca di vardia, forsi iddu rinesci a capiri chiddu ca voli diri: faceva u bidellu allistituto di minorati. (chiamando a bassa voce) Giovanni Giovanni (si avvicina a Giovanni che si assopito producendo qualche russo e gli batte una mano sulla spalla) Giovanni!
GIOVANNI (si sveglia di soprassalto e raggiunge Nicola a destra) Chi fu? Ci sunu i carrabbineri?
NICOLA No, no, sugnu ju
GIOVANNI Mannaggia! Cera bisognu di gridari accuss forti! Mi facisti sautari i vermi! E possibili ca unu non po pinsari tannicchdda n-santa paci? Chi voi?
NICOLA Ah, stavi pinsannu? Certu ca hai pinseri ca fanu sgrusciu! A scusari su ti scuncintrai, c a signura ca si sta agitannu troppu.
GIOVANNI Ah, s? Aspetta ca ci pensu ju. (spostandosi alla destra di Francesca) Signura ma lei chi si cridi, ca a nvitamu a farisi na villeggiatura? Chistu n-sequestru di persona, ra-pi-men-tu! E su so maritu non pava subitu i centu miliuni du riscattu, nuatri
NICOLA Cu stumidit ca c cca intra, ni pigghiamu na bella brunchiti!
GIOVANNI Nic, ma chi fai, mi sfutti?
NICOLA A signura non ti po sentiri: avi i tappi naricchi!
GIOVANNI Ah, gi
NICOLA Nautra fissazioni di Pasquali: Mittemuci i tappi accuss non senti!. Ma a cu ha sentiri, su avi na para di seculi ca di stu postu non passa nuddu.
GIOVANNI C n-silenziu!
NICOLA Giuv, ju sugnu cunvintu ca sta storia finisci a cuda di suggi.
GIOVANNI Chi voi diri? (assieme a Nicola, si sposta davanti a Francesca)
NICOLA Secunnu mia, o maritu ci ficimu ciauru di fissa e non ni duna nenti.
GIOVANNI Ma su accittau i nostri condizioni!
NICOLA S, ma nha datu gi du appuntamenti e nuddu sha fattu vidiri.
GIOVANNI E ppi forza! A prima vota lappuntamentu era o giardinu zoologicu, scappau n-liuni e successi u fui fui ginirali; u secunnu appuntamentu ci u desimu vicinu a Chiesa di SantEusebiu, unni di solitu non c mai nanima viva
NICOLA E inveci dda sira, giustu giustu, capitau a festa du santu, e fra prucissioni, banna, tricchi tracchi e muschittaria, fallenu tutti cosi.
GIOVANNI Nenti, ama statu sfurtunati.
NICOLA (guardando perplesso Giovanni) U sapeva ca fineva a fetu! Pari ca mi parrava u cori!
GIOVANNI E chi schifiu si! A vo finiri di fari spitali? Semu nabballu e ballamu! E ricorditi ca i veri omini non si scantunu mai di nenti! Oh! (Francesca, tocca Giovanni con i piedi e questi fa un salto, spaventato) Cu ?
NICOLA E a signura, non ti scantari.
GIOVANNI Ma chi faceva a contorsionista?
NICOLA Forsi ha fari qualchi bisognu urgenti. Chi dici, a strugghemu tannicchia?
GIOVANNI Ju sta responsabilit non ma pigghiu, chiama a Pasquali.
NICOLA U chiamu? Chiddu tuttu cuncintratu a scriviri
GIOVANNI Forsi a littra ppu maritu da signura?
NICOLA No sacciu!
GIOVANNI Ancora nha caputo ca i littri amonimi si scrivunu che lettiri du giurnali ritagghiati a una a una.
NICOLA (chiamando verso la porta a destra) Pasquali Pasquali
GIOVANNI Su non ci dici a palora dordini non tarrispunni.
NICOLA Ah, gi! (come sopra) A birra fridda, po veniri. (chiamando ancora) Pasquale, a birra fridda
SCENA SECONDA
(Pasquale e detti)
PASQUALE (entra con un foglietto in mano) N-mumentu! Ti scanti ca si quaria?
GIOVANNI Stavi durmennu?
PASQUALE Stava scrivennu na poesia.
GIOVANNI Ccu giustu, ah! Semu n-manu a nuddu!
NICOLA Pasqu, tu ti metti a fari poesii e i problemi ni stanu mangiannu vivi. A signura ti vulissi parrari.
PASQUALE (ironico) Ah, a signura mi vulissi parrari? (alla donna) Vuatri fimmini no pirditi mai u viziu di ciuciuliri inutilmenti!
GIOVANNI Bravu! (a Nicola) Ha vistu, i sequestrati shanu a fari trimari, bisogna essiri feroci
PASQUALE (rafforzando) Torvi!
NICOLA Mih, macari corvi?
PASQUALE Torvi! A mia sta palora mha sempri piaciutu, mha fattu mprissioni! Ora ca finalmenti pozzu essiri torvu non sapiti quantu ci staiu gudennu!
NICOLA Oh! Chi billizza di palora!
PASQUALE E picch, chi ci voi diri e palori spietatu e bieco?
NICOLA Certu becco u megghiu nsultu! Unni i trova sti belli palori sa vidi iddu!
GIOVANNI (dando un suo contributo) Cinicu, rimpognanti.
PASQUALE (con immenso piacere) Abbrominevoli!
NICOLA Fitusu!
GIOVANNI Intantu a signora sta aspettannu
PASQUALE (con falsa gentilezza) Oh, daveru? Ora ci portu n-bellu fasciu di rosi! (a Francesca) Ma chi si cridi ca nuatri stamu assittati comodi comu a lei? Fastidio non nha dari, lha caputo, miliardaria dei miei stivali? Marrispunnisi di s ca testa. Marrispunnissi, perbaccolinda! Ahu, chista narrispunni!
NICOLA Ma forsi non ti senti Ci misumu i tappi naricchi.
PASQUALE E cu fu ssu ntilligenti ca ci misi?
GIOVANNI Tu!
PASQUALE Ah, si?
NICOLA Chi fazzu, a stuppu?
GIOVANNI Ma picch a birra fridda?
NICOLA Avi ca fridda!
PASQUALE E stuppila.
NICOLA A birra?
PASQUALE Ma quali birra? A signura!
NICOLA (toglie i tappi alle orecchie a Francesca) Ecco fatto. Forse megghiu ca ci stuppu macari a vucca
PASQUALE No, sulu aricchi! A vucca ha stari chiusa. E ha ringraziari u Signuri ca non haiu u cimentu, annunca cci a muravu ppi sempri!
GIOVANNI Esageratu!
NICOLA Ma cca, macari ca grida cu a po sentiri?
PASQUALE Gnuranti! Varda ca non fu ppi non falla gridari ca ci fici mettiri u bavagliu, ma ppu mutivu ca ogni vota ca mi ci avvicinava mi sputava nta facci.
NICOLA Per bisogna capiri ca po aviri i so bisogni. Chi sacciu na musca na facci, n-pocu di pruritu Ma vu mmaginati chi voli diri aviri mangiaciumi e non putirisi arraspari?
PASQUALE Videmu chi voli. Signura scusassi, lei forse ci ha un prorito che ci fa prorito? (Francesca annuisce. Poi, si rivolge a Nicola) Avevi ragiuni, avi prorito.
GIOVANNI E allura, chi facemu?
NICOLA (come se fosse una cosa naturale da fare) E cama a fari? A raspamu!
PASQUALE (a Francesca, che ad ogni domanda far cenno di no) Signora, il prorito ce lave sulla mano? Sul piete? Arreto la carna? Nel vollico? No? E dove caddu ce lha questo manciamento?
NICOLA Pasquali, oramai a signura u capiu ca semu tri gentilomini e non sputa cchi. vero, signora, che non lo fa pi di buttare sputazza? (Francesca annuisce)
PASQUALE E va bene. (a Giovanni) Tu assettiti vicinu a porta e sorveglia. (Giovanni esegue) E non fare o solitu to ca appena senti tannicchia di sgrusciu jetti u fucili allaria!
GIOVANNI Ma su venunu i carrabbineri e mi vidunu ccu ficili a manu mi sparunu!
PASQUALE E allura chi fai, quannu non servi u teni a manu, quannu inveci po serviri u jetti? (a Francesca) Signura, stassi attenta ca lei po usare a vucca sulu a scopo di parlamento, senza carcariare troppu o borbottiare. (Francesca annuisce) In poche palore, ci permettu di diri sulu frasi cunchiodiboli e appropriati; per esempio: man-gi-are, (Nicola, lo imita sillabando le parole) dor-mi-re, ra-spa-re, b-ve-re
NICOLA (facendo il verso col quale si sollecitano i bambini a fare la pip) Pscc pscc
PASQUALE Chi voi? (Nicola lo raggiunge, gli sussurra qualcosa allorecchio e poi ritorna a sinistra) Ma si capisci ca p diri macari pip! A pattu ca i palori hanu a essiri comu ne telegrammi, scocchiate. Ha capito? (Francesca annuisce) Una, na sula palora! (Francesca dice di si con la testa. Pasquale a Nicola) Stuppila.
FRANCESCA (appena sbavagliata urla con forza, facendo scappare Pasquale e Nicola) Stuppagghiari!
PASQUALE Ci laveva ccu tia?
NICOLA No, a mia mi parsi noffesa collettiva.
GIOVANNI (alzandosi) Facemuci vidiri cu semu!
PASQUALE Assettiti, ora ci pensu ju. (a Nicola) Ci lavemu na lima, na rattarola o n-pocu di carta vitrata ppi raspari a signura? (a Francesca) Avanti parrassi, unni ci mancia: arreri aricchia? Sul varvarozzo? Nellascilla? Parrassi, mu facissi sentiri!
FRANCESCA Sul sedere!
NICOLA (non facendoci caso)Ah, sul ? (poi, afferrando con ritardo) Chi dissi?
FRANCESCA Sul sedere.
NICOLA (imbarazzato) Beh ju pensu ca macari sul sedere chi dici?
PASQUALE (trovandosi daccordo) Eh! (a Francesca, determinato) Si susissi!
FRANCESCA S, quannu mi crisciunu lali!
PASQUALE Non faccissi a spiritusa, ci dissi: In piedi!
FRANCESCA E comu mi susu, su haiu i peri attaccati?
PASQUALE Bisogna ammettiri ca na vota tantu avi macari ragiuni. E chiaru ca non ppi piet ca a fazzu strogghiri, ma sulu picch ni cummeni. Saziu a nuddu! Nicola
NICOLA S?
PASQUALE Strogghici i peri a signura.
NICOLA Subitu! (esegue)
PASQUALE Allura, a natica destra?
FRANCESCA (indisponente) No!
PASQUALE A sinistra?
FRANCESCA (c.s.) No!
NICOLA Ma allura (sorpreso) Ma varda varda! Chista na cosa ca naumu pinsatu: u manciamentu centrali!
PASQUALE E va bene. Marrennu alla bona educazioni Nicola
NICOLA S?
PASQUALE Strogghici i manu a signura. (Nicola esegue)
FRANCESCA (alzandosi) Evviva a libert!
PASQUALE Ppi favuri, non facissi discursi comiziali! (gli uomini, per non guardare, volgono le spalle a Francesca) Avanti, si raspassi.
FRANCESCA (rimettendosi a sedere) Grazi, mi passau.
PASQUALE Allura u faceva apposta! Ma chista na provocazioni! Ah, accuss ragiuna? Giovanni! (batte una mano sulla spalla di Giovanni) Giovanni!
GIOVANNI (svegliato di soprassalto, comincia a gridare ) Cu ? Chi fu?
PASQUALE (la reazione di Giovanni lo fa sobbalzare) Pruitimi na seggia, facitimi assittari! (si accomoda sulla sedia che gli porge Giovanni)
GIOVANNI Ha vistu chi riflessi ca haiu?
PASQUALE Ma quali riflessi? Tu durmevi! Ah, mi vinni n-duluri, cca, sutta u cori.
FRANCESCA Su vuliti n-pocu di coramina a putiti pigghiari na me borsa.
PASQUALE (saltando in piedi) Lei si stassi muta, non haiu bisognu di nenti! E ora attenta a chiddu ca fa, ci dugnu sulu tri minuti ppi sgranchirisi, ppa circolazioni.
FRANCESCA E su non circolo bene chi fa, mi ritira a patenti?
PASQUALE E chi sta cunfidenza ca si sta pigghiannu? Ora fazzu succediri cosi terribili. (a Giovanni) Tu megghiu ca chiudi a porta e ti voti di cca banna.
GIOVANNI Ma su a sirratura rutta, chi cosa ha chiudiri.
PASQUALE Abbota a porta, mettici na seggia darreri e ti cci assetti. Ma chi ci pozzu fari su vinnunu i latri e scassanu a firmatura?
GIOVANNI (sedendosi) E va beni, ora addivintai n-palettu!
PASQUALE Chi vuliti, chista haiu. Me nannu, sta casa, ma lassau in eredit, cumprinsiva di luci, acqua e gas tagghiati e mha sirvutu sulu comu indirizzu ppi farimi arrivari i cambiali ca nha pavatu mai. (prendendo dei sacchetti posti a destra) Chisti, sunu chini davvisi di cambiali.
FRANCESCA Per favore
PASQUALE Dica.
FRANCESCA U putissi aviri n-fazzulettu?
GIOVANNI Sarrifriddau?
FRANCESCA No, haiu disideriu di chianciri.
NICOLA (premuroso, porgendole un fazzoletto) Chistu pulitu.
FRANCESCA Grazie. (indicando Pasquale) Mi pari Don Cola carogna.
PASQUALE Ah, finalmente si naccurgiu ca sugnu na persona cinica? Avanti, mi chiamassi torvu e biecu, ca mi fa filici. Anzi, su ci voli aggiungiri macari spietatu, sugnu cchi filici ancora! Signura, davanti a lei c il bruto Pasquale Mozzichella! Ah, chi soddisfazioni!
FRANCESCA Perci, lei mi sequestrau sulu ppa soddisfazioni di sintirisi cinico e spietatu?
PASQUALE Si!
GIOVANNI E macari ppi sordi
PASQUALE Si capisci! Ci pari bellu ca lei avi armadi chini di vistiti e me muggheri, ppi nesciri, si lha fari pristari? Ci pari bellu ca lei avi quattru machini e ju non pussedu mancu n-carriolu a pallini? Ci pari bellu
NICOLA Pasquali, a signura u capiu
PASQUALE E allura, ppi circari di equilibrari tannicchia i cosi, pinsamu di farici sta bella sorpresa. Ma chi sunu centu miliuni ppi ddu riccu sfunnatu di so maritu? Signura, mi cridissi, menu di tantu non ci puteumu dumannari. Dicemu ca n-prezzu di liquidazioni, di svendita, naffare, vah. (Francesca comincia a piangere) E circassi di non chianciri ca ni finenu macari i fazzuletti!
FRANCESCA Ma ju pensu a famigghia, i parenti, lamici
GIOVANNI Ni voli fari cummoviri?
FRANCESCA No, a virit!
PASQUALE Non ci dati cuntu, sta recitannu!
FRANCESCA Ah, staiu recitannu? Sintiti, speci di scassapagghiari, siti accuss trunzi ca non vi fazzu aviri mancu na lira!
PASQUALE-NICOLA-GIOVANNI Signura!
FRANCESCASu aspittati ca me maritu pava, putiti stari frischi.Chiddu non mi sumporta e perci na lira ppi mia na nesci.
GIOVANNI Ju non ci cridu.
FRANCESCA Vi finisci cu na manu davanti e una darreri.
NICOLA (perplesso) U sapeva ca fineva a fetu! Pari ca mi parrava u cori!
GIOVANNI Semu scalognati macari a fari i dilinquenti!
PASQUALE Ah, s? Ora vi dimustru comu ci fazzu cangiari opinioni a signura!
FRANCESCA A mia? Pazzi siti!
PASQUALE E allura cara signura, siccomu nuatri semu omini di palora, su i cosi stanu comu dici lei, semu custritti a fari chiddu ca ci scrissimu a so maritu!
FRANCESCA Oh, S.Pancraziu!
PASQUALE inutile ca si rivolgi ai piani juti, arrivati a stu puntu, non putemu fari autru ca usari la forza! Nicola
NICOLA Eh?
PASQUALE Vadda chi fai, spogghia a signura!
NICOLA Ju?
PASQUALE Tu, tu!
NICOLA Ma ppi forza ju lha fari?
PASQUALE S, moviti! Accumincia a luvaricia luvaricii scarpi, mancu? A sta fimmina ci dobbiamo dimustrari chi cosa semu capaci! Deve calare la testa come un picorello, ci deve vasare le piedi Forza Nicolino! (Nicola non si muove) Nicola!
FRANCESCA (si alza con aria di sfida) E allura?
PASQUALE Taliati, comu sta trimannu Hai vistu comu si sta scantannu, eh?
FRANCESCA Mi faciti schifu!
NICOLA U pensa ancora ca riscattu so maritu non ni pava?
FRANCESCA No, no pensu
NICOLA (quasi a giustificarla) Ah, u stati vidennu...
FRANCESCA No, non sulu n-pinseri, sugnu sicurissima ca non vi duna nenti!
PASQUALE Nicola vo cuminciari a luvarici sti biniditti scarpi, si o no?
NICOLA Ma picch propriu i scarpi?
PASQUALE Di qualche banna ama a cuminciari! (volgendo le spalle a Francesca che, intanto, si toglie le scarpe, restando scalza) Bisogna dimostrare a sta pupa di lussu ca nuatri (ci dicendo, si volta e vede Francesca con le scarpe in mano) Oh, buttigghia di cristallu!
NICOLA Ahu, si luvau sula!
PASQUALE Calma, calma, na tattica ppi farini sautari i nervi. Veru? A signura voli fari a curaggiusa? Ora ci a facemu vidiri nuatri chi sapemu fari. Giovanni!
GIOVANNI (balzando in piedi) Presente!
PASQUALE Facci vidiri a signura chi si capaci di fari!
GIOVANNI Ju?
PASQUALE S, avanti, chi sta aspittannu?
GIOVANNI Varda, ca na stu mumentu non cosa, avi quattru notti ca non dormu sugnu n-cadaviri.
PASQUALE Va bene, va bene, assettiti. (a Francesca che sorride) narririssi ca ancora nha vistu nenti! Nicola!
NICOLA Ahi, a mola, a mola! E comu fazzu! Uh, comu mi fa mali a mola!
PASQUALE Ahu, a beddi marrisuttastuvu! Perci, aviti u curaggiu di lassarimi sulu na sta situazioni accuss sdifficili e ingrabugliata?
FRANCESCA Staiu ancora aspittannu
PASQUALE E avi macari primura E va bene, voli diri ca sugnu custrittu a fari u me duviri. (si avvicina lentamente a Francesca mentre Nicola volge il volto contro il muro e Giovanni si leva in piedi emozionato) Signura
FRANCESCA Prego
PASQUALE (muovendo molto le mani senza toccarla) Ju ju
GIOVANNI (incitando Pasquale) Facci vidiri cu si! Biecu truce!
PASQUALE (si ferma e di scatto si rivolge a Giovanni) Tu finu a mumentu fa runfavi, chi fu tarrusbigghiasti? Chi talii cu stocchi di fora?
GIOVANNI Pasqu, ju mi ni pozzu macari jiri, ma appoi, a porta resta senza vardiano
PASQUALE Ma unni vo jiri? Statti ddocu ca ti dimostru chi sacciu fari (mentre si sposta verso il proscenio, quasi a prendere la rincorsa, Francesca starnutisce di nuovo; si gira di scatto, sorpreso) Chi fu?
NICOLA Nenti, sarrifriddau!
PASQUALE (rif la stessa manovra di prima,sta per saltarle addosso, ma poi si ferma perch Francesca starnutisce di nuovo) Signura, u sapi chi ci dicu?
FRANCESCA Chi cosa?
PASQUALE Si mittissi i scarpi ca megghiu, cca intra c troppa umidit! (bussano alla porta: scompiglio generale) Chi successi?
NICOLA Tuppuliunu!
PASQUALE (facendo segno a tutti di non parlare) Shhhh nha vulari mancu na musca!
FRANCESCA (urla a pieni polmoni) Aaaaaahhh! (Nicola scappa a destra)
PASQUALE (cerca di tappare la bocca alla donna. Ma Francesca gli morde la mano) Ah! Si mangiau menza manu! (Giovanni punta il fucile al petto di Francesca, che si calma.) Unni Nicola? (chiamando) Nicola!
NICOLA (rientrando) A birra fa schifo, a birra caura!
PASQUALE (c.s.) Shhh shhh (a Giovanni) Porta sta fimmina dd banna e mbavagliala.
GIOVANNI Camina, camina (esce a sinistra con Francesca)
PASQUALE (avvicinandosi cautamente alla porta) Cu ?
SCENA TERZA
(Anna e detti)
ANNA (da dentro) Chiamami Meloni, sar la tua birra!
PASQUALE E me muggheri! (dalla comune appare Anna, indossa una vistosa parrucca e porta una borsa che poggia sul tavolo)
ANNA (entrando) E tantu ci voleva ppi rpiri? Ma chi stauvu facennu? (cercando la sequestrata) Unni a signura?
PASQUALE E na lautra stanza. Parra, ci isti o Puzzu Vecchiu?
ANNA (mentre si toglie la parrucca) Sissignore.
PASQUALE E i picciuli?
ANNA Nenti! (Giovanni rientra) Aspittai n-quartu dura e non si visti nuddu.
GIOVANNI Ma allura stu Nipitella oltri a essiri n-truffaturi macari n-munzignaru trapuleri!
NICOLA U sapeva ca fineva a fetu! Pari ca mi parrava u cori! (siede)
GIOVANNI Ma non ci telefonasti nautra vota?
PASQUALE (sollecitando con insistenza) Chi ti dissi?
ANNA Ahu! Aspittati, facitimi assittari.(si accomoda sulla sedia occupata prima da Francesca) Haiu tutti i peri rutti Ccu stu fattu ca ogni vota sha canciari cabina telefonica, oggi, mha sciruppatu na dicina di chilomitri!
GIOVANNI Lava a minazzari, terrorizzari! (siede a sinistra)
ANNA E u fici! Badate, Gaetano Nipitella sogno stanca
NICOLA Haiu i peri rutti (Anna gli lancia unocchiataccia e lui alza le mani come a volersi arrendere)
ANNA Sogno stanca di questa farsa che ci fate andare avanti e anche indietro. scaduto lultimatmm: se voi non niscite i soldi del riscatto, e senza una lira di sconto, io ci far violenza a vostra moglie!
PASQUALE (disperandosi siede a sinistra) Uh, mamma mia!
ANNA Chi successi?
PASQUALE Ma comu, ci dicisti: Ci far violenza a vostra moglie, cca vuci di fimmina?
ANNA E chi faceva, ava divintari masculu?
PASQUALE Ma no, cci ava a diri: Mio marito ci far violenza alla sua signora!
ANNA Ah, si? T ava a fari macari u cummogghiu? E comu muggheri chi fiura ci faceva?
PASQUALE (alzandosi, infuriato) Luvatammilla davanti! Ma a stati capennu? Nta sta situazioni di piriculu gravi, idda pinsava o sulu fattu ca me muggheri!
ANNA (anchessa infuriata) Pasqu, scrivitillu na ssa testa di minnulinu: ju pozzu sumpurtari tutti cosi, ma non pozzu accittari mai di essiri na muggheri adulterata!
PASQUALE ( sconfortato) Chi vi pozzu diri? E accuss, paparacotta naturali, no fa apposta!
ANNA Pasqu
PASQUALE Statti muta! Amici, la qui presente Anna, a me futura viduva, appizzau tutti cosi: non passa assai ca mi veni n-corpu pilettico e me la quaglio. Insumma, finita, i sordi ni putemu scurdari. (siede)
NICOLA U sapeva ca fineva a fetu!
PASQUALE-GIOVANNI-ANNA Pari ca mi parrava u cori!
ANNA Nicola, ca finisciaccilla cu stu triulu!
GIOVANNI Ma insomma, si po sapiri chi ti dissi u maritu? (Anna gli lancia la solita occhiataccia e tace di proposito)
PASQUALE-NICOLA-GIOVANNI Chi ti dissi u maritu?
ANNA Quannu maccurdati u dirittu di vanniarivi parru!
PASQUALE Cuncessu, parra!
ANNA Maccarruni ca non siti autru, siccomu u maritu da signura non piliddusu comu a vuatri, iddu, non ci stesi accura al sesso da me vuci, e difatti mi dissi: Ppi carit signora, non lo facesse! In giornata ci d i soldi.
GIOVANNI A sintistuvu? I sordi ni duna!
NICOLA Sta storia a mia non mi cunvinci.
GIOVANNI Ahu, Nicola! A tia a camula ti mancia vivu! Si peggiu di na virrina!
PASQUALE (ad Anna) Parra, parra, fanni sentiri chiaramenti chi dissi!
ANNA E a scema, appoi, sugnu ju Sapiti chi dissi?
PASQUALE-NICOLA-GIOVANNI Chi dissi?
ANNA Dissi: Signora, questa volta non mancher. Mi dassi lindirizzo preciso e io ci porto i soldi fino a casa. E ju ci u desi!
PASQUALE (si alza) Tinitimi! Tinitimi! (Giovanni cerca di bloccarlo) picch ammazzu ammazzu! Parra parra, ci dasti lindirizzo da nostra casa?
ANNA Ma ppi cu mi pigghiasti?
PASQUALE Ah, no?
ANNA No!
GIOVANNI Ah, menu mali!
ANNA Ci desi lindirizzu di cca!
PASQUALE (andando avanti e indietro) Popolo di sfasulati, cu si vard, si sarv! Strugghiti di cursa a signura e scappamanninni!
ANNA Ma chi capistuvu? Vuleva diri lindirizzu di cca, du paisi!
PASQUALE-GIOVANNI-NICOLA Aaaah!!!!
ANNA Ci dissi: A menzongiorno portate una valigia con i sghei alla seconda fermata dellautobusso Passopisciaro-Mongiuffi. Doppo un poco aggiunger una bella signora
NICOLA E cu ssa bella signora?
ANNA Cu po essiri, ca ju!
PASQUALE-GIOVANNI-NICOLA Aaaah!!!!
PASQUALE Stamu attenti per, picch po sbagghiari e cci a cunsigna a nautra!
ANNA No, ci u spiegai chiaru: Una bella signora vestita cos e cos. Posate la valigia a tre passi da ella e jitavinni. In pochi minuti vostra moglie sar disciolta.
NICOLA E chi era, naspirina effervescente?
GIOVANNI Ora spicciamini ca quasi menzujornu.
ANNA Prima vi lassu u mangiari, poi mi nni vaju a pigghiari a valigia. (prende la borsa e la apre, mentre tutti si accostano al tavolo)
GIOVANNI Chi c na ssa borsa? Nesci na puzza!
ANNA a borsa ccu mangiari.
GIOVANNI E accuss puzza?
ANNA E ppi forza, avi sei jorna ca priparata. A frutta astra nfracitiu, e poi c qualche arenga, anciovi, bellu pezzu di picurinu ccu spezzi
PASQUALE Ma quantu ni pigghiasti?
ANNA Ppi favuri, naccuminciari a fari u sufisticu, annunca mi mettu a fari vuci finu a quannu non venunu carrabbineri, vardia campestri e pumperi! Tu dicisti: Pigghia manciari ca non scadi, ca non sha cucinari e ca non avi bisognu di frigorifiru
PASQUALE Ma tutta roba salata! Ora a siti ni mangia vivi! Unni a pigghiamu lacqua su narristau lultima buttigghia?
ANNA E chi voi di mia! Non ca vi puteva cucinari na pignata di pasta! Appoi, chi ci diceva a nostra figghia ca sapi ca semu ni me soru? Ora priparu ddu spaghetti e ci portu a zia a Palermu?(dalla borsa estrae un timballo) Tiniti, arrangiativi cu stu timballu di maccarruni!
GIOVANNI (costatandone la durezza) Ah, chista s ca bona, sulu ca ni mancunu i pusati giusti.
ANNA Chi vulevi macari a furchetta?
GIOVANNI No, ci vulissunu na serra, n-marteddu e n-scarpeddu.
ANNA Esageratu!
GIOVANNI (battendo la frittata sul tavolo) Chista bona ppi spaccarici a testa a qualchidunu! (la passa a Nicola)
NICOLA na palora! Ci voli u sirraccu! (si sente abbaiare)
NICOLA Sunu cani?
GIOVANNI No! Aceddi!
NICOLA Oh, Mamma mia!
PASQUALE Shhhh! Stativi muti! (ad Anna) Tu passa dd banna! Anna esce a destra portando via la borsa con le vettovaglie) Giovanni!
GIOVANNI ( poggia sul tavolo il fucile) S!
PASQUALE Rapi alleggiu alleggiu na ncagghia e vidi cu .
NICOLA Aspittati!
PASQUALE Chi voi?
NICOLA Ma i cani puliziotti u sanu ca non nhanu a muzzicari?
PASQUALE Certu ca u sanu! Diciunu sulu: Ti dichiaro in arresto e in nome della legge ti muzzicu! (a Giovanni) Rapi ssa porta!
GIOVANNI (guarda fuori) Nenti paura, sunu du cacciaturi.
PASQUALE Si sicuru?
GIOVANNI S! Si nni jienu!
PASQUALE (verso la porta di destra) Anna, po veniri: a birra fridda!
SCENA QUARTA
(Anna e detti)
ANNA (rientrando) Sugnu gi in ritardu allappuntamento. Pozzu nesciri?
PASQUALE Vai, vai
ANNA (indossa una nuova parrucca stravagante e inforca dei grossi occhiali da sole) Vi raccumannu, su non mi viditi turnari avvisati a pulizia. (via dalla comune)
GIOVANNI Spiriamo ca na pigghiunu ppi n-travistitu.
NICOLA Videmu chi dici a signura (apre la porta a destra e dopo aver guardato dentro) Oh Dio!
PASQUALE Chi successi?
NICOLA Viniti Viniti!
PASQUALE Si nni scappau?
NICOLA Dui sunu i cosi: o morta, o dormi o sviniu.
GIOVANNI Allura sunu tri, cretinu!
NICOLA Avi sangu sutta u nasu
PASQUALE Chissa fu Anna, ca ci sunau! (esce a destra con Nicola e Giovanni)
SCENA QUINTA
(Tommaso e Michele, poi Pasquale)
TOMMASO (entrando dalla comune con Michele) Permesso? Putemu trasiri? Ma si sicuru ca non sbagghiamu indirizzu?
MICHELE No! Via Sperduta nummuru 4. Ufficiali, inveci, haiu limpressioni ca non c nuddu.
TOMMASO (ispezionando la stanza) E macari su c qualcunu, chi putemu pignurari su non c nenti?
MICHELE Ci sunu seggi rutti e n-tavulinu ca fa schifu. Lunica cosa ca putissi aviri n-certu valuri stu fucili. Saranu morti di fami!
TOMMASO E certu, su erunu ricchi chi si facevunu fari u sequestru ppi dirittissima? Si capisci ca genti sfasulata. Ma dicu ju, su sanu ca ne ponu pavari, picch firmunu na muntagna di cambiali?
MICHELE Nuatri, intantu, ama a fari u nostru duviri. Ora, per, lei naccuminciassi o solito so: ca ci fanu pena, ca i voli aiutari .ci cunsigghiu di non parrari si mittissi u bavagliu e, specialmenti, non si cummuvissi!
TOMMASO Eh s, hai ragiuni, ma non ci pozzu fari nenti, cchi forti di mia.
MICHELE U nostru n-bruttu misteri!
PASQUALE (rientrando e parlando fra s) Ma mai possibili (si accorge dei nuovi arrivati) E chisti cu sunu?
TOMMASO Bongiorno.
PASQUALE Bongiorno.
TOMMASO A nostra visita, purtroppamante, non ci far piaciri.
MICHELE Ma a liggi liggi!
PASQUALE (sconvolto) A liggi?
MICHELE Lama avvisari ca, in casu di risistenza, semu custritti a chiamari i carrabineri.
TOMMASO Sunu fora. Ne fici trasiri ppi delicatezza. U sapi com, in casa ci po essiri na fimmina incinta, n-malatu di cori Ma non ci ni sar bisognu. Si vidi ca lei non dilinquenti, ma unu ca ha fattu chiddu ca ha fattu na mumentu di estremu bisognu.
PASQUALE (come per confermare) Eh!
TOMMASO Semu cca ppu sequestru.
PASQUALE (quasi perdendo lequilibrio) Ah!
MICHELE Chi c, si senti male? Si voli assittari?
PASQUALE (mettendosi a sedere) No, no! Additta mi sentu megghiu.
TOMMASO Mi fa piaciri.
PASQUALE Sugnu sulu n-pocu frasturnatu
MICHELE Lei, per, stavota esagerau n-pocu assai!
PASQUALE U sacciu, u sacciu
TOMMASO (col tono di una paternale bonaria) E non lava a fari. Ppi chissu, appoi, a genti perdi a pacienza Lei a dda povira signora a misi n-cruci! U putemu diri ca cci ttaccau i manu e macari i peri?
PASQUALE (con assenso stentato) Eh!
MICHELE E finiu ca ni chiamau u maritu e appumu a nterveniri nuatri dautorit.
PASQUALE Cuminciu a sintirimi mali
TOMMASO (rivolto a Michele, con tono afflitto) U vidi? Quannu fanu accuss, a mia mi stringi u cori.
MICHELE Ufficiali, non si commovissi, non parrassi, si mittissi u bavagliu!
TOMMASO (guardando Pasquale) E s, u bavagliu!
PASQUALE U sacciu, ma certi cosi senza bavagliu non si ponu fari.
TOMMASO Non sapi comu u capisciu.
MICHELE Ppi non parrari di lamenti, i prutesti, i vuci da signura!
PASQUALE Chidda na vipira, mha sputatu macari nta facci!
TOMMASO Addirittura?
MICHELE Per bisogna procedere. A signura nfuriata e so marito peggiu di peggiu.
TOMMASO Certu, bisogna capiri ca su unu non pava oggi, non pava dumani, non pava dopodumani chi voli diri?
MICHELE Ca ntinzioni di pavari non navi!
TOMMASO Bravu!
PASQUALE ( si alza) E n-povuru cristianu ca oramai si trova na sti centu missi, e non po turnari arreri, chi ni fa da signura? Ammazza o sa mangia?
MICHELE E chi na jaddina?
TOMMASO C da diri ca lei, amicu miu, i cosi lha saputu organizzari benissimu: a casa leggia, na n-postu disabitatu(con ironia) Tuttu precisu ppi n-sequestru!
MICHELE Nuddu vidi, nuddu sintrica. Ma, mi dispiaci diraccillu, sbagghiu, u fici.
PASQUALE Unu sulu? E quali?
MICHELE - Lassau u fucili peri peri!
PASQUALE Ma ju Chi ni sapeva da vostra vinuta
TOMMASO E, inveci, si lava immaginari! Faceva scumpariri macari u fucili, ju non trovava nenti e bonanotti.
PASQUALE (quasi inebetito,gli stringe la mano) Si, si, bonanotti, bonanotti, grazi
TOMMASO Ma chi sta dicennu?
MICHELE Scusassi, ma lei in quali statu si trova?
PASQUALE Ma picch non semu cchi in Italia?
MICHELE Vuleva diri, in quali condizioni?
PASQUALE (con forte commozione) Di miseria eterna, criditimi, di miseria niura e senza fini, sugnu n-miserabili di sicuru avvinire. (porgendo i polsi) Arristatimi!
MICHELE Arristalla? Ma cca non si tratta di arrestu
PASQUALE Ah, no?
TOMMASO (imbracciando il fucile) Purtroppamente, ju ha fari u me duviri!
PASQUALE (arretrando terrorizzato) Ma Ma chi vuliti fari a fucilazioni?
TOMMASO A fucilazioni?
PASQUALE Chi vi mannau u maritu ppammazzarimi?
MICHELE Ma ppi cu ni pigghiau?
TOMMASO Semu cca ppi fari a stima de mobili e u sequestru.
PASQUALE Ah picch, vuatri U sequestru I mobili
TOMMASO Ppi cambiali ca non ci pavau a signura Pascarelli.
PASQUALE Certu, a signora Pascarelli, si capisci!
SCENA SESTA
(Giovanni, Nicola e detti, poi, da dentro, Francesca)
GIOVANNI (entrando da destra con Nicola) viva! viva!
PASQUALE (per non fare capire) S, evviva, evviva! (a Tommaso) Sunu vecchi amici ca mi volunu beni e cercunu di farimi curaggiu. Cu tutti sti debiti nhaiu bisognu (a Giovanni e Nicola) I signori vinnunu ppi sequestrarimi i mobili. (indicando la porta a destra) Chiuditi dda porta ca c currenti.
MICHELE (a Tommaso) U ntisi? Ci dissi di chiudiri a porta
TOMMASO Ci saranu i mobili.
MICHELE Certu!
TOMMASO Ju, purtroppamenti, haiu a trasiri na dda stanza.
PASQUALE No, no, aspittati! Dd intra
FRANCESCA (gridando da dentro) Ah!
TOMMASO Ntisi gridari!
PASQUALE C me muggheri ca sta parturennu
MICHELE E picch no dissi prima?
FRANCESCA (c.s.) Aiuto!
PASQUALE U senti comu sta gridannu!
SCENA SETTIMA
(Anna e detti, poi Francesca)
ANNA (entra dalla comune con una valigia) La birra finita!
MICHELE A birra?
GIOVANNI Ah, menu mali ca vinni a levatrici: to muggheri salva!
ANNA (guardando stupita Tommaso) Ah, stu signori ostetrico? (mentre Pasquale le fa dei cenni) S, s, capisciu, ma (portando le mani sul ventre) Vi ringraziu, non c bisognu, stato n-falsu allarmi: vi nni putiti jiri. (poggia la valigia sul tavolo)
TOMMASO Signura, ma ju sugnu un ufficiali giudiziario!
PASQUALE Donna Pippina, ma chi sta dicennu? Chi ni sapi lei su me muggheri avi bisognu o no di lostetrico? (a Giovanni) E tu, su mancu a canusci, chi dici: a levatrici? Donna Pippina non levatrici: a mannai a ccattari na birra. E veru?
ANNA (subito) Si! Non navevunu cchi, ci finenu.
PASQUALE Non fa nenti. (ad Anna) Lei, si nni p jiri.
ANNA S, s, mi nni vajiu Cca c a vostra valigia, va lassu.
MICHELE (a Pasquale) Ah, a valigia a so?
ANNA Mi raccumannnu, tinitila docchio, priziusa!
TOMMASO Priziusa?
ANNA (mentre Pasquale, le fa cenno di tacere) Insumma priziusa, ppi modu di diri Ci sunu furchetti, cucchiariqualche cuteddu
MICHELE Ah s? Facitimi vidiri
ANNA Ahu, stati fermu chi manu!
TOMMASO Signura, mi dassi a valigia. Haiu u duviri di cuntrullari!
MICHELE O chiamamu i carabbineri!
ANNA (lascia la valigia) No, i carabbineri no!
TOMMASO (a Michele) Com pisanti fari stu misteri!
NICOLA (sottovoce a Giovanni) E ora chi succedi?
GIOVANNI Ni dununu a midagghia.
PASQUALE (mentre si sposta sul proscenio, a destra) Muti, stativi muti!
TOMMASO (aprendo la valigia, con esclamazione di grande stupore) Ah!
MICHELE (guardando a sua volta nella valigia) Eh!
GIOVANNI (va a guardare nella valigia, poi si rivolge ad Anna, come mandandola al diavolo) Ih!
NICOLA (va a guardare a sua volta, porta le mani al viso ed esclama) Oh!
ANNA (va a guardare, ha un sussulto) Uh!
PASQUALE Ma chi vi stati ripassannu i vucali?
TOMMASO E china di giurnali!
PASQUALE No, non p esseri! (corre a vedere anche lui)
TOMMASO Taliassi!.
PASQUALE U biduni!
MICHELE Comu?
PASQUALE S, ni ficiunu u biduni. (ad Anna, con tono da rimprovero volutamente caricato) Ma unni si nni jiu a ccattari i pusati dargentu, a fera?
ANNA (con tono esageratamente patetico) S, s, a fera.
PASQUALE (c.s.) Ma comu si fa a ccattari largenteria a fera? E non mi taliassi ccu sta faccia di ntontira! Almenu chiancissi!
ANNA (c.s.) Avi ragiuni! (piangendo) Ma chi vuliti di mia? Ju sugnu na povira fimminedda, vuatri mi mannati a ccattari largenteria (siede di schianto)
TOMMASO Forza signura Non chiancissi accuss: sunu cosi ca ponu succediri!
FRANCESCA (di dentro) Ah!
PASQUALE E me muggheri ca si cuntinua a lamintari! Ma quannu arriva sta levatrice quannu?! (a Tommaso, abbracciandolo) Sugnu nomu dispiratu, non cci a fazzu cchi!
TOMMASO (A Michele) Chi facemu?
MICHELE Eh, chi putemu fari?
TOMMASO (a Pasquale) Sintissi, macari nuatri semu umani e capemu u mumentu ca sta attravissannu. Ora ni nni jiemu e scrivemu ca u sequestru no pottumu fari picch truvamu a porta chiusa e intra non cera nuddu.
PASQUALE (baciandogli la mano) Grazi, grazi, lei n-santu n-santissimu!
TOMMASO Ma quali santu, lassassi perdiri! Su fussi santu.. ci facissi u miraculu di fari divintari centu miliuni sti giurnali!
NICOLA Bellu fussi!
TOMMASO Voli diri ca ppi pavari ci dugnu nautri vintiquattruri.
MICHELE E perci, dumani turnamu nautra vota!
PASQUALE Certu, certu (poi, fra s) E videmu a ccu truvati
TOMMASO (a Michele, avviandosi verso la comune) Nenti, ju non sugnu tagghiatu ppi fari stu misteri, non cosa ppi mia! (via con Michele)
NICOLA Giuv
GIOVANNI (a Nicola) U sacciu, u sapevi ca fineva a fetu!
NICOLA E s! Na me vita non mha jiutu mai na cosa ritta!
GIOVANNI E ora da signura chi ni facemu?
PASQUALE (a Nicola) Vai dd banna, a libiri e a manni a casa. (Nicola esce a destra. A Giovanni) Tu vai a pigghiari u furgoncinu e portulu cca. (Giovanni esce dalla comune. Poi, Pasquale va a guardare nella valigia e tira fuori alcuni giornali e legge) Pagati seicento milioni per la figlia del re dei peperoni (prendendo un altro giornale) Pagati ottocento milioni per lindustriale Scapulavoi (tirando fuori, uno dopo laltro, vari giornali) Pagati pagato pagato! Ci nn unu o jornu e i misi tutti na sta valigia! U fici apposta. Chi figghiu di nchiappatuna!
ANNA Calmiti, non tagitari
PASQUALE Ma a stu gran fitintuni na dinunzia ppi truffa ci a vogghiu fari!
ANNA No, aspetta. Ti vuleva diri ca i sordi
NICOLA (rientrando) A signura si sta sistimannu.
(dallesterno si sente un fischio)
NICOLA Giovanni. (parlando verso lesterno) Chi voi?
GIOVANNI (da fuori scena.) A machina non parti!
NICOLA (a Pasquale) Dici ca a machina non parti.
PASQUALE Ci mancava macari stautra! (esce dalla comune con Nicola)
SCENA OTTAVA
(Francesca e detta, poi Pasquale)
FRANCESCA (entra da destra) E i giovani leoni unni sunu?
ANNA Stanu riparannu a macchina ca non parti.
FRANCESCA Ah, s? Allura semu suli suliddi?
ANNA (spaventata) Ma picch, chi voli fari?
FRANCESCA Chi vogghiu fari? Aspetta. (guarda fuori dalla comune, poi rientra e prende un bastone e si avvicina ad Anna) Grandissima dilinquenti, tu prima, apprufittannu ca aveva i manu attaccati, mi dasti mmustacciuni ca mi facisti curriru sangu du nasu
ANNA (comincia a girare attorno al tavolo inseguita da Francesca) Ma signura
FRANCESCA Quali signura? Ju sugnu figghia di lavannara Ora taggiustu ppi festi! (mentre sta per raggiungerla, si sente la voce di Pasquale)
PASQUALE (da fuori scena) Anna!
FRANCESCA - Nenti, i vastunati ti dugnu nautra vota, ora inveci dammi u cappottu ca mi servi. (Francesca le strappa il cappotto di dosso e, mentre lo indossa, si accorge che Anna ha il vestito tapezzato di banconote. Poi, esce di corsa dalla destra, mentre Anna comincia ad andare su e gi per la stanza) Oh mamma mia Oh mamma mia, e ora comu fazzu?
SCENA NONA
(Pasquale e detta, poi Nicola e Giovanni)
PASQUALE Ma chi successi?
ANNA A signura scappau!
PASQUALE (nota i soldi attaccati sul vestito di Anna) Ma allura ti desi? Semu ricchi! (sentendo le voci di Giovanni e Nicola che si avvicinano) Stanu arrivannu! (afferrando rapidamente una coperta vi avvolge Anna mentre Giovanni e Nicola entrano in scena) Non taliati a me muggheri, mpinciu e si ci strazzau u vistitu! Girativi di dda banna! (a soggetto)
FINE DEL PRIMO ATTO
ATTO SECONDO
Siamo in casa di Pasquale Mozzichella. Al centro, sul fondo, si trova la comune, oltre la quale c un corridoio che porta allingresso. A destra e a sinistra le altre due uscite. Un tavolo, delle sedie e un paio di mobili con un telefono, una cornice con la foto di Anna e, alle pareti, uno specchio e dei quadri, compongono larredamento della stanza. Su di una sedia c la giacca di Nicola. Pasquale va su e gi nervosamente, apostrofando Anna che seduta sulla sinistra occupata a rammendare dei calzini.
SCENA PRIMA
(Pasquale ed Anna)
PASQUALE Ma insomma, tu u cervellu ci lhai ancora o tu vinnisti o mercatu di cosi vecchi? Avemu na bumma sutta i peri e idda chi fa? Ci abballa a tarantella di supra! Pazza Pazza!
ANNA (continuando a rammendare) Scemu Scemu!
PASQUALE Ma ti fai cunvinta? Su Giovanni e Nicola capisciunu qualche cosa, nto munnu non esisti n-postu unni ni putemu mpurtusari!
ANNA E allura cumincia a non gridari, ca Nicola ti po sentiri.
PASQUALE A parti a malacumpassa darrisultari du voti latrifinisci ca ni dununu na fraccata di vastunati, currunu i genti, venunu i carrabbineri e vidi chi vergogna!
ANNA Ma insomma, tuttu chissu picch mi vogghiu accattari na buccittina di (pronuncia come scritto) Soir de Paris?
PASQUALE (correggendola) Suor, Suor de Par!
ANNA Ma n-profumu ca si mettunu i monichi di Parigi?
PASQUALE Si! (con ironia) E na speci di decottu di ncensu mmiscatu cca cira, a sculatura di cannili. I monichi su mettunu ni sirati di ballu, quannu u viscuvu i nvita.
ANNA Pasqu, mettila a moddu, capita a tutti ca parrannu parrannu una si spara qualche fissaria.
PASQUALE Qualche? Tu ni spari accuss assai ca pari na muschittaria! E poi diciunu ca perdu u cuntrollu Ma si capisci!
ANNA Na sta casa finiu ca putemu accattari sulu candiggina e carta igienica!
PASQUALE Hai ragiuni! E allora u sai chi fai? Vai nto pillicciaiu, no gioiellieri, na (pronuncia come scritto) boutique
ANNA No, ju vulissi jiri sulu a fera o, al massimu, a Standa a ccattari qualchi abitinu ppi mia e ppi Lisuccia!
PASQUALE Nenti fari ca nenti si sapi! Anna, nuatri ama a dimustrari sulu miseria: niura comu a pici e grigia comu a cinniri!
ANNA Ahu, ci truvau macari a gradazioni di culuri a miseria!
PASQUALE U capisti o no ca nama a dari allocchiu? Per esempiu, fammi vidiri a jamma
ANNA Ma picch?
PASQUALE Fammi vidiri a jamma!
ANNA (si alza, protende la gamba e pronuncia come scritto ) Et voil!
PASQUALE Tala.
ANNA Chi c?
PASQUALE Na cinquantanni ca ti canusciu tu ha purtatu sempri cosetti smagliati, comu mai ora pari a riclami da Omsa? Rispunni! (si fronteggiano dai due lati del tavolo).
ANNA Su avemu centu miliuni, picch ama a fari i pizzenti cchi di prima? Quannu ca potemu tuccari qualche lira? Rispunnimi tu, ora!
PASQUALE Tu dissi: ama spittari ca succedi qualche cosa. Chi sacciu na vincita omonima o totocalcio, n-parenti ca mori e ni lassa leredit culpa mia su avemu parenti ca non volunu moriri?
ANNA Ma allura nvintamanninni unu, facemu moriri a qualchiduno U zu Casimiro, per esempiu, ca a stura avr quasi novantanni o gi mortu..
PASQUALE Ma su avi trentanni ca navemu nutizii
ANNA Appuntu ppi chissu! Non c nuddu ca si nteressa, ca si nforma. Ascutimi. Ora nesciu a fari a spisa, quannu tornu ti fai truvari ca chianci e mi duni ca arrivau a nutizia da morti du zu Casimiro ca ni lassau centu miliuni. Ju, prima mi fazzu veniri n-svinimentu, appoi, mi mettu a chianciri, a ridiri a sautari
PASQUALE Brava, e accuss ti fazzu purtari o manicomiu. (siede vicino al tavolo, a destra, Anna a sinistra e riprende a rammendare)
ANNA Ma allura si propriu duru!
SCENA SECONDA
(Nicola e detti, poi Lisuccia)
NICOLA (entra dalla sinistra) Ecco fatto, a funtanella vaggiustai.
ANNA Grazi, Nic.
PASQUALE Menu mali ca a sistimastiquantu costa nidraulicu.
NICOLA (indossa la giacca poggiata sulla sedia e mostra il giornale che ha in tasca) Ma i giurnali i stati liggennu?
ANNA E cu navi tempu di liggilli! (mostrando i calzini) No vidi? Ju ripezzu cosetti di longu a longu, ripezzu, ripezzu
NICOLA Stu pagliacciu cuntinua a diri ca pavau n-saccu di sordi ppu riscattu da muggheri.
PASQUALE Iddu po diri tutti i fissarii ca voli, tantu, non ca i siquistraturi ci ponu rispunniri: Non veru, nama avutu nenti
LISUCCIA (entra dalla sinistra con due recipienti dacqua) Su non ci pensassi ju a ddi poviri pianti, putissunu siccari. (andando verso destra) Mamm, ma duni na manu?
ANNA S megghiu , annunca finisci ca ci fai a doccia a linquilinu di cca sutta!
LISUCCIA Ti pari ca ci facissi mali? (fuori a destra)
PASQUALE Nic, ascuta a mia, non ci pinsamu cchi. Alla fin fine i sordi na vita non sunu tuttu, filicit non nhanu datu mai.
ANNA S, ma ju non canusciu a nuddu ca filici senza sordi! (ripone le calze nel cestino da lavoro, sul tavolo, e raggiunge Lisuccia)
NICOLA Pasqu, u voi sapiri? Chiamami fissa, ma a mia di sordi non mi nteressa propriu nenti.
PASQUALE Bravu, fai bene. Assettiti. (Nicola si accomoda a sinistra)
NICOLA Per, di quantavi ca ni nni jiemu di dda maliditta casa, narrinesciu cchi a dormiri. Pasqu, ju a chidda ci lhaiu sempri davanti locchi!
PASQUALE A cui? A signura?
NICOLA S! Ppi mia addivintau na fissazioni. Non ma pozzu scurdari!
PASQUALE Ma non ca ti nnamurasti da signura?
NICOLA Dda vota ca erumu suli maddumannau su ci puteva luvari u bavagliu ppi tannicchia, appoi mi dissi su mi puteva avvicinari e. chiddu ca successi non tu poi immagginari!...
PASQUALE U sacciu, non mu diri: ti sputau nta facci!
NICOLA No, mi vasau!
PASQUALE Comu?
NICOLA Si, mi vasau! (indicando la fronte) Cca!
PASQUALE E brava a signura!
NICOLA Pasqu, tu ripetu: a mia di sordi non mi nteressa nenti!
PASQUALE Chista si chiama saggizza.
NICOLA A mia i sordi mi fanu schifu!
PASQUALE E chistu si chiama bon sensu.
NICOLA Ma ju a dda signura lhaiu a vidiri ancora!
PASQUALE Chista, inveci, si chiama pazzia!
NICOLA Pasquali
PASQUALE Chidda u fici apposta, ppi farisi libirari. Ma no capisci ca u to sdilliriu arrapatoriu passeggeru?
NICOLA (vedendo Anna e Lisuccia che rientrano, si alza, imitato da Pasquale) Basta Pasqu, ju mi nni vaju: tornu cchi tardu ccu Giovanni ppu solitu scupuni.
LISUCCIA S, per sulu no pomeriggiu. (a Pasquale) Stasira a televisioni fanu Amore incantato. (intanto, Anna, si siede a sinistra e riprende il rammendo)
PASQUALE A mia a televisioni mi fa antipatia. Nesci chidda e dici: Fra poco trasmettiamo a colori. Ju a culuri non ci lhaiu e maddannu. (a Nicola) Ccu stu paccariamentu, ma pozzu accattari mai a televisioni a culuri?
LISUCCIA A mia inveci a televisioni mi rilassa. Speci quannu a mamma mi porta dda bella tazza di t friddu cca granita di limone e i viscotta.
ANNA Eh, figghia mia, chisti sunu vizi ca nama a luvari. U supecchiu comu u mancanti!
LISUCCIA Ma su ppi chissu, a mia mi basta na fedda di pani e n-Milione.
PASQUALE (immerso nei propri pensieri, sobbalza) Milione? Cu dissi n-miliuni?
LISUCCIA U formagginu pap, u formagginu Milione!
ANNA Ma dicu ju, propriu u Milione tava scegliri? Ci nni sunu tanti formaggini cchi morti di fami
LISUCCIA Ma chi mi nteressa di miliuni! Ju sugnu ricca, ricchissima Cca ci sunu i me gioielli! (Pasquale ed Anna si guardano sorpresi) N-patri e na matri onesti a diciotto carati!
ANNA (preoccupata a sentire la figlia, si punge) Ahi! Mi ho puntuto macari u jitu!
PASQUALE Pungiutu!
ANNA (al marito) Lei non si preoccupassi, u sacciu ca non si dici puntutu ma pungito
PASQUALE Puntu!
ANNA (ribattendo E basta!
PASQUALE No, ju dicu, punto!
ANNA E ju dicu basta!
LISUCCIA Avaia, non vacchiappati. (prendendo a braccetto Nicola) Amuninni Nicola, lassamuli suli in questa attimusfera amorosa. (a Pasquale) Vajiu a fari du chiacchiri cu Carmela. (esce dalla comune con Nicola)
PASQUALE Ma picch fai accussi davanti a genti? E su Lisuccia capisci qualche cosa?
ANNA Ma su si tu ca mi tiri di lugna! Cera bisognu di fari u prufissuri?
SCENA TERZA
(Lisuccia e detti)
ANNA Non c Carmela?
LISUCCIA Ci fa mali a testa. (ad Anna) Anzi, so mamma mi dissi su ci po avvicinari picch tha parrari.
ANNA A signura Agata? E chi voli di mia?
LISUCCIA E chi sacciu? Dissi ca quannu hai n-mumentu libiru ti voli parrari di na cosa seria.
ANNA Videmu chi voli. (posa i calzini nel cestino da lavoro, si sistema i capelli davanti allo specchio e si avvia verso la comune).
PASQUALE (riprende i calzini dal cestino e li da ad Anna) Aspetta, portiti sti cosetti, accuss chiacchiariannu chiacchiariannu i ripezzi e non perdi tempu. (sottovoce) Mettili in vista, faccnni accorgiri ca sunu spurtusati!
ANNA (alzando gli occhi ala cielo) Ah, zu Casimiro! (esce dalla comune)
LISUCCIA Ju u sacciu chi voli a signura Agata.
PASQUALE (siede vicino al tavolo, a destra) U sai?
LISUCCIA Si! Anzi, sugnu sicura ca cca mamma cumincia accuss: (imitando la voce della signora Agata) DonnAnna, ju u sacciu ca lei avi n-patrimoniu.
PASQUALE (preoccupato) Oh, mamma mia!
LISUCCIA (continuando) S, n-tesoru, ca lha fattu assemi a so maritu e lha tinutu ammucciatu sutta a vesti
PASQUALE (c.s.) E ccu ci u dissi?
LISUCCIA (c.s.) Ma n-tesoru ca non si p spenniriU tesoru ca ci staiu dicennu so figghia Lisuccia!
PASQUALE Ah, so fi? E parra chiara!
LISUCCIA (siede a sinistra) Ha parrari chiaramenti? E va bene. A signura Agata voli nsinuari ca ju, cca scusa ca sugnu amica di Carmela, vajiu a so casa ppi ncuntrari a so figghiu Pippu.
PASQUALE E picch?
LISUCCIA Ma comu, no capisci? Significa ca ci fazzu u filu! Anzi, cunvinta ca semu ziti ammucciuni e Carmela ni fa u cummogghiu.
PASQUALE Comu si permetti chissa? Allora a stu puntu mi tocca fari u patri! Ora vaju dd banna e parru cu tutta a famigghia: Pippu, pippetta e pippa matri!
LISUCCIA Pap, aspetta
PASQUALE E tu, grannissima figghia di to matri, picch davanti a ssa mpannavanddi arristasti muta?
LISUCCIA Picch? (piangendo) Picch veru!
PASQUALE Comu?
LISUCCIA veru!
PASQUALE E brava! E hai a facci tosta di diri ca a signura voli nsinuari?
LISUCCIA Ma s, picch idda u dici ccu malizia Nuatri, inveci, ni vulemu beni allantica, ccu baciu na frunti e a sirinata. E chidda, inveci, u sai chi si metti a diri?
PASQUALE No!
LISUCCIA Si metti a diri ca ju ci vogghiu rubari u figghiu dutturi. Picch, no sacciu su u sai Pippu sta divintannu dutturi.
PASQUALE Ma a signura Agata cunvinta o no ca tu si n-tesoru?
LISUCCIA S pap, ma n-tesoru ca non vali nenti, mentri u figghiu avi bisognu di una ca ci porta na doti sustanziusa. Pap, voli nsinuari ca nuatri semu na famigghia di morti di fami!
PASQUALE E nsinua giustu!
LISUCCIA U sai comu ni sapi sentiri a signura Agata? A famigghia nfrasciamata, ccu patri ripizzatu e a matri strazzata!
PASQUALE (arrabbiato, si alza) Ah, accuss ni chiama?
LISUCCIA Sissignore! E u sai chi dici macari? (imitando la voce c.s.) Avi du anni ca u maritu non saccatta na maglia intima. Navi sulu dui: una leva e una metti.
PASQUALE E chi ni sapi idda?
LISUCCIA Talia a mamma quannu stenni a biancheria.
PASQUALE Chi lingua pizzuta!
LISUCCIA Dici ca semu pallidi comu tanti murticigni picch non mangiamu mai n carni n pisci.
PASQUALE Cuntrolla a mamma quannu fa a spisa?
LISUCCIA No, talia lavanzi ca ci jittamu e jatti du curtigghiu.
PASQUALE Chissa capaci di taliari ccu binoculu su na pasta cca salsa ci mittemu u piacintinu o u cosicavaddu! Ma taliati chi curtigghiara! (accarezza la testa della figlia) Ma a nuatri non ni interessa, veru?
LISUCCIA Si! Ni basta na fedda di pani e n-Milione.
PASQUALE U formagginu?
LISUCCIA Certu, ppi fari stari muta a panza.
PASQUALE E siccomu a panza ci lavemu nica nica, na fidduzza macari nassupecchia!
LISUCCIA Chiddu ca inveci avemu ranni ranni u cori, unni ci capi tantu duluri.
PASQUALE (singhiozzando) E veru
LISUCCIA Ma quannu taccorgi ca a valanca di lumiliazioni ti sta subbissnnu, a rabbia pigghia u sopravventu e ti veni a tintazioni di darici n-cauci allonest. Chi vali aviri n-patri galantomu? Era megghiu su faceva u banditu e aveva i miliuni!
PASQUALE I formaggini?
LISUCCIA No, i sordi pap, i sordi!
PASQUALE Ma tu dissi to matri di farimi stu discursu?
LISUCCIA A mamma? E chi centra?
PASQUALE No, nenti, nenti Avaia, ora non chianciri cchi, annunca mi cummovu (si sposta a destra) Anzi, appena torna a mamma, mi vaiu a fari na bella chiacchiariata cca signura Agata, accuss chiaremu ssa storia.
SCENA QUARTA
(Agata, Anna e detti)
AGATA (entra dalla comune seguendo Anna. Parla con tono agitato) Signuruzza bedda, lei non si lha pigghiari a mali.Ccaognuno difenni u so. Su appoi sbagghiai a parrari mu dicissi, e voli diri ca mi ni tornu nautra vota a scola ppi mparari comu mha cumpurtari. (a Lisuccia che nel frattempo ha tentato di porgerle una sedia) No, no, grazi bedda, non mi vogghiu assittari.
PASQUALE Signura sintissi (Lisuccia siede in fondo a sinistra)
AGATA No, picch so muggheri, mentri ju parrava mi vutau i spaddi, ppi non diri u tafanario, e mi lassau fora da porta comu na trunza qualsiasi.
ANNA Non veru! Ci dissi: Scusassi, sta sunannu a campana e mi nha a jiri a diri u Rusariu.
AGATA S, u Rusariu, va beni! Chidda era na scusa ppi mannarimi a ddu paisi!
ANNA E ci jiu?
AGATA Unni?
PASQUALE Anna ppi favuri, statti muta e lassa parrari a mia.
ANNA E parra (siede a sinistra e prende in mano la corona del Rosario)
PASQUALE (si schiarisce la voce e inizia con tono da discorso importante) Dunca, signora Misericordia
ANNA (ad alta voce, come se ripetesse la litania) Ora pro nobis
PASQUALE (riprendendo) Signora Agata Misericordia
ANNA (c.s.) Miserere nobis(Pasquale la guarda con insistenza) Chi cc?
PASQUALE (facendo segno alla moglie di andarsene) Ite, missa est!
AGATA Don Pasqu, inutili ca so muggheri cuntinua a diri Missa, ju sugnu na santa ca certi miracoli ne p fari. E ccu chistu chiudu e stativi bene! (sta per andarsene)
PASQUALE Ma signura
AGATA (si ferma e tira fuori dalla tasca un calzino bucato. Ad Anna con feroce sarcasmo) A proposito, prima ci cascau n-terra stu capu pregiatu di biancheria.
ANNA (si alza e strappa il calzino dalle mani di Agata) Chissu non n-capu e mancu n-peri di biancheria
AGATA U parrari chiaru e nta facci ppi lamici. A rugna non c rimediu, cu lavi sarraspa; cu, inveci, avi a saluti sa godi. (cambiando tono)Perci, haiu fattu tantu ppaccilirari a carrera di me figghiu, picch ora avissi a fari canciari il corso del destino?
ANNA Si, corsu Umberto!
PASQUALE (alla moglie) Statti muta! Signura Misericordia, il corso del destino ne manu du Signuri e n ju n lei u putemu canciari.
ANNA (guardando con insistenza il marito) Ma siccomu semu tutti sutta questa coppola di cielo e nuddu po diri ca di stacqua non ni vivu, i cosi ponu canciari di mumentu a nautru. Nuatri, per esempiu, avemu ziu ca ni scrissi ca non stava tantu bonu
PASQUALE Non ti preoccupari, u ziu sta benissimu. Lassulu stari e fammi parrari.
ANNA (fissando Agata) Non sempri si po aviri na saluti di ferru
AGATA Signura, ma chi mi sta augurannu n-capustornu?
LISUCCIA Ma no, chi centra!
AGATA (con rabbia) Ma picch, non po jittari sangu unu di vuatri, accuss vi fazzu bellu fiori ca non marcisci?
PASQUALE Ma signura
AGATA Ma chi signura e signura! Mi dispiace sulu ppi sta povira disgraziata e svinturata carusa nnuccenti ca avi na sula curpa: chidda di essiri figghia vostra (si avvia verso la comune) Bonasira!
PASQUALE Signura
AGATA (mandandolo al diavolo) Uh! (esce dalla comune. Lisuccia si avvicina, mentre Anna siede)
PASQUALE (facendo atto di pigliarsi a schiaffi) Mi pigghiassi a timpulati ju stissu!
ANNA Eh, forza, dai apprufittini!
LISUCCIA Pap, u sbagghiu u fici ju!
PASQUALE No, u fici to matri, siccomu non si voli cunvinciri ca i mustazzi lha purtari sulu u jattu, si misi a parrari cca signura comu na sampugna e non mi fici diri mancu na palora. E s, picch a idda non ci piaci essiri a me mit. No! Ccu priputenza voli fari sempri a so parti ppi tri quarti e a mia mi lassa sulu n-quartu!
ANNA (furibonda) Parri accuss picch non sai chiddu ca mi dissi nta facci dda malalingua: Signura Anna, haiu n-niputi ca avi bellu postu sicuru di operatore ecologico. Cci u vulissi fari canusciri a so figghia Lisuccia. n-bravu carusu. Non si p mai sapiri, di cosa po nasciri cosa. A sorti orva! Ha caputo? E cunvinta ca u distinu di me figghia n-munizzaru! (Lisuccia scoppia in pianto)
PASQUALE Ah, accuss dissi?
LISUCCIA Pap, non ti scuraggiari. A signura avi ragioni, ju sbagghiai... A filicit ppi puvureddi non esisti, comu n-miraggiu, (come se indicasse qualcosa allinfinito) u vidi, pensi di putillu abbracciari, teniri strittu, ma salluntana sempri di cchi! (abbraccia la madre)
PASQUALE Nenti, chista pigghiau tutta di mia, avi a stissa espropiazioni poetica.
ANNA Ma non hai nenti di diri?
PASQUALE Nenti, lassimi stari. Stamatina haiu tanti di ddi problemi ppa testa, fuuriti su pozzu pinsari i scucchjarii ca cunta a signura Agata
ANNA (con tono acceso) Uh, mamma mia! Ma allura sangu ne vini non nhai? Ma non ti senti umiliatu? Veru, mi lava scurdatu, tu ppi non dari saziu a morti, murissi cu locchi aperti! (a Lisuccia) Chi ti cridi? E capaci ca cu tutti sti frastorni cavemu, sassetta e scrivi na poesia.
PASQUALE Ma quali poesia? Ju ju vha diri na cosa ca ppi mia comu na spina nficcata nto cori! Anna, stamatina mi telefunanu di Trieste
LISUCCIA E cu telefonau?
PASQUALE Anna, fatti forza e coraggio
ANNA Ma chi successi?
PASQUALE Na stu munnu semu tutti di passaggiu e bisogna fari a volont di Dio.
ANNA Certu, capisciu (comincia a capire) Prima o poi qualche morto ci po sempri scappari
PASQUALE (con gravit, alla moglie) E morto u zu Casimiro!
ANNA (raggiante in volto) Daveru? (ridendo e battendo le mani) Aaaaah! Morsi u zu Casimiro! (siede)
PASQUALE (con tono allusivo, di rimprovero) Anna! Non ti fari pigghiari di sta crisi sterica Chianci, disgraziata, sfoviti! Quannu unu mori sha chianciri!
ANNA S, s(piangendo esageratamente) Lisuccia, u sintisti? Finalmenti morsi u zu Casimiro!
PASQUALE (cercando di coprire) S, finalmenti, picch u poviru vecchiu suffreva Suffreva assai ccu tutti ddi piaghi!
ANNA (piangendo) Eh, suffreva, veru! Era u megghiu ziu miu!
PASQUALE U capisciu ca si troppu sconvolta, ma u ziu era u miu, no u to!
ANNA S, ma quannu mai ama fattu diffirenzi tra chiddu to e chiddu miu? U zu Casimiro vuleva beni a tutti e dui.
PASQUALE (con solennit) Iddu mi crisciu Mi fici di patri! Era n-vecchiu liuni! N-cristianazzu. E era macari riccuni n-magnate!
ANNA Ah, vero, si faceva certi magnati! Quantu era beddu a tavola! Chi simpaticuni (a Pasquale) Ni vuleva tantu, tantu beni! (si alza) E ora ni lassau
PASQUALE In questa valle di lacrime!
ANNA S, s, ni lassau nta valli. Ma ni vuleva tantu, tantu beni. (si alza) E ni lassau
PASQUALE Lamaro cordoglio!
ANNA S, va beni, ma ju dicu: chi ni lassau?
PASQUALE Nenti, nenti autru ca ninconsolabile dolore!
ANNA Ma chi fa, non capisci?
PASQUALE No, no, ti capii, ti capii Ma chi mureva, ccu tistamentu a manu e i sordi sutta u cuscinu? Basta!Ora bisogna telefunari a Trieste ppi sapiri comu successi, ppi farini presenti
LISUCCIA Ma non megghiu su ci scrivi na littra?
PASQUALE Certu! Accuss ni rispunni e ni manna i saluti!
ANNA U canusci u prefisso di Trento?
PASQUALE Di Trieste!
ANNA Trento, Trieste, sempri dd semu! Aspetta, ora cci u dumannu o centralinu.
LISUCCIA Stamatina u telefunu non funzionava, forsi ni tagghianu a linia!
PASQUALE Auh! Menu mali ca u tagghianu dopo ca sappumu a nutizia du ziu. (ad Anna) E ora comu facemu? Chi dici, ci voi dumannari u favuri a signura Agata?
ANNA A cui? Oramai u nostru pianerottulu comu u muru di Berlinu! Nuatri stamu di cca e iddi di dd, chi mitra spianati, u filu spinatu e i cani lupu strugghiuti.
LISUCCIA E poi chi cumparsa ci facissumu? Su chidda veni a sapiri ca ni tagghianu u telefunu, ju ju ppa vergogna mi jiettu du balcuni!
PASQUALE (ad Anna) E allura, cchi tardu scinni e telefuni da cabina.
ANNA Povuru zu Casimiro, ni lassau suli.
LISUCCIA (confortandola) Mamma, non tabbattiri, prima o poi o zu Casimiro lo riabbraccerai nellaldil.
ANNA (facendo scongiuri) Si ma senza primura!
SCENA QUINTA
(Nicola, Giovanni e detti)
NICOLA (entrando dalla comune con Giovanni) Permessu?
GIOVANNI Arrivanu i grandi campioni di scupa!
PASQUALE Giovanni Nicola fratuzzi mei, ju oggi (piangendo in modo esagerato)
GIOVANNI Chi successi?
NICOLA Na disgrazia?
ANNA E morto u zu Casimiro, ca stava a Trento e Trieste.
NICOLA Mih! Trento e Trieste?
ANNA S, aveva du casi, una a Trieste e una a Trento Jieva e vineva.
GIOVANNI Uh, quantu mi dispiaci!
PASQUALE Non ni parramu Anna sta jiennu a telefunari, ju non haiu a forza!
GIOVANNI Ma picch, u telefunu non funziona?
ANNA No, nu tagghianu.
PASQUALE E ppi forza! Cu ci lavi i sordi ppi pavari a bulletta? A propositu, ci laviti qualche gettoni?
GIOVANNI Lavissi aviri
NICOLA Ju nhaiu dui.
PASQUALE (porge ad Anna i gettoni ricevuti e,poi, con enfasi) Va, fai prestu
NICOLA (ad Anna) Taccompagnu.
ANNA (con tono melodrammatico) No, no, ristati ccu iddu. Ju sugnu fimmina e i fimmini, na sti cosi, semu cchi masculi di masculi. Pasquali ca avi bisognu di cumpagnia!
PASQUALE (quasi implorante) Torna, torna
NICOLA (cantando) Sta casa aspetta a te, torna, torna, torna
GIOVANNI (c.s.) Ca si ce tuorne tu
NICOLA (c.s.) Nun ce lassamme cchi.
NICOLA-GIOVANNI-ANNA-LISUCCIA Zum, zum!
PASQUALE Ahu, carusi, e comu finiu? Ccu mortu n-casa vi mittiti a cantari? (pausa) Unni era arrivatu?
NICOLA-GIOVANNI-ANNA-LISUCCIA A torna!
PASQUALE (quasi implorante) Torna, (fulmina i presenti con lo sguardo) torna prestu! Non mi lassari sulu!
ANNA Ma chi ti pari ca cca arreri? Trento e Trieste (protendendo le braccia in avanti) luntanuluntanu! (via dalla comune)
PASQUALE Ma quantu ngenua quantu nnuccenti chi fimmina allantica!
NICOLA Ma spiegami na cosa, Pasqu: ma com ca di ssu ziu non nnha parratu mai?
PASQUALE (toccandosi la testa) Ahi, a testa! (siede) Non maddumannari nenti, Nic! Mi sentu a testa comu n-palluni!
SCENA SESTA
(Agata e detti)
AGATA (da dentro) permessu?
LISUCCIA Avanti, prego. (presentandola) a signura Agata.
AGATA Don Pasqu, condoglianze. Sugnu murtificata ca stu fattu successi proprio ora ca ci fonu ddi du chiacchiri...
PASQUALE Grazi signura, grazi. Ma a lei cu cci u dissi?
AGATA Mu dissi so muggheri mentri passava. Era tutta agitata
PASQUALE Eh, u sacciu, u sacciu Chidda sensibili, ci stava vinennu n-corpu apolipettico!
AGATA (fra s) Vo vidiri ca sta disgraziata mori propriu ora ca ficiumu dda custioni? (poi a Pasquale) Don Pasqu, senza cerimonie, ju sugnu a disposizioni ppi qualsiasi cosa.
PASQUALE Nenti signura, grazi, non mi servi nenti. (singhiozzando) Vulissi vidiri ppi lultima vota o zu Casimiro, sulu chissu vulissi! Ma cu mu po dari cchi o zu Casimiro?
GIOVANNI (preoccupato, indicando Pasquale) Alleggiu alleggiu sta divintannu sempri cchi russu!
NICOLA Jancu!
AGATA Insumma diciditivi, jancu o russu? (poi fra s) U voi vidiri ca su mori a curpa ma dununu a mia? (poi ad alta voce) Don Pasqu, ma picch non veni nni mia e vi mittiti i manu ammoddu intra lacqua caura?
NICOLA Ma picch, lei avi lacqua miraculusa? Carriva mbottigliata di Lourdes?
GIOVANNI (toccando il polso di Pasquale) A mia mi pari n-pocu musciu.
NICOLA Non pirdemu tempu, ci vulissi n-liquorinu.
LISUCCIA (si avvia verso sinistra) Eh, liquorinu? (poi, si ferma) E non navemu!
AGATA E chi ci voli?! Basta chiamari u bar e u facemu purtari! (si avvicina al telefono) Ci telefunu ju
PASQUALE (scattando in piedi) No!
AGATA Chi successi?
PASQUALE Mi passau, staiu beni!
AGATA A mia, inveci, non mi piacu a signura Anna. (a Nicola) A putevuru accumpagnari!
NICOLA Ju ci u dissi, ma idda non vosi.
AGATA Ah, ma allura si sinteva bona? Lisuccia, fai na cosa, vai a me casa, accuss almenu stai n-cumpagnia, ccu me figghia Carmela. Ju u sacciu, quannu una non rinesci a sfuvarisi ccu chiantu bruttu!
LISUCCIA Ju veramenti a stu ziu mancu u canusceva.
NICOLA A propositu, ma stu ziu Casimiro
PASQUALE (c.s.) Ahi, a testa, a testa! (siede) Staiu mali nautra vota!
AGATA (fra s) Santa Genoveffa, non ci fari jittari sangu propriu ora!
NICOLA Ju u dissi: ci voli n-liquorinu, n-vermt
AGATA (andando verso il telefono) Ora telefunu o bar!
PASQUALE (scattando in piedi) No!
AGATA (sorpresa) Don Pasquali!
PASQUALE Basta, basta, mi passau, ora mi sentu megghiu. Chiuttostu sugnu preoccupatu ppi me muggheri ca non torna
NICOLA (a Giovanni) U sai chi facemu? Scinnemu e a jiemu a ncuntrari.
GIOVANNI S, s. Amuninni,
NICOLA Ju vajiu a destra e tu a sinistra. (via dalla comune con Giovanni)
AGATA (fra s) Forsi megghiu ca mi nni vajiu, annunca mi finisci ca restu ccu chistu ca cchi dd banna ca cca banna! (ad alta voce) Don Pasqu, ju intantu vajiu a casa e priparu n-caf beddu forti, ca fa bene o cori! Lisuccia, ppi tutti i cumminazioni chiamimi, u capisti? Non fari cirimoni, mi raccumannu. Ama a essiri comu i frati e i soru. Anzi, vadda chi fai, prima chiama u purtunaru e poi a mia. (via dalla comune)
PASQUALE Finalmente n-pocu di paci! Non ti preoccupari, saggiustunu tutti cosi.
LISUCCIA Ma comu saggiustunu?
PASQUALE Ora u vidi, ju sugnu nomu di fede, marrivulgii a S.Prospiru.
SCENA SETTIMA
(Francesca e detti)
FRANCESCA (da fuori scena) Permessu?
LISUCCIA Cu ?
PASQUALE E chi sacciu? Vai a vidiri!
LISUCCIA (esce dalla comune per ritornare dopo con Francesca. A Pasquale) na signura. (a Francesca) Prego, saccomodassi.
FRANCESCA ( tutta vestita di nero, con un cappellino e la veletta calata sul viso) Bongiornu.
PASQUALE Bongiornu.
FRANCESCA (sollevando la veletta) Mi ricanusci?
PASQUALE (alzando le mani al cielo) Ah, S.Prospiru!
FRANCESCA S, sugnu a dama di carit di S.Prospiru. Vinni ppi ddi sordi ddofferta ca mi prumisi
PASQUALE S, s u capii. Ma ora
FRANCESCA Ju u sapeva ca a me visita ci avissi fattu piaciri, tantu ca pinsai: A vogghiu vidiri a facci di don Pasquale quannu mi presentu
PASQUALE Certu, na bella sorpresa! (poi, alla figlia) Lisuccia vai, vai tannicchia na signura Agata (Lisuccia esce dalla comune)
FRANCESCA (apre la borsetta) Ju tempu di perdiri non nhaiu, haiu primura!
PASQUALE (preoccupato) Chi sta pigghiannu na borsa?
FRANCESCA Laccendino! Vogghiu fumari! (estrae laccendino e assieme alla borsa lo poggia sul tavolo).
PASQUALE Ah, pinsava (inginocchiandosi) Signura
FRANCESCA (subito) Susiti, statti mutu! Dilinquenti!
PASQUALE Non facissi vuci, ppi favuri!
FRANCESCA Non ti preoccupari, tu dicu naricchi chiddu ca si.
PASQUALE Non si scumudassi, u sacciu.
FRANCESCA U voi sapiri comu arriniscii a truvariti?
PASQUALE Fu Nicola. U cchi fissa di tri.
FRANCESCA U cchi fissa di tri, inveci, si tu, ca mi dicisti u to nomu: Signura, davanti a lei c il bruto Pasquale Mozzichella!
PASQUALE Sbagghiai, vuleva diri u cchi bruttu mbicilli du munnu!
FRANCESCA Taliai na lelencu telefonicu: ci neranu quattru Mozzichella; scarta unu e scarta nautru, finalmente truvai u muzzichellu miu!
PASQUALE Signora, non pirdemu tempu, avi a pistola na borsa?
FRANCESCA No.
PASQUALE Qualche autra arma?
FRANCESCA No!
PASQUALE (porgendo il petto come a volersi sacrificare) Allura, mi sparassi!
FRANCESCA Ti piacissi su mi ni jissi n-galera, veru? E inveci no, n-galera ci ha jiri tu, assemi e to cumpari, Nicola e Giovanni.
PASQUALE No, ppi favuri! capaci ca ni mettunu na stissa cella! (cambiando tono) Signura, i centu miliuni di so maritu sunu ancora intatti.
FRANCESCA Intatti?
PASQUALE S, nuatri semu genti onesta. Ni vinni na crisi di cuscenza e nama spinnutu nenti.
FRANCESCA (dubbiosa) Ah, s? E mi voi fari cridiri ca
PASQUALE Ci u giuru, i me amici i sordi non lhanu mancu vistu!
FRANCESCA Non ci cridu!
PASQUALE E inveci accuss!
FRANCESCA Ah, megghiu! A pozzu fari na telefunata?
PASQUALE A cu ha chiamari?
FRANCESCA (sollevando la cornetta del telefono) A pulizia.
PASQUALE (implorante) No, a pulizia, no! (pausa, poi beffardo) Chiamassi
FRANCESCA (posando la cornetta) E invece no, ti fazzu na proposta.
PASQUALE Signura, taliassi ca sta turnannu me muggheri
FRANCESCA Tu mi duni i centu miliuni du riscattu e non ti dinunziu, me maritu non veni a sapiri nenti e non si nni parra cchi.
PASQUALE (prendendosi la testa fra le mani) Chi duluri di testa! Chi voli diri ca so maritu non veni a sapiri nenti?
FRANCESCA Voli diri ca mi pigghiu i sordi e u lassu! Voli diri ca sugnu stanca di essiri trattata comu na serva. Voli diri ca non ci a fazzu cchi a sumpurtari sta vita di silenzi e di indifferenza. Voli diri ca haiu bisognu di n-pocu di cumprisioni e di affettu. Me maritu tempu non navi, iddu troppu impignatu a ccucchiari sordi e a famigghia ci duna quasi fastidiu. No, ora basta! Forsi u nostru fu n-matrimoniu sbagghiatu: iddu troppu riccu e ju troppu povira. Ma picch ti sta cuntannu sti cosi no sacciu!
PASQUALE Signora, ppi favuri, non mi cuntassi chiacchiri ca mi fici cunfunniri
FRANCESCA Forsi non mi spiegai bona. Chistu si chiama ricattu: o mi duni i sordi o ti mannu n-galera. A mia i sordi e a tia a libirt!
PASQUALE E ccu zu Casimiro comu facemu?
FRANCESCA Cu , u capu banda?
PASQUALE (dalla comune si sente un vociare) Uh, a signura Agata e me figghia! (spinge Francesca verso la porta a destra)
FRANCESCA Ma unni mi sta purtannu?
PASQUALE Sammucciassi, ppi favuri, mi dassi cincu minuti! (la spinge dentro e chiude la porta) E non niscissi su na chiamu!
FRANCESCA (riaprendo la porta) A borsa. (prende la borsa dal tavolo, fa per uscire, poi torna indietro) Laccendinu laccendinu doro! (lo prende) E non tu scurdari: sulu cincu minuti! (esce a destra)
SCENA OTTAVA
(Agata, Lisuccia e detto)
AGATA (entra dalla comune con Lisuccia; porta un vassoio con una tazzina che poggia sul tavolo) Ecco fatto: na bella cichira di caf
PASQUALE (prendendo la tazzina, siede a destra) Grazi, grazi.
AGATA Comu si senti?
PASQUALE Male!
LISUCCIA Ancora?
AGATA Lisuccia, cca bisogna pigghiari na dicisioni. (andando verso la porta a destra) Don Pasquale, vinissi ccu mia.
PASQUALE (si alza di scatto) Unni sta jiennu?
AGATA Eh, calma! U vuleva fari ripusari no lettu
PASQUALE No, no, u lettu, mavvilisci. Staiu megghiu cca, assittatu, assemi a vuatri. (si siede)
AGATA Allura ci pigghiu n-cuscinu ppappuggiarisi a testa. (accenna di nuovo di andare a destra)
PASQUALE (c.s.) No, no, aspittassi! Forsi staiu megghiu additta, sentu u bisognu di muvirimi.
LISUCCIA Ma a mamma nha turnatu?
PASQUALE No.
AGATA E mancu Giovanni e Nicola?
PASQUALE A postu semu! Ora venunu macari iddi! (si sente un vociare)
LISUCCIA Sentu vuci, forsi stanu vinennu.
SCENA NONA
(Tommaso, Michele e detti)
TOMMASO (entra dalla comune con Michele) Permesso?
PASQUALE Ah!
TOMMASO Caro don Pasquale Mozzichella, finalmenti u truvamu!
LISUCCIA (a Paquale) Ma cu sunu?
PASQUALE Sunu sunu esperti di mobili antichi. Siccomu vogghiu canciari i mobili, vinnunu ppi stimari chiddi vecchi.
LISUCCIA I mobili nostri? E chi sunu, Luigi quattordicesimo?
AGATA Per u mumentu non mi pari chiddu giustu. U povuru don Pasquale appi n-gravi luttu friscu friscu.
MICHELE N-luttu?
PASQUALE Ppi vuatri ca siti omini di munnu, non sar difficili capiri a situazioni.
MICHELE Nuatri a situazioni a capemu, ma u fattu ca na vota c n-lietu eventu, nautra vota n-tristi eventu
PASQUALE Certu, c sempri ventu e pirditi tempu.
TOMMASO Sulu tempu? No, ju perdu a pacenzia e macari u postu. Caro signore, macari ju, comu a lei, haiu du figghi ca ci ha dari a manciari.
AGATA (a Pasquale) Du figghi?
PASQUALE Ma chi dui? Haiu una figghia sula!
TOMMASO Chistu mi fa piaciri, cumplimenti.
AGATA Cumplimenti, picch avi na figghia sula?
TOMMASO No, picch ora ci nasciu u masculu.
AGATA U masculu?
MICHELE Ah, no? (a Pasquale) Ma allura chi cosa appi, scusassi?
PASQUALE Ju? Nenti!
TOMMASO Ma nsumma, so muggheri era
PASQUALE Ah, s, me muggheri era ma no ju.
TOMMASO Ju parru del lieto evento da signura
PASQUALE Comu putiti parrari di lietu eventu na mumentu ca sugnu adduluratu ppi n-gravi eventu?
MICHELE Ah, ora u capii! (accostandosi a Tommaso) Ci morsi u picciriddu!
TOMMASO Certu! (a Pasquale) Signor Mozzichella, nuatri ci rendiamo conto che perdere un essere caro appena agli lbori della vita, na cosa dolorosa
AGATA Ma quali alberi, su aveva cchi di uttantanni!
TOMMASO U picciriddu?
PASQUALE Ma quali picciriddu?
TOMMASO Insomma, chiddu ca era. Marricordu benissimu ca so muggheri era ncinta. Intisi macari i lamenti du partu!
LISUCCIA Ma forsi si sbagghia. (prende una fotografia) Me matri chista.
MICHELE Ma allura lei a figghia di donna Pippina?
LISUCCIA Ma chi sta ncucchiariannu?
MICHELE Ma chista non donna Pippina?
LISUCCIA Ma no, quali Pippina?
AGATA Don Pasqu, non sagitassi, ca appoi si senti mali.
PASQUALE Chista me muggheri Anna. Forsi ci sar na certa rassumigghianza, ma non sunu comu du gocci dacqua, al massimu ponu essiri comu na goccia dogghiu e una di vinu Chiaru?
TOMMASO Mozzichella, lei arrinesci sempri a spiegarimi i cosi accuss chiaramenti ca non mi fa capiri u restu di nenti!
PASQUALE na soddisfazioni!
TOMMASO Mi voli spiegari na quali pastizzu mi voli mpastizzari?
PASQUALE Ma circassi di capiri, lei nomu di munnu
MICHELE S, ma chisti sunu cosi di lautru munnu!
PASQUALE E allura, Ci lha diri daveru daveru?
TOMMASO U dicissi!
PASQUALE A fimmina ncinta di dda casa era a me illiggittima muggheri!
LISUCCIA Ma a mamma u sapi?
TOMMASO (piano a Michele) E so muggheri era dd prisenti!
MICHELE E cerunu macari lamici Mamma mia chi schifezza!
TOMMASO Don Pasqu, putemu parrari tannicchia a quattrocchi. Trasemu cca intra? (indicando la porta a destra)
PASQUALE No, dd intra no, aspittati. Signura Agata, lei forsi si nni voli jiri? Non si preoccupassi ppi mia, staiu beni. Mi servunu sulu riposu, paci e tranquillit.
SCENA DECIMA
(Anna e detti)
ANNA (da fuori scena) Pasquale, Pasquale
AGATA (a Pasquale) Stassi calmu, non sagitassi.
PASQUALE Oramai sulu ninfartu mi manca e poi staiu benissimu!
ANNA (agitata, entra dalla comune) Cu sa spittava a nutizia ca tha dari?
PASQUALE E picch, chidda ca tha dari ju unni a metti?
ANNA (constatando la presenza di Tommaso e Michele) Ah, ci sunu i signori? Non avi mpurtanza. Pasqu, u zu Casimiro
PASQUALE Muta!
ANNA Comu?
PASQUALE Muta, non parrari. Non mi diri nenti da morti di ddu santu omu. Di supplizi e di suffirenzi ca ha patutu. Ne pozzu sentiri, cerca di capirimi..
ANNA Ma no, ti vuleva diri ca u zu Casimiro
PASQUALE Morsi povuru e pazzu, u sacciu. Si mangiau tutti cosi. E certu, ccu viziu du jocu caveva, ppi forza accuss ci ava a finiri.
AGATA Jucava?
PASQUALE S. Ma no accuss! E ora, siccomu non ci arristau mancu n-centesimu, sar vurricatu a spisi du Cumuni. Sera ridduttu a dumannari lelemosina!
ANNA E chi voli diri. Chi u primu ca dumannannu dumannannu arrinesci a ccuchiari i milioni.
PASQUALE Ma a iddu ci piaceva fari u mendicanti povuru.
ANNA Ma no, tu no sai
PASQUALE No, tu no sai
ANNA Pasqu, u zu Casimiro
PASQUALE No diri, no diri!
ANNA No, Pasqu, io lha diri. (si sposta al centro del palco e parla con forza) U ziu morsi riccu e ni lassau centu miliuni!
TUTTI Centu miliuni?
PASQUALE (sprofonda su una sedia, sconfortato) fatta!
ANNA Ma non si cuntentu? Lisuccia, u sintisti? Macari ppi nuatri, finalmenti, si rapenu i porti da furtuna.
PASQUALE (mentre si apre la porta di destra) E ora u vidi chi furtuna nesci di dda porta.
SCENA UNDICESIMA
(Francesca e detti)
FRANCESCA (rntrando da destra) Bongiornu.
ANNA (non capendo) Cu , a figghia du zu Casimiro?
PASQUALE (Francesca solleva la veletta) No, una ca voli i sordi.
ANNA E cu cci a porta cc a chista? (cade affranta su di una sedia mentre tutti si precipitano verso di lei)
FINE DEL SECONDO ATTO
ATTO TERZO
Stessa scena del secondo atto.
SCENA PRIMA
(Pasquale ed Anna, poi Lisuccia)
PASQUALE (entra da destra, assieme ad Anna) Diciunu ca a notti porta cunsigghiu. A mia mi portau sulu n-duluri di testa. Ni finiu senza sordi e che mobili sequestrati!
ANNA (spolverando i mobili) E si! Ristamu ccu locchi chini e i manu vacanti! A signura veni e novi?
PASQUALE Ju ci u dissi ca siccomu dipusitai cincu milioni ppi ogni banca, haiu bisognu di n-jornu di tempu ppi prilivalli tutti.
ANNA E ju non ci a fici. Stamatina haiu a jiri o Monte dei Pascoli di Siena.
PASQUALE E quannu vai ne pascoli non ti scurdari i pecuri.
ANNA Quali pecuri?
PASQUALE Forza, apprufittamu ca Lisuccia sta durmennu.(da un mobile prende una borsa) Accummincia a pigghiari i sordi cavemu intra e i mittemu na sta borsa.
LISUCCIA (entra da sinistra, porta un vassoio con due tazzine, che poggia sul tavolo) Buongiorno pap, buongiorno mamma.
ANNA Ah, tu si gi pronta ppi nesciri? (Pasquale rimette la borsa nel mobile, poi siede a destra)
LISUCCIA Mamma siccomu ha jiri o mercatu cca signura Agata e Carmela ppi fari certe spesucce, avissi bisognu
ANNA U pirmissu? Vai, vai tranquilla.
LISUCCIA S, u pirmissu, va beni. Ma ju diceva su mi putevuru dari qualche cosa.
ANNA Ah, vulissi n-pocu di sordi?
LISUCCIA Oramai macari nuatri semu sporchi capitalisti, veru?
ANNA Forsi semu cchi sporchi ca capitalisti. Chi voi ca sunu centu miliuni
LISUCCIA Eh, ma almenu i patimenti passnu!
PASQUALE S, ppi modu di diri. Arrivanu e non si nni volunu jiri cchi.
LISUCCIA Pap, u sacciu ca avissi a essiri addulurata ppa morti du zu Casimiro, ma non ci a fazzu! Sugnu troppu filici! Certu, alleggiu alleggiu o benessiri ni ci ama abituari. (ad Anna) Non veru?
ANNA (non sapendo cosa rispondere) Certu, u forti abituarisi.
LISUCCIA Mi sentu comu su fussi n-cunvaliscenza da miseria.
ANNA E bisogna stari attenti picch i ricaduti sunu peggiu di malatii.
LISUCCIA Oramai semu a postu!
PASQUALE E va bene! Anna, dacci na bella carta di milli liri a sta carusa, accuss si nni va!
LISUCCIA Milli liri? Ma i sordi du zu Casimiro? (Pasquale porge la tazzina del caff ad Anna e seggono).
ANNA Prima facemuli arrivari.
LISUCCIA E va bene, non fa nenti. Qualche cosa ma fazzu prestari di Carmela.
ANNA E so matri u sapi?
LISUCCIA S, ma si tratta di fissarii Massimu centumila liri.
PASQUALE-ANNA (il caff gli va di traverso e tossiscono) Centu
LISUCCIA Sugnu accuss filici ca mi scantu darrusbigghiarimi e scupriri ca ha statu sulu n-sognu!
ANNA Ma chi vai dicennu!
LISUCCIA E quannu pensu a chissu, comu su ne spaddi mi calassi na balata di ghiacciu. Brrr (Anna, piangendo, si alza e abbraccia la figlia) Mamma, avaja! Basta chianciri. U zu Casimiro ora assemi allancileddi.
ANNA E dd ha stari! Dd!
LISUCCIA O chianci ppi dda signura di jeri? Ma u pap tu spiegau ca a dama di carit si truvava na stanza di lettu picch sava ntisu mali.
PASQUALE (ad Anna) Siccomu ti facisti scappari a storia di centu milioni, a signura, napprufittau ppaddumannarimi cchi assai.
LISUCCIA Ju mi nnhaiu a jiri picch si fici tardu. Grazi. Grazii a tutti e dui ppi sti mumenti di gioia. A vita bella, u munnu tuttu u miu. Chi pozzu vuliri di cchi? (mandando un bacio verso il cielo) Grazi zu Casimiro. (esce dalla comune)
ANNA E ora avemu nautru debitu di centomila lire cca signura Agata!
PASQUALE Chista a punizioni ca mi meritu. U piccatu cchi grossu e chiddu ca mbrugghiai i me cumpagni. Ma San Prospiru abbessa tutti cosi, iddu vidi tuttu, san Prospiru vigili
ANNA E sapennu comu semu cumminati, picch ssu vigili naccullau stautra multa di centumila liri?
PASQUALE Pigghia i sordi, spicciti. (Anna esce a sinistra portandosi il vassoio, mentre Pasquale volge gli occhi al cielo) San Prospiru, haiu tortu, u sacciu! Ma fammi vinciri o totocalcio e ti giuru ca ci levu tutti i debiti a Giuvanni e a Nicola.(riprende la borsa di prima).
ANNA (rientra con due orinali pieni di soldi) Eccoli!
PASQUALE Ah! I cosi priziusi da famigghia Mozzichella.
ANNA Mu dicisti tu di mittilli nto ripostigliu assemi e cosi ca lassau u nannu.
PASQUALE E ju chi sacciu ca no menzu cerunu macari sti cimeli? Dammi cca, mittemuli na borsa. (mettono i soldi nella borsa).
ANNA Ma comu ci u dicemu a Lisuccia ca zu Casimiro cascau na dda cosa ca dicisti tu? Comu si chiama?
PASQUALE Catalessi!
ANNA (non capendo bene) Calatessi
PASQUALE Anna, morti apparenti.
ANNA U capii ca morti di parenti, u capii! Ti pari ca sugnu scema?
PASQUALE Insumma, unu pari ca mortu e inveci vivu. (suonano alla porta) Sar a signura! Ci rapu ju. (esce)
ANNA Catalessi! Ma varda chi cosi!Unu cala a testa e non mori!
SCENA SECONDA
(Pasquale, Francesca e detta)
PASQUALE (a Francesca) Trasissi, trasissi. Lei in anticipu.
FRANCESCA U pozzu aviri n-caf?.
ANNA (con gli orinali in mano) U pigghiu subitu. (si avvia verso sinistra)
FRANCESCA (indicando gli orinali) Mu voi mettiri ddocu?
ANNA Chi centra? Cca ci ha chiantari du rosi.(esce a sinistra portando gli orinali).
FRANCESCA Stava spittannu nto bar cca nfacci, a n-certu puntu visti ca stava trasennu Nicola e allura vinni cca di cursa.
PASQUALE Avisti?
FRANCESCA No.
PASQUALE (indicando la borsa) Cca ci sunu i sordi. Mancunu sulu cincu miliuni ca me muggheri sta jennu a prilivari.
FRANCESCA Va beni. (rientra Anna portando il caff)
PASQUALE Sarricurdassi ca macari su lapparenza nganna, sugnu nomu di palora, n-latru onestu. Ora trasissi na dd stanza (indica la porta a destra) e aspittassi. Savissi a veniri qualcunu
FRANCESCA U sai ca Nicola mi telefonau a casa?
PASQUALE Forsi si nnamurau di lei!
FRANCESCA Mi dicissi a virit, mi cunsiddira na tappinara, veru?
ANNA Me maritu non avi troppa pratica di ssu geniri di fimmini.
PASQUALE Ora si nni jissi, signura, si nni jissi
FRANCESCA (prima di uscire a destra) Non ca mi faciti qualchi bruttu scherzu.
PASQUALE Signura, taliassi ca ppi mia a palora sacra.
FRANCESCA E allura ricorditi ca su tu si n-latru onestu ju sugnu na tappinara onorata e n-galera non ti cci mannu. (esce a destra, portando via la borsa con i soldi)
ANNA Pasqu, mi raccomannu. Ora ca ju nesciu e resti sulu ccu chissa, stai attentu
PASQUALE Non ti scantari ca mi sacciu difenniri. Tu cerca di spicciariti. (suonano alla porta)
ANNA E cu ?
PASQUALE Forsi Nicola?
ANNA Sar u lattaru. (esce dalla comune)
PASQUALE S.Prospiru aiutami tu!
ANNA (fuori scena) Ma unni vuliti jiri? Aspittati, ma cu siti? (entrando, al marito) n-rapprisintanti di non sacciu chi e avi a testa dura.
SCENA TERZA
(Gaetano e detti)
GAETANO (entrando dalla comune) Di mobili, signura, rappresentante di mobili e arredamento. (a Pasquale) Permette? Ditta Passalacqua.
PASQUALE Molto lieto, Passaguai. Vai, Anna, vai a fari a spisa. Mu spurugghiu ju a stu signuri.
ANNA (sottovoce, a Pasquale) Stai attentu su dilinquenti!
GAETANO Comu?
ANNA (rimediando) I dentiCi diceva a me maritu ca mi dolunu i denti. Lassu a porta aperta, (sottovoce) casu mai gridi. (esce dalla comune)
PASQUALE Avanti Passalacqua, mi dassi fastidiu cchi veloci possibili e si nni jissi.
GAETANO Mi facissi pigghiari ciatu. Vinnumu a sapiri ca lei cangiau posizioni grazi a na bella eredit.
PASQUALE S, vero, cangiai posizioni: prima stava na na seggia sfunnata, ora inveci staiu ccu sedere n-terra.
GAETANO Lei daveru spiritusu, (indicando verso destra) su mi lassa girari lappartamentu
PASQUALE (con tono deciso) Amicu miu, cca intra mi stanu girannu troppi cosi Mi facissi u piaciri di jirasinni.
GAETANO Ma signor
PASQUALE No! Si nnha jiri, e basta!
GAETANO N-mumentu, si calmassi. Ju non sugnu n-rappresentanti.
PASQUALE (con sospetto) E cu ?
GAETANO (si avvicina lentamente a Pasquale costringendolo ad arretrare) Ju
PASQUALE Tinissi a cura ca non sugnu sulu. Dd banna c me niputi carrabbineri, si chiama Eustacchio.
GAETANO Ma ju
PASQUALE Non savvicinassi, ristassi unni ! (con lvoce strozzata) Eustorgio
GAETANO (dal portafogli estrae un biglietto da visita che porge a Paquale) Non si scantassi, e stassi calmu. Sugnu Gaetano Nipitella.
PASQUALE Ah!
GAETANO Assittamini n-mumentu.
PASQUALE (sedendo con Gaetano attorno al tavolo) Ancora nhaiu caputu nenti
GAETANO Sugnu u maritu di dda signora ca n-misi fa fu sequestrata.
PASQUALE Ah, u misi scorsu? Ju stesi tuttu u misi malatu. S, prima mi vinni na frevi aeromatica infettiva, appoi, u focu di SantAntoniu. N-pruritu ca non ci dicu.
GAETANO E Lei chi centra, galantomu ! Gi minfurmai.
PASQUALE (continuando a grattarsi) Non ci dicu, appoi, i disturbi ca mi lassau a malatia i cunsiguenzi du focu!
GAETANO A facci tosta di ssi dilinquenti non avi limiti. Non ci bastanu i sordi ca ci desi. Anzi, unu di chissi appi a facci tosta di telefunarimi macari a casa. Nicola si chiama.
PASQUALE Figghiu di scapulavoi!
GAETANO Certu, lei n-galantomu e certi cosi mancu simmaggina. Sha fuurari ca vuleva parrari cu me muggheri!
PASQUALE Vadda chi vastasu!
GAETANO E perci pinsai: U vogghiu ncuntrari a sta speci di don Giovanni
PASQUALE Telefunau macari Giuvanni?
GAETANO E cu ssu Giuvanni? Lei u canusci?
PASQUALE Ju? Mai canusciutu n-vita mia unu ca si chiama Giuvanni!
GAETANO E sicuru? Jemu avanti. Allura, ppi ncuntrallu, ci desi nappuntamentu.
PASQUALE A Nicola?
GAETANO S! Fici a vuci di fimmina e ci dissi: (imitando la voce femminile) S, s, sono Francesca Nipitella. Mi dica, mi dica.
PASQUALE Sempri ppaviri lincontru?
GAETANO Si! Ci dissi ca u spittava a piazza Municipio e ci ji.
PASQUALE Vistutu di fimmina?
GAETANO No! Chi centra. Allappuntamentu u taliai di luntanu comu n-ragnu caspetta a vittima ca trasi na ragnatela. Mentri mi stava muvennu ppaffruntallu, di luntanu visti arrivari a tarantula cunfusa.
PASQUALE Cu chissa?
GAETANO Me muggheri! Ju a chiamu accuss picch a vogghiu troppu beni.
PASQUALE Certu, ppammizzigghialla!
GAETANO A vogghiu accuss beni, ca ppi idda mi facissi rumpiri tutti e dui i jammi!
PASQUALE (verso il pubblico) Chistu avr di sicuru i jammi di lignu.
GAETANO E u sapi comu vinni me muggheri?
PASQUALE Cca machina?
GAETANO No!
PASQUALE Ccu motorinu?
GAETANO No!
PASQUALE Ccu laereo, lelicottero Insomma, comu vinni?
GAETANO Vinni vistuta di niuru, ccu na veletta ca ci cummigghiava a facci.
PASQUALE Ma forsi si nni jieva a Missa, chi sacciua n-funerali
GAETANO (con ironia) Picch, na stu palazzo c na chiesa?
PASQUALE No. Ma Nicola a visti a so muggheri?
GAETANO Na puteva vidiri, era giratu di lautru latu. (perentorio) Sintissi, me muggheri cca intra!
PASQUALE Oh Mamma mia! Taliassi ca la sua gentili tarantula (rettificando) La sua gentile signora
GAETANO A pidinai, e trasiu cca intra. E giuru ca non nesciu di cca su prima na trovu!
PASQUALE Ma no aspittassi
GAETANO (alzandosi di scatto) No, haiu primura di parrari cu idda!
PASQUALE (scattando) Mi facissi u favuri di jirasinni fora di sta casa anurata e di fari u pazzu a nautra banna. Cca non vinni nuddu. U capiu? Nuddu!
GAETANO ((si avvicina a Pasquale costringendolo ad arretrare) Mi taliassi nta locchii. (lentamente) E sicuru ca cca non ha vinutu nuddu?
PASQUALE Beh u lattaru u tubista ca sistimau a funtana(velocemnete) anzi no u tubista non vinni
GAETANO E allora mi pirmittissi di jiri dda banna! (indicando a sinistra)
PASQUALE Ah, dda banna?
GAETANO Lei, non voli capiri. Staiu usannu n-modu gentili ppi non dirici a virit.
PASQUALE Ma quali virit?
GAETANO Ca a lei no staiu cridennu! Vogghiu cuntrullari tutta a casa!
PASQUALE Ah, lei voli cuntrullari? Va bene. (avviandosi verso sinistra) Vinissi, vinissi a taliari di persona.
GAETANO Cuminciamu a ragiunari.
PASQUALE Grazi. (esce a sinistra con Gaetano)
SCENA QUARTA
(Anna, poi Pasquale)
ANNA (entrando dalla comune) Ma chi successi? A porta aperta e non c nuddu? (chiamando) Pasquale!
PASQUALE (da fuori scena) Aspittassi, mi chiamanu (entra da sinistra, vedendo la moglie) Ah, tu si? Ascutimi picch a situazioni gravi. I pigghiasti i sordi?
ANNA Signors.
PASQUALE (indicando la porta a destra) Portaccilli subitu a signura e dicci di scumpariri subitu mentri ju trattegnu u maritu dd intra.
ANNA (si avvia verso la comune per scappare) U maritu?
PASQUALE Aspetta, unni vai? Chistu u mumentu cchi difficili. Ha caputu?
ANNA No.
PASQUALE E ti pareva.
SCENA QUINTA
(Gaetano e detti)
GAETANO (rientra e si avvia verso la porta posta a destra) Lei n-galantomu. Non truvai a nuddu. (impugna la maniglia della porta) Su permetti
ANNA Mamma mia!
GAETANO (rinunciando ad aprire la porta) Non fa nenti. Certi cosi si capisciunu a volo: a lei u cridu.
PASQUALE Cci u dissi, di sta storia non ni sacciu nenti. Ha statu n-misi curcatu ccu focu di SantAntoniu.
ANNA E ju vicinu a iddu a ciusciarici u focu ccu muscaloru.
GAETANO Ma a me muggheri, a visti trasiri na stu palazzu!
PASQUALE Ma forsi si nni jiu na nautru pianu. (ad Anna) Ha vistu ppi casu na signura vistuta di niuru, ccu na veletta na testa? (sforzandosi di farle capire di dire no)
ANNA S. Si nni jiu allultimu pianu.
PASQUALE (c.s.) Ma comu, vidisti na signura vistuta di niuru?
ANNA S! a viduva du cavaleri Battistella.
PASQUALE (a Gaetano) Ah, a viduva du cavaleri Battistella.
GAETANO Me muggheri cunvinta ca ju na vogghiu beni e perci voli scappari luntanu. Siccomu non avi i mezzi ppi campari, sta ricattannu i siquistraturi ppi farisi turnari i sordi.
PASQUALE (alla moglie) Ahu, sapi tutti cosi!
ANNA Cosi di pazzi! (siede a destra)
GAETANO (a Pasquale, con tono quasi supplicante) Maiutassi, ju ha circari di non farici aviri i sordi, annunca si nni va. Purtroppu, cu me muggheri haiu sbagghiatu sempri e ora vogghiu rimediari. Ci vogghiu dimustrari ca senza di idda non pozzu campari. Mi cuntentu perdiri i sordi ma no a idda.
ANNA Lei voli a so muggheri, e i sordi no?
GAETANO S, s!
PASQUALE N-mumentu, ca mi cunfunnii. Allura, videmu su capii bonu, lei sta dicennu ca su rinesci a firmari a so muggheri, non va a fari a dinunzia?
GAETANO Mozzichella, ora basta, scummigghiamu laltarini, ju sacciu perfettamenti cu sequestrau a me muggheri.
PASQUALE U sapi?
GAETANO Sissignore: Pasquale, Giovanni e Nicola, unu, dui e tri. E u capu raisi ci lhaiu davanti i me occhi!
PASQUALE E cu ?
GAETANO Lei. In carne e ossa.
PASQUALE Unu, dui e tri e lei fici ternu. (a Gaetano) Aspettassi ca ora ci fazzu fari macari tombola. (apre la porta a destra) Signura, niscissi fora! (Anna si alza)
SCENA SESTA
(Francesca e detti)
FRANCESCA (entra in scena con la borsa con i soldi, vedendo il marito) Gaetano!
GAETANO Signura Schis in Nipitella, mi voli spiegari chi faceva ammucciata dd banna?
FRANCESCA Nenti di mali!
ANNA Chidda a cchi santa di santi!
FRANCESCA N-fazzulettu ppi favuri, vogghiu chianciri
GAETANO (mettendo la mano in tasca come per prendere qualcosa) Ora basta!
PASQUALE Nipitella a lassassi perdiri a pistola
GAETANO (tirando fuori un fazzoletto e porgendolo a Francesca) Sciuchiti locchi.
PASQUALE Signura, ju non ci a fazzu cchi. U dicissi lei ca a fici veniri cca ppi turnarici i sordi du riscattu. (a Gaetano) I cuntrullassi, sunu na borsa.
FRANCESCA (dando la borsa a Gaetano) E veru.
PASQUALE Certu sbagghiai! Ma fu curpa di debiti, di camurrii da vita, da miseria, di preoccupazioni ppi figghi E i sbagghi si pavunu! Ora, ca mi sentu ca cuscenza a postu mi nni pozzu jiri n-galera!
ANNA Chi fai?
PASQUALE Vajiu a custituirimi. Na cosa sula vi ddumannu, ca ne giurnali ha essiri scrittu beddu chiaru ca Pasquale Mozzichella ci turnau finu allultimu centesimu.
GAETANO Ma chi sta dicennu? Lei ha avutu na nobili crisi di cuscenza e merita n-premiu: si tinissi i sordi e lassassi perdiri a storia di custituirisi.
FRANCESCA Me maritu avi ragiuni.
GAETANO Ha vistu, macari me muggheri daccordu. Accittassi a me offerta e scurdamini ppi sempre tutta sta storia.
PASQUALE Non pozzu accittari rialu ca non meritu.
GAETANO U dici lei ca non su merita.
PASQUALE No, rialu troppu grossu!
GAETANO Su ci u staiu facennu voli diri ca mu pozzu pirmettiri!
PASQUALE Mi sintissi n-vermi ne so confronti.
GAETANO E allura ci u dassi a ccu voli, a Nicola, a Giovanni, o primu ca passa...
ANNA Pasquali, avaia, ca finisciaccilla ccu tutti sti bullittini!
GAETANO Ma comu ci lha fari capiri ca ppi mia cchi mpurtanti me muggheri ca i sordi. Idda vali ppi milli voti! Dicemu ca u prezzu ca pavu ppi turnari a essiri filici.
FRANCESCA Oh! (abbraccia il marito)
GAETANO Si! Thaiu trascurata troppu e taddumannu perdono. Arrivau u mumentu di ricuminciari daccapu a nostra vita.
ANNA I torti vhanu divisi sempri a mit.
GAETANO E bene chiddu ca finisci bene! Pasquale Mozzichella, ora basta, goditi i centu miliuni n-santa paci e non ci pinsari cchi.
PASQUALE E va bene, accettu! E u ringraziu macari a nomu di Giovanni e Nicola. Ora, assemi a stamici ni spartemu u so rialu.
GAETANO Amuninni, Francesca. (stringendo la mano a Pasquale) Lei n-galantomu.
PASQUALE Ma lei cchi galantomu di mia! (mentre Anna accompagna Francesca e Gaetano alla comune, suona il campanello) S.Prospiru, ora che tuttu a postu ti po ripusari. Ti richiamo o prossimu guaiu.
ANNA (entrando dalla comune tutta agitata e sconvolta) Pasqu
PASQUALE Chi successi?
ANNA (indicando verswo la comune) Arrivau u zu Casimiro!
PASQUALE U zu Casimiro? S.Prospiru, sbagghiai, sugnu custrittu a richiamariti! Nasciu nautru guaiu e menzu!
FINE


